TÜRK DİLİNİN QRAMMATİKASI

1- TÜRK ƏLİFBASI

Əlifba ingilis əlifbası ilə eynidir, lakin I, Q və W hərfləri əlifbaya daxil deyil və əlavə hərflər var.

Ç ç (C hərfindən sonra gəlir) -> “ç” səsini ifadə edir.

Ğ ğ (G hərfindən sonra gəlir) -> yumşaq G səsini ifadə edir.

I ı (H hərfindən sonra gəlir) -> türk dilindəki nöqtəsiz “ı” səsini ifadə edir.

İ i (ı hərfindən sonra gəlir) -> “i” səsini ifadə edir.

Ö ö (O hərfindən sonra gəlir) -> “ö” səsini ifadə edir.

Ş ş (S hərfindən sonra gəlir) -> “ş” səsini ifadə edir.

Ü ü (U hərfindən sonra gəlir) -> “ü” səsini ifadə edir.

2- SÖZ SIRASI

1 Əsas M + F Ben uyuyorum. Mən yatıram.

2 Vasitəsiz tamamlıq M + VT + F Ben kitabı okuyorum. Mən kitabı oxuyuram.

3 Vasitəli tamamlıq M + Vt + VT + F Ben ona kitabı veriyorum. Mən ona kitabı verirəm.

4 Faydalanan şəxs M + VT + üçün + F Ben onun için bir kitap alıyorum. Mən onun üçün bir kitab alıram.

5 Vasitəli tamamlıq əvəzliyi M + Vt + VT + F Ben ona kitabı veriyorum. Mən ona kitabı verirəm.

6 Sifət M + Sif + (olmaq) Kitap büyük. Kitab böyükdür.

7 Zərf M + Zərf + F O hızlı okuyor. O, sürətlə oxuyur.

8 Vasitəsiz tamamlıq + zərf M + VT + Zərf + F Ben kitabı hızlı okuyorum. Mən kitabı sürətlə oxuyuram.

9 Zaman zərfi M + Zaman + F Ben bugün çalışıyorum. Mən bu gün işləyirəm.

10 Yer zərfi M + Yer + F O orada yaşıyor. O, orada yaşayır.

11 Qoşmalı ifadə M + Sonqoşma/Önqoşma + İsim + F Kitap masanın üstünde. Kitab masanın üstündədir.

12 Vasitəsiz tamamlıq + yer M + VT + Yer + F Ben kitabı masanın üstüne koyuyorum. Mən kitabı masanın üstünə qoyuram.

13 Müəyyənləşdirici + isim Müəyyənləşdirici + İsim Bu kitap yeni. Bu kitab yenidir.

14 Müəyyənləşdirici + sifət + isim Müəyyənləşdirici + Sif + İsim Bu büyük kitap yeni. Bu böyük kitab yenidir.

15 Say + isim Say + İsim İki kitap yeni. İki kitab yenidir.

16 Bağlayıcı Cümlə + Bağlayıcı + Cümlə Ben okuyorum ve o yazıyor. Mən oxuyuram və o yazır.

17 Bağlayıcı + tamamlıqlar M + VT + F + Bağlayıcı + M + VT + F Ben kitabı okuyorum ve o bir mektup yazıyor. Mən kitabı oxuyuram və o, bir məktub yazır.

18 İndiki zamanda məchul növ VT + Məchul növ feli Kitap okunuyor. Kitab oxunur.

19 Məchul növ + işi görən VT + Məchul növ feli + tarafından + İşi görən Kitap onun tarafından okunuyor. Kitab onun tərəfindən oxunur.

20 Məchul növ + vasitəli tamamlıq VT + Vt + Məchul növ feli Kitap ona veriliyor. Kitab ona verilir.

21 Məchul növ + vasitəli tamamlıq + işi görən VT + Vt + Məchul növ feli + tarafından + İşi görən Kitap ona onun tarafından veriliyor. Kitab ona onun tərəfindən verilir.

22 Məchul növ + zaman zərfi VT + Zaman + Məchul növ feli Kitap bugün okunuyor. Kitab bu gün oxunur.

23 Məchul növ + yer VT + Yer + Məchul növ feli Kitap masanın üstüne konuyor. Kitab masanın üstünə qoyulur.

24 Məchul növ + işi görən + zaman zərfi VT + Zaman + Məchul növ feli + İşi görən Kitap bugün onun tarafından okunuyor. Kitab bu gün onun tərəfindən oxunur.

25 Məchul növ + işi görən + vasitəli tamamlıq + zaman zərfi VT + Zaman + Vt + Məchul növ feli + İşi görən Kitap bugün öğrenciye öğretmen tarafından veriliyor. Kitab bu gün müəllim tərəfindən şagirdə verilir.

26 Nəticəli məchul növ VT + Məchul növ feli-miş Kitap okunmuş. Görünür, kitab oxunub.

27 Nəticəli məchul növ + işi görən VT + Məchul növ feli-miş + İşi görən Kitap onun tarafından okunmuş. Görünür, kitab onun tərəfindən oxunub.

28 Gələcək zamanda məchul növ VT + Məchul növ feli-ecek Kitap okunacak. Kitab oxunacaq.

29 Gələcək zamanda məchul növ + işi görən VT + Məchul növ feli-ecek + İşi görən Kitap onun tarafından okunacak. Kitab onun tərəfindən oxunacaq.

30 Modal məchul növ VT + Məchul növ feli-meli Kitap okunmalı. Kitab oxunmalıdır.

31 İnkar M + VT + İnkar feli Ben kitabı okumuyorum. Mən kitabı oxumuram.

32 Məchul növün inkarı VT + İnkar formasında məchul növ feli Kitap onun tarafından okunmuyor. Kitab onun tərəfindən oxunmur.

33 Bəli/xeyr sualı M + VT + F + mi? Sen kitabı okuyor musun? Sən kitabı oxuyursan?

34 Məchul növ sualı VT + Məchul növ feli + mi? Kitap okunuyor mu? Kitab oxunurmu?

35 İşi görən haqqında sual VT + kim tarafından + Məchul növ feli? Kitap kim tarafından okunuyor? Kitab kim tərəfindən oxunur?

36 Vasitəli tamamlıq haqqında sual Kime + VT + F? Kitabı kime veriyorsun? Kitabı kimə verirsən?

37 Əmr şəkli F + VT Kitabı oku! Kitabı oxu!

38 Əmr şəkli + vasitəli tamamlıq Vt + VT + F Ona kitabı ver! Ona kitabı ver!

39 Məchul növdə əmr VT + Məchul növ feli-sin Kitap okunsun! Qoy kitab oxunsun!

40 Məsdər Feli-mek / -mak okumak oxumaq

41 Məsdər + vasitəsiz tamamlıq VT + Feli-mek/-mak kitabı okumak kitabı oxumaq

42 Məchul növdə məsdər Məchul növ feli-mek/-mak okunmak oxunmaq

43 Məqsəd M + F + -mek için + F Oynamak için yemek yiyorum. Oynamaq üçün yemək yeyirəm.

44 Təyin budaq cümləsi [Feli-en] + İsim Okuduğum kitap ilginç. Oxuduğum kitab maraqlıdır.

45 Məchul növdə təyin budaq cümləsi [Məchul növ feli-en] + İsim Onun tarafından okunan kitap ilginç. Onun tərəfindən oxunan kitab maraqlıdır.

46 Şərt Eğer + Cümlə, Cümlə Eğer vaktim varsa, okuyorum. Əgər vaxtım varsa, oxuyuram.

47 Şərt + məchul növ Eğer + məchul növlü cümlə, cümlə Eğer kitap okunursa, o öğrenir. Əgər kitab oxunarsa, o öyrənir.

48 Vasitəli nitq M + F + -DIK/-AcAK + mənsubiyyət şəkilçisi + söylemek O, okuduğunu söylüyor. O, oxuduğunu deyir.

49 Vasitəli sual M + F + -(y)Ip -(y)Ip / Sual sözü + F + mənsubiyyət şəkilçisi + sormak O, okuyup okumadığımı soruyor. O, oxuyub-oxumadığımı soruşur.

50 Vasitəli əmr M + Vt + Feli-mE + mənsubiyyət şəkilçisi + istemek O benden okumamı istiyor. O, məndən oxumağımı istəyir.

ZƏRFLƏR:

1 Tərz zərfi Tərz zərfi + Fel / adətən feldən əvvəl Kitabı hızlı okuyorum. Mən kitabı sürətlə oxuyuram.

2 Yer zərfi Yer zərfi + Fel Kitabı burada okuyorum. Mən kitabı burada oxuyuram.

3 Zaman zərfi Zaman zərfi + Cümlə / çox vaxt cümlənin əvvəlində Dün, kitabı okudum. Dünən kitabı oxudum.

4 Tezlik zərfi Tezlik zərfi + Fel Sık sık kitap okurum. Mən tez-tez kitab oxuyuram.

5 Tezlik zərfi + olmaq Mübtəda + Tezlik zərfi + Xəbər O her zaman mutlu. O, həmişə xoşbəxtdir.

6 Tezlik zərfi + köməkçi fel Tezlik zərfi + Fel Onu hiç görmedim. Mən onu heç vaxt görməmişəm.

7 Dərəcə zərfi Dərəcə zərfi + Sifət Bu çok iyi. Bu, çox yaxşıdır.

8 Dərəcə zərfi + fel Fel + Dərəcə zərfi Bunu çok seviyorum. Mən bunu çox sevirəm.

9 Cümlə zərfi Cümlə zərfi + Cümlə Neyse ki, kazandım. Xoşbəxtlikdən, qalib gəldim.

10 Şərh bildirən zərf Şərh ifadəsi + Cümlə Açıkçası, bilmiyorum. Düzünü desəm, bilmirəm.

11 Əlaqələndirici zərf Əlaqələndirici zərf + Cümlə Yorgundum. Ancak, çalışmaya devam ettim. Mən yorğun idim. Lakin işləməyə davam etdim.

12 İstiqamət zərfi İstiqamət zərfi + Fel Dışarı çıktı. O, bayıra çıxdı.

13 Dəqiq tezlik her + Zaman bildirən isim Her gün kitap okurum. Mən hər gün kitab oxuyuram.

14 Müddət Müddət bildirən ifadə + Fel İki saat çalıştım. Mən iki saat işlədim.

15 Məqsəd -mek/-mak için + Fel Oraya çalışmak için gidiyorum. Mən ora oxumaq üçün gedirəm.

VASİTƏLİ TAMAMLIQ:

1 Əsas vasitəli tamamlıq M + Vt(-A) + F Ben sana yardım ediyorum. Mən sənə kömək edirəm.

2 Vasitəli tamamlıq + vasitəsiz tamamlıq M + Vt(-A) + VT(-I) + F Ben ona kitabı veriyorum. Mən ona kitabı verirəm.

3 Vasitəli tamamlıq kimi şəxs İsim + -(y)A Öğretmene kitabı veriyorum. Mən kitabı müəllimə verirəm.

4 I şəxsin tək əvəzliyi bana Bana kitabı ver. Mənə kitabı ver.

5 II şəxsin tək əvəzliyi sana Sana bir soru soruyorum. Mən sənə bir sual verirəm.

6 III şəxsin tək əvəzliyi ona Ona kitabı verdim. Mən ona kitabı verdim.

7 I şəxsin cəm əvəzliyi bize Bize haber verdi. O, bizə xəbər verdi.

8 II şəxsin cəm/rəsmi əvəzliyi size Size bir soru soracağım. Mən sizə bir sual verəcəyəm.

9 III şəxsin cəm əvəzliyi onlara Onlara kitabı verdim. Mən onlara kitabı verdim.

10 Yönlük hal: a/ı/o/u -a okula məktəbə

11 Yönlük hal: e/i/ö/ü -e eve evə

12 Saitlə bitən isim -(y)A masaya stolun üstünə

13 İstiqamət İsim + -(y)A + F Okula gidiyorum. Mən məktəbə gedirəm.

14 Faydalanan şəxs İsim + için Onun için kitap aldım. Mən onun üçün kitab aldım.

15 Vasitəli tamamlıq haqqında sual Kime + VT + F? Kitabı kime verdin? Kitabı kimə verdin?

16 Nəyə sualı Neye + F? Neye bakıyorsun? Nəyə baxırsan?

17 Məchul növ + vasitəli tamamlıq VT + Vt + Məchul növ feli Kitap ona veriliyor. Kitab ona verilir.

18 Vasitəli tamamlığın inkarı M + Vt + İnkar feli Ona güvenmiyorum. Mən ona etibar etmirəm.

Yönlük hal şəkilçiləri

Son sait Şəkilçi Nümunə

a, ı, o, u -a okul → okula

e, i, ö, ü -e ev → eve

Saitlə bitən isim -(y)a / -(y)e masa → masaya

YİYƏLİK HAL:

1 Yiyəlik hal şəkilçisi İsim + -(n)In Ali'nin Əlinin

2 Mənsubiyyət Yiyə + YİYƏLİK HAL + Mənsub olunan + Mənsubiyyət şəkilçisi Ali'nin kitabı Əlinin kitabı

3 I şəxsin təki benim + İsim-(I)m benim kitabım mənim kitabım

4 II şəxsin təki senin + İsim-(I)n senin kitabın sənin kitabın

5 III şəxsin təki onun + İsim-(s)I onun kitabı onun kitabı

6 I şəxsin cəmi bizim + İsim-(I)mIz bizim kitabımız bizim kitabımız

7 II şəxsin cəmi sizin + İsim-(I)nIz sizin kitabınız sizin kitabınız

8 III şəxsin cəmi onların + İsim-lAr(I) onların kitapları onların kitabları

9 İsimlə ifadə olunan yiyə İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-MƏNSUBİYYƏT öğretmenin evi müəllimin evi

10 Zəncirvari yiyəlik İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-MƏNSUBİYYƏT Ali'nin kardeşinin arabası Əlinin qardaşının maşını

11 Təsirlik halda olan mənsub isim İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-MƏNSUBİYYƏT-(y)I Ali'nin kitabını okuyorum. Mən Əlinin kitabını oxuyuram.

12 Yönlük halda olan mənsub isim İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-MƏNSUBİYYƏT-(n)A Ali'nin kitabına bakıyorum. Mən Əlinin kitabına baxıram.

13 Yerlik halda olan mənsub isim İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-MƏNSUBİYYƏT-ndA Ali'nin kitabında Əlinin kitabında

14 Çıxışlıq halda olan mənsub isim İsim-YİYƏLİK HAL + İsim-MƏNSUBİYYƏT-ndAn Ali'nin kitabından Əlinin kitabından

15 Yiyəlik hal və için fərqi İsim-YİYƏLİK HAL və İsim + için Ali'nin kitabı / Ali için kitap Əlinin kitabı / Əli üçün kitab

Yiyəlik hal şəkilçiləri

Son sait Yiyəlik hal şəkilçisi Nümunə

a, ı -ın arabanın

e, i -in evin

o, u -un okulun

ö, ü -ün gözün

MÜSTƏQİL MƏNSUBİYYƏT FORMALARI:

I şəxsin təki benimki mənimki

II şəxsin təki seninki səninki

III şəxsin təki onunki onunki

I şəxsin cəmi bizimki bizimki

II şəxsin cəmi sizinki sizinki

III şəxsin cəmi onlarınki onlarınkı

Bu benimki. Bu mənimkidir.

Benimkiler mənimkilər / mənim olanlar

Benimkiler masada. Mənimkilər masanın üstündədir.

Türk dilində -ki şəkilçisinin başqa istifadələri də var.

Mənsubiyyət / müstəqil mənsubiyyət

Benimki

= mənimki

Yer / istinad bildirən forma

masadaki kitap

= masanın üstündəki kitab

evdeki çocuk

= evdəki uşaq

GEDƏCƏKDİM / ETMƏK ÜZRƏ İDİM:

Fel + -(y)AcAk + -DI

Mən gidecektim Mən gedəcəkdim.

Sən gidecektin Sən gedəcəkdin.

O gidecekti O gedəcəkdi.

Biz gidecektik Biz gedəcəkdik.

Siz gidecektiniz Siz gedəcəkdiniz.

Onlar gideceklerdi Onlar gedəcəkdilər.

git- + -ecek + -ti → gidecekti

Mən gedəcəkdim Gidecektim. Keçmişdə niyyət / gözlənilən gələcək hərəkət

Mən getməyi planlaşdırırdım Gitmeyi planlıyordum. Açıq şəkildə ifadə olunan plan (planlıyord + əvəzlik şəkilçisi)

Mən getmək niyyətində idim Gitmeye niyetliydim. Niyyət

Mən getmək istəyirdim Gitmek istiyordum. Arzu / niyyət

Mən az qala gedirdim Gitmek üzereydim. Hərəkət baş vermək üzrə idi

3- İSİMLƏR

ARTİKLİK:

bir -> bir / hər hansı bir (ingilis dilində a/an)

bir elma -> bir alma

bir kitap -> bir kitab

Kitabı -> kitabı / həmin kitabı

3. Tam hallanma nümunəsi 1

Adi samitlə bitən isim: kitap (kitab)

Tək

Hal Forma Məna

Adlıq kitap kitab

Təsirlik kitabı kitabı

Yönlük kitaba kitaba

Yerlik kitapta kitabda

Çıxışlıq kitaptan kitabdan

Yiyəlik kitabın kitabın

Vasitəlik kitapla kitabla

Cəm

Hal Forma Məna

Adlıq kitaplar kitablar

Təsirlik kitapları kitabları

Yönlük kitaplara kitablara

Yerlik kitaplarda kitablarda

Çıxışlıq kitaplardan kitablardan

Yiyəlik kitapların kitabların

Vasitəlik kitaplarla kitablarla

4. Tam hallanma nümunəsi 2

Saitlə bitən isim: araba (maşın)

Tək

Hal Forma

Adlıq araba

Təsirlik arabayı

Yönlük arabaya

Yerlik arabada

Çıxışlıq arabadan

Yiyəlik arabanın

Vasitəlik arabayla

Cəm

Hal Forma

Adlıq arabalar

Təsirlik arabaları

Yönlük arabalara

Yerlik arabalarda

Çıxışlıq arabalardan

Yiyəlik arabaların

Vasitəlik arabalarla

5. Tam hallanma nümunəsi 3

-k ilə bitən isim: çocuk (uşaq)

Bəzi sözlərdə saitlə başlayan şəkilçilərdən əvvəl k → ğ dəyişməsi baş verir.

Tək

Hal Forma

Adlıq çocuk

Təsirlik çocuğu

Yönlük çocuğa

Yerlik çocukta

Çıxışlıq çocuktan

Yiyəlik çocuğun

Vasitəlik çocukla

Cəm

Hal Forma

Adlıq çocuklar

Təsirlik çocukları

Yönlük çocuklara

Yerlik çocuklarda

Çıxışlıq çocuklardan

Yiyəlik çocukların

Vasitəlik çocuklarla

6. Tam hallanma nümunəsi 4

-p ilə bitən isim: kitap (kitab)

Saitlə başlayan şəkilçilərdən əvvəl p → b dəyişməsi baş verir.

Hal Forma

Adlıq kitap

Təsirlik kitabı

Yönlük kitaba

Yerlik kitapta

Çıxışlıq kitaptan

Yiyəlik kitabın

Vasitəlik kitapla

7. Tam hallanma nümunəsi 5

-ç ilə bitən isim: ağaç (ağac)

Saitlə başlayan şəkilçilərdən əvvəl ç → c dəyişməsi baş verir.

Tək

Hal Forma

Adlıq ağaç

Təsirlik ağacı

Yönlük ağaca

Yerlik ağaçta

Çıxışlıq ağaçtan

Yiyəlik ağacın

Vasitəlik ağaçla

8. Tam hallanma nümunəsi 6

-t ilə bitən isim: kanat (qanad)

Saitlə başlayan şəkilçilərdən əvvəl t → d dəyişməsi baş verir.

Hal Forma

Adlıq kanat

Təsirlik kanadı

Yönlük kanada

Yerlik kanatta

Çıxışlıq kanattan

Yiyəlik kanadın

Vasitəlik kanatla

9. Mənsubiyyətə görə hallanma

Türk dilində sahiblik isimə əlavə olunan mənsubiyyət şəkilçisi ilə ifadə olunur.

Nümunə:

ev = ev

“mənim evim”

Hal Forma

Adlıq evim

Təsirlik evimi

Yönlük evime

Yerlik evimde

Çıxışlıq evimden

Yiyəlik evimin

Vasitəlik evimle

Cəm mənsubiyyət

“mənim evlərim”

Hal Forma

Adlıq evlerim

Təsirlik evlerimi

Yönlük evlerime

Yerlik evlerimde

Çıxışlıq evlerimden

Yiyəlik evlerimin

Vasitəlik evlerimle

10. Üçüncü şəxsin mənsubiyyəti

Nümunə:

Ali'nin evi

= Əlinin evi

Hallanma:

Hal Forma

Adlıq Ali'nin evi

Təsirlik Ali'nin evini

Yönlük Ali'nin evine

Yerlik Ali'nin evinde

Çıxışlıq Ali'nin evinden

Yiyəlik Ali'nin evinin

Vasitəlik Ali'nin eviyle

Hallanma nümunəsi 7: -s / -ş ilə bitən sözlər

Nümunə: güneş = günəş

Samit dəyişikliyi baş vermir.

Tək

Hal Forma Məna

Adlıq güneş günəş

Təsirlik güneşi günəşi

Yönlük güneşe günəşə

Yerlik güneşte günəşdə

Çıxışlıq güneşten günəşdən

Yiyəlik güneşin günəşin

Vasitəlik güneşle günəşlə

Cəm

Hal Forma

Adlıq güneşler

Təsirlik güneşleri

Yönlük güneşlere

Yerlik güneşlerde

Çıxışlıq güneşlerden

Yiyəlik güneşlerin

Vasitəlik güneşlerle

Hallanma nümunəsi 8: -n ilə bitən sözlər

Nümunə: orman = meşə

Tək

Hal Forma

Adlıq orman

Təsirlik ormanı

Yönlük ormana

Yerlik ormanda

Çıxışlıq ormandan

Yiyəlik ormanın

Vasitəlik ormanla

Cəm

Hal Forma

Adlıq ormanlar

Təsirlik ormanları

Yönlük ormanlara

Yerlik ormanlarda

Çıxışlıq ormanlardan

Yiyəlik ormanların

Vasitəlik ormanlarla

Hallanma nümunəsi 9: -l ilə bitən sözlər

Nümunə: göl = göl

Tək

Hal Forma

Adlıq göl

Təsirlik gölü

Yönlük göle

Yerlik gölde

Çıxışlıq gölden

Yiyəlik gölün

Vasitəlik gölle

Cəm

Hal Forma

Adlıq göller

Təsirlik gölleri

Yönlük göllere

Yerlik göllerde

Çıxışlıq göllerden

Yiyəlik göllerin

Vasitəlik göllerle

Hallanma nümunəsi 10: -r ilə bitən sözlər

Nümunə: şehir = şəhər

Tək

Hal Forma

Adlıq şehir

Təsirlik şehri

Yönlük şehre

Yerlik şehirde

Çıxışlıq şehirden

Yiyəlik şehrin

Vasitəlik şehirle

Qeyd:

şehir → şehr-

Bəzi sözlərdə sait düşə bilər.

Cəm

Hal Forma

Adlıq şehirler

Təsirlik şehirleri

Yönlük şehirlere

Yerlik şehirlerde

Çıxışlıq şehirlerden

Yiyəlik şehirlerin

Vasitəlik şehirlerle

Hallanma nümunəsi 11: -ğ ilə bitən sözlər

Nümunə: dağ = dağ

Tək

Hal Forma

Adlıq dağ

Təsirlik dağı

Yönlük dağa

Yerlik dağda

Çıxışlıq dağdan

Yiyəlik dağın

Vasitəlik dağla

Cəm

Hal Forma

Adlıq dağlar

Təsirlik dağları

Yönlük dağlara

Yerlik dağlarda

Çıxışlıq dağlardan

Yiyəlik dağların

Vasitəlik dağlarla

Hallanma nümunəsi 12: -i / -ı / -u / -ü ilə bitən sözlər

Nümunə: baba = ata

Saitlə bitən isimlərdə birləşdirici y hərfi işlənir.

Tək

Hal Forma

Adlıq baba

Təsirlik babayı

Yönlük babaya

Yerlik babada

Çıxışlıq babadan

Yiyəlik babanın

Vasitəlik babayla

Cəm

Hal Forma

Adlıq babalar

Təsirlik babaları

Yönlük babalara

Yerlik babalarda

Çıxışlıq babalardan

Yiyəlik babaların

Vasitəlik babalarla

Hallanma nümunəsi 13: -e / -a ilə bitən sözlər

Nümunə: köşe = künc

Tək

Hal Forma

Adlıq köşe

Təsirlik köşeyi

Yönlük köşeye

Yerlik köşede

Çıxışlıq köşeden

Yiyəlik köşenin

Vasitəlik köşeyle

Hallanma nümunəsi 14: Artıq mənsubiyyət şəkilçisi olan sözlər

Nümunə:

anne = ana

annem = anam

Mənsubiyyət şəkilçisi hal şəkilçilərindən əvvəl qalır.

“anam”

Hal Forma

Adlıq annem

Təsirlik annemi

Yönlük anneme

Yerlik annemde

Çıxışlıq annemden

Yiyəlik annemin

Vasitəlik annemle

Hallanma nümunəsi 15: Üçüncü şəxsin mənsubiyyəti

Nümunə:

ev → evi = onun evi

Onun evi

Hal Forma

Adlıq evi

Təsirlik evini

Yönlük evine

Yerlik evinde

Çıxışlıq evinden

Yiyəlik evinin

Vasitəlik eviyle

Hallanma nümunəsi 16: Cəm + mənsubiyyət + hal

Nümunə:

kitaplarım = kitablarım

Quruluş:

kitap + lar + ım

Hal Forma

Adlıq kitaplarım

Təsirlik kitaplarımı

Yönlük kitaplarıma

Yerlik kitaplarımda

Çıxışlıq kitaplarımdan

Yiyəlik kitaplarımın

Vasitəlik kitaplarımla

Hallanma nümunəsi 17: Xüsusi adlar

Türk dilində hal şəkilçiləri xüsusi adlara birbaşa artırılır, lakin apostrofla ayrılır.

Nümunə:

Ahmet

Hal Forma

Adlıq Ahmet

Təsirlik Ahmet'i

Yönlük Ahmet'e

Yerlik Ahmet'te

Çıxışlıq Ahmet'ten

Yiyəlik Ahmet'in

Vasitəlik Ahmet'le

Hallanma nümunəsi 18: Əcnəbi sözlər

Əcnəbi sözlər adətən tələffüzə uyğun hallanır.

Nümunə:

telefon = telefon

Hal Forma

Adlıq telefon

Təsirlik telefonu

Yönlük telefona

Yerlik telefonda

Çıxışlıq telefondan

Yiyəlik telefonun

Vasitəlik telefonla

Hallanma nümunəsi 19: Mürəkkəb isimlər

Nümunə:

okul kapısı = məktəbin qapısı

İkinci isim mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edir.

Hal Forma

Adlıq okul kapısı

Təsirlik okul kapısını

Yönlük okul kapısına

Yerlik okul kapısında

Çıxışlıq okul kapısından

Yiyəlik okul kapısının

Vasitəlik okul kapısıyla

Hallanma nümunəsi 20: Mücərrəd isimlər

Nümunə:

sevgi = sevgi

Hal Forma

Adlıq sevgi

Təsirlik sevgiyi

Yönlük sevgiye

Yerlik sevgide

Çıxışlıq sevgiden

Yiyəlik sevginin

Vasitəlik sevgiyle

Hallanma nümunəsi 21: Sait düşməsi olan isimlər (Ünlü Düşmesi)

Bəzi ikihecalı isimlər saitlə başlayan şəkilçi qəbul etdikdə ikinci saitlərini itirirlər.

Yayğın şəkilçilər:

-ı

-i

-u

-ü

Nümunə: ağız = ağız

Kökün dəyişməsi:

ağız → ağz-

Hal Forma

Adlıq ağız

Təsirlik ağzı

Yönlük ağza

Yerlik ağızda

Çıxışlıq ağızdan

Yiyəlik ağzın

Vasitəlik ağızla

Nümunə: burun = burun

Kök:

burun → burn-

Hal Forma

Adlıq burun

Təsirlik burnu

Yönlük burna

Yerlik burunda

Çıxışlıq burundan

Yiyəlik burnun

Vasitəlik burunla

Hallanma nümunəsi 22: Sait düşməsi olan digər sözlər

Nümunə: oğul = oğul

Dəyişmə:

oğul → oğl-

Hal Forma

Adlıq oğul

Təsirlik oğlu

Yönlük oğula

Yerlik oğulda

Çıxışlıq oğuldan

Yiyəlik oğlun

Vasitəlik oğulla

Nümunə: şehir = şəhər

Dəyişmə:

şehir → şehr-

Hal Forma

Adlıq şehir

Təsirlik şehri

Yönlük şehre

Yerlik şehirde

Çıxışlıq şehirden

Yiyəlik şehrin

Vasitəlik şehirle

Hallanma nümunəsi 23: Dəyişməyən -k ilə bitən sözlər

Hər k hərfi ğ hərfinə çevrilmir.

Nümunə:

renk = rəng

Hal Forma

Adlıq renk

Təsirlik rengi

Yönlük renge

Yerlik renkte

Çıxışlıq renkten

Yiyəlik rengin

Vasitəlik renkle

k → g dəyişməsi saitlə başlayan şəkilçilərdən əvvəl baş verir.

Hallanma nümunəsi 24: -nk ilə bitən sözlər

Nümunə:

denk = bərabər

Hal Forma

Adlıq denk

Təsirlik dengi

Yönlük denge

Yerlik denkta

Çıxışlıq denktan

Yiyəlik dengin

Vasitəlik denkle

Hallanma nümunəsi 25: -ç ilə bitən sözlər

Nümunə:

ağaç = ağac

Dəyişmə:

ç → c

Hal Forma

Adlıq ağaç

Təsirlik ağacı

Yönlük ağaca

Yerlik ağaçta

Çıxışlıq ağaçtan

Yiyəlik ağacın

Vasitəlik ağaçla

Hallanma nümunəsi 26: -p ilə bitən sözlər

Nümunə:

kitap = kitab

Dəyişmə:

p → b

Hal Forma

Adlıq kitap

Təsirlik kitabı

Yönlük kitaba

Yerlik kitapta

Çıxışlıq kitaptan

Yiyəlik kitabın

Vasitəlik kitapla

Hallanma nümunəsi 27: -t ilə bitən sözlər

Nümunə:

kanat = qanad

Dəyişmə:

t → d

Hal Forma

Adlıq kanat

Təsirlik kanadı

Yönlük kanada

Yerlik kanatta

Çıxışlıq kanattan

Yiyəlik kanadın

Vasitəlik kanatla

Hallanma nümunəsi 28: Mənsubiyyət + hal (birinci şəxs)

Nümunə:

kitap = kitab

“Mənim kitabım”

kitabım

Hal Forma

Adlıq kitabım

Təsirlik kitabımı

Yönlük kitabıma

Yerlik kitabımda

Çıxışlıq kitabımdan

Yiyəlik kitabımın

Vasitəlik kitabımla

Hallanma nümunəsi 29: Mənsubiyyət + cəm + hal

Nümunə:

Mənim kitablarım

kitaplarım

Quruluş:

kitap + lar + ım

Hal Forma

Adlıq kitaplarım

Təsirlik kitaplarımı

Yönlük kitaplarıma

Yerlik kitaplarımda

Çıxışlıq kitaplarımdan

Yiyəlik kitaplarımın

Vasitəlik kitaplarımla

Hallanma nümunəsi 30: İkinci şəxsin mənsubiyyəti

Nümunə:

Sənin kitabın

kitabın

Hal Forma

Adlıq kitabın

Təsirlik kitabını

Yönlük kitabına

Yerlik kitabında

Çıxışlıq kitabından

Yiyəlik kitabının

Vasitəlik kitabınla

Hallanma nümunəsi 31: Üçüncü şəxsin mənsubiyyəti

Nümunə:

Onun kitabı

kitabı

Hal Forma

Adlıq kitabı

Təsirlik kitabını

Yönlük kitabına

Yerlik kitabında

Çıxışlıq kitabından

Yiyəlik kitabının

Vasitəlik kitabıyla

Hallanma nümunəsi 32: Cəm mənsubiyyət (onların)

Nümunə:

Onların kitabları

kitapları

Hal Forma

Adlıq kitapları

Təsirlik kitaplarını

Yönlük kitaplarına

Yerlik kitaplarında

Çıxışlıq kitaplarından

Yiyəlik kitaplarının

Vasitəlik kitaplarıyla

Hallanma nümunəsi 33: İşarə əvəzliyi + isim

Türk dilində işarə əvəzlikləri:

bu = bu

şu = bu / o

o = o

Nümunə:

bu kitap = bu kitab

Hal Forma

Adlıq bu kitap

Təsirlik bu kitabı

Yönlük bu kitaba

Yerlik bu kitapta

Çıxışlıq bu kitaptan

Yiyəlik bu kitabın

Vasitəlik bu kitapla

Hallanma nümunəsi 34: İsim kimi işlənən sual sözləri

kim = kim

Hal Forma

Adlıq kim

Təsirlik kimi

Yönlük kime

Yerlik kimde

Çıxışlıq kimden

Yiyəlik kimin

Vasitəlik kimle

ne = nə

Hal Forma

Adlıq ne

Təsirlik neyi

Yönlük neye

Yerlik neyde

Çıxışlıq neyden

Yiyəlik neyin

Vasitəlik neyle

Hallanma nümunəsi 35: Saylar + isimlər

Saylardan sonra isimlər adətən təkdə qalır.

Nümunə:

üç kitap

= üç kitab

Belə deyil:

üç kitaplar

Hallanma:

Hal Forma

Adlıq üç kitap

Təsirlik üç kitabı

Yönlük üç kitaba

Yerlik üç kitapta

Çıxışlıq üç kitaptan

Yiyəlik üç kitabın

Vasitəlik üç kitapla

Hallanma nümunəsi 36: Miqdar bildirən sözlər + isimlər

Nümunələr:

çok = çox

az = az

birkaç = bir neçə

bazı = bəzi

çok kitap

= çox kitab

Hallanma:

Hal Forma

Adlıq çok kitap

Təsirlik çok kitabı

Yönlük çok kitaba

Yerlik çok kitapta

Çıxışlıq çok kitaptan

Yiyəlik çok kitabın

Hallanma nümunəsi 37: Mənsubiyyət şəkilçili mürəkkəb isimlər

Nümunə:

okul kapısı

= məktəbin qapısı

İkinci isim mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edir:

kapı + sı

Hal Forma

Adlıq okul kapısı

Təsirlik okul kapısını

Yönlük okul kapısına

Yerlik okul kapısında

Çıxışlıq okul kapısından

Yiyəlik okul kapısının

Vasitəlik okul kapısıyla

Hallanma nümunəsi 38: -lik ilə bitən mücərrəd isimlər

Nümunə:

güzellik = gözəllik

Hal Forma

Adlıq güzellik

Təsirlik güzelliği

Yönlük güzelliğe

Yerlik güzellikte

Çıxışlıq güzellikten

Yiyəlik güzelliğin

Vasitəlik güzellikle

Hallanma nümunəsi 39: -ci/-cı ilə bitən peşə və fəaliyyət bildirən isimlər

Nümunə:

öğrenci = tələbə

Hal Forma

Adlıq öğrenci

Təsirlik öğrenciyi

Yönlük öğrenciye

Yerlik öğrencide

Çıxışlıq öğrenciden

Yiyəlik öğrencinin

Vasitə öğrenciyle

Hallanma nümunəsi 40: Samitlə bitən alınma sözlər

Nümunə:

film = film

Hal Forma

Adlıq film

Təsirlik filmi

Yönlük filme

Yerlik filmde

Çıxışlıq filmden

Yiyəlik filmin

Vasitə filmle

Hallanma nümunəsi 41: Xüsusi dəyişikliklərə məruz qalan qohumluq bildirən sözlər

Bəzi qohumluq bildirən isimlərin qeyri-müntəzəm formaları var.

Nümunə: oğul = oğul

Kök:

oğul → oğl-

Hal Forma

Adlıq oğul

Təsirlik oğlu

Yönlük oğula

Yerlik oğulda

Çıxışlıq oğuldan

Yiyəlik oğlun

Vasitə oğulla

Nümunə: kız = qız

Hal Forma

Adlıq kız

Təsirlik kızı

Yönlük kıza

Yerlik kızda

Çıxışlıq kızdan

Yiyəlik kızın

Vasitə kızla

Hallanma nümunəsi 42: Baba / Anne tipli sözlər

Bəzi ailə üzvlərini bildirən sözlər saitlə bitən isimlər kimi dəyişir.

baba = ata

Hal Forma

Adlıq baba

Təsirlik babayı

Yönlük babaya

Yerlik babada

Çıxışlıq babadan

Yiyəlik babanın

Vasitə babayla

anne = ana

Hal Forma

Adlıq anne

Təsirlik anneyi

Yönlük anneye

Yerlik annede

Çıxışlıq anneden

Yiyəlik annenin

Vasitə anneyle

Hallanma nümunəsi 43: Mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edən -a/-e ilə bitən sözlər

Nümunə:

dünya = dünya

“Mənim dünyam”

dünyam

Hal Forma

Adlıq dünyam

Təsirlik dünyamı

Yönlük dünyama

Yerlik dünyamda

Çıxışlıq dünyamdan

Yiyəlik dünyamın

Vasitə dünyamla

Hallanma nümunəsi 44: -i ilə bitən sözlər

Nümunə:

dizi = serial

Hal Forma

Adlıq dizi

Təsirlik diziyi

Yönlük diziye

Yerlik dizide

Çıxışlıq diziden

Yiyəlik dizinin

Vasitə diziyle

Hallanma nümunəsi 45: -u ilə bitən sözlər

Nümunə:

su = su

Vacib istisna:

su + yı → suyu

Hal Forma

Adlıq su

Təsirlik suyu

Yönlük suya

Yerlik suda

Çıxışlıq sudan

Yiyəlik suyun

Vasitə suyla

Hallanma nümunəsi 46: -o ilə bitən sözlər

Nümunə:

radyo = radio

Birləşdirici y samiti tələb olunur.

Hal Forma

Adlıq radyo

Təsirlik radyoyu

Yönlük radyoya

Yerlik radyoda

Çıxışlıq radyodan

Yiyəlik radyonun

Vasitə radyoyla

Hallanma nümunəsi 47: -ü ilə bitən sözlər

Nümunə:

köprü = körpü

Hal Forma

Adlıq köprü

Təsirlik köprüyü

Yönlük köprüye

Yerlik köprüde

Çıxışlıq köprüden

Yiyəlik köprünün

Vasitə köprüyle

Hallanma nümunəsi 48: -ö ilə bitən sözlər

Nümunə:

gölge = kölgə

Hal Forma

Adlıq gölge

Təsirlik gölgeyi

Yönlük gölgeye

Yerlik gölgede

Çıxışlıq gölgeden

Yiyəlik gölgenin

Vasitə gölgeyle

Hallanma nümunəsi 49: -ş ilə bitən sözlər

Nümunə:

iş = iş / vəzifə

Hal Forma

Adlıq iş

Təsirlik işi

Yönlük işe

Yerlik işte

Çıxışlıq işten

Yiyəlik işin

Vasitə işle

Hallanma nümunəsi 50: -z ilə bitən sözlər

Nümunə:

göz = göz

Hal Forma

Adlıq göz

Təsirlik gözü

Yönlük göze

Yerlik gözde

Çıxışlıq gözden

Yiyəlik gözün

Vasitə gözle

Hallanma nümunəsi 51: -m ilə bitən sözlər

Nümunə:

isim = ad

Sait düşməsi:

isim → ism-

Hal Forma

Adlıq isim

Təsirlik ismi

Yönlük isme

Yerlik isimde

Çıxışlıq isimden

Yiyəlik ismin

Vasitə isimle

Hallanma nümunəsi 52: Saiti düşən -n ilə bitən sözlər

Nümunə:

alın = alın

Kök:

alın → aln-

Hal Forma

Adlıq alın

Təsirlik alnı

Yönlük alına

Yerlik alında

Çıxışlıq alından

Yiyəlik alnın

Vasitə alınla

Hallanma nümunəsi 53: -ğ ilə bitən sözlər

Nümunə:

yağ = yağ

Hal Forma

Adlıq yağ

Təsirlik yağı

Yönlük yağa

Yerlik yağda

Çıxışlıq yağdan

Yiyəlik yağın

Vasitə yağla

Hallanma nümunəsi 54: Cəm + üçüncü şəxsin mənsubiyyəti

Nümunə:

onların evləri

evleri

Mümkün mənalar:

onların evləri

onun evləri

evləri (müəyyən obyekt)

Hal Forma

Adlıq evleri

Təsirlik evlerini

Yönlük evlerine

Yerlik evlerinde

Çıxışlıq evlerinden

Yiyəlik evlerinin

Vasitə evleriyle

Hallanma nümunəsi 55: İkiqat mənsubiyyət

Nümunə:

Ali'nin kitabı

= Əlinin kitabı

Hallanma:

Hal Forma

Adlıq Ali'nin kitabı

Təsirlik Ali'nin kitabını

Yönlük Ali'nin kitabına

Yerlik Ali'nin kitabında

Çıxışlıq Ali'nin kitabından

Yiyəlik Ali'nin kitabının

Vasitə Ali'nin kitabıyla

Hallanma nümunəsi 56: Yer adları

Xüsusi yer adlarında apostrof işarəsindən istifadə olunur.

Nümunə:

İstanbul

Hal Forma

Adlıq İstanbul

Təsirlik İstanbul'u

Yönlük İstanbul'a

Yerlik İstanbul'da

Çıxışlıq İstanbul'dan

Yiyəlik İstanbul'un

Vasitə İstanbul'la

Hallanma nümunəsi 57: Ölkə adları

Nümunə:

Türkiye

Hal Forma

Adlıq Türkiye

Təsirlik Türkiye'yi

Yönlük Türkiye'ye

Yerlik Türkiye'de

Çıxışlıq Türkiye'den

Yiyəlik Türkiye'nin

Vasitə Türkiye'yle

Hallanma nümunəsi 58: Zaman ifadələri

Nümunə:

gün = gün

Hal Forma

Adlıq gün

Təsirlik günü

Yönlük güne

Yerlik günde

Çıxışlıq günden

Yiyəlik günün

Vasitə günle

Hallanma nümunəsi 59: Fəsillər

Nümunə:

yaz = yay

Hal Forma

Adlıq yaz

Təsirlik yazı

Yönlük yaza

Yerlik yazda

Çıxışlıq yazdan

Yiyəlik yazın

Vasitə yazla

Hallanma nümunəsi 60: -lik ilə düzələn mücərrəd anlayışlar

Nümunə:

mutluluk = xoşbəxtlik

Hal Forma

Adlıq mutluluk

Təsirlik mutluluğu

Yönlük mutluluğa

Yerlik mutlulukta

Çıxışlıq mutluluktan

Yiyəlik mutluluğun

Vasitə mutlulukla

3- SİFƏTLƏR:

Təyin kimi sifət + isim büyük ev

Qeyri-müəyyən artiklla sifət + bir + isim mutlu bir elma = xoşbəxt bir alma

Xəbər kimi isim + sifət Ev büyük

Çoxluq dərəcəsi çok + sifət çok güzel

Gücləndirmə təkrar bembeyaz

İsimlə birlikdə sifət + isim güzel kitap

İsim kimi tək sifət gençler

OLMAQ FELİ:

1. İndiki zamanda “olmaq”

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmenim Mən müəlliməm

sen öğretmensin Sən müəllimsən

o öğretmen O müəllimdir

biz öğretmeniz Biz müəllimik

siz öğretmensiniz Siz müəllimsiniz

onlar öğretmenler Onlar müəllimdirlər

Sifətlə:

Mutluyum. = Mən xoşbəxtəm.

Mutlusun. = Sən xoşbəxtsən.

Mutlu. = O xoşbəxtdir.

2. İndiki zamanın inkarı

deyil + şəxs sonluğu istifadə olunur.

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmen değilim Mən müəllim deyiləm

sen öğretmen değilsin Sən müəllim deyilsən

o öğretmen değil O müəllim deyil

biz öğretmen değiliz Biz müəllim deyilik

siz öğretmen değilsiniz Siz müəllim deyilsiniz

onlar öğretmen değiller Onlar müəllim deyillər

3. Qəti keçmiş zamanda “olmaq”

Keçmiş zaman kopulası idi-dir. Saitdən sonra adətən sözə -ydi/-ydi/-ydu/-ydü, samitdən sonra isə -dı/-di/-du/-dü kimi birləşir.

öğretmendim = Mən müəllim idim

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmendim Mən müəllim idim

sen öğretmendin Sən müəllim idin

o öğretmendi O müəllim idi

biz öğretmendik Biz müəllim idik

siz öğretmendiniz Siz müəllim idiniz

onlar öğretmendiler Onlar müəllim idilər

Sifətlə:

Mutluydum. = Mən xoşbəxt idim.

4. Keçmiş zamanın inkarı

değil + idi

→ değildim

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben değildim Mən deyildim

sen değildin Sən deyildin

o değildi O deyildi

biz değildik Biz deyildik

siz değildiniz Siz deyildiniz

onlar değillerdi Onlar deyildilər

5. Nəqli / eşidilən “olmaq”

Kopula -miş şəkilçisi ilə birləşir.

öğretmenmiş = Görünür, o müəllimdir / müəllim olub

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmenmişim Görünür, mən müəlliməm / idim

sen öğretmenmişsin Görünür, sən müəllimsən / idin

o öğretmenmiş Görünür, o müəllimdir / idi

biz öğretmenmişiz Görünür, biz müəllimik / idik

siz öğretmenmişsiniz Görünür, siz müəllimsiniz / idiniz

onlar öğretmenlermiş Görünür, onlar müəllimdirlər / idilər

Nümunə:

Ali doktor değilmiş.

= Görünür, Əli həkim deyilmiş / həkim olmayıb.

6. Nəqli zamanın inkarı

değil + miş + şəxs sonluğu

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben değilmişim Görünür, mən deyiləm / deyildim

sen değilmişsin Görünür, sən deyilsən / deyildin

o değilmiş Görünür, o deyil / deyildi

biz değilmişiz Görünür, biz deyilik / deyildik

siz değilmişsiniz Görünür, siz deyilsiniz / deyildiniz

onlar değillermiş Görünür, onlar deyillər / deyildilər

7. Şərt şəklində “olmaq”

Şərt şəkilçisi -se/-sa-dır.

öğretmensem = əgər müəlliməmsə

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmensem əgər mən müəlliməmsə

sen öğretmensen əgər sən müəllimsənsə

o öğretmense əgər o müəllimdirsə

biz öğretmensek əgər biz müəllikiksə

siz öğretmenseniz əgər siz müəllimsinizsə

onlar öğretmenlerse əgər onlar müəllimdirlərsə

8. Şərt şəklinin inkarı

değil + se

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben değilsem əgər mən deyiləmsə

sen değilsen əgər sən deyilsənsə

o değilse əgər o deyilsə

biz değilsek əgər biz deyiliksə

siz değilseniz əgər siz deyilsinizsə

onlar değillerse əgər onlar deyillərsə

9. Keçmiş zamanın şərt forması

-seydi / -saydı

öğretmenseydim = əgər müəllim olsaydım

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmenseydim əgər müəllim olsaydım

sen öğretmenseydin əgər müəllim olsaydın

o öğretmenseydi əgər müəllim olsaydı

biz öğretmenseydik əgər müəllim olsaydıq

siz öğretmenseydiniz əgər müəllim olsaydınız

onlar öğretmenlerseydi əgər müəllim olsaydılar

İnkar forması:

öğretmen değilseydim

= əgər müəllim olmasaydım

10. Gələcək məna bildirən “olmaq”

Gələcəkdəki vəziyyəti bildirmək üçün türk dilində adətən olmaq mənasındakı olmak felindən istifadə edilir və ya gələcək məna kontekstdən anlaşılır.

olmak + gələcək zaman

öğretmen olacağım

= Mən müəllim olacağam

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben öğretmen olacağım Mən müəllim olacağam

sen öğretmen olacaksın Sən müəllim olacaqsan

o öğretmen olacak O müəllim olacaq

biz öğretmen olacağız Biz müəllim olacağıq

siz öğretmen olacaksınız Siz müəllim olacaqsınız

onlar öğretmen olacaklar Onlar müəllim olacaqlar

İnkar forması:

öğretmen olmayacağım

= Mən müəllim olmayacağam.

11. “Olacaqdım” / “olmaq üzrə idim”

olacak + keçmiş zaman istifadə olunur:

öğretmen olacaktım

= Mən müəllim olacaqdım

Əvəzlik Türk dili Azərbaycan dili

ben olacaktım Mən olacaqdım

sen olacaktın Sən olacaqdın

o olacaktı O olacaqdı

biz olacaktık Biz olacaqdıq

siz olacaktınız Siz olacaqdınız

onlar olacaklardı Onlar olacaqdılar

12. “Olmuşam” / indiki bitmiş vəziyyət

Türk dilində nəzərdə tutulan mənadan asılı olaraq -miş və ya olmak işlədilir.

hasta olmuşum

= Görünür, xəstələnmişəm / deyəsən, xəstələndim

öğretmen olmuş

= Görünür, o müəllim olub

Türk dilində ingilis dilindəki “have been” ifadəsinə bütün kontekstlərdə dəqiq uyğun gələn vahid kopula forması yoxdur.

13. Keçmiş davamedici “olmaq”

Keçmişdə müəyyən vaxt ərzində davam edən vəziyyəti bildirmək üçün türk dilində bu forma işlənə bilər:

oluyordum = Mən olur / çevrilir idim

Lakin sifət və isimlərlə türk dilində adətən birbaşa keçmiş zaman kopulası işlədilir:

Mutluydum.

= Mən xoşbəxt idim.

Öğretmendim.

= Mən müəllim idim.

9. “Olmaq” məsdəri

olmak

Nümunələr:

Türk dili Azərbaycan dili

iyi olmak yaxşı olmaq

mutlu olmak xoşbəxt olmaq

doktor olmak həkim olmaq

4- ƏVƏZLİKLƏR:

1. Şəxs əvəzlikləri (Kişi Zamirleri)

Adlıq hal (mübtəda)

Şəxs Türk dili Azərbaycan dili

ben mən

sen sən

o o

biz biz

siz siz

onlar onlar

Nümunələr:

Ben öğrenciyim.

Mən tələbəyəm.

O doktor.

O həkimdir.

2. Təsirlik hal (Belirtme Hâli)

Mənaları:

məni

səni

onu

bizi

onları

Yaranma qaydası:

əvəzlik + -(y)i

Adlıq Təsirlik Azərbaycan dili

ben beni məni

sen seni səni

o onu onu

biz bizi bizi

siz sizi sizi

onlar onları onları

Nümunələr:

Beni gördü.

O məni gördü.

Seni seviyorum.

Mən səni sevirəm.

Onu tanıyorum.

Mən onu tanıyıram.

3. Yönlük hal (Yönelme Hâli)

Mənaları:

mənə

sənə

ona

Adlıq Yönlük Azərbaycan dili

ben bana mənə

sen sana sənə

o ona ona

biz bize bizə

siz size sizə

onlar onlara onlara

Nümunələr:

Bana yardım et.

Mənə kömək et.

Sana bir şey söyleyeceğim.

Sənə bir şey deyəcəyəm.

Ona kitap verdim.

Mən ona kitab verdim.

4. Yerlik hal (Bulunma Hâli)

Mənaları:

məndə

səndə

onda

Adlıq Yerlik Azərbaycan dili

ben bende məndə

sen sende səndə

o onda onda

biz bizde bizdə

siz sizde sizdə

onlar onlarda onlarda

Nümunələr:

Bende para var.

Məndə pul var.

(Sözbəsöz: “Pul məndə mövcuddur”)

Sende kitap var mı?

Səndə kitab var?

5. Çıxışlıq hal (Ayrılma Hâli)

Mənaları:

məndən

səndən

ondan

Adlıq Çıxışlıq Azərbaycan dili

ben benden məndən

sen senden səndən

o ondan ondan

biz bizden bizdən

siz sizden sizdən

onlar onlardan onlardan

Nümunələr:

Benden korkma.

Məndən qorxma.

Senden hoşlanıyorum.

Mən səndən xoşlanıram.

Ondan geldi.

Bu, ondan gəldi.

6. Yiyəlik hal (İlgi Hâli)

Mənaları:

mənim

sənin

onun

bizim

onların

Adlıq Yiyəlik Azərbaycan dili

ben benim mənim

sen senin sənin

o onun onun

biz bizim bizim

siz sizin sizin

onlar onların onların

Nümunələr:

Benim kitabım.

Mənim kitabım.

İzah:

ben-im = mənim

kitap-ım = mənim kitabım

Onun arabası.

Onun avtomobili.

7. Vasitə / birliktelik halı

Mənaları:

mənimlə

səninlə

onunla

Yaranma qaydası:

-le/-la

Adlıq Vasitə Azərbaycan dili

ben benimle mənimlə

sen seninle səninlə

o onunla onunla

biz bizimle bizimlə

siz sizinle sizinlə

onlar onlarla onlarla

Nümunələr:

Benimle gel.

Mənimlə gəl.

Seninle konuşmak istiyorum.

Mən səninlə danışmaq istəyirəm.

8. Qayıdış əvəzliyi (Kendi = öz)

Türk dilində bu söz işlədilir:

kendi

Mənaları:

özüm

özün

özü

Bu əvəzlik mənsubiyyət şəkilçiləri qəbul edir.

kendi sözünün hallanması

Hal Forma Məna

Adlıq kendi öz

Təsirlik kendini özünü

Yönlük kendine özünə

Yerlik kendinde özündə

Çıxışlıq kendinden özündən

Yiyəlik kendinin özünün

Vasitə kendinle özünlə

Nümunələr:

Kendimi gördüm.

Mən özümü gördüm.

Kendine dikkat et.

Özünə diqqət et.

Kendiyle konuşuyor.

O, özü ilə danışır.

9. İşarə əvəzlikləri (Bu / O)

Türk dili:

Türk dili Azərbaycan dili

bu bu

şu bu / o

o o

Bu (bu)

Hal Forma

Adlıq bu

Təsirlik bunu

Yönlük buna

Yerlik bunda

Çıxışlıq bundan

Yiyəlik bunun

Vasitə bununla

Şu (bu / o)

Hal Forma

Adlıq şu

Təsirlik şunu

Yönlük şuna

Yerlik şunda

Çıxışlıq şundan

Yiyəlik şunun

Vasitə şununla

O (o)

Hal Forma

Adlıq o

Təsirlik onu

Yönlük ona

Yerlik onda

Çıxışlıq ondan

Yiyəlik onun

Vasitə onunla

11. Qeyri-müəyyən əvəzliklər

herkes = hər kəs

Hal Forma

Adlıq herkes

Təsirlik herkesi

Yönlük herkese

Yerlik herkeste

Çıxışlıq herkesten

Yiyəlik herkesin

Vasitə herkesle

hiç kimse = heç kim

Hal Forma

Adlıq hiç kimse

Təsirlik hiç kimseyi

Yönlük hiç kimseye

Çıxışlıq hiç kimseden

Bu yaxşıdır Bu iyi

Mən bunu xoşlayıram Bunu seviyorum

Bunu mənə ver Bunu bana ver

Mən bundan danışıram Bundan bahsediyorum

O mənimdir O benim

Mən onu gördüm Onu gördüm

Mən onunla getdim Onunla gittim

Bu kitab gözəldir. Bu kitap güzel.

5- FEL ZAMANLARI:

Zaman / şəkil ben sen o biz siz onlar

İndiki davamedici geliyorum geliyorsun geliyor geliyoruz geliyorsunuz geliyorlar

Ümumi indiki zaman gelirim gelirsin gelir geliriz gelirsiniz gelirler

Qəti keçmiş zaman geldim geldin geldi geldik geldiniz geldiler

Nəqli keçmiş zaman gelmişim gelmişsin gelmiş gelmişiz gelmişsiniz gelmişler

Gələcək zaman geleceğim geleceksin gelecek geleceğiz geleceksiniz gelecekler

Keçmiş davamedici geliyordum geliyordun geliyordu geliyorduk geliyordunuz geliyorlardı

Keçmiş vərdiş zamanı gelirdim gelirdin gelirdi gelirdik gelirdiniz gelirlerdi

Keçmiş bitmiş zaman gelmiştim gelmiştin gelmişti gelmiştik gelmiştiniz gelmişlerdi

Keçmişdə gələcək zaman gelecektim gelecektin gelecekti gelecektik gelecektiniz geleceklerdi

Nəqli davamedici geliyormuşum geliyormuşsun geliyormuş geliyormuşuz geliyormuşsunuz geliyorlarmış

Nəqli aorist gelirmişim gelirmişsin gelirmiş gelirmişiz gelirmişsiniz gelirlermiş

Nəqli gələcək zaman gelecekmişim gelecekmişsin gelecekmiş gelecekmişiz gelecekmişsiniz geleceklermiş

Şərt gelirsem gelirsen gelirse gelirsek gelirseniz gelirlerse

Keçmiş şərt gelseydim gelseydin gelseydi gelseydik gelseydiniz gelselerdi

Gələcək şərt geleceksem geleceksen gelecekse geleceksek gelecekseniz geleceklerse

Davamedici şərt geliyorsam geliyorsan geliyorsa geliyorsak geliyorsanız geliyorlarsa

Zərurət gelmeliyim gelmelisin gelmeli gelmeliyiz gelmelisiniz gelmeliler

İndiki zamanda bacarıq gelebilirim gelebilirsin gelebilir gelebiliriz gelebilirsiniz gelebilirler

Keçmiş zamanda bacarıq gelebildim gelebildin gelebildi gelebildik gelebildiniz gelebildiler

Gələcək zamanda bacarıq gelebileceğim gelebileceksin gelebilecek gelebileceğiz gelebileceksiniz gelebilecekler

1 V-iyor İndiki davamedici zaman geliyorum Mən gəlirəm İndi baş verən hərəkət

2 V-(A/I)r Ümumi indiki zaman gelirim Mən gəlirəm / adətən gəlirəm vərdişlər, ümumi həqiqətlər

3 V-DI Qəti keçmiş zaman geldim Mən gəldim qəti və ya şahid olunan keçmiş

4 V-mIş Nəqli keçmiş zaman gelmişim Görünür, gəlmişəm eşidilən məlumat, nəticə çıxarma, kəşf

5 V-(y)AcAk Gələcək zaman geleceğim Mən gələcəyəm gələcək, planlar, proqnozlar

6 V-iyor-du Keçmiş davamedici geliyordum Mən gəlirdim keçmişdə davam edən hərəkət

7 V-(A/I)r-dı Keçmiş vərdiş zamanı gelirdim Mən əvvəllər gələrdim keçmişdə təkrarlanan hərəkətlər

8 V-mIş-tı Keçmiş bitmiş zaman gelmiştim Mən gəlmişdim digər keçmiş hadisədən əvvəl tamamlanmış hərəkət

9 V-(y)AcAk-tı Keçmişdə gələcək zaman gelecektim Mən gələcəkdim keçmiş nöqtəsindən baxılan gələcək

10 V-iyor-muş Nəqli davamedici geliyormuş Görünür, gəlir başqasından eşidilən və ya nəticə çıxarılan davam edən hərəkət

11 V-(A/I)r-miş Nəqli aorist gelirmiş Görünür, gəlir başqasından eşidilən vərdiş və ya ümumi hərəkət

12 V-(y)AcAk-mış Nəqli gələcək zaman gelecekmiş Görünür, gələcək başqasından eşidilən gələcək

13 V-sA Şərt gelirsem Əgər gəlsəm şərt / ehtimal

14 V-sAydI Keçmiş / qeyri-real şərt gelseydim Əgər gəlsəydim fərzi keçmiş

15 V-iyor-sA Davamedici şərt geliyorsam Əgər gəlirəmsə davam edən hərəkətlə bağlı şərt

16 V-(y)AcAk-sA Gələcək şərt geleceksem Əgər gələcəmsə gələcəklə bağlı şərt

17 V-mAlI Zərurət gelmeliyim Mən gəlməliyəm məcburiyyət / məsləhət

18 V-(y)Abil Bacarıq / ehtimal gelebilirim Mən gələ bilərəm bacarıq, ehtimal

19 V-(y)A İstək şəkli geleyim Qoy gəlim arzu, təklif

20 Əmr şəkli Əmr şəkli gel! gəl! əmr

6- MƏCHUL NÖV ZAMANLARI:

Məchul növ -> Mən oxunuram, Top oynanıldı və s.

yapmak → yapılmak

Zaman / şəkil ben sen o biz siz onlar

İndiki davamedici yapılıyorum yapılıyorsun yapılıyor yapılıyoruz yapılıyorsunuz yapılıyorlar

Aorist yapılırım yapılırsın yapılır yapılırız yapılırsınız yapılırlar

Qəti keçmiş zaman yapıldım yapıldın yapıldı yapıldık yapıldınız yapıldılar

Nəqli keçmiş zaman yapılmışım yapılmışsın yapılmış yapılmışız yapılmışsınız yapılmışlar

Gələcək zaman yapılacağım yapılacaksın yapılacak yapılacağız yapılacaksınız yapılacaklar

Keçmiş davamedici yapılıyordum yapılıyordun yapılıyordu yapılıyorduk yapılıyordunuz yapılıyorlardı

Keçmiş vərdiş zamanı yapılırdım yapılırdın yapılırdı yapılırdık yapılırdınız yapılırlardı

Keçmiş bitmiş zaman yapılmıştım yapılmıştın yapılmıştı yapılmıştık yapılmıştınız yapılmışlardı

Keçmişdə gələcək zaman yapılacaktım yapılacaktın yapılacaktı yapılacaktık yapılacaktınız yapılacaklardı

Nəqli davamedici yapılıyormuşum yapılıyormuşsun yapılıyormuş yapılıyormuşuz yapılıyormuşsunuz yapılıyorlarmış

Nəqli aorist yapılırmışım yapılırmışsın yapılırmış yapılırmışız yapılırmışsınız yapılırla­rmış

Nəqli gələcək zaman yapılacakmışım yapılacakmışsın yapılacakmış yapılacakmışız yapılacakmışsınız yapılacaklarmış

Şərt yapılırsam yapılırsan yapılırsa yapılırsak yapılırsanız yapılırlarsa

Keçmiş şərt yapılsaydım yapılsaydın yapılsaydı yapılsaydık yapılsaydınız yapılsalardı

Gələcək şərt yapılacaksam yapılacaksan yapılacaksa yapılacaksak yapılacaksanız yapılacaklarsa

Davamedici şərt yapılıyorsam yapılıyorsan yapılıyorsa yapılıyorsak yapılıyorsanız yapılıyorlarsa

Zərurət yapılmalıyım yapılmalısın yapılmalı yapılmalıyız yapılmalısınız yapılmalılar

Bacarıq yapılabilirim yapılabilirsin yapılabilir yapılabiliriz yapılabilirsiniz yapılabilirler

yapmak → yapılmak

= edilmək / yerinə yetirilmək

sevmek → sevilmek

= sevilmək

sormak → sorulmak

= soruşulmaq

görmek → görülmek

= görülmək

7- İNKAR:

gelmek = gəlmək felindən istifadə olunur → inkar kökü gelme- = gəlməmək.

# Zaman / şəkil Quruluş Nümunə Azərbaycan dilində mənası

1 İndiki davamedici zaman V-mA-iyor gelmiyorum Mən gəlmirəm

2 Aorist / vərdiş zamanı V-mAz gelmem Mən gəlmirəm / gəlməyəcəyəm

3 Qəti keçmiş zaman V-mA-dI gelmedim Mən gəlmədim

4 Nəqli / eşidilən keçmiş zaman V-mA-mIş gelmemişim Görünür, gəlməmişəm

5 Gələcək zaman V-mA-yAcAk gelmeyeceğim Mən gəlməyəcəyəm

6 Keçmiş davamedici V-mA-iyor-du gelmiyordum Mən gəlmirdim

7 Keçmiş vərdiş zamanı V-mAz-dI gelmezdim Mən əvvəllər gəlməzdim

8 Keçmiş bitmiş zaman V-mA-mIş-tI gelmemiştim Mən gəlməmişdim

9 Keçmişdə gələcək zaman V-mA-yAcAk-tI gelmeyecektim Mən gələcək deyildim / gəlmək fikrim var idi, amma gəlməyəcəkdim

10 Nəqli davamedici V-mA-iyor-muş gelmiyormuşum Görünür, mən gəlmirəm

11 Nəqli aorist V-mAz-mIş gelmezmişim Görünür, mən gəlmirəm / gəlməyəcəyəm

12 Nəqli gələcək zaman V-mA-yAcAk-mIş gelmeyecekmişim Görünür, mən gəlməyəcəyəm

13 Şərt V-mA-z-sA gelmezsem Əgər gəlməsəm

14 Keçmiş / qeyri-real şərt V-mA-sAydI gelmeseydim Əgər gəlməsəydim

15 Davamedici şərt V-mA-iyor-sA gelmiyorsam Əgər gəlmirəmsə

16 Gələcək şərt V-mA-yAcAk-sA gelmeyeceksem Əgər gəlməyəcəmsə

17 Zərurət V-mA-mAlI gelmemeliyim Mən gəlməməliyəm

18 Bacarıq / ehtimal V-mA-yAbil gelemem Mən gələ bilmərəm

19 İnkar bacarığı V-mA-yAbil + inkar gelemem Mən gələ bilmərəm

20 İstək şəkli V-mA-yA gelmeyeyim Qoy gəlməyim

21 İnkar əmr forması V-mA gelme! Gəlmə!

Əvəzliklərlə nümunələr

Ən vacib inkar zamanları üçün:

Zaman Mən Sən O Biz Siz (cəm/rəsmi) Onlar

İndiki davamedici gelmiyorum gelmiyorsun gelmiyor gelmiyoruz gelmiyorsunuz gelmiyorlar

Aorist gelmem gelmezsin gelmez gelmeyiz gelmezsiniz gelmezler

Keçmiş gelmedim gelmedin gelmedi gelmedik gelmediniz gelmediler

Nəqli keçmiş gelmemişim gelmemişsin gelmemiş gelmemişiz gelmemişsiniz gelmemişler

Gələcək gelmeyeceğim gelmeyeceksin gelmeyecek gelmeyeceğiz gelmeyeceksiniz gelmeyecekler

Keçmiş davamedici gelmiyordum gelmiyordun gelmiyordu gelmiyorduk gelmiyordunuz gelmiyorlardı

Keçmiş vərdiş zamanı gelmezdim gelmezdin gelmezdi gelmezdik gelmezdiniz gelmezlerdi

Keçmiş bitmiş zaman gelmemiştim gelmemiştin gelmemişti gelmemiştik gelmemiştiniz gelmemişlerdi

Keçmişdə gələcək zaman gelmeyecektim gelmeyecektin gelmeyecekti gelmeyecektik gelmeyecektiniz gelmeyeceklerdi

Forma Türk dili Azərbaycan dilində mənası

İnkar məsdəri gelmemek gəlməmək

İnkar məsdər adı gelmeme gəlməmək / gəlməmə

İnkar məchul məsdəri gelinmemek gəlinməmək / iştirak edilməmək

Zaman / forma ben sen o biz siz onlar

İndiki zaman öğrenci değilim öğrenci değilsin öğrenci değil öğrenci değiliz öğrenci değilsiniz öğrenci değiller

Keçmiş zaman öğrenci değildim öğrenci değildin öğrenci değildi öğrenci değildik öğrenci değildiniz öğrenci değillerdi

Nəqli zaman öğrenci değilmişim öğrenci değilmişsin öğrenci değilmiş öğrenci değilmişiz öğrenci değilmişsiniz öğrenci değillermiş

Şərt öğrenci değilsem öğrenci değilsen öğrenci değilse öğrenci değilsek öğrenci değilseniz öğrenci değillerse

Keçmiş şərt öğrenci değilseydim öğrenci değilseydin öğrenci değilseydi öğrenci değilseydik öğrenci değilseydiniz öğrenci değillerseydi

Tərcümə: Mən müəllim deyiləm

8- SUALLAR:

BƏLİ / XEYR SUALLARI:

Cümlənin sonuna mı / mi / mu / mü əlavə olunur.

a, ı mı

e, i mi

o, u mu

ö, ü mü

Sen geliyorsun. Sən gəlirsən.

Sual:

Sen geliyor musun? Sən gəlirsənmi?

Geliyorum. -> Geliyor muyum?

Geliyorsun. -> Geliyor musun?

Geliyor. -> Geliyor mu?

Geliyoruz. -> Geliyor muyuz?

Geliyorsunuz. -> Geliyor musunuz?

Geliyorlar. -> Geliyorlar mı? (və ya Geliyor mu(lar)?)

SUAL SÖZLƏRİ:

kim kim

ne nə

nerede harada

nereye hara

nereden haradan

hangi hansı

neden / niçin nə üçün / niyə

nasıl necə

ne zaman nə vaxt

kaç neçə

kaçıncı neçənci

kimin kimin

Bu nasıl yapılır? Bu necə edilir?

Kaç yaşındasın? Neçə yaşın var?

Kaç kitap aldın? Neçə kitab aldın?

Kimi gördün? Kimi gördün?

9- ZƏRFLƏR:

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

iyi iyi yaxşı

kötü kötü pis

güzel güzel gözəl şəkildə / yaxşı

doğru doğru düzgün şəkildə

yanlış yanlış səhv şəkildə

hızlı hızlı sürətlə / tez

yavaş yavaş yavaşca

dikkatle dikkatle diqqətlə

dikkatlice dikkatlice diqqətlə

özenle özenle diqqətlə / ehtiyatla

özenlice özenlice diqqətlə / ehtiyatla

kolayca kolayca asanlıqla

zorla zorla zorla / güc tətbiq edərək

zor zor çətinliklə

açıkça açıkça açıq şəkildə

açıkça açıkça açıq şəkildə / aydın şəkildə

sessizce sessizce səssizcə

gürültüyle gürültüyle səs-küylə

yüksek sesle yüksek sesle yüksək səslə

alçak sesle alçak sesle alçaq səslə

yavaşça yavaşça yavaşca

hızlıca hızlıca sürətlə

aniden aniden qəfil

gizlice gizlice gizlicə

resmen resmen rəsmi şəkildə

gerçekten gerçekten həqiqətən

cidden cidden ciddi şəkildə

özellikle özellikle xüsusilə

doğrudan doğrudan birbaşa

dolaylı olarak dolaylı olarak dolayı yolla

birlikte birlikte birlikdə

ayrı ayrı ayrıca / ayrı şəkildə

tek başına tek başına təkbaşına

bilerek bilerek qəsdən

yanlışlıkla yanlışlıkla səhvən

isteyerek isteyerek könüllü şəkildə / qəsdən

istemeden istemeden istəmədən / bilmədən

tesadüfen tesadüfen təsadüfən

zorunlu olarak zorunlu olarak zəruri olaraq

gönüllü olarak gönüllü olarak könüllü şəkildə

mecburen mecburen məcburən

kesinlikle kesinlikle qətiyyən / mütləq

kuşkusuz kuşkusuz şübhəsiz

şüphesiz şüphesiz şübhəsiz

muhtemelen muhtemelen ehtimal ki

belki belki bəlkə

görünüşte görünüşte görünür ki / zahirən

görünüşe göre görünüşe göre görünür ki

aslında aslında əslində

doğrusu doğrusu düzünü desək / əslində

kısaca kısaca qısaca

ayrıntılı olarak ayrıntılı olarak ətraflı şəkildə

tamamen tamamen tamamilə

bütünüyle bütünüyle bütövlükdə

kısmen kısmen qismən

2. Yer zərfləri — Harada?

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

burada burada burada

burası burası bura / bu yer

orada orada orada

orası orası ora / o yer

şurada şurada burada / orada

şurası şurası bu yer / o yer

nerede nerede harada

nereye nereye hara / haraya

nereden nereden haradan

her yerde her yerde hər yerdə

hiçbir yerde hiçbir yerde heç bir yerdə

bir yerde bir yerde bir yerdə

herhangi bir yerde herhangi bir yerde istənilən yerdə

yukarıda yukarıda yuxarıda

yukarı yukarı yuxarıya

aşağıda aşağıda aşağıda

aşağı aşağı aşağıya

içeride içeride içəridə

içeri içeri içəriyə

dışarıda dışarıda kənarda / çöldə

dışarı dışarı kənara / çölə

önde önde qabaqda

öne öne qabağa

arkada arkada arxada

arkaya arkaya arxaya

geride geride geridə / arxada

geriye geriye geriyə

yakında yakında yaxında / tezliklə

yakınlarda yakınlarda yaxınlıqda

uzakta uzakta uzaqda

ileride ileride qabaqda / gələcəkdə

ileride ileride daha irəlidə

karşıda karşıda qarşıda / o biri tərəfdə

karşıya karşıya qarşı tərəfə

yanda yanda yanda

yanında yanında yanında / bitişiyində

ortada ortada ortada

etrafta etrafta ətrafda

çevrede çevrede ətrafda / yaxınlıqda

her tarafta her tarafta hər yerdə

her tarafta her tarafta hər tərəfdə

başka yerde başka yerde başqa yerdə

öbür tarafta öbür tarafta o biri tərəfdə

aşağı yukarı aşağı yukarı təxminən / az-çox

sağda sağda sağda

solda solda solda

sağa sağa sağa

sola sola sola

3. Zaman zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

şimdi şimdi indi

şu anda şu anda hal-hazırda

şu an şu an indi

bugün bugün bu gün

dün dün dünən

yarın yarın sabah

evvelsi gün evvelsi gün srağagün

öbür gün öbür gün üç gün sonra

sabah sabah səhər

akşam akşam axşam

gece gece gecə

gündüz gündüz gündüz

öğlen öğlen günorta

öğleden sonra öğleden sonra günortadan sonra

geceleyin geceleyin gecə vaxtı

eskiden eskiden əvvəllər

önceden önceden əvvəlcədən

daha önce daha önce daha əvvəl

evvel evvel əvvəl / əvvəllər

evvelce evvelce əvvəllər

sonra sonra sonra / daha sonra

sonradan sonradan sonradan

daha sonra daha sonra daha sonra

biraz sonra biraz sonra bir az sonra

az önce az önce indicə

demin demin indicə

demin demin bir az əvvəl

birazdan birazdan bir azdan

yakında yakında tezliklə

yakında yakında yaxın gələcəkdə

hemen hemen dərhal

derhal derhal dərhal

şimdiye kadar şimdiye kadar indiyə qədər

hâlâ hâlâ hələ də

henüz henüz hələ / hələ də

zaten zaten artıq / onsuz da

çoktan çoktan artıq / çoxdan

artık artık artıq / bundan sonra

yeniden yeniden yenidən

tekrar tekrar təkrar

bir daha bir daha bir daha

sonunda sonunda nəhayət / axırda

nihayet nihayet nəhayət

sonunda sonunda axırda / sonda

başlangıçta başlangıçta əvvəlcə

ilk başta ilk başta başlanğıcda

öncelikle öncelikle ilk növbədə

ardından ardından daha sonra

akabinde akabinde ardınca

sonra sonra sonra

hemen ardından hemen ardından dərhal sonra

en sonunda en sonunda ən nəhayət

gelecekte gelecekte gələcəkdə

ileride ileride gələcəkdə

geçmişte geçmişte keçmişdə

bugünlerde bugünlerde bu günlərdə

günümüzde günümüzde indiki dövrdə

bu arada bu arada bu arada / yeri gəlmişkən

o sırada o sırada həmin vaxt

aynı anda aynı anda eyni zamanda

birden birden qəfil

ansızın ansızın qəfil

aniden aniden qəfil

4. Tezlik zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

her zaman her zaman həmişə

daima daima həmişə

hep hep həmişə

sürekli sürekli davamlı olaraq

devamlı devamlı fasiləsiz / davamlı

her gün her gün hər gün

her hafta her hafta hər həftə

her ay her ay hər ay

her yıl her yıl hər il

sık sık sık sık tez-tez

sıkça sıkça tez-tez

genellikle genellikle adətən / ümumiyyətlə

çoğunlukla çoğunlukla əsasən

çoğu zaman çoğu zaman çox vaxt

ekseriyetle ekseriyetle əsasən / ümumiyyətlə

bazen bazen bəzən

kimi zaman kimi zaman bəzən

zaman zaman zaman zaman vaxtaşırı

ara sıra ara sıra bəzən / ara-sıra

arada sırada arada sırada vaxtaşırı

nadiren nadiren nadir hallarda

seyrek seyrek nadir hallarda

seyrek olarak seyrek olarak nadir hallarda

asla asla heç vaxt

hiçbir zaman hiçbir zaman heç vaxt

hiç hiç heç / heç vaxt

bir kez bir kez bir dəfə

iki kez iki kez iki dəfə

defalarca defalarca dəfələrlə

tekrar tekrar tekrar tekrar təkrar-təkrar

sürekli olarak sürekli olarak fasiləsiz olaraq

durmadan durmadan dayanmadan / davamlı olaraq

aralıksız aralıksız fasiləsiz

peş peşe peş peşe ard-arda

art arda art arda bir-birinin ardınca

üst üste üst üste ardıcıl / təkrar-təkrar

5. Dərəcə zərfləri — Nə qədər?

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

çok çok çox

pek pek çox / xüsusilə

son derece son derece həddindən artıq

oldukça oldukça xeyli / kifayət qədər

epey epey xeyli

epeyce epeyce xeyli dərəcədə

hayli hayli xeyli

fazlasıyla fazlasıyla həddindən artıq / lazım olduğundan çox

aşırı aşırı həddindən artıq

aşırı derecede aşırı derecede həddindən artıq dərəcədə

fazla fazla çox / həddindən artıq

az az az

biraz biraz bir az

birazcık birazcık cüzi miqdarda

azıcık azıcık bir az

yeterince yeterince kifayət qədər

yeteri kadar yeteri kadar kifayət qədər

yeterince fazla yeterince fazla kifayət qədər çox

tamamen tamamen tamamilə

bütünüyle bütünüyle bütövlükdə

tümüyle tümüyle tamamilə

kesinlikle kesinlikle qətiyyən / mütləq

neredeyse neredeyse təxminən / az qala

hemen hemen hemen hemen az qala

adeta adeta sanki / demək olar ki

aşağı yukarı aşağı yukarı təxminən

oldukça fazla oldukça fazla xeyli çox

son derece fazla son derece fazla həddindən artıq çox

hiç hiç heç / qətiyyən

zerre kadar zerre kadar ən kiçik miqdarda belə

bir hayli bir hayli xeyli

olabildiğince olabildiğince mümkün qədər

mümkün olduğunca mümkün olduğunca mümkün olduğu qədər

6. Təxmini miqdar

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

yaklaşık yaklaşık təxminən

yaklaşık olarak yaklaşık olarak təxminən

aşağı yukarı aşağı yukarı təqribən

kabaca kabaca təxmini olaraq

takriben takriben təxminən

hemen hemen hemen hemen az qala / təxminən

civarında civarında təxminən / ətrafında

kadar kadar qədər / təxminən

şöyle böyle şöyle böyle orta səviyyədə / təxminən

aşağı yukarı aşağı yukarı az-çox

bir kadar bir kadar bir qədər / müəyyən qədər

yaklaşık olarak yaklaşık olarak təqribən

7. Təsdiq / Əminlik

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

evet evet bəli

kesinlikle kesinlikle qətiyyən / mütləq

mutlaka mutlaka mütləq / şübhəsiz

muhakkak muhakkak şübhəsiz

elbette elbette əlbəttə

kuşkusuz kuşkusuz şübhəsiz

şüphesiz şüphesiz şübhəsiz

gerçekten gerçekten həqiqətən

gerçekten de gerçekten de doğrudan da

hakikaten hakikaten həqiqətən

doğrusu doğrusu doğrusu / açığı

kesin olarak kesin olarak qəti şəkildə

mutlaka mutlaka nə olursa olsun / mütləq

hiç şüphesiz hiç şüphesiz heç şübhəsiz

kuşkusuz ki kuşkusuz ki şübhəsiz ki

8. İnkar zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

değil değil deyil

hayır hayır xeyr

hiç hiç heç / qətiyyən

asla asla heç vaxt

kesinlikle değil kesinlikle değil qətiyyən yox

asla değil asla değil qətiyyən yox

hiçbir zaman hiçbir zaman heç vaxt

hiçbir şekilde hiçbir şekilde heç bir şəkildə

hiçbir surette hiçbir surette heç bir halda

katiyen katiyen qətiyyən yox / heç vaxt

zinhar zinhar qətiyyən yox (rəsmi / köhnəlmiş)

henüz değil henüz değil hələ yox

artık değil artık değil artıq deyil

daha değil daha değil hələ yox

hiç de değil hiç de değil qətiyyən deyil

9. Ehtimal / Mümkünlük

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

belki belki bəlkə

muhtemelen muhtemelen ehtimal ki

herhalde herhalde yəqin ki / ehtimal ki

galiba galiba görünür / deyəsən

sanırım sanırım düşünürəm ki / yəqin ki

tahminen tahminen təxminən / ehtimal ki

büyük ihtimalle büyük ihtimalle çox güman ki

muhtemel olarak muhtemel olarak ehtimal ki

olasılıkla olasılıkla ehtimal ki

muhtemeldir muhtemeldir ehtimal ki

görünüşe göre görünüşe göre görünür ki

görünüşte görünüşte görünür / zahirən

görünür şekilde görünür şekilde gözlə görünən şəkildə

anlaşılan anlaşılan görünür ki

anlaşılan o ki anlaşılan o ki görünür ki

sözde sözde sözdə / guya

güya güya guya / iddiaya görə

meğer meğer məlum olur ki

meğerki meğerki məlum olur ki

10. Sübut / Nəticə çıxarma zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

görünüşe göre görünüşe göre görünür ki

görünüşte görünüşte görünür / zahirən

anlaşılan anlaşılan görünür ki

anlaşıldığı kadarıyla anlaşıldığı kadarıyla anlaşıldığı qədər

belli ki belli ki açıq-aydın

belli ki belli ki açıq-aşkar

anlaşılan o ki anlaşılan o ki görünür ki

demek ki demek ki deməli / bu o deməkdir ki

meğer meğer məlum olur ki

güya güya guya

sözde sözde sözdə / guya

herhalde herhalde yəqin ki

galiba galiba görünür / deyəsən

sanırım sanırım güman edirəm ki / düşünürəm ki

11. Vurğu / Fərqləndirmə zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

özellikle özellikle xüsusilə

bilhassa bilhassa xüsusilə

en çok en çok ən çox

en az en az ən az

yalnızca yalnızca yalnız

sadece sadece sadəcə / yalnız

yalnız yalnız yalnız / təkcə

sırf sırf sırf / yalnızca

ancak ancak yalnız / ancaq

bile bile hətta

dahi dahi hətta / həmçinin

bizzat bizzat şəxsən

kendisi kendisi özü / şəxsən

tam tam dəqiq

tam olarak tam olarak dəqiq olaraq

aynen aynen tam olaraq / eynilə

özellikle de özellikle de xüsusilə də

hele hele xüsusilə / lap

üstelik üstelik üstəlik

hatta hatta hətta

yalnızca yalnızca təkcə

yalnız yalnız sadəcə

12. Əlavə etmə

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

ayrıca ayrıca əlavə olaraq

dahası dahası üstəlik

üstelik üstelik bundan əlavə

bunun yanı sıra bunun yanı sıra bundan əlavə

bunun yanında bunun yanında bununla yanaşı

aynı zamanda aynı zamanda eyni zamanda / həmçinin

ayrıca olarak ayrıca olarak əlavə olaraq

bununla birlikte bununla birlikte bundan əlavə / buna baxmayaraq

keza keza həmçinin / eyni qaydada

yine yine həmçinin / yenə

bir de bir de həmçinin / əlavə olaraq

dahası dahası bundan əlavə

hatta hatta hətta

dahi dahi həmçinin / hətta

13. Məhdudlaşdırma — yalnız

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

sadece sadece sadəcə / yalnız

yalnızca yalnızca yalnız

yalnız yalnız yalnız

sırf sırf sırf / sadəcə

ancak ancak yalnız

tek başına tek başına təkbaşına

yalnız başına yalnız başına təkbaşına

bir tek bir tek təkcə bir

sadece ... sadece ... sadəcə ...

yalnızca ... yalnızca ... yalnız ...

14. Ardıcıllıq / Sıra

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

önce önce əvvəl / birinci

ilk önce ilk önce əvvəlcə

öncelikle öncelikle ilk növbədə

evvela evvela ilk növbədə

ilkin ilkin əvvəlcə

başlangıçta başlangıçta başlanğıcda

sonra sonra sonra

ardından ardından ardınca

akabinde akabinde daha sonra

daha sonra daha sonra daha sonra

sonrasında sonrasında sonradan

nihayet nihayet nəhayət

sonunda sonunda sonunda / axırda

en sonunda en sonunda ən sonda

nihayetinde nihayetinde nəticədə / nəhayət

son olarak son olarak son olaraq

önceden önceden əvvəlcədən

daha önce daha önce daha əvvəl

o zaman o zaman o zaman

ardından ardından növbəti olaraq / ardınca

sırayla sırayla sıra ilə

sırasıyla sırasıyla müvafiq ardıcıllıqla

peşinden peşinden ardınca / sonra

derken derken bu arada / sonra

15. Nəticə / Fəsad

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

bu yüzden bu yüzden buna görə / bu səbəbdən

bu nedenle bu nedenle buna görə

bundan dolayı bundan dolayı buna görə / bunun nəticəsində

bundan ötürü bundan ötürü buna görə

dolayısıyla dolayısıyla nəticədə / buna görə

böylece böylece beləliklə

böylelikle böylelikle beləliklə / bununla

sonuç olarak sonuç olarak nəticə olaraq

sonuçta sonuçta nəticədə / axırda

neticede neticede nəticədə / yekunda

demek ki demek ki deməli

o hâlde o hâlde elə isə / bu halda

öyleyse öyleyse elə isə / deməli

dolayısıyla dolayısıyla nəticə etibarilə

16. Ziddiyyət

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

ancak ancak lakin

fakat fakat lakin / amma

ama ama amma

yine de yine de buna baxmayaraq

gene de gene de buna baxmayaraq

buna rağmen buna rağmen buna baxmayaraq

buna karşın buna karşın əksinə / buna baxmayaraq

bununla birlikte bununla birlikte bununla belə

oysa oysa halbuki / amma

halbuki halbuki halbuki

aksine aksine əksinə

tersine tersine əksinə

buna karşılık buna karşılık bunun əksinə

tam tersine tam tersine tam əksinə

bilakis bilakis əksinə

17. Səbəb / Əsas

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

bu yüzden bu yüzden bu səbəbdən

bu nedenle bu nedenle bu səbəbdən

bundan dolayı bundan dolayı buna görə

bundan ötürü bundan ötürü bu səbəbdən

dolayısıyla dolayısıyla nəticədə / buna görə

bu sebeple bu sebeple bu səbəbdən

bu nedenle bu nedenle deməli / buna görə

nedense nedense nədənsə

nedeniy­le nedeniyle səbəbindən

sırf bu yüzden sırf bu yüzden məhz buna görə

18. Müqayisə zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

daha daha daha

en en ən

daha çok daha çok daha çox

daha az daha az daha az

en çok en çok ən çox

en az en az ən az

eşit derecede eşit derecede bərabər dərəcədə

aynı derecede aynı derecede eyni dərəcədə

daha iyi daha iyi daha yaxşı

daha kötü daha kötü daha pis

daha hızlı daha hızlı daha sürətli

daha yavaş daha yavaş daha yavaş

gittikçe gittikçe getdikcə

giderek giderek getdikcə

gittikçe daha gittikçe daha getdikcə daha çox

giderek daha giderek daha getdikcə daha çox

ne kadar... o kadar... ne kadar... o kadar... nə qədər... bir o qədər...

olduğu kadar olduğu kadar olduğu qədər / ... qədər

aynı şekilde aynı şekilde eyni şəkildə

benzer şekilde benzer şekilde oxşar şəkildə

farklı olarak farklı olarak fərqli şəkildə

aksine aksine əksinə

19. Sual zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

nasıl nasıl necə

ne zaman ne zaman nə vaxt

nerede nerede harada

nereye nereye hara / haraya

nereden nereden haradan

neden neden niyə

niçin niçin nə üçün

niye niye niyə

ne kadar ne kadar nə qədər / nə qədər müddət

ne denli ne denli nə dərəcədə

ne derece ne derece hansı dərəcədə

kaç kez kaç kez neçə dəfə

ne sıklıkla ne sıklıkla nə qədər tez-tez

ne zamana kadar ne zamana kadar nə vaxta qədər

ne zamandan beri ne zamandan beri nə vaxtdan bəri

ne kadar süreyle ne kadar süreyle nə qədər müddət ərzində

nereye kadar nereye kadar hara qədər

ne ölçüde ne ölçüde nə dərəcədə

20. Nisbi / Qeyri-müəyyən zərf ifadələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

her yerde her yerde hər yerdə

hiçbir yerde hiçbir yerde heç bir yerdə

bir yerde bir yerde bir yerdə

herhangi bir yerde herhangi bir yerde istənilən yerdə

her zaman her zaman həmişə / nə vaxt olursa olsun

hiçbir zaman hiçbir zaman heç vaxt

bir zaman bir zaman nə vaxtsa

herhangi bir zaman herhangi bir zaman istənilən vaxt

her nasıl her nasıl hər necə / necə olursa olsun

nasıl olursa olsun nasıl olursa olsun necə olursa olsun

nerede olursa olsun nerede olursa olsun harada olursa olsun

ne zaman olursa olsun ne zaman olursa olsun nə vaxt olursa olsun

ne kadar olursa olsun ne kadar olursa olsun nə qədər olursa olsun

ne şekilde olursa olsun ne şekilde olursa olsun hansı şəkildə olursa olsun

her ne kadar her ne kadar hər nə qədər / baxmayaraq ki

ne olursa olsun ne olursa olsun nə olursa olsun

21. Qəfillik

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

aniden aniden qəfil

birden birden qəfil

ansızın ansızın qəfil

birdenbire birdenbire birdən-birə

apansız apansız qəfil

durup dururken durup dururken heç gözlənilmədən

pat diye pat diye qəfil / qəfil şəkildə

çat diye çat diye qəfil / birdən

hemen hemen dərhal

derhal derhal dərhal

22. Davamlılıq — hələ də / artıq

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

hâlâ hâlâ hələ də

henüz henüz hələ

daha daha hələ də / hələ

hâlen hâlen hələ də / hazırda

devamlı devamlı davamlı olaraq

sürekli sürekli fasiləsiz

durmadan durmadan dayanmadan

aralıksız aralıksız fasiləsiz

zaten zaten artıq

çoktan çoktan çoxdan / artıq

şimdiye kadar şimdiye kadar indiyə qədər

bugüne kadar bugüne kadar bu günə qədər

o zamana kadar o zamana kadar o vaxta qədər

bundan sonra bundan sonra bundan sonra

bundan böyle bundan böyle bundan belə

23. Təkrarlanma — yenidən

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

yine yine yenə

tekrar tekrar təkrar

yeniden yeniden yenidən

bir daha bir daha bir daha

bir kez daha bir kez daha bir daha

tekrar tekrar tekrar tekrar təkrar-təkrar

defalarca defalarca dəfələrlə

gene gene yenə

yeniden yeniden yeniden yeniden yenidən və yenidən

baştan baştan başdan / yenidən

tekrar tekrar tekrar tekrar dəfələrlə / təkrar-təkrar

24. Tədricilik / Proses

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

yavaş yavaş yavaş yavaş yavaş-yavaş

gitgide gitgide getdikcə

gittikçe gittikçe getdikcə

giderek giderek getdikcə

adım adım adım adım addım-addım

azar azar azar azar az-az

parça parça parça parça parça-parça

tek tek tek tek tək-tək

sıra sıra sıra sıra sıra ilə / bir-birinin ardınca

zamanla zamanla zaman keçdikcə

giderek giderek tədricən / getdikcə

gittikçe gittikçe tədricən / getdikcə

25. İstiqamət zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

yukarı yukarı yuxarı

aşağı aşağı aşağı

içeri içeri içəri

dışarı dışarı çölə

ileri ileri irəli

geri geri geri

öne öne qabağa

arkaya arkaya arxaya

yana yana yan tərəfə

sağa sağa sağa

sola sola sola

karşıya karşıya qarşı tərəfə

öteye öteye daha uzağa / o tərəfə

beriye beriye bu tərəfə

uzağa uzağa uzağa

yakına yakına yaxına

aşağıya aşağıya aşağıya

yukarıya yukarıya yuxarıya

26. Eyni vaxtda baş vermə — eyni zamanda

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

aynı anda aynı anda eyni anda

aynı zamanda aynı zamanda eyni zamanda

birlikte birlikte birlikdə

beraber beraber birlikdə

eşzamanlı olarak eşzamanlı olarak sinxron şəkildə

eşzamanlı eşzamanlı sinxron / eyni vaxtda

aynı şekilde aynı şekilde eyni şəkildə

bu sırada bu sırada bu vaxt / bu arada

o sırada o sırada həmin vaxt

bu arada bu arada bu arada

aynı anda aynı anda eyni vaxtda

27. Birlikdə / Ayrı-ayrılıqda

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

birlikte birlikte birlikdə

beraber beraber birlikdə

topluca topluca kütləvi şəkildə / hamılıqla

ortaklaşa ortaklaşa birgə / müştərək şəkildə

elbirliğiyle elbirliğiyle birgə səylə

ayrı ayrı ayrıca

ayrı ayrı ayrı ayrı ayrı-ayrılıqda

tek tek tek tek tək-tək

baş başa baş başa təkbətək

hep birlikte hep birlikte hamılıqla

toplu olarak toplu olarak kütləvi şəkildə

28. Tamlıq

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

tamamen tamamen tamamilə

bütünüyle bütünüyle bütövlükdə

tümüyle tümüyle tamamilə

tam olarak tam olarak dəqiq / tam şəkildə

eksiksiz eksiksiz tam şəkildə / heç nəyi buraxmadan

bütünüyle bütünüyle bütövlükdə

baştan sona baştan sona əvvəldən axıra qədər

tepeden tırnağa tepeden tırnağa təpədən dırnağa qədər / tamamilə

sonuna kadar sonuna kadar axıra qədər / tamamilə

kökten kökten köklü şəkildə / tamamilə

29. Miqdar / Dərəcə bildirmə üsulu

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

mümkün olduğunca mümkün olduğunca mümkün olduğu qədər

olabildiğince olabildiğince mümkün qədər

elinden geldiğince elinden geldiğince əlindən gəldiyi qədər

sonuna kadar sonuna kadar son həddə qədər

fazlasıyla fazlasıyla lazım olduğundan çox

yeterince yeterince kifayət qədər

gereğince gereğince lazım olduğu qədər / lazımi şəkildə

gerektiği kadar gerektiği kadar lazım olduğu qədər

gerektiğince gerektiğince lazım olduğu qədər

30. Rəsmi / Ədəbi zərflər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

bilhassa bilhassa xüsusilə

bilakis bilakis əksinə

keza keza eyni şəkildə / həmçinin

hülasa hülasa qısacası

kısacası kısacası qısacası

neticede neticede nəticədə / yekunda

nihayet nihayet nəhayət

akabinde akabinde ardınca

evvela evvela ilk növbədə

ilkin ilkin əvvəlcə

halen halen hal-hazırda

halen hâlen hələ də / hazırda

şüphesiz şüphesiz şübhəsiz

muhakkak muhakkak şübhəsiz / mütləq

elbette elbette əlbəttə

asla asla heç vaxt

katiyen katiyen qətiyyən yox

zinhar zinhar qətiyyən yox

fevkalade fevkalade fövqəladə dərəcədə

derhal derhal dərhal

mütemadiyen mütemadiyen fasiləsiz / davamlı olaraq

ekseriyetle ekseriyetle əsasən

umumiyetle umumiyetle ümumiyyətlə

ekseriya ekseriya adətən / çox vaxt

31. Cümlə səviyyəli / Diskurs zərfləri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

aslında aslında əslində

gerçekten gerçekten həqiqətən

doğrusu doğrusu düzünü desək / əslində

açıkçası açıkçası açığı

kısacası kısacası qısacası

özetle özetle xülasə olaraq

genel olarak genel olarak ümumiyyətlə

genel anlamda genel anlamda ümumi mənada

özellikle özellikle xüsusilə

ayrıca ayrıca əlavə olaraq

dahası dahası bundan əlavə

üstelik üstelik üstəlik

dolayısıyla dolayısıyla buna görə / nəticədə

böylece böylece beləliklə

sonuç olarak sonuç olarak nəticə olaraq

ancak ancak lakin

yine de yine de buna baxmayaraq

buna rağmen buna rağmen buna baxmayaraq

aksine aksine əksinə

nihayetinde nihayetinde nəticədə / yekunda

son olarak son olarak son olaraq

örneğin örneğin məsələn

mesela mesela məsələn

yani yani yəni / başqa sözlə

özetle özetle xülasə olaraq

açıkçası açıkçası açığı

32. Nümunələr / Nümunə göstərmə

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

örneğin örneğin məsələn

mesela mesela məsələn

sözgelimi sözgelimi məsələn

diyelim ki diyelim ki tutaq ki

örnek olarak örnek olarak nümunə olaraq

özellikle özellikle xüsusilə

mesela mesela məsələn / kimi

33. “Necə?” — Tərz bildirən sual ifadələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

nasıl nasıl necə

ne şekilde ne şekilde hansı şəkildə

ne biçimde ne biçimde hansı tərzdə

ne suretle ne suretle hansı yolla

hangi şekilde hangi şekilde hansı şəkildə

nasılca nasılca necə (nadir / ədəbi)

34. “Nə qədər tez-tez?”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

ne sıklıkla ne sıklıkla nə qədər tez-tez

ne kadar sık ne kadar sık nə qədər tez-tez

kaç kez kaç kez neçə dəfə

kaç defa kaç defa neçə dəfə

ne sıklıkta ne sıklıkta hansı tezliklə

ne kadar zamanda bir ne kadar zamanda bir hər nə qədər müddətdən bir

35. “Nə qədər müddət?”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

ne kadar ne kadar nə qədər müddət

ne kadar süre ne kadar süre nə qədər müddət

ne kadar süreyle ne kadar süreyle nə qədər müddət ərzində

ne zamana kadar ne zamana kadar nə vaxta qədər

ne zamandan beri ne zamandan beri nə vaxtdan bəri

ne kadar zamandır ne kadar zamandır nə qədər vaxtdır

36. “Nə qədər / hansı dərəcədə?”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

ne kadar ne kadar nə qədər

ne denli ne denli nə dərəcədə

ne derece ne derece hansı dərəcədə

ne ölçüde ne ölçüde nə dərəcədə

ne kadar çok ne kadar çok nə qədər çox

ne kadar az ne kadar az nə qədər az

ne dereceye kadar ne dereceye kadar hansı dərəcəyə qədər

37. Təkrarlanan zərf ifadələri

Türk dili təkrarlama yolu ilə çox məhsuldar şəkildə zərf mənaları yaradır.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

yavaş yavaş yavaş yavaş yavaş-yavaş

hızlı hızlı hızlı hızlı sürətlə

ağır ağır ağır ağır yavaş-yavaş

tek tek tek tek bir-bir

ayrı ayrı ayrı ayrı ayrı-ayrılıqda

uzun uzun uzun uzun uzun-uzadı

kısa kısa kısa kısa qısa-qısa / qısa fasilələrlə

açık açık açık açık açıq şəkildə

gizli gizli gizli gizli gizlicə

sessiz sessiz sessiz sessiz səssizcə

sakin sakin sakin sakin sakitcə

güzel güzel güzel güzel gözəl şəkildə

doğru dürüst doğru dürüst düzgün şəkildə

şöyle böyle şöyle böyle orta səviyyədə / elə-belə

aşağı yukarı aşağı yukarı təxminən

irili ufaklı irili ufaklı böyük-kiçik ölçülərdə

er geç er geç gec-tez

er ya da geç er ya da geç gec-tez

sık sık sık sık tez-tez

zaman zaman zaman zaman vaxtaşırı

tekrar tekrar tekrar tekrar təkrar-təkrar

parça parça parça parça parça-parça

azar azar azar azar az-az

adım adım adım adım addım-addım

peş peşe peş peşe ard-arda

art arda art arda bir-birinin ardınca

üst üste üst üste təkrar-təkrar / ardıcıl

38. -CA / -CE ilə düzələn məhsuldar zərflər

Türk dilində zərf yaradan çox vacib şəkilçilərdən biri -ca/-ce/-ça/-çə şəkilçiləridir.

Quruluş Nümunə Transliterasiya Azərbaycan dilində

sifət + -ca/-ce güzelce güzelce gözəl şəkildə

sifət + -ca/-ce açıkça açıkça açıq şəkildə

sifət + -ca/-ce kolayca kolayca asanlıqla

sifət + -ca/-ce sessizce sessizce səssizcə

sifət + -ca/-ce yavaşça yavaşça yavaşca

sifət + -ca/-ce kısaca kısaca qısaca

sifət + -ca/-ce genişçe genişçe geniş şəkildə

sifət + -ca/-ce uzunca uzunca xeyli uzun / uzun-uzadı

sifət + -ca/-ce kabaca kabaca təxmini olaraq

sifət + -ca/-ce açıkça açıkça açıq şəkildə

sifət + -ca/-ce özgürce özgürce sərbəst şəkildə

sifət + -ca/-ce rahatça rahatça rahatlıqla / asanlıqla

Şəkilçi sait ahənginə uyğun olaraq dəyişir:

-ca / -ce / -ça / -çe

39. -EN ilə düzələn məhsuldar zərflər

Digər vacib məhsuldar quruluş -en/-an formasıdır; bu, xüsusilə müəyyən sifət və feil kökləri ilə işlənir.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycan dilində

doğrudan doğrudan birbaşa

gerçekten gerçekten həqiqətən

tamamen tamamen tamamilə

genellikle genellikle ümumiyyətlə / adətən

kısmen kısmen qismən

resmen resmen rəsmi şəkildə

kesinlikle kesinlikle qəti şəkildə

özellikle özellikle xüsusilə

öncelikle öncelikle ilk növbədə

genelden genelden ümumilikdə

esasen esasen əsasən

halen hâlen hal-hazırda

aniden aniden qəfil

tahminen tahminen təxminən / ehtimal ki

muhtemelen muhtemelen ehtimal ki

40. Vacib zərflik hal formaları

Türk dilində isimlər tez-tez hal şəkilçiləri alaraq zərflik funksiyasında işlənir.

Quruluş Nümunə Transliterasiya Azərbaycan dilində

isim + -de/-da evde evde evdə

isim + -e/-a eve eve evə / evə doğru

isim + -den/-dan evden evden evdən

isim + -ce/-ca geceleyin geceleyin gecə vaxtı

isim + -le/-la hızla hızla sürətlə

isim + -e kadar eve kadar eve kadar evə qədər

isim + -den beri dünden beri dünden beri dünəndən bəri

isim + -den sonra dersten sonra dersten sonra dərsdən sonra

isim + -den önce dersten önce dersten önce dərsdən əvvəl

isim + -e doğru eve doğru eve doğru evə doğru

isim + -e karşı bana karşı bana karşı mənə qarşı

isim + -in yanında evin yanında evin yanında evin yanında

10- BAĞLAYICILAR:

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ve ve və

veya veya və ya

ya da ya da və ya

yahut yahut yaxud

yahut da yahut da yaxud da

ama ama amma

fakat fakat amma / lakin

ancak ancak amma / lakin

lakin lakin amma / lakin

yalnız yalnız amma / yalnız

meğer meğer amma / məlum olur ki

çünkü çünkü çünki / ona görə ki

zira zira çünki / ona görə ki

oysa oysa halbuki / amma

oysaki oysaki halbuki / amma

halbuki halbuki halbuki / lakin

ki ki ki / deyə

de de və / həmçinin

dahi dahi həmçinin / hətta

keza keza eləcə də / həmçinin

ayrıca ayrıca bundan əlavə

üstelik üstelik üstəlik / bundan başqa

Qeyd: Ayrıca, üstelik, dahi və keza kimi bəzi sözlər bəzi qrammatikalarda daha dəqiq şəkildə zərflər və ya diskurs bağlayıcıları kimi təsnif edilir, lakin onlar cümlələri və fikirləri birləşdirə bilirlər.

2. “Və”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ve ve və

ile ile və / ilə

de de həmçinin / və

dahi dahi həmçinin / və

ayrıca ayrıca bundan əlavə

üstelik üstelik üstəlik

bunun yanında bunun yanında bundan başqa / əlavə olaraq

bunun yanı sıra bunun yanı sıra bundan başqa / əlavə olaraq

aynı zamanda aynı zamanda eyni zamanda / həmçinin

keza keza eləcə də

hem de hem de həm də

bir de bir de bir də / həm də

hatta hatta hətta

Nümunə

Ali ve Ayşe geldi.

Ali ve Ayşe geldi.

“Əli və Ayşə gəldilər.”

3. “Və ya”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

veya veya və ya

ya da ya da və ya

yahut yahut yaxud

yahut da yahut da yaxud da

yoksa yoksa yoxsa / əks halda

ya...ya... ya...ya... ya...ya da...

ister...ister... ister...ister... istər...istər... / istər...ya da...

olsun...olsun... olsun...olsun... olsun...olsun...

Nümunə

Çay veya kahve ister misin?

Çay veya kahve ister misin?

“Çay, yoxsa qəhvə istəyirsən?”

4. “Amma”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ama ama amma

fakat fakat amma

ancak ancak amma / lakin

lakin lakin amma / lakin

yalnız yalnız amma / yalnız

oysa oysa halbuki / amma

oysaki oysaki halbuki / amma

halbuki halbuki halbuki / lakin

buna rağmen buna rağmen buna baxmayaraq

yine de yine de buna baxmayaraq / yenə də

buna karşın buna karşın bunun əksinə / buna baxmayaraq

buna karşılık buna karşılık bunun əksinə

5. “Əksinə / Bunun əvəzinə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

değil, aksine değil, aksine yox, əksinə

değil, bilakis değil, bilakis yox, əksinə

aksine aksine əksinə

bilakis bilakis əksinə

tersine tersine əksinə / bunun tərsinə

tam tersine tam tersine tam əksinə

bunun yerine bunun yerine bunun əvəzinə

yerine yerine əvəzinə

6. “Çünki”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

çünkü çünkü çünki

zira zira çünki / ona görə ki

çünkü... çünkü... çünki...

-dığı için -dığı için çünki / ona görə ki

-diğinden -diğinden çünki / ona görə ki

-diği için -diği için çünki

-mesinden dolayı -mesinden dolayı ... səbəbindən

-mesinden ötürü -mesinden ötürü ... səbəbindən

bundan dolayı bundan dolayı buna görə / bunun səbəbindən

bu yüzden bu yüzden buna görə

bu nedenle bu nedenle bu səbəbdən

Nümunə

Gelmedim çünkü hastaydım.

Gelmedim çünkü hastaydım.

“Xəstə olduğum üçün gəlmədim.”

7. “Beləliklə / Buna görə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bu yüzden bu yüzden buna görə / elə buna görə

bu nedenle bu nedenle bu səbəbdən

bundan dolayı bundan dolayı buna görə

bundan ötürü bundan ötürü buna görə

dolayısıyla dolayısıyla nəticə etibarilə

böylece böylece beləliklə

böylelikle böylelikle beləliklə

sonuç olarak sonuç olarak nəticə olaraq

neticede neticede nəticə etibarilə / sonda

o hâlde o hâlde elə isə / buna görə

öyleyse öyleyse elə isə / buna görə

demek ki demek ki deməli

8. “Ki”

Məzmun budaq cümləsini təqdim etmək üçün ən vacib türk bağlayıcısı:

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ki ki ki

diye diye deyə / belə ki

-dığını -dığını ki

-diğini -diğini ki

-eceğini -eceğini ki ... edəcək

-acağını -acağını ki ... edəcək

Nümunə

Biliyorum ki o burada.

Biliyorum ki o burada.

“Bilirəm ki, o buradadır.”

Türk dilində ingiliscədəki “that” sözünün əvəzinə çox vaxt isimləşdirilmiş budaq cümlədən istifadə olunur:

Onun geldiğini biliyorum.

Onun geldiğini biliyorum.

“Onun gəldiyini bilirəm.”

9. Şərt bildirən “Əgər”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

eğer eğer əgər

şayet şayet əgər

şayet ki şayet ki əgər

eğer... eğer... əgər...

-se / -sa -se / -sa -са / -sə (əgər)

-diği takdirde -diği takdirde əgər / bir şərtlə ki

-mesi hâlinde -mesi hâlinde əgər / halında

-mesi durumunda -mesi durumunda əgər / belə bir vəziyyətdə

-mek şartıyla -mek şartıyla şərti ilə

-mek koşuluyla -mek koşuluyla o şərtlə ki

kaydıyla kaydıyla şərti ilə / bir şərtlə ki

Nümunə

Eğer gelirsen, konuşuruz.

Eğer gelirsen, konuşuruz.

“Gəlsən, danışarıq.”

Gelirsen, konuşuruz.

Gelirsen, konuşuruz.

“Gəlsən, danışarıq.”

Türk dilində -se/-sa şəkilçisi artıq şərt bildirdiyinə görə eğer sözü çox vaxt işlədilmir.

10. “Əgər ... olmasa / Əks halda”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-medikçe -medikçe ... etmədikcə

-mediği sürece -mediği sürece ... etmədiyi müddətcə

-mediği takdirde -mediği takdirde ... etmədiyi halda

aksi takdirde aksi takdirde əks halda

yoksa yoksa yoxsa / əks halda

olmadıkça olmadıkça ... olmadıqca / olmadan

Nümunə

Çalışmadıkça başarılı olamazsın.

Çalışmadıkça başarılı olamazsın.

“Oxumadıqca və ya işləmədikcə uğur qazana bilməzsən.”

11. “Yoxsa / Əks halda”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

yoksa yoksa əks halda / yoxsa

aksi takdirde aksi takdirde əks halda

yoksa da yoksa da əks halda / əgər belə deyilsə

olmazsa olmazsa əgər olmazsa / əks halda

aksi hâlde aksi hâlde əks halda

aksi durumda aksi durumda əks halda / belə olan halda

12. “Baxmayaraq ki / Hərçənd”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

gerçi gerçi baxmayaraq ki / doğrudur ki

her ne kadar her ne kadar baxmayaraq ki / nə qədər ... olsa da

-mesine rağmen -mesine rağmen baxmayaraq ki / ...-masına baxmayaraq

-mesine karşın -mesine karşın baxmayaraq ki / ...-masına rəğmən

-se de -se de baxmayaraq ki / hətta ... olsa da

-sa da -sa da baxmayaraq ki / hətta ... olsa da

-mesine rağmen -mesine rağmen hətta ...-masına baxmayaraq

rağmen rağmen baxmayaraq / rəğmən

karşın karşın baxmayaraq / rəğmən

her ne kadar... olsa da her ne kadar... olsa da baxmayaraq ki...

ne kadar... olsa da ne kadar... olsa da nə qədər ... olsa da

Nümunə

Yağmur yağmasına rağmen dışarı çıktım.

Yağmur yağmasına rağmen dışarı çıktım.

“Yağış yağmasına baxmayaraq, çölə çıxdım.”

13. “Hətta ... olsa belə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-se bile -se bile hətta ... olsa belə

-sa bile -sa bile hətta ... olsa belə

eğer... bile eğer... bile hətta ... olsa belə

ne olursa olsun ne olursa olsun nə baş verirsə versin / hər nə olursa olsun

her ne olursa olsun her ne olursa olsun nə baş verirsə versin

ne kadar... olsa bile ne kadar... olsa bile nə qədər ... olsa belə

Nümunə

Yağmur yağsa bile gideceğim.

Yağmur yağsa bile gideceğim.

“Yağış yağsa belə, gedəcəyəm.”

14. “Nə zaman / -anda”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ne zaman ne zaman nə zaman

-dığında -dığında ...-anda / ...-dıqda

-diğinde -diğinde ...-əndə / ...-dikdə

-ınca -ınca ...-anda / ...-an kimi

-ince -ince ...-əndə / ...-ən kimi

-dıkça -dıkça ...-dıqca / hər dəfə ...-anda / nə qədər ...

-dığı zaman -dığı zaman ...-dığı zaman

-diği zaman -diği zaman ...-diyi zaman

sırasında sırasında ... zamanı / ... ərzində

esnasında esnasında ... zamanı / ... ərzində

Nümunə

Eve geldiğimde seni arayacağım.

Eve geldiğimde seni arayacağım.

“Evə gələndə sənə zəng edəcəyəm.”

15. “...-ərkən / ... zamanı”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ken -ken ...-ərkən

-irken -irken ...-ərkən

sırasında sırasında ... zamanı / ... ərzində

esnasında esnasında ... zamanı / ... ərzində

-dığı sırada -dığı sırada ...-dığı zaman

-diği sırada -diği sırada ...-diyi zaman

Nümunə

Televizyon izlerken yemek yedim.

Televizyon izlerken yemek yedim.

“Televizora baxarkən yemək yedim.”

16. “Əvvəl / ...-mazdan əvvəl”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

önce önce əvvəl

-meden önce -meden önce ...-məzdən əvvəl

-madan önce -madan önce ...-mazdan əvvəl

daha önce daha önce daha əvvəl / əvvəllər

evvel evvel əvvəl

evvelce evvelce əvvəllər

öncesinde öncesinde əvvəlcədən / əvvəl

Nümunə

Uyumadan önce kitap okurum.

Uyumadan önce kitap okurum.

“Yatmazdan əvvəl kitab oxuyuram.”

17. “Sonra / ...-dıqdan sonra”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

sonra sonra sonra

-dikten sonra -dikten sonra ...-dikdən sonra

-dıktan sonra -dıktan sonra ...-dıqdan sonra

ardından ardından daha sonra / ardınca

akabinde akabinde bundan sonra / ardınca

sonrasında sonrasında daha sonra

daha sonra daha sonra daha sonra

Nümunə

Yemek yedikten sonra yürüdüm.

Yemek yedikten sonra yürüdüm.

“Yemək yedikdən sonra gəzdim.”

18. “...-ana qədər”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ene kadar -ene kadar ...-ənə qədər

-ana kadar -ana kadar ...-ana qədər

kadar kadar qədər / ...-a qədər

dek dek ...-dək

değin değin ...-dək / ...-a qədər

-inceye kadar -inceye kadar ...-ənə qədər

-ene dek -ene dek ...-ənədək

-ene değin -ene değin ...-ənədək

Nümunə

Sen gelene kadar bekleyeceğim.

Sen gelene kadar bekleyeceğim.

“Sən gələnə qədər gözləyəcəyəm.”

19. “...-dən bəri”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-den beri -den beri ...-dən bəri

-dığından beri -dığından beri ...-dığı vaxtdan bəri

-diğinden beri -diğinden beri ...-diyi vaxtdan bəri

-den bu yana -den bu yana ...-dən indiyə qədər / ...-dən bəri

-den itibaren -den itibaren ...-dən başlayaraq / ...-dən etibarən

o zamandan beri o zamandan beri o vaxtdan bəri

20. “...-an kimi / Dərhal”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ir ... -mez -ir ... -mez ...-an kimi

-er ... -mez -er ... -mez ...-an kimi

-ince -ince ...-an kimi / ...-anda

-ar ... -maz -ar ... -maz ...-an kimi

hemen hemen dərhal

gelir gelmez gelir gelmez o gələn kimi

Nümunə

Eve gelir gelmez beni ara.

Eve gelir gelmez beni ara.

“Evə çatan kimi mənə zəng et.”

21. Məqsəd — “... üçün / ... deyə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

diye diye ... deyə / ... olsun deyə

-mek için -mek için ... etmək üçün

-mesi için -mesi için ... etsin deyə / ... etməsi üçün

-mek amacıyla -mek amacıyla ... etmək məqsədilə

-mek üzere -mek üzere ... etmək üçün / ... etmək üzrə

ki ki ki / ... deyə

Nümunə

Seni görmek için geldim.

Seni görmek için geldim.

“Səni görmək üçün gəldim.”

Beni duyasın diye yüksek sesle konuştum.

Beni duyasın diye yüksek sesle konuştum.

“Məni eşidə biləsən deyə ucadan danışdım.”

22. “Sanki / Elə bil ki”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

sanki sanki sanki / elə bil ki

güya güya güya / elə bil ki

-miş gibi -miş gibi ...-mış kimi

-iyormuş gibi -iyormuş gibi elə bil ...-ırmış kimi

-ecekmiş gibi -ecekmiş gibi elə bil ...-acaqmış kimi

Nümunə

Sanki beni tanıyormuş gibi konuştu.

Sanki beni tanıyormuş gibi konuştu.

“Məni tanıyırmış kimi danışdı.”

23. Müqayisə — “Kimi / Qədər / Daha”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

gibi gibi kimi

kadar kadar ... qədər / ... kimi

denli denli ... qədər

denli... denli... bu dərəcədə / ... qədər

göre göre ...-ə görə / ... ilə müqayisədə

-den daha -den daha ...-dən daha çox

-den az -den az ...-dən az

-den çok -den çok ...-dən çox

sanki sanki elə bil ki

Nümunə

Senin kadar hızlı koşamam.

Senin kadar hızlı koşamam.

“Sənin qədər sürətlə qaça bilmirəm.”

24. “İstər... istər / ... olsun, ya da ...”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ister...ister... ister...ister... istər... istər...

ya...ya... ya...ya... ya... ya da...

-ip -mediği -ip -mediği ... edib-etmədiyi

olup olmadığını olup olmadığını olub-olmadığını

... veya ... ... veya ... ... və ya ...

... ya da ... ... ya da ... ... yaxud ...

... yahut ... ... yahut ... ... yaxud ...

...-ip ...-mediği ...-ip ...-mediği ... edib-etmədiyi

25. “Həm... həm də”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

hem...hem... hem...hem... həm... həm...

hem de hem de həm də

gerek...gerek... gerek...gerek... həm... həm də / istər... istər...

gerek...gerekse... gerek...gerekse... həm... həm də

Nümunə

Hem Ali hem Ayşe geldi.

Hem Ali hem Ayşe geldi.

“Həm Əli, həm də Ayşə gəldi.”

26. “Nə... nə də”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ne...ne... ne...ne... nə... nə də...

ne...ne de... ne...ne de... nə... nə də...

ne...ne de... ne...ne de... nə... nə də...

Nümunə

Ne Ali ne de Ayşe geldi.

Ne Ali ne de Ayşe geldi.

“Nə Əli, nə də Ayşə gəldi.”

27. “Ya... ya da”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ya...ya... ya...ya... ya... ya da...

ister...ister... ister...ister... istər... istər...

veya...veya... veya...veya... ya... ya da...

ya...ya da... ya...ya da... ya... ya da...

28. “Təkcə... deyil, həm də”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

sadece...değil, aynı zamanda... sadece...değil, aynı zamanda... təkcə... deyil, həm də...

yalnızca...değil, aynı zamanda... yalnızca...değil, aynı zamanda... təkcə... deyil, həm də...

yalnız...değil, aynı zamanda... yalnız...değil, aynı zamanda... təkcə... deyil, həm də...

sadece...değil, üstelik... sadece...değil, üstelik... təkcə... deyil, üstəlik...

hem...hem de... hem...hem de... həm... həm də...

29. “...-dığı müddətcə / Şərti ilə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-dığı sürece -dığı sürece ...-dığı müddətcə

-diği sürece -diği sürece ...-diyi müddətcə

-mek şartıyla -mek şartıyla ... etmək şərti ilə

-mek koşuluyla -mek koşuluyla ... etmək şərti ilə

şartıyla şartıyla şərti ilə

koşuluyla koşuluyla o şərtlə ki

kaydıyla kaydıyla şərti ilə

yeter ki yeter ki bir şərtlə ki / yetər ki

yeter ki... yeter ki... bir şərtlə ki...

Nümunə

Yeter ki sen mutlu ol.

Yeter ki sen mutlu ol.

“Yetər ki, sən xoşbəxt ol.”

30. “Nə olursa olsun / Fərq etməz”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ne olursa olsun ne olursa olsun nə olursa olsun

kim olursa olsun kim olursa olsun kim olursa olsun

nerede olursa olsun nerede olursa olsun harada olursa olsun

ne zaman olursa olsun ne zaman olursa olsun nə vaxt olursa olsun

nasıl olursa olsun nasıl olursa olsun necə olursa olsun

ne kadar olursa olsun ne kadar olursa olsun nə qədər olursa olsun

her ne olursa olsun her ne olursa olsun nə baş verirsə versin

her kim olursa olsun her kim olursa olsun kim olursa olsun

her nerede olursa olsun her nerede olursa olsun harada olursa olsun

31. “...-ə görə / ...-dən asılı olaraq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-e göre -e göre ...-ə görə

-e bağlı olarak -e bağlı olarak ...-dən asılı olaraq

-e bağlı olarak -e bağlı olarak ...-dən asılı olaraq

-e göre değişmek üzere -e göre değişmek üzere ...-ə görə dəyişməklə / ...-dən asılı olaraq

ne kadar... ne kadar... nə qədər...

-dikçe -dikçe ...-dıqca / nə qədər çox...

32. “Nə qədər... bir o qədər”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ne kadar... o kadar... ne kadar... o kadar... nə qədər... bir o qədər...

ne kadar... o denli... ne kadar... o denli... nə qədər... bir o dərəcədə...

-dikçe -dikçe ...-dıqca / nə qədər çox...

gittikçe gittikçe getdikcə / getdikcə daha çox

giderek giderek getdikcə / getdikcə daha çox

Nümunə

Ne kadar çok çalışırsan, o kadar başarılı olursun.

Ne kadar çok çalışırsan, o kadar başarılı olursun.

“Nə qədər çox çalışsan, bir o qədər uğurlu olarsan.”

33. “...-madan / ... etmədən”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-meden -meden ...-mədən / ... etmədən

-madan -madan ...-madan / ... etmədən

-meksizin -meksizin ... etmədən

-maksızın -maksızın ... etmədən

olmadan olmadan olmadan / ... olmadan

-meden önce -meden önce ...-məzdən əvvəl

Nümunə

Kahvaltı yapmadan evden çıktı.

Kahvaltı yapmadan evden çıktı.

“Səhər yeməyi yemədən evdən çıxdı.”

34. “Əvəzinə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

yerine yerine əvəzinə

-mek yerine -mek yerine ... etmək əvəzinə

-acağına -acağına ... etmək əvəzinə / ... etməkdənsə

bunun yerine bunun yerine bunun əvəzinə

aksine aksine əksinə / bunun əvəzinə

bilakis bilakis əksinə / əksinə olaraq

35. “... etməkdənsə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mektense -mektense ... etməkdənsə

-maktansa -maktansa ... etməkdənsə

-mek yerine -mek yerine ... etmək əvəzinə / ... etməkdənsə

-eceğine -eceğine ... etməkdənsə

Nümunə

Evde kalmaktansa dışarı çıkalım.

Evde kalmaktansa dışarı çıkalım.

“Evdə qalmaqdansa, çölə çıxaq.”

36. “Çünki / ...-dığı üçün” — Rəsmi səbəb bildirmə

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

zira zira çünki / ona görə ki

çünkü çünkü çünki

madem madem madem ki / ... olduğuna görə

mademki mademki madem ki / ... olduğuna görə

-diği için -diği için ...-dığı üçün

-diğinden -diğinden ...-dığına görə / ...-dığı üçün

-mesinden dolayı -mesinden dolayı ...-dığına görə / ... səbəbindən

-mesinden ötürü -mesinden ötürü ...-dığına görə / ... səbəbindən

37. “Nəzərə alsaq ki / ... olduğuna görə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

madem madem madem ki / ... olduğuna görə

mademki mademki madem ki

madem öyle madem öyle madem belədir / belə olduğu üçün

hazır hazır ... olduğu üçün / nəzərə alsaq ki

-diğine göre -diğine göre ...-dığına görə / nəzərə alsaq ki

-dığına göre -dığına göre ...-dığına görə / nəzərə alsaq ki

38. “Elə ki / O qədər... ki”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

öyle ki öyle ki elə ki / o qədər ki

öylesine...ki öylesine...ki elə... ki

öyle...ki öyle...ki elə... ki

o kadar...ki o kadar...ki o qədər... ki

öyle bir...ki öyle bir...ki elə bir... ki

öylesine öylesine elə / bu qədər

Nümunə

O kadar hızlı koştu ki onu yakalayamadım.

O kadar hızlı koştu ki onu yakalayamadım.

“O qədər sürətlə qaçdı ki, onu tuta bilmədim.”

39. Rəsmi / Ədəbi bağlayıcılar

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

zira zira çünki / ona görə

lakin lakin amma / lakin

halbuki halbuki halbuki / halbuki isə

oysaki oysaki halbuki / halbuki isə

keza keza həmçinin / eyni şəkildə

dahi dahi həmçinin / hətta

bilakis bilakis əksinə

binaenaleyh binaenaleyh buna görə / nəticə etibarilə

dolayısıyla dolayısıyla buna görə / nəticədə

neticede neticede nəticədə

hülasa hülasa qısacası

velhasıl velhasıl qısacası / yekun olaraq

mamafih mamafih buna baxmayaraq / hər halda

meğerki meğerki əgər ... deyilsə / bir şərtlə ki

mademki mademki madem ki

şayet şayet əgər

farz edelim ki farz edelim ki fərz edək ki

varsayalım ki varsayalım ki tutaq ki

40. Əhəmiyyətli bağlayıcı şəkilçilər / konstruksiyalar

Türk dili yalnız ayrıca bağlayıcı sözlərdən istifadə etmir. Bir sıra şəkilçilər və feli konstruksiyalar da bağlayıcı funksiyasını yerinə yetirir.

Quruluş Transliterasiya Azərbaycanca

-se / -sa -se / -sa əgər

-ken -ken ...-ərkən

-ince / -ınca -ince / -ınca ...-anda / ...-an kimi

-dikçe / -dıkça -dikçe / -dıkça ...-dıqca / hər dəfə ...-anda / nə qədər çox...

-meden / -madan -meden / -madan ... etmədən / ...-məzdən əvvəl

-dikten sonra -dikten sonra ...-dıqdan sonra

-meden önce -meden önce ...-məzdən əvvəl

-ene kadar -ene kadar ...-ənə qədər

-diği için -diği için ...-dığı üçün

-mesine rağmen -mesine rağmen ...-masına baxmayaraq

-se bile -se bile hətta ... olsa belə

-miş gibi -miş gibi ...-mış kimi

-mek için -mek için ... etmək üçün

-mesi için -mesi için ... etsin deyə / ... etməsi üçün

-mek üzere -mek üzere ... etmək üçün

-mek yerine -mek yerine ... etmək əvəzinə

-mektense -mektense ... etməkdənsə

-diğine göre -diğine göre ...-dığına görə / nəzərə alsaq ki

-dığı takdirde -dığı takdirde ... olduğu halda / əgər

-mediği sürece -mediği sürece ... etmədiyi müddətcə / ... etməsə

-diği sürece -diği sürece ...-dığı müddətcə

-ir...-mez -ir...-mez ...-an kimi

11- SÖZÖNLƏRİ:

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca məna

için için üçün; məqsədilə

ile ile ilə; vasitəsilə

gibi gibi kimi

kadar kadar qədər; ...-a qədər

göre göre ...-ə görə; ... ilə müqayisədə

karşı karşı qarşı; ...-ə doğru

doğru doğru ...-a doğru; istiqamətində

rağmen rağmen baxmayaraq; ...-a rəğmən

üzere üzere ... etmək üçün; ... etmək üzrə; şərti ilə

dolayı dolayı ... səbəbindən; ...-a görə

ötürü ötürü ... səbəbindən; ...-a görə

beri beri ...-dən bəri; müəyyən müddət ərzində

sonra sonra sonra

önce önce əvvəl

boyunca boyunca boyunca; ... ərzində

hakkında hakkında haqqında; barədə

konusunda konusunda ... haqqında; ... barədə

üzerine üzerine üzərinə; haqqında

altında altında altında

üstünde üstünde üstündə; yuxarısında

içinde içinde içində; daxilində

dışında dışında xaricində; istisna olmaqla

arasında arasında arasında; içində

yanında yanında yanında; əlavə olaraq

karşısında karşısında qarşısında; üzbəüz

önünde önünde qarşısında; önündə

arkasında arkasında arxasında

için için üçün; ... səbəbindən

sayesinde sayesinde ... sayəsində; ... vasitəsilə

yüzünden yüzünden ... səbəbindən; ...-a görə

vasıtasıyla vasıtasıyla vasitəsilə; ... yolu ilə

aracılığıyla aracılığıyla vasitəsilə; ... yolu ilə

yoluyla yoluyla ... yolu ilə; vasitəsilə

nedeniyle nedeniyle ... səbəbindən; ...-a görə

sebebiyle sebebiyle ... səbəbindən; ...-a görə

amacıyla amacıyla ... məqsədilə

maksadıyla maksadıyla ... məqsədilə

adına adına ... adından; ...-ın adından

namına namına ... adından; ... naminə

yerine yerine əvəzinə; yerinə

dışında dışında ...-dan başqa; xaricində

haricinde haricinde ...-dan başqa; istisna olmaqla

yanı sıra yanı sıra bununla yanaşı; həmçinin

dışında dışında bundan başqa; istisna olmaqla

çerçevesinde çerçevesinde ... çərçivəsində

kapsamında kapsamında ... daxilində; ... əhatəsində

doğrultusunda doğrultusunda ... istiqamətində; ...-a uyğun olaraq

uyarınca uyarınca ...-a uyğun olaraq; ...-a əsasən

gereğince gereğince ...-a uyğun olaraq; tələb olunduğu kimi

bakımından bakımından ... baxımından; ... cəhətdən

açısından açısından ... baxımından; ... nöqteyi-nəzərindən

yönünden yönünden ... baxımından; ... ilə əlaqədar

itibarıyla itibarıyla ... etibarilə; ... baxımından

nazaran nazaran ... ilə müqayisədə; ...-ə nisbətən

nispeten nispeten nisbətən; müqayisədə

oranla oranla ... ilə müqayisədə; ...-ə nisbətən

2. “ÜÇÜN” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

için için üçün

uğruna uğruna ... uğrunda

amacıyla amacıyla ... məqsədilə

maksadıyla maksadıyla ... məqsədilə

adına adına ... adından; ...-ın adından

namına namına ... adından

yararına yararına ...-ın xeyrinə

lehine lehine ...-ın lehinə

aşkına aşkına ... sevgisinə görə / ... xatirinə

pahasına pahasına ... bahasına

Nümunə:

Senin için geldim.

Senin için geldim.

“Sənin üçün gəldim.”

3. “İLƏ / BİRLİKDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

ile ile ilə

birlikte birlikte birlikdə; ... ilə birlikdə

beraber beraber birlikdə; ... ilə birlikdə

yanında yanında yanında; ...-ın kənarında

eşliğinde eşliğinde ... müşayiəti ilə

aracılığıyla aracılığıyla vasitəsilə; ... yolu ilə

vasıtasıyla vasıtasıyla ... vasitəsilə

yardımıyla yardımıyla ... köməyi ilə

Nümunə:

Arkadaşımla geldim.

Arkadaşımla geldim.

“Dostumla gəldim.”

Burada -la/-le, ile sözünün sözə bitişən formasıdır.

4. “KİMİ / QİSMİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

gibi gibi kimi

sanki sanki sanki; elə bil ki

misali misali kimi; ... tərzində

misillü misillü kimi; ...-a bənzər (ədəbi)

edasıyla edasıyla ... tərzi ilə; ... havasında

şeklinde şeklinde formasında; ... kimi

Nümunə:

Çocuk gibi davranıyor.

Çocuk gibi davranıyor.

“Uşaq kimi davranır.”

5. “...-A GÖRƏ / ... İLƏ ƏLAQƏDAR” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

göre göre ...-a görə

uyarınca uyarınca ...-a uyğun olaraq; ...-a əsasən

gereğince gereğince ...-a uyğun olaraq; tələb olunduğu kimi

doğrultusunda doğrultusunda ...-a uyğun olaraq

çerçevesinde çerçevesinde ... çərçivəsində

kapsamında kapsamında ... əhatəsində

bakımından bakımından ... baxımından

açısından açısından ... nöqteyi-nəzərindən

yönünden yönünden ... ilə əlaqədar; ... baxımından

nazaran nazaran ... ilə müqayisədə

oranla oranla ... ilə müqayisədə

itibarıyla itibarıyla ... etibarilə; ... baxımından

Nümunə:

Bana göre bu doğru.

Bana göre bu doğru.

“Mənə görə, bu doğrudur.”

6. “... SƏBƏBİNDƏN / ...-A GÖRƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

dolayı dolayı ... səbəbindən; ...-a görə

ötürü ötürü ... səbəbindən; ...-a görə

yüzünden yüzünden ... səbəbindən; ...-a görə

nedeniyle nedeniyle ... səbəbindən; ...-a görə

sebebiyle sebebiyle ... səbəbindən; ...-a görə

sayesinde sayesinde ... sayəsində

sonucunda sonucunda ... nəticəsində

neticesinde neticesinde ... nəticəsində

sebebiyle sebebiyle ... səbəbindən

vesilesiyle vesilesiyle ... münasibətilə; ... sayəsində

Nümunə:

Yağmurdan dolayı evde kaldım.

Yağmurdan dolayı evde kaldım.

“Yağışa görə evdə qaldım.”

7. “ƏVVƏL” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

önce önce əvvəl

evvel evvel əvvəl; keçmişdə

öncesinde öncesinde əvvəl; əvvəlcədən

daha önce daha önce daha əvvəl; əvvəllər

öncesi öncesi əvvəl; ...-dan öncə

İsimlə işlənməsi

Yemekten önce

yemekten önce

“yeməkdən əvvəl”

Feillə işlənməsi

Gitmeden önce

gitmeden önce

“getməzdən əvvəl”

8. “SONRA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

sonra sonra sonra

ardından ardından sonra; ardınca

akabinde akabinde daha sonra; ardınca

sonrasında sonrasında daha sonra

müteakiben müteakiben ardınca; sonradan

bilahare bilahare daha sonra; sonralar

daha sonra daha sonra daha sonra; sonradan

Nümunə:

Yemekten sonra yürüdüm.

Yemekten sonra yürüdüm.

“Yeməkdən sonra gəzdim.”

9. “...-DƏN BƏRİ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

beri beri ...-dən bəri; ... müddətində

-den beri -den beri ...-dən bəri

-den bu yana -den bu yana ...-dən bəri; o vaxtdan indiyə qədər

itibaren itibaren ...-dan başlayaraq; ...-dan etibarən

-den itibaren -den itibaren ...-dan başlayaraq; ...-dan etibarən

Nümunə:

Dünden beri buradayım.

Dünden beri buradayım.

“Dünəndən bəri buradayam.”

10. “...-A QƏDƏR / ...-DƏK” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

kadar kadar ...-a qədər; ...-dək

dek dek ...-dək; ...-a qədər

değin değin ...-dək; ...-a qədər

-e kadar -e kadar ...-a qədər

-e dek -e dek ...-dək

-e değin -e değin ...-dək

sonuna kadar sonuna kadar sonuna qədər

bugüne kadar bugüne kadar bu günə qədər

Nümunə:

Akşama kadar çalışacağım.

Akşama kadar çalışacağım.

“Axşama qədər işləyəcəyəm.”

11. “...-A DOĞRU / ... İSTİQAMƏTİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

doğru doğru ...-a doğru

karşı karşı ...-a doğru; qarşı

yönünde yönünde ... istiqamətində

istikametinde istikametinde ... istiqamətində

tarafına tarafına ...-a doğru; ... tərəfə

-e doğru -e doğru ...-a doğru

-e karşı -e karşı ...-a doğru; ...-a qarşı

Nümunə:

Okula doğru yürüyorum.

Okula doğru yürüyorum.

“Məktəbə doğru gedirəm.”

12. “QARŞI” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

karşı karşı qarşı

aleyhine aleyhine ...-ın əleyhinə; ...-ın zərərinə

aleyhinde aleyhinde ...-ın əleyhinə

karşısında karşısında qarşısında; üz-üzə

tersine tersine ...-ın əksinə

aksine aksine ...-ın əksinə; əvəzinə

Nümunə:

Rüzgâra karşı yürüdü.

Rüzgâra karşı yürüdü.

“Küləyə qarşı yeridi.”

13. “...-A BAXMAYARAQ / ...-A RƏĞMƏN” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

rağmen rağmen baxmayaraq; rəğmən

karşın karşın baxmayaraq; rəğmən

-mesine rağmen -mesine rağmen ...-masına baxmayaraq

-mesine karşın -mesine karşın ...-masına rəğmən

buna rağmen buna rağmen buna baxmayaraq; buna rəğmən

buna karşın buna karşın buna baxmayaraq; əksinə olaraq

Nümunə:

Yağmura rağmen dışarı çıktık.

Yağmura rağmen dışarı çıktık.

“Yağışa baxmayaraq, çölə çıxdıq.”

14. “HAQQINDA / BARƏDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

hakkında hakkında haqqında; barədə

konusunda konusunda ... haqqında; ... barədə

hususunda hususunda ... haqqında; ... ilə əlaqədar

üzerine üzerine ... haqqında; ... barədə

ilişkin ilişkin ... ilə əlaqədar; ...-a aid

dair dair ... haqqında; ... barədə

münasebetiyle münasebetiyle ... münasibətilə; ... ilə əlaqədar

bakımından bakımından ... baxımından

açısından açısından ... nöqteyi-nəzərindən

yönünden yönünden ... ilə əlaqədar; ... baxımından

Nümunə:

Bu konu hakkında konuşuyoruz.

Bu konu hakkında konuşuyoruz.

“Bu mövzu haqqında danışırıq.”

15. “İÇİNDƏ / DAXİLİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

içinde içinde içində

içerisinde içerisinde içərisində; daxilində

dahilinde dahilinde daxilində

kapsamında kapsamında ... əhatəsində

çerçevesinde çerçevesinde ... çərçivəsində

arasında arasında arasında

-de/-da -de/-da ...-da / ...-də; içində; üstündə

Nümunə:

Kutunun içinde.

Kutunun içinde.

“Qutunun içində.”

16. “XARİCİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

dışında dışında xaricində

dışarısında dışarısında kənarında; xaricində

haricinde haricinde xaricində; istisna olmaqla

ötesinde ötesinde o tayında; ...-dan o tərəfdə

-den başka -den başka ...-dan başqa

-den hariç -den hariç ... istisna olmaqla

-den maada -den maada ...-dan başqa; ... xaricində (rəsmi/ədəbi)

17. “ÜSTÜNDƏ / YUXARISINDA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

üstünde üstünde üstündə; yuxarısında

üzerinde üzerinde üstündə; üzərində; yuxarısında

üstüne üstüne üstünə; üzərinə

üzerine üzerine üzərinə; üstünə

tepesinde tepesinde təpəsində; ən üstündə

yukarısında yukarısında yuxarısında

-in üstünde -in üstünde ...-ın üstündə

-in üzerinde -in üzerinde ...-ın üzərində; ...-ın üstündə

Nümunə:

Masanın üzerinde bir kitap var.

Masanın üzerinde bir kitap var.

“Masanın üstündə bir kitab var.”

18. “ALTINDA / AŞAĞISINDA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

altında altında altında

altına altına altına

aşağısında aşağısında aşağısında

dibinde dibinde dibində; dibinin yanında

-in altında -in altında ...-ın altında

-in altına -in altına ...-ın altına

19. “QARŞISINDA / ÖNÜNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

önünde önünde önündə; qarşısında

önüne önüne önünə; qarşısına

önünden önünden önündən; qarşısından

karşısında karşısında qarşısında; üzbəüz

huzurunda huzurunda hüzurunda; ...-ın qarşısında

Nümunə:

Evin önünde bekliyorum.

Evin önünde bekliyorum.

“Evin qarşısında gözləyirəm.”

20. “ARXASINDA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

arkasında arkasında arxasında

arkasına arkasına arxasına

arkasından arkasından arxasından; ardınca

gerisinde gerisinde arxasında; o tərəfində

ardında ardında arxasında; arxa tərəfində

21. “ARASINDA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

arasında arasında arasında

ortasında ortasında ortasında

arasında yer alan arasında yer alan ... arasında yerləşən

arasına arasına arasına

arasından arasından arasından

ortasında ortasında ortasında; arasında

Nümunə:

İki evin arasında.

İki evin arasında.

“İki evin arasında.”

22. “YANINDA / BİTİŞİYİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

yanında yanında yanında; bitişiyində

yanına yanına yanına; bitişiyinə

yanından yanından yanından

kenarında kenarında kənarında

dibinde dibinde düz yanında; dibində

civarında civarında ətrafında; yaxınlığında

yakınında yakınında yaxınlığında

yakınında yakınında yaxınlığında; yaxınında

23. “YAXIN / UZAQ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

yakınında yakınında yaxınlığında

yakınlarında yakınlarında ətrafında; yaxınlığında

civarında civarında ətrafında; yaxınlığında

çevresinde çevresinde ətrafında; yaxınlığında

uzağında uzağında ...-dan uzaqda

uzaklığında uzaklığında ...-dan müəyyən məsafədə

ötesinde ötesinde o tayında; ...-dan o tərəfdə

24. “ƏTRAFINDA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

etrafında etrafında ətrafında

çevresinde çevresinde ətrafında

civarında civarında ətrafında; təxminən

yöresinde yöresinde ətrafında; bölgəsində

dolayında dolayında ətrafında; təxminən

etrafına etrafına ətrafına

çevresine çevresine ətrafına

25. “VASİTƏSİLƏ / ... YOLU İLƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

aracılığıyla aracılığıyla vasitəsilə; ... yolu ilə

vasıtasıyla vasıtasıyla ... vasitəsilə

yoluyla yoluyla ... yolu ilə; vasitəsilə

üzerinden üzerinden vasitəsilə; üzərindən; ... yolu ilə

içinden içinden içindən; içərisindən

arasından arasından arasından; ... arasından keçərək

boyunca boyunca boyunca; ... ərzində

içinden geçerek içinden geçerek ... içindən keçərək

Nümunə:

İnternet üzerinden gönderdim.

İnternet üzerinden gönderdim.

“İnternet vasitəsilə göndərdim.”

26. “BOYUNCA / ... ƏRZİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

boyunca boyunca boyunca; ... ərzində

süresince süresince ... müddətində; ... ərzində

esnasında esnasında ... zamanı

sırasında sırasında ... zamanı

-in boyunca -in boyunca ... boyunca; ... ərzində

boyunca boyunca bütün uzunluğu/müddəti boyunca

Nümunə:

Yol boyunca yürüdük.

Yol boyunca yürüdük.

“Yol boyunca yeridik.”

27. “... ZAMANI / ... ƏRZİNDƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

sırasında sırasında ... zamanı

esnasında esnasında ... zamanı

süresince süresince ... müddətində; ... ərzində

boyunca boyunca ... boyunca; ... ərzində

zarfında zarfında ... müddətində; ... ərzində

esnasında esnasında ... gedişində

Nümunə:

Toplantı sırasında konuşmadı.

Toplantı sırasında konuşmadı.

“İclas zamanı danışmadı.”

28. “ƏVƏZİNƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

yerine yerine əvəzinə; yerinə

-mek yerine -mek yerine ... etmək əvəzinə

bunun yerine bunun yerine bunun əvəzinə

aksine aksine əksinə; əvəzinə

bilakis bilakis əksinə; daha doğrusu

tersine tersine əksinə; bunun əksinə

yerine yerine əvəzinə

Nümunə:

Otobüse binmek yerine yürüdü.

Otobüse binmek yerine yürüdü.

“Avtobusa minmək əvəzinə piyada getdi.”

29. “...-DAN BAŞQA / İSTİSNA OLMAQLA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

hariç hariç istisna olmaqla

dışında dışında ...-dan başqa; istisna olmaqla

haricinde haricinde ...-dan başqa; istisna olmaqla

başka başka başqa; ...-dan savayı

-den başka -den başka ...-dan başqa

gayrı gayrı ...-dan başqa; istisna olmaqla (ədəbi)

maada maada ...-dan başqa; istisna olmaqla (rəsmi/ədəbi)

müstesna müstesna istisna olmaqla; çıxmaq şərti ilə

Nümunə:

Senden başka kimse gelmedi.

Senden başka kimse gelmedi.

“Səndən başqa heç kim gəlmədi.”

30. “... OLMADAN / ... ETMƏDƏN” mənalı sözönləri

Türk dili ingiliscədəki “without” sözünün qarşılığını adətən tək sözlə deyil, feli konstruksiyalarla ifadə edir.

Türkcə Transliterasiya Məna

-meden -meden ... etmədən

-madan -madan ... etmədən

-meksizin -meksizin ... etmədən

-maksızın -maksızın ... etmədən

olmadan olmadan ... olmadan; ... sahib olmadan

olmayarak olmayarak ... olmadan

yoksun yoksun ...-dan məhrum; ...-sız

mahrum mahrum ...-dan məhrum

Nümunə:

Kahvaltı yapmadan çıktım.

Kahvaltı yapmadan çıktım.

“Səhər yeməyi yemədən çıxdım.”

31. “VASİTƏSİLƏ / ... YOLU İLƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

ile ile ilə; vasitəsilə

aracılığıyla aracılığıyla vasitəsilə; ... yolu ilə

vasıtasıyla vasıtasıyla ... vasitəsilə

yoluyla yoluyla ... yolu ilə; vasitəsilə

sayesinde sayesinde ... sayəsində; ... vasitəsilə

üzerinden üzerinden ... vasitəsilə; ... üzərindən

yardımıyla yardımıyla ... köməyi ilə

Nümunə:

Tren ile gittik.

Tren ile gittik.

“Qatarla getdik.”

32. “...-IN ADINDAN / ... ADINA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

adına adına ...-ın adından

namına namına ...-ın adından

adına adına ...-ın adına

vekaleten vekaleten ...-ın adından; vəkil vasitəsilə

temsilinde temsilinde ...-ı təmsil edərək

33. “...-IN LEHİNƏ / ƏLEYHİNƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

lehine lehine ...-ın lehinə

aleyhine aleyhine ...-ın əleyhinə

tarafında tarafında ...-ın tərəfində

yanında yanında ...-ın tərəfində; dəstəkləyən

karşı karşı ...-a qarşı

34. “...-A UYĞUN OLARAQ / ...-A ƏSASƏN” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

göre göre ...-a görə

uyarınca uyarınca ...-a uyğun olaraq; ...-a əsasən

gereğince gereğince ...-a uyğun olaraq; tələb olunduğu kimi

doğrultusunda doğrultusunda ...-a uyğun olaraq

çerçevesinde çerçevesinde ... çərçivəsində

kapsamında kapsamında ... əhatəsində; ... çərçivəsində

hükmünce hükmünce ... müddəasına əsasən

mucibince mucibince ...-a əsasən; ...-a müvafiq olaraq (rəsmi)

35. “... BAXIMINDAN / ... İLƏ ƏLAQƏDAR” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

bakımından bakımından ... baxımından

açısından açısından ... nöqteyi-nəzərindən

yönünden yönünden ... baxımından

itibarıyla itibarıyla ... etibarilə; ... baxımından

nazaran nazaran ... ilə müqayisədə

oranla oranla ... ilə müqayisədə

hususunda hususunda ... haqqında; ... ilə əlaqədar

konusunda konusunda ... barədə

36. “HAQQINDA / ƏLAQƏDAR” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

ilişkin ilişkin ... ilə əlaqədar; ...-a aid

dair dair ... haqqında; ...-a dair

hakkında hakkında ... haqqında

konusunda konusunda ... barədə

hususunda hususunda ... haqqında; ... ilə əlaqədar

üzerine üzerine ... haqqında; ... barədə

ile ilgili ile ilgili ... ilə əlaqəli; ... haqqında

ile alakalı ile alakalı ... ilə əlaqəli; ... haqqında

ile bağlantılı ile bağlantılı ... ilə bağlı

ile ilgili olarak ile ilgili olarak ... ilə əlaqədar olaraq

37. “KİMİ / FORMASINDA” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

olarak olarak kimi

şeklinde şeklinde formasında; ... kimi

biçiminde biçiminde formasında

halinde halinde ... vəziyyətində; ... formasında

sıfatıyla sıfatıyla ... qismində; ... vəzifəsində

olarak olarak ... rolunda

Nümunə:

Öğretmen olarak çalışıyor.

Öğretmen olarak çalışıyor.

“Müəllim kimi işləyir.”

38. “... BAHASINA / ... NAMİNƏ” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

uğruna uğruna ... uğrunda

pahasına pahasına ... bahasına

uğrunda uğrunda ... uğrunda

aşkına aşkına ... sevgisinə görə; ... xatirinə

hatırına hatırına ... xatirinə; kiminsə xətrinə

39. “...-A QƏDƏR / ...-DƏK” mənalı sözönləri

Türkcə Transliterasiya Məna

kadar kadar ...-a qədər; ...-dək

dek dek ...-dək

değin değin ...-dək

-e kadar -e kadar ...-a qədər

-e dek -e dek ...-dək

-e değin -e değin ...-dək

ölçüsünde ölçüsünde ... ölçüsündə; ... dərəcəsində

derecesinde derecesinde ... dərəcəsində

40. Sözönü funksiyasını yerinə yetirən mühüm türk hal şəkilçiləri

Türk dili ingilis dilindəki sözönlərinin əvəzinə tez-tez hal şəkilçilərindən istifadə edir.

Şəkilçi Transliterasiya Əsas məna Nümunə

-de / -da -de / -da ...-da / ...-də; içində; üstündə evde = evdə

-den / -dan -den / -dan ...-dan / ...-dən evden = evdən

-e / -a -e / -a ...-a / ...-ə; istiqamətində eve = evə

-i / -ı / -ü / -u -i / -ı / -ü / -u müəyyən təsirlik hal kitabı = kitabı

-in / -ın / -ün / -un -in / -ın / -ün / -un mənsubiyyət / yiyəlik hal evin = evin

-(y)le / -(y)la -(y)le / -(y)la ilə; vasitəsilə arkadaşla = dostla

Məsələn:

evde = ev + -de = “evdə”

evden = ev + -den = “evdən”

eve = ev + -e = “evə”

evin = ev + -in = “evin”

41. Çox vacib mürəkkəb sözönü ifadələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ile birlikte ile birlikte ... ilə birlikdə

ile beraber ile beraber ... ilə birlikdə

ile birlikte ile birlikte ... ilə yanaşı

ile ilgili ile ilgili ... haqqında; ... ilə əlaqəli

ile alakalı ile alakalı ... ilə əlaqədar

ile bağlantılı ile bağlantılı ... ilə bağlı

ile karşılaştırıldığında ile karşılaştırıldığında ... ilə müqayisədə

buna göre buna göre buna uyğun olaraq; buna görə

buna rağmen buna rağmen buna baxmayaraq

bunun dışında bunun dışında bundan başqa

bunun yanında bunun yanında bununla yanaşı

bunun yanı sıra bunun yanı sıra bundan əlavə

bunun yerine bunun yerine bunun əvəzinə

bunun sayesinde bunun sayesinde bunun sayəsində

bu nedenle bu nedenle bu səbəbdən

bu yüzden bu yüzden buna görə

bu sebeple bu sebeple bu səbəbdən

bu amaçla bu amaçla bu məqsədlə

bu doğrultuda bu doğrultuda bu istiqamətdə; buna uyğun olaraq

bu kapsamda bu kapsamda bu çərçivədə

bu çerçevede bu çerçevede bu çərçivədə

aynı şekilde aynı şekilde eyni şəkildə

aynı doğrultuda aynı doğrultuda eyni istiqamətdə

tam tersine tam tersine tam əksinə

buna karşın buna karşın buna baxmayaraq; əksinə

öte yandan öte yandan digər tərəfdən

diğer yandan diğer yandan digər tərəfdən

ötesinde ötesinde ...-dan o tərəfdə; bundan əlavə

ötesine ötesine ...-dan o tərəfə

hal şəkilçiləri + qoşmalar + qoşma ifadələri + feli şəkilçi konstruksiyaları

Məsələn:

evin önünde → evin önünde

evin önünde

hərfi mənada “evin ön tərəfində”

arkadaşımla → arkadaşımla

arkadaşımla

hərfi mənada “dostum + ilə”

yağmurdan dolayı → yağmurdan dolayı

yağmurdan dolayı

hərfi mənada “yağışdan + ötrü”

12- TƏYİN EDİCİLƏR

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca məna

bir bir bir; bir dənə

o o müəyyənlik bildirən artikl; o

bu bu bu

şu şu bu/o; həmin

-ı / -i / -u / -ü -ı / -i / -u / -ü müəyyən, konkret obyekti bildirir

Nümunə:

Bir kitap aldım.

Bir kitap aldım.

“Mən bir kitab aldım.”

Kitabı aldım.

Kitabı aldım.

“Mən kitabı aldım.”

2. Qeyri-müəyyən artikl

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bir bir bir; bir dənə

bir tane bir tane bir; tək bir

Nümunə:

Bir kitap okuyorum.

Bir kitap okuyorum.

“Mən bir kitab oxuyuram.”

Bir kitap aldım.

Bir kitap aldım.

“Mən bir kitab aldım.”

3. İşarə bildirən təyin edicilər

Türk dilində üç əsas işarə əvəzliyi var.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bu bu bu

şu şu bu/o; məhz həmin

o o o

Cəm

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bu bu bunlar

şu şu bunlar/onlar

o o onlar

Türk dilində işarə bildirən söz tək və cəm üçün dəyişmir:

bu kitap = bu kitap = “bu kitab”

bu kitaplar = bu kitaplar = “bu kitablar”

4. İşarə sözü + isim birləşmələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bu kitap bu kitap bu kitab

bu kitaplar bu kitaplar bu kitablar

şu kitap şu kitap bu/o kitab

şu kitaplar şu kitaplar bu/o kitablar

o kitap o kitap o kitab

o kitaplar o kitaplar o kitablar

5. Mənsubiyyət bildirən təyin edicilər

Türk dilində mənsubiyyət bildirən sözlər sahibə görə dəyişir, mənsub olunan isim isə mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edir.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

benim benim mənim

senin senin sənin

onun onun onun

bizim bizim bizim

sizin sizin sizin

onların onların onların

Nümunələr

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

benim kitabım benim kitabım mənim kitabım

senin kitabın senin kitabın sənin kitabın

onun kitabı onun kitabı onun kitabı

bizim kitabımız bizim kitabımız bizim kitabımız

sizin kitabınız sizin kitabınız sizin kitabınız

onların kitabı onların kitabı onların kitabı

Vacib qeyd: Məna aydın olduqda mənsubiyyət əvəzliyi çox vaxt buraxıla bilər:

kitabım = “kitabım”

6. Ümumiləşdirici təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

her her hər

tüm tüm bütün; hamısı

bütün bütün bütün; hamısı

hep hep hamısı; bütün qrup (adətən zərf kimi)

hepsi hepsi onların hamısı (əvəzlik)

her bir her bir hər bir

her biri her biri hər biri

bütün bir bütün bir bütöv bir; tam bir

tüm bir tüm bir bütöv bir; tam bir (daha az işlənir)

Nümunələr

Her öğrenci geldi.

Her öğrenci geldi.

“Hər şagird gəldi.”

Bütün öğrenciler geldi.

Bütün öğrenciler geldi.

“Bütün şagirdlər gəldi.”

Tüm öğrenciler geldi.

Tüm öğrenciler geldi.

“Bütün şagirdlər gəldi.”

7. Bölüşdürmə bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

her her hər

her bir her bir hər biri

birer birer hərəsinə bir

ikişer ikişer hərəsinə iki

üçer üçer hərəsinə üç

dörder dörder hərəsinə dörd

beşer beşer hərəsinə beş

kaçar kaçar hərəsinə neçə

-er/-ar forması məhsuldar şəkilçidir və müxtəlif rəqəmlərlə işlənə bilər:

öğrencilere ikişer kitap

öğrencilere ikişer kitap

“şagirdlərin hər birinə iki kitab”

8. Qeyri-müəyyən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bazı bazı bəzi

birkaç birkaç bir neçə

birçok birçok çoxlu

bir hayli bir hayli xeyli; çoxlu

biraz biraz bir az; bir qədər

bir miktar bir miktar müəyyən miqdarda

bir takım bir takım bir sıra; müəyyən

kimi kimi bəziləri; müəyyən

kimileri kimileri onlardan bəziləri

çeşitli çeşitli müxtəlif

muhtelif muhtelif müxtəlif; çeşidli

çeşit çeşit çeşit çeşit hər cür; müxtəlif

türlü türlü türlü türlü hər cür

herhangi bir herhangi bir hər hansı bir

herhangi herhangi hər hansı (isimdən əvvəl)

birtakım birtakım müəyyən; bəzi

bir kısım bir kısım bəziləri; bir hissə

bir bölüm bir bölüm bir hissə; bəziləri

Nümunələr

Bazı öğrenciler gelmedi.

Bazı öğrenciler gelmedi.

“Bəzi şagirdlər gəlmədi.”

Birkaç kitap aldım.

Birkaç kitap aldım.

“Bir neçə kitab aldım.”

Birçok insan bunu biliyor.

Birçok insan bunu biliyor.

“Bunu çox insan bilir.”

9. İnkar və yoxluq bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

hiçbir hiçbir heç bir

hiçbir tane hiçbir tane heç bir dənə belə

hiç hiç heç; heç bir (adətən inkarla işlənir)

hiçbir çeşit hiçbir çeşit heç bir növ

hiçbir tür hiçbir tür heç bir növ

Nümunə:

Hiçbir öğrenci gelmedi.

Hiçbir öğrenci gelmedi.

“Heç bir şagird gəlmədi.”

Hiçbir kitap okumadım.

Hiçbir kitap okumadım.

“Heç bir kitab oxumadım.”

10. “İstənilən” mənalı təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

herhangi bir herhangi bir hər hansı bir

herhangi herhangi hər hansı

hiçbir hiçbir heç bir

ne ... ne ... ne ... ne ... nə ... nə də ...

Nümunə:

Herhangi bir kitap seçebilirsin.

Herhangi bir kitap seçebilirsin.

“İstənilən kitabı seçə bilərsən.”

11. “Başqa / digər” mənalı təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

başka başka başqa; digər

bir başka bir başka başqa bir; fərqli bir

diğer diğer digər; o biri

öteki öteki o biri

öbür öbür o biri; qarşı tərəfdəki/digər

bir diğeri bir diğeri başqa biri

başka bir başka bir başqa bir; fərqli bir

diğer bir diğer bir başqa bir; fərqli bir (rəsmi)

Nümunə:

Başka bir kitap istiyorum.

Başka bir kitap istiyorum.

“Başqa bir kitab istəyirəm.”

12. “Eyni” mənalı təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

aynı aynı eyni

aynı bir aynı bir bir və eyni (nadir/rəsmi)

aynı ... aynı ... eyni ...

Nümunə:

Aynı kitabı okuduk.

Aynı kitabı okuduk.

“Eyni kitabı oxuduq.”

13. “Belə / o cür” mənalı təyin ediciyəbənzər sözlər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

böyle böyle belə; bu cür

şöyle şöyle belə; bu cür/o cür

öyle öyle elə; o cür

böyle bir böyle bir belə bir

şöyle bir şöyle bir belə bir; müəyyən bir

öyle bir öyle bir elə bir

Nümunə:

Böyle bir şey görmedim.

Böyle bir şey görmedim.

“Belə bir şey görməmişəm.”

14. Miqdar bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

çok çok çox; çoxlu

az az az; az sayda

fazla fazla çox; həddindən artıq

yeterli yeterli kifayət qədər; yetərli

yeterince yeterince kifayət qədər

bol bol bol; çoxlu

sayısız sayısız saysız-hesabsız

onlarca onlarca onlarla

yüzlerce yüzlerce yüzlərlə

binlerce binlerce minlərlə

milyonlarca milyonlarca milyonlarla

milyarlarca milyarlarca milyardlarla

Nümunə:

Çok insan geldi.

Çok insan geldi.

“Çox insan gəldi.”

Az insan geldi.

Az insan geldi.

“Az insan gəldi.”

15. Təxmini miqdar bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

yaklaşık yaklaşık təxminən

aşağı yukarı aşağı yukarı təxminən; təqribən

kadar kadar təxminən; qədər

civarında civarında civarında; təxminən

dolayında dolayında ətrafında; təxminən

-kadar -kadar təxminən; ... qədər

-civarında -civarında təxminən; ... ətrafında

Nümunə:

Yaklaşık yüz kişi geldi.

Yaklaşık yüz kişi geldi.

“Təxminən yüz nəfər gəldi.”

16. “Kifayət qədər” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

yeterli yeterli kifayət qədər; yetərli

yeterince yeterince kifayət qədər

yeteri kadar yeteri kadar kifayət qədər; yetərincə

kadar kadar qədər; kifayət qədər

gerektiği kadar gerektiği kadar lazım olduğu qədər

Nümunə:

Yeterli zamanımız var.

Yeterli zamanımız var.

“Kifayət qədər vaxtımız var.”

17. “Həddindən artıq çox / həddindən artıq az”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

çok fazla çok fazla həddindən artıq çox

fazla fazla həddindən artıq; çox

gereğinden fazla gereğinden fazla lazım olduğundan artıq

çok az çok az çox az

gereğinden az gereğinden az lazım olduğundan az

aşırı aşırı həddindən artıq; ifrat

18. Müqayisəli miqdar bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

daha fazla daha fazla daha çox

daha az daha az daha az; daha az sayda

en fazla en fazla ən çox; ən çoxu

en az en az ən az; ən azı

çok daha fazla çok daha fazla xeyli daha çox

çok daha az çok daha az xeyli daha az

biraz daha biraz daha bir az daha çox

biraz daha az biraz daha az bir az daha az

19. Say bildirən təyin edicilər

MiQdar sayları isimləri birbaşa təyin edə bilər.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bir bir bir

iki iki iki

üç üç üç

dört dört dörd

beş beş beş

altı altı altı

yedi yedi yeddi

sekiz sekiz səkkiz

dokuz dokuz doqquz

on on on

yüz yüz yüz

bin bin min

milyon milyon milyon

milyar milyar milyard

Nümunə:

Üç kitap aldım.

Üç kitap aldım.

“Üç kitab aldım.”

20. Sıra sayları ilə işlənən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ilk ilk birinci; ilk

ikinci ikinci ikinci

üçüncü üçüncü üçüncü

dördüncü dördüncü dördüncü

beşinci beşinci beşinci

son son sonuncu

sonraki sonraki növbəti; sonrakı

önceki önceki əvvəlki

Nümunə:

İlk gün çok zordu.

İlk gün çok zordu.

“İlk gün çox çətin idi.”

21. Kəsr və hissə bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

yarım yarım yarım

çeyrek çeyrek dörddə bir

üçte bir üçte bir üçdə bir

dörtte bir dörtte bir dörddə bir

yarı yarı yarı

bir kısmı bir kısmı bir hissəsi

bir bölümü bir bölümü bir hissəsi

çoğu çoğu əksəriyyəti; çoxu

azı azı kiçik bir hissəsi; az bir qismi

birçoğu birçoğu onların çoxu

birkaçı birkaçı onlardan bir neçəsi

22. “Əksəriyyət / çoxu” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

çoğu çoğu çoxu; əksəriyyəti

çoğunluğu çoğunluğu əksəriyyəti

büyük çoğunluğu büyük çoğunluğu böyük əksəriyyəti

çoğu çoğu əksəriyyəti; çoxu

pek çoğu pek çoğu çox böyük hissəsi; çoxu

birçoğu birçoğu çoxu; onların bir çoxu

23. “Az / bir neçə” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

birkaç birkaç bir neçə

az sayıda az sayıda az sayda

çok az çok az çox az

bir kısım bir kısım bəzi; bir hissə

bazı bazı bəzi

kimi kimi bəziləri

bir takım bir takım bir sıra; müəyyən

24. Sual bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

hangi hangi hansı

ne ne nə

kaç kaç neçə

ne kadar ne kadar nə qədər

kaç tane kaç tane neçə dənə

hangi bir hangi bir hansı biri (daha az işlənir)

ne çeşit ne çeşit nə cür

ne tür ne tür nə növ

hangi tür hangi tür hansı növ

hangi çeşit hangi çeşit hansı cür/növ

Nümunə:

Hangi kitabı okuyorsun?

Hangi kitabı okuyorsun?

“Hansı kitabı oxuyursan?”

Kaç kitap aldın?

Kaç kitap aldın?

“Neçə kitab aldın?”

25. Nida bildirən təyin ediciyəbənzər sözlər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ne ne> nə qədər; necə

ne kadar ne kadar nə qədər; nə böyük

ne biçim ne biçim nə cür

ne tür ne tür nə növ; nə cür

ne güzel ne güzel nə gözəl; necə də gözəl

Nümunə:

Ne güzel bir ev!

Ne güzel bir ev!

“Nə gözəl evdir!”

26. Nisbi təyin ediciyəbənzər formalar

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

hangi hangi hansı

-ki -ki mənsub olan; ... olan

her ... -ki her ... -ki mənsub olanların hər biri

şimdiki şimdiki indiki; hazırkı

önceki önceki əvvəlki

sonraki sonraki növbəti; sonrakı

dünkü dünkü dünənki

bugünkü bugünkü bugünkü

yarınki yarınki sabahkı

evdeki evdeki evdəki; evdə olan

-ki şəkilçisi ismi təyin edən formalar yaradır:

masadaki kitap

masadaki kitap

“masanın üstündəki kitab”

27. “Bütöv / tam” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bütün bütün bütöv; tam; hamısı

tüm tüm bütün; tam

tam tam tam; bütöv

komple komple bütöv; tam (danışıq dilində)

büsbütün büsbütün tamamilə; bütövlükdə

bir bütün bir bütün bütöv bir şey

28. “Hər biri” ifadələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

her her hər

her bir her bir hər biri

her biri her biri hər biri

tek tek tek tek tək-tək; hər biri ayrı-ayrılıqda

birer birer hərəsinə bir

ikişer ikişer hərəsinə iki

üçer üçer hərəsinə üç

kaçar kaçar hərəsinə neçə

29. “Hər ... üçün / hər ... başına” ifadələri

Türk dilində ingiliscə “per” sözünün bütün hallarda işlənən vahid qarşılığı yoxdur.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

başına başına hər biri üçün; başına

her her hər; hər biri üçün

-de bir -de bir hər ...-də bir dəfə

-da bir -da bir hər ...-da bir dəfə

bir ... başına bir ... başına hər bir ... üçün

kişi başına kişi başına hər nəfərə; nəfər başına

günlük günlük gündəlik; hər gün üçün

aylık aylık aylıq; hər ay üçün

yıllık yıllık illik; hər il üçün

Nümunə:

Kişi başına iki kitap.

kişi başına iki kitap

“Hər nəfərə iki kitab.”

30. “Müəyyən / konkret” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bazı bazı bəzi; müəyyən

birtakım birtakım bəzi; müəyyən

belirli belirli müəyyən; konkret

muayyen muayyen müəyyən; dəqiqləşdirilmiş (rəsmi)

spesifik spesifik spesifik; konkret

özel bir özel bir xüsusi bir; müəyyən bir

belli bir belli bir müəyyən bir; konkret bir

şu şu həmin; məhz o

belirli bir belirli bir müəyyən; konkret bir

Nümunə:

Belli bir nedeni var.

Belli bir nedeni var.

“Bunun müəyyən bir səbəbi var.”

31. “Konkret / müəyyən” ifadələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

belirli belirli müəyyən; konkret

belli belli müəyyən; konkret

özellikle belirli özellikle belirli xüsusilə konkret

belirli bir belirli bir konkret bir

belli bir belli bir müəyyən bir

şu şu həmin; məhz o

32. “İstənilən / hansı olursa olsun” ifadələri

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

herhangi bir herhangi bir hər hansı bir

hangi olursa olsun hangi olursa olsun hansı olursa olsun

herhangi bir ... herhangi bir ... hər hansı ...

ne tür olursa olsun ne tür olursa olsun növündən asılı olmayaraq

hangi ... olursa olsun hangi ... olursa olsun hansı ... olursa olsun

her ne her ne nə olursa olsun

33. “Hansı olursa olsun” quruluşları

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

hangi ... olursa olsun hangi ... olursa olsun hansı ... olursa olsun

ne ... olursa olsun ne ... olursa olsun nə ... olursa olsun

kim ... olursa olsun kim ... olursa olsun kim ... olursa olsun

kaç ... olursa olsun kaç ... olursa olsun neçə ... olursa olsun

hangi tür ... olursa olsun hangi tür ... olursa olsun hansı növ ... olursa olsun

34. “Hər ikisi / iki”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

iki iki iki

her iki her iki hər iki

her iki taraf her iki taraf hər iki tərəf

her ikisi her ikisi hər ikisi

iki taraflı iki taraflı ikitərəfli; ikitərəfli olan

Nümunə:

Her iki öğrenci de geldi.

Her iki öğrenci de geldi.

“Hər iki şagird də gəldi.”

35. “Heç biri” quruluşları

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

hiçbir hiçbir heç bir

ne ... ne ... ne ... ne ... nə ... nə də ...

ne bir ... ne bir ... ne bir ... ne bir ... nə bir ... nə də bir ...

Nümunə:

Ne bir kitap ne bir dergi aldım.

Ne bir kitap ne bir dergi aldım.

“Nə kitab, nə də jurnal aldım.”

36. “Müəyyən bir / konkret bir” quruluşları

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bir bir bir

belli bir belli bir müəyyən bir

belirli bir belirli bir konkret bir

bir takım / birtakım bir takım / birtakım bəzi; müəyyən

bir başka bir başka başqa bir; fərqli bir

şu şu həmin; məhz o

37. “Başqa / fərqli” quruluşları

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

başka başka başqa

başka bir başka bir başqa bir

bir başka bir başka digər bir; başqa bir

farklı bir farklı bir fərqli bir

değişik bir değişik bir fərqli bir; başqa bir

diğer diğer digər

öteki öteki o biri

öbür öbür o biri

38. “Növbəti / əvvəlki” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

sonraki sonraki növbəti; sonrakı

gelecek gelecek növbəti; gələcək

önceki önceki əvvəlki

geçmiş geçmiş keçmiş; əvvəlki

bir sonraki bir sonraki növbəti

bir önceki bir önceki əvvəlki

öbür öbür o biri; növbəti

39. “İlk / son” bildirən təyin edicilər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

ilk ilk ilkin; birinci

son son son

başlıca başlıca əsas; başlıca

asıl asıl əsas; əsl

nihai nihai son; yekun

sonuncu sonuncu sonuncu; axırıncı

40. İsmi təyin edə və ya müəyyənləşdirə bilən müstəqil mənsubiyyət formaları

Bunlar həmişə təyin edicilər kimi təsnif edilmir, lakin türk dilində təyin edicilərin daha geniş sistemində mühüm yer tutur.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

benimki benimki mənimki

seninki seninki səninki

onunki onunki onunku

bizimki bizimki bizimki

sizinki sizinki sizinki

onlarınki onlarınki onlarınkı

41. Təyin edici + isim quruluşları

Funksiya Quruluş Nümunə Azərbaycanca

Qeyri-müəyyən bir + N bir kitap bir kitab

İşarə bu + N bu kitap bu kitab

İşarə şu + N şu kitap o/bu kitab

İşarə o + N o kitap o kitab

Mənsubiyyət benim + N-(I)m benim kitabım mənim kitabım

Mənsubiyyət senin + N-(I)n senin kitabın sənin kitabın

Ümumiləşdirici her + N her gün hər gün

Ümumiləşdirici bütün + N bütün gün bütün gün

Ümumiləşdirici tüm + N tüm gün bütün gün

Qeyri-müəyyən bazı + N bazı insanlar bəzi insanlar

Qeyri-müəyyən birkaç + N birkaç kitap bir neçə kitab

Qeyri-müəyyən birçok + N birçok insan çoxlu insan

İnkar hiçbir + N hiçbir insan heç bir insan

İstənilən herhangi bir + N herhangi bir kitap istənilən kitab

Başqa başka bir + N başka bir kitap başqa bir kitab

Başqa diğer + N diğer kitap o biri kitab

Eynilik aynı + N aynı kitap eyni kitab

Belə böyle bir + N böyle bir kitap belə bir kitab

Miqdar çok + N çok kitap çoxlu kitab

Miqdar az + N az kitap az kitab

Sual h hangi + N hangi kitap hansı kitab

Sual kaç + N kaç kitap neçə kitab

Sual ne kadar + N ne kadar para nə qədər pul

Say sayı + N üç kitap üç kitab

Sıra sayı ordinal + N ikinci kitap ikinci kitab

Bölüşdürmə -er/-ar + N ikişer kitap hərəsinə iki kitab

13- ŞƏRT CÜMLƏLƏRİ (IF CONDITIONAL)

Sıfır şərt aorist + sa + aorist Yağarsa ıslanır Yağış yağarsa, islanır

Birinci şərt -sa + gələcək/indiki zaman Gelirsen gideriz Gəlsən, gedəcəyik

İkinci şərt -saydı/-seydi + -irdi Zengin olsaydım alırdım Varlı olsaydım, alardım

Üçüncü şərt -saydı/-seydi + -irdi Çalışsaydım geçerdim Oxusaydım, keçərdim

İnkar -ma/-me + sa Gelmezsem Gəlməsəm

Əgər ... olmasa -mazsa/-mezse Gelmezsen Sən gəlməsən

Hətta ... olsa belə -sa/-se + da/de Gelse de O gəlsə belə

Arzu keşke + -sa/-se Keşke bilsem Kaş biləydim

edərdim -ar/-er + di yapardım

etməzdim -maz/-mez + di yapmazdım

etmiş olardım -saydı + -ardı yapsaydım, yapardım

olardı olurdu mutlu olurdum

edir olardım -iyor olurdum yapıyor olurdum

edir olmuş olardım -iyor olmuş olurdum yapıyor olmuş olurdum

istərdim isterdim gitmek isterdim

üstün tutardım tercih ederdim gitmeyi tercih ederdim

əvvəllər edərdim / adət üzrə edərdim -ardı/-erdi oynardım

Mən etməzdim yapmazdım inkar aoristi + keçmiş zaman

Sən etməzdin yapmazdın inkar aoristi + keçmiş zaman

O etməzdi yapmazdı inkar aoristi + keçmiş zaman

Mən etmiş olmazdım yapmazdım (with -seydi context) keçmiş şərt + mənfi nəticə

Olmazdı olmazdı olmaq + inkar aoristi

Mən işləyir olmazdım çalışmıyor olurdum inkar davamlı zaman + olmaq

İstəməzdim istemezdim istəmək + keçmiş zaman

Mən heç vaxt etməzdim asla yapmazdım inkar vərdiş forması

açılardı açılırdı açılardı

açılmazdı açılmazdı açılmazdı

açılmış olardı açılsaydı / açılmış olurdu açılmış olardı

açılmış olmazdı açılmasaydı / açılmamış olurdu açılmış olmazdı

açılır vəziyyətdə olardı açılıyor olurdu açılma prosesi davam edərdi

açıla bilərdi açılabilirdi açıla bilərdi

açılmalı idi açılmalıydı açılmış olmalı idi

açılmasını istərdim açılmak isterdim açılmasını istərdim

açılmazdı açılmazdı məchul növ + inkar aoristi + keçmiş zaman

açılmış olmazdı açılmasaydı / açılmamış olurdu inkar məchul şərt forması

açılmır olardı açılmıyor olurdu məchul davamlı zaman + olmaq

açılmır olmuş olardı açılmıyor olmuş olurdu nadir işlənən davamlı bitmiş zaman forması

açıla bilməzdi açılamazdı məchul növün inkar imkan forması

edilməsinə ehtiyac olmazdı yapılmasına gerek yoktu məchul növ + ehtiyac yoxdur

edilməli olmazdı yapılması gerekmeyecekti məchul növün inkar zərurət forması

edilməsini istəməzdim edilmek istemezdim məchul məsdər + istəmək

heç vaxt edilməzdi asla yapılmazdı zərf + məchul inkar forması

əgər eğer / -se/-sa gelirsen

nə zaman -dığında/-diğinde geldiğinde

olan kimi -ınca/-ince gelince

nə vaxt ... olsa ne zaman...-se ne zaman gelse

əgər ... olmasa -mezse/-mazsa gelmezse

... olsa belə -se bile gelse bile

baxmayaraq ki -mesine rağmen gelmesine rağmen

... olduğu müddətcə -diği sürece geldiğin sürece

bir şərtlə ki şartıyla gelmen şartıyla

ehtimalına qarşı ihtimaline karşı gelmesi ihtimaline karşı

...-dan əvvəl -meden önce gelmeden önce

...-dan sonra -dikten sonra geldikten sonra

...-arkən -ken gelirken

...-a qədər -ene kadar gelene kadar

elə ki; ... edən kimi -ir -mez gelir gelmez

əks halda yoksa yoksa

14- MÜQAYİSƏ VƏ ÜSTÜNLÜK DƏRƏCƏSİ

daha çox daha + Adj daha büyük daha böyük

daha az daha az + Adj daha az önemli daha az vacib

daha çox + isim daha fazla + N daha fazla kitap daha çox kitab

daha az + isim daha az + N daha az kitap daha az kitab

-dən/-dan -DAn Ahmet'ten Əhmətdən

...-dən daha çox -DAn daha + Adj Ahmet'ten daha uzun Əhmətdən daha hündür

çox daha çox çok daha + Adj çok daha büyük çox daha böyük

bir az daha biraz daha + Adj biraz daha büyük bir az daha böyük

daha da çox daha da + Adj daha da güzel daha da gözəl

ən çox en + Adj en güzel ən gözəl

ən az en az + Adj en az önemli ən az vacib

ən çox + isim en çok + N en çok kitap ən çox kitab

ən az + isim en az + N en az kitap ən az kitab

... qədər B kadar + Adj Ahmet kadar uzun Əhmət qədər hündür

... qədər deyil B kadar ... değil Ahmet kadar uzun değil Əhmət qədər hündür deyil

-dən/-dan çox -DAn fazla on kişiden fazla on nəfərdən çox

-dən/-dan az -DAn az on kişiden az on nəfərdən az

ən az en az en az on ən azı on

ən çox en fazla en fazla on ən çoxu on

daha yaxşı daha iyi daha iyi daha yaxşı

ən yaxşı en iyi en iyi ən yaxşı

daha pis daha kötü daha kötü daha pis

ən pis en kötü en kötü ən pis

getdikcə daha çox giderek daha + Adj giderek daha büyük getdikcə daha böyük

getdikcə daha az giderek daha az + Adj giderek daha az önemli getdikcə daha az vacib

o qədər ... ki o kadar ... ki o kadar güzel ki o qədər gözəldir ki

nə qədər..., bir o qədər... ne kadar..., o kadar... ne kadar çok..., o kadar... nə qədər çox..., bir o qədər...

ən ... olanlardan biri en ... olanlardan biri en güzel şehirlerden biri ən gözəl şəhərlərdən biri

həddindən artıq intensive adjective bembeyaz bəyaz, dümağ

Türkçe İngilizceden daha zor. Türk dili ingilis dilindən daha çətindir.

daha (zərf) daha + adv daha hızlı daha sürətlə

ən (zərf) en + adv en hızlı ən sürətlə

daha az (zərf) daha az + adv daha az dikkatli daha az diqqətlə

... qədər kadar senin kadar hızlı sənin qədər sürətli

daha çox isim daha çok + noun daha çok kitap daha çox kitab

daha az isim daha az + noun daha az insan daha az insan

ən çox isim en çok + noun en çok kitap ən çox kitab

ən az isim en az + noun en az para ən az pul

-dən/-dan -den/-dan senden daha hızlı səndən daha sürətli

çox daha çok daha çok daha iyi çox daha yaxşı

Daha kötü çalışıyor. O, daha pis işləyir.

Senin kadar param yok. Mənim sənin qədər pulum yoxdur.

Onun kadar zamanım yok. Mənim onun qədər vaxtım yoxdur.

15- TƏYİNEDİCİ BUDaq CÜMLƏLƏRİ

İndiki/ümumi zaman, məlum növ V + -(y)An gelen adam gelen adam gələn kişi

İnkar, məlum növ V + -mAyAn gelmeyen adam gelmeyen adam gəlməyən kişi

Keçmiş zaman, məlum növ V + -DIK + mənsubiyyət şəkilçisi geldiğim adam geldiğim adam mənim yanına gəldiyim / gördüyüm kişi; kontekstdən asılıdır

Keçmiş zaman, inkar, məlum növ V + -mADIK + mənsubiyyət şəkilçisi gelmediğim adam gelmediğim adam mənim yanına gəlmədiyim kişi

Gələcək zaman, məlum növ V + -(y)AcAk gelecek adam gelecek adam gələcək kişi

Gələcək zaman, inkar, məlum növ V + -mAyAcAk gelmeyecek adam gelmeyecek adam gəlməyəcək kişi

İndiki/ümumi zaman, məchul növ V + -(I)lAn yapılan iş yapılan iş görülən iş

Keçmiş nəticə, məchul növ V + -(I)lmIş yapılmış iş yapılmış iş görülmüş iş

Gələcək zaman, məchul növ V + -(I)lAcAk yapılacak iş yapılacak iş görüləcək iş

16- DOLAYI NİTQ VƏ BİRBAŞA NİTQ

Birbaşa nitq: "Cümlə," + dedi/söyledi

Dolayı nitq:

Bəyanat V-DIK + mənsubiyyət şəkilçisi geldiğini söyledi o, gəldiyini söylədi

Gələcək zamanla bağlı bəyanat V-(y)AcAK + mənsubiyyət şəkilçisi geleceğini söyledi o, gələcəyini söylədi

İnkar cümləsi V-mA-DIK + mənsubiyyət şəkilçisi gelmediğini söyledi o, gəlmədiyini söylədi

Gələcək zamanın inkarı V-mA-yAcAK + mənsubiyyət şəkilçisi gelmeyeceğini söyledi o, gəlməyəcəyini söylədi

Eşidilən məlumat V-mIş gelmiş görünür, gəlib / eşitdiyimə görə, gəlib

“Dediyini bildirərək” budaq cümlə + diye geleceğim diye söyledi o, gələcəyini söylədi

Fikir V-DIK + mənsubiyyət şəkilçisi + düşünmek geldiğini düşündü o, onun gəldiyini düşündü

“Belə düşünərək” budaq cümlə + diye düşünmek gelecek diye düşündü o, onun gələcəyini düşündü

Bəli/xeyr sualı V-ip V-mE-DIK + mənsubiyyət şəkilçisi gelip gelmediğini sordu o, gəlib-gəlmədiyini soruşdu

Sual əvəzliyi ilə sual WH + V-DIK + mənsubiyyət şəkilçisi nerede olduğunu sordu o, harada olduğunu soruşdu

Əmr V-mE + mənsubiyyət şəkilçisi + söylemek gitmesini söyledi o, ona getməyi əmr etdi

İnkar əmr V-mE-mE + mənsubiyyət şəkilçisi + söylemek gitmemesini söyledi o, ona getməməyi əmr etdi

Xahiş V-mE + mənsubiyyət şəkilçisi + istemek gelmesini istedi o, onun gəlməsini istədi

Təklif V-mE + mənsubiyyət şəkilçisi / məsdər + önermek gitmemizi önerdi o, getməyimizi təklif etdi

Məsləhət V-mE + mənsubiyyət şəkilçisi + tavsiye etmek çalışmasını tavsiye etti o, ona oxumağı/işləməyi məsləhət gördü

İcazə V-(y)Abil + mənsubiyyət şəkilçisi gidebileceğini söyledi o, gedə biləcəyini söylədi

Zərurət V-mE-si gerektiğini gitmesi gerektiğini söyledi o, getməli olduğunu söylədi

17- MƏSDƏRLƏR VƏ FELİ İSİMLƏR

Məsdər -mek/-mak gelmek gəlmək

Feli isim -me/-ma gelmeyi gəlməyi / gəlmək

Edərək -erek/-arak koşarak qaçaraq

...ərkən -ken gelirken gələrkən

...anda -ince/-ınca gelince gələndə

...dan əvvəl -meden önce gitmeden önce getməzdən əvvəl

...dan sonra -dikten sonra gittikten sonra getdikdən sonra

...madan -meden/-madan sormadan soruşmadan

Və sonra -ip gelip gəlib və...

...dan bəri -eli/-alı geleli gəldiyindən bəri

...dıqca -dikçe gördükçe gördükcə

Səni görəndə xoşbəxt oluram. Seni gördüğüme mutluyum -DIK + mənsubiyyət şəkilçisi + -e

Səni görməkdən xoşbəxtəm. Seni görmekten mutluyum -mek + -den

Yemək yeməyi planlaşdırıram. Yemek yemeyi planlıyorum -me + təsirlik hal

Yemək yeməyi planlaşdırıram. Yemek yemeyi planlıyorum -me + təsirlik hal

Onun qaçdığını görürəm. Onun koştuğunu görüyorum -DIK budaq cümləsi

Onu qaçarkən görürəm. Onu koşarken görüyorum -ken

Oynamaq üçün yemək yeyirəm. Oynamak için yemek yiyorum -mek + için

Oynamaq məqsədilə yemək yeyirəm. Oynamak için yemek yiyorum -mek + için

18- ARZU VƏ İSTƏK FORMALARI

Qoy mən... -(y)eyim Geleyim Qoy gəlim

Gəlin... -(y)elim Gidelim Gəlin gedək

Arzu keşke + -se Keşke gelse Kaş ki, o gələydi

Gerçəkləşməmiş arzu keşke + -saydı Keşke gelseydim Kaş ki, gəlmiş olaydım

Kiminsə bir şey etməsini istəmək -mesi Gelmesini istiyorum Onun gəlməsini istəyirəm

Məqsəd -mesi için Gelmesi için Onun gəlməsi üçün

Əgər -se/-sa Gelirse Əgər o gəlsə

Gərək -meli/-malı Gitmeliyim Mən getməliyəm

19- TƏSDİQ SUALLARI

elə deyilmi? değil mi? Güzel, değil mi?

elədir, deyilmi? değil mi? Geliyorsun, değil mi?

doğrudanmı? öyle mi? Öyle mi?

olar? olur mu? Gidelim, olur mu?

etmirsənmi? değil mi? Biliyorsun, değil mi?

gəlmədi? değil mi? Geldi, değil mi?

gedəkmi? olur mu? Başlayalım, olur mu?

İndiki davam edən zaman -miyor musun Gelmiyor musun? Gəlmirsən?

Geniş zaman -mez misin Gelmez misin? Gəlmirsənmi?

Keçmiş zaman -medi mi Gelmedin mi? Gəlmədinmi?

Gələcək zaman -meyecek misin Gelmeyecek misin? Gəlməyəcəksənmi?

Qabiliyyət -emez misin Gelemez misin? Gələ bilmirsənmi?

İsim/sifət değil misin Hasta değil misin? Xəstə deyilsənmi?

Sahiblik yok mu Paran yok mu? Pulun yoxdurmu?

20- MODAL SÖZLƏR

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ebilmek -ebilmek bacarmaq; edə bilmək

-abilmek -abilmek bacarmaq; edə bilmək

-ebilir -ebilir edə bilər; ola bilər

-ebiliriz -ebiliriz biz edə bilərik

-ebilirim -ebilirim mən edə bilərəm

-ebilirsin -ebilirsin sən edə bilərsən

-ebilir -ebilir o edə bilər

-ebilirler -ebilirler onlar edə bilərlər

yapabilmek yapabilmek edə bilmək

mümkün olmak mümkün olmak mümkün olmaq

imkânı olmak imkânı olmak imkanı olmaq

gücü yetmek gücü yetmek gücü çatmaq; bacarmaq

becerebilmek becerebilmek öhdəsindən gələ bilmək

başarabilmek başarabilmek bacarmaq; uğur qazanmaq

Nümunə:

Yüzebilirim.

Yüzebilirim.

“Mən üzə bilirəm.”

2. Bacarmamaq — “edə bilməmək”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ememek -ememek edə bilməmək

-amamak -amamak edə bilməmək

-emez -emez edə bilməz

-amaz -amaz edə bilməz

mümkün olmamak mümkün olmamak mümkün olmamaq

imkânı olmamak imkânı olmamak imkanı olmamaq

gücü yetmemek gücü yetmemek gücü çatmamaq

başaramamak başaramamak bacarmamaq

becerememek becerememek öhdəsindən gələ bilməmək

Nümunə:

Bunu yapamam.

Bunu yapamam.

“Mən bunu edə bilmərəm.”

3. Ehtimal — “ola bilər”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ebilir -ebilir ola bilər; bəlkə

-abilir -abilir ola bilər; bəlkə

belki belki bəlkə

belki de belki de bəlkə də

olabilir olabilir ola bilər

mümkün mümkün mümkün

mümkün olabilir mümkün olabilir mümkün ola bilər

mümkün görünmek mümkün görünmek mümkün görünmək

mümkün olmak mümkün olmak mümkün olmaq

ihtimal ihtimal ehtimal

ihtimali var ihtimali var ehtimalı var

ihtimal dahilinde ihtimal dahilinde ehtimal daxilində

olasılık olasılık ehtimal; mümkünlük

olasılığı var olasılığı var ehtimalı var

muhtemel muhtemel ehtimal olunan; mümkün

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

olası olası mümkün; ehtimal olunan

olasıdır olasıdır mümkündür; ehtimal olunur

herhalde herhalde yəqin ki; görünür

galiba galiba görünür; deyəsən

sanırım sanırım məncə; güman edirəm

zannedersem zannedersem güman edirəm ki

gibi görünüyor gibi görünüyor elə görünür ki

görünüşe göre görünüşe göre görünür; zahirən

Nümunə:

Yarın gelebilir.

Yarın gelebilir.

“O, sabah gələ bilər.”

4. Ehtimal dərəcəsi — “yəqin ki / ehtimal ki”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

herhalde herhalde yəqin ki; görünür

galiba galiba görünür; yəqin ki

sanırım sanırım güman edirəm; yəqin ki

büyük ihtimalle büyük ihtimalle böyük ehtimalla

yüksek ihtimalle yüksek ihtimalle yüksək ehtimalla

muhtemel muhtemel ehtimal olunan

olası olası ehtimal olunan; mümkün

olabilir olabilir ola bilər

ihtimal dahilinde ihtimal dahilinde ehtimal daxilində

kuvvetle muhtemel kuvvetle muhtemel yüksək ehtimalla

muhtemeldir muhtemeldir ehtimal olunur

olasılıkla olasılıkla yəqin ki; ehtimalla

5. Zərurət — “mütləq etməli / etməyə məcbur olmaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-meli -meli mütləq etməli; etməlidir

-malı -malı mütləq etməli; etməlidir

gerekmek gerekmek lazım olmaq; zəruri olmaq

gerek gerek lazım; zəruri

gerekli gerekli zəruri; lazım

gerekiyor gerekiyor lazımdır; etməlidir

gerekir gerekir mütləq lazımdır; etməlidir

lazım lazım lazım; zəruri

lazım olmak lazım olmak lazım olmaq

zorunda olmak zorunda olmak məcbur olmaq

mecbur olmak mecbur olmak məcbur olmaq

zorunlu olmak zorunlu olmak məcburi olmaq

şart olmak şart olmak zəruri olmaq; vacib olmaq

zaruri olmak zaruri olmak zəruri olmaq (rəsmi)

elzem olmak elzem olmak zəruri olmaq (rəsmi)

Nümunə:

Gitmeliyim.

Gitmeliyim.

“Mən getməliyəm / getməyə məcburam.”

6. Öhdəlik — “məcbur olmaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

zorunda olmak zorunda olmak məcbur olmaq

mecbur olmak mecbur olmak məcbur olmaq

mecbur kalmak mecbur kalmak məcbur qalmaq

yükümlü olmak yükümlü olmak öhdəliyi olmaq

yükümlülüğü olmak yükümlülüğü olmak öhdəliyi olmaq

sorumlu olmak sorumlu olmak məsul olmaq; öhdəliyi olmaq

sorumluluğu olmak sorumluluğu olmak məsuliyyəti olmaq

görevli olmak görevli olmak vəzifəli olmaq; etməli olmaq

görevi olmak görevi olmak vəzifəsi olmaq

-mek zorunda olmak -mek zorunda olmak etməyə məcbur olmaq

-mek mecburiyetinde olmak -mek mecburiyetinde olmak etməyə məcbur olmaq

Nümunə:

Çalışmak zorundayım.

Çalışmak zorundayım.

“Mən işləməliyəm.”

7. Qadağa — “etmək olmaz / etməməlidir”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mamalı -mamalı etməməlidir; etməmək lazımdır

-memeli -memeli etməməlidir; etməmək lazımdır

yasak yasak qadağan

yasak olmak yasak olmak qadağan olmaq

yasaktır yasaktır qadağandır

yasaklanmış yasaklanmış qadağan edilmiş

yasaklanmak yasaklanmak qadağan edilmək

izin yok izin yok icazə yoxdur

izin verilmez izin verilmez icazə verilmir

izin verilmemek izin verilmemek icazə verilməmək

mümkün değil mümkün değil mümkün deyil

olmaz olmaz olmaz; icazə verilmir

olamaz olamaz ola bilməz; icazəli olmaya bilər

hakkı yok hakkı yok hüququ yoxdur

-mesi yasak -mesi yasak etmək qadağandır

Nümunə:

Burada sigara içmemelisin.

Burada sigara içmemelisin.

“Burada siqaret çəkməməlisən.”

8. İcazə — “icazəsi olmaq / edə bilmək”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

izin vermek izin vermek icazə vermək

izin almak izin almak icazə almaq

izinli olmak izinli olmak icazəli olmaq

izin var izin var icazə var

izin yok izin yok icazə yoxdur

izin verilir izin verilir icazə verilir

izin verilebilir izin verilebilir icazə verilə bilər

serbest serbest sərbəst; icazəli

serbest olmak serbest olmak icazəli olmaq

serbest bırakmak serbest bırakmak sərbəst buraxmaq; icazə vermək

müsaade müsaade icazə

müsaade etmek müsaade etmek icazə vermək

müsaade var müsaade var icazə var

müsaade yok müsaade yok icazə yoxdur

olur olur olar; icazəlidir

olabilir olabilir ola bilər; icazə verilə bilər

-ebilir -ebilir edə bilər; icazəsi var

Nümunə:

Buraya girebilirsin.

Buraya girebilirsin.

“Buraya girə bilərsən.”

9. Məsləhət — “etməlidir / yaxşı olar”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-meli -meli etməlidir

-malı -malı etməlidir

gerek gerek lazımdır; etməlidir

gerekir gerekir etməlidir; etməsi məsləhətdir

gerekiyor gerekiyor lazımdır; etməlidir

lazım lazım lazımdır; etməlidir

iyi olur iyi olur yaxşı olar

iyi olurdu iyi olurdu yaxşı olardı

bence ... bence ... məncə...

tavsiye etmek tavsiye etmek məsləhət görmək

öneride bulunmak öneride bulunmak təklif vermək; məsləhət görmək

önerilir önerilir məsləhət görülür

tavsiye edilir tavsiye edilir məsləhət görülür

uygun olur uygun olur uyğun olar

yerinde olur yerinde olur yerində olar

Nümunə:

Daha fazla dinlenmelisin.

Daha fazla dinlenmelisin.

“Daha çox dincəlməlisən.”

10. Zərurətin olmaması — “etməyə ehtiyac yoxdur”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mek zorunda değil -mek zorunda değil etməyə məcbur deyil

-meye gerek yok -meye gerek yok etməyə ehtiyac yoxdur

-maya gerek yok -maya gerek yok etməyə ehtiyac yoxdur

-mesi gerekmiyor -mesi gerekmiyor etməsinə ehtiyac yoxdur

-mesi lazım değil -mesi lazım değil etməsi lazım deyil

şart değil şart değil zəruri deyil

gerekli değil gerekli değil lazım deyil

lüzum yok lüzum yok ehtiyac yoxdur

ihtiyaç yok ihtiyaç yok ehtiyac yoxdur

Nümunə:

Gitmene gerek yok.

Gitmene gerek yok.

“Getməyinə ehtiyac yoxdur.”

11. İstək — “istəmək”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

istemek istemek istəmək

istiyorum istiyorum mən istəyirəm

istiyorsun istiyorsun sən istəyirsən

istiyor istiyor o istəyir

istemek + -mek/-mak istemek + -mek/-mak etmək istəmək

arzulamak arzulamak arzulamaq

arzu etmek arzu etmek arzulamaq

dilemek dilemek arzulamaq; diləmək

temenni etmek temenni etmek arzulamaq; ümid etmək (rəsmi)

özlemek özlemek darıxmaq; həsrət çəkmək

can atmak can atmak can atmaq; çox istəmək

çok istemek çok istemek çox istəmək

Nümunə:

Gitmek istiyorum.

Gitmek istiyorum.

“Getmək istəyirəm.”

12. “İstərdim”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

istemek istemek istəmək

isterim isterim istərdim

ister misiniz? ister misiniz? istərdinizmi?

isterdim isterdim istərdim / istəmiş olardım

arzu etmek arzu etmek arzulamaq

arzu ederim arzu ederim istərdim

rica etmek rica etmek xahiş etmək

dilemek dilemek arzulamaq

Nümunə:

Bir kahve isterim.

Bir kahve isterim.

“Bir qəhvə istərdim.”

13. Niyyət — “niyyətində olmaq / planlaşdırmaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

niyet etmek niyet etmek niyyət etmək

niyetlenmek niyetlenmek niyyətlənmək; planlaşdırmaq

niyetinde olmak niyetinde olmak niyyətində olmaq

karar vermek karar vermek qərar vermək

planlamak planlamak planlaşdırmaq

planı olmak planı olmak planı olmaq

tasarlamak tasarlamak planlaşdırmaq; niyyət etmək

düşünmek düşünmek düşünmək; niyyətində olmaq

aklında olmak aklında olmak niyyətində olmaq; ağlında tutmaq

-meye niyet etmek -meye niyet etmek etmək niyyətində olmaq

-meye karar vermek -meye karar vermek etməyə qərar vermək

-meyi planlamak -meyi planlamak etməyi planlaşdırmaq

Nümunə:

Yarın gitmeyi planlıyorum.

Yarın gitmeyi planlıyorum.

“Sabah getməyi planlaşdırıram.”

14. Gələcək niyyət — “etmək üzrə olmaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ecek / -acak -ecek / -acak edəcək; etmək üzrə olmaq

-meye niyetli olmak -meye niyetli olmak etmək niyyətində olmaq

-mek üzere olmak -mek üzere olmak etmək üzrə olmaq

-mek üzere -mek üzere etmək üzrə

niyetinde olmak niyetinde olmak niyyətində olmaq

planlamak planlamak planlaşdırmaq

karar vermek karar vermek qərar vermək

15. Hazır olmaq — “etməyə hazır olmaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

gönüllü olmak gönüllü olmak könüllü olmaq; həvəslə razılaşmaq

razı olmak razı olmak razı olmaq

rıza göstermek rıza göstermek razılıq vermək

kabul etmek kabul etmek qəbul etmək; razılaşmaq

istekli olmak istekli olmak istəkli olmaq

hevesli olmak hevesli olmak həvəsli olmaq

yana olmak yana olmak razı olmaq; tərəfdar olmaq

hazır olmak hazır olmak hazır olmaq

-meye hazır olmak -meye hazır olmak etməyə hazır olmaq

-meye istekli olmak -meye istekli olmak etməyə istəkli olmaq

Nümunə:

Yardım etmeye hazırım.

Yardım etmeye hazırım.

“Kömək etməyə hazıram.”

16. İsteksizlik — “istəməmək / tərəddüd etmək”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

istememek istememek istəməmək

gönülsüz olmak gönülsüz olmak könülsüz olmaq

isteksiz olmak isteksiz olmak istəksiz olmaq

yanaşmamak yanaşmamak yanaşmamaq; imtina etmək

kaçınmak kaçınmak çəkinmək; uzaq durmaq

çekinmek çekinmek çəkinmək; tərəddüd etmək

tereddüt etmek tereddüt etmek tərəddüd etmək

gönülsüzce gönülsüzce könülsüz şəkildə

17. “Cəsarət etmək”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

cesaret etmek cesaret etmek cəsarət etmək

cesaret edebilmek cesaret edebilmek cəsarət edə bilmək

cüret etmek cüret etmek cəsarət etmək; cürət etmək (rəsmi)

cüret edebilmek cüret edebilmek cürət edə bilmək

göze almak göze almak riskə getmək; gözə almaq

korkmamak korkmamak qorxmamaq

çekinmemek çekinmemek çəkinməmək

Nümunə:

Bunu söylemeye cesaret edemem.

Bunu söylemeye cesaret edemem.

“Bunu deməyə cəsarət etməzdim.”

18. “Edəcəyi gözlənilir / etməli sayılır”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mesi beklenmek -mesi beklenmek etməsi gözlənilmək

beklenmek beklenmek gözlənilmək

gerekmek gerekmek lazım olmaq; tələb olunmaq

-mesi gerekiyor -mesi gerekiyor etməsi lazımdır; etməli sayılır

-mesi lazım -mesi lazım etməsi lazımdır

-mesi gerek -mesi gerek etməsi lazımdır

planlanmak planlanmak planlaşdırılmaq

öngörülmek öngörülmek nəzərdə tutulmaq; gözlənilmək

öngörülüyor öngörülüyor gözlənilir

19. Gözlənti

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

beklemek beklemek gözləmək; ummaq

beklenmek beklenmek gözlənilmək

bekleniyor bekleniyor gözlənilir

beklenir beklenir gözlənilir

ummak ummak ümid etmək; gözləmək

ümit etmek ümit etmek ümid etmək

umut etmek umut etmek ümid etmək

muhtemel muhtemel ehtimal olunan

olması bekleniyor olması bekleniyor olacağı gözlənilir

20. Nəticə çıxarma — “yəqin ki ...-dır / ... etmiş olmalıdır”

Türk dili nəticə çıxarmaq üçün ingiliscədəki “must” sözünün birbaşa qarşılığından çox, herhalde, galiba, olsa gerek və olmalı ifadələrindən istifadə edir.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-malı / -meli -malı / -meli yəqin ki ...-dır

olmalı olmalı olmalıdır; olmalı

olsa gerek olsa gerek yəqin ki, elədir

olması gerek olması gerek olmalıdır

herhalde herhalde yəqin ki

galiba galiba görünür; yəqin ki

sanırım sanırım güman edirəm

belli ki belli ki açıq-aşkar; bəllidir ki

anlaşılan anlaşılan görünür; məlum olur ki

anlaşılan o ki anlaşılan o ki görünür ki

demek ki demek ki deməli; belə çıxır ki

görünüşe göre görünüşe göre görünür ki

anlaşıldığı kadarıyla anlaşıldığı kadarıyla başa düşüldüyü qədərilə

Nümunə:

Evde olmalı.

Evde olmalı.

“O, yəqin ki, evdədir.”

21. Əminlik — “şübhəsiz / mütləq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

kesinlikle kesinlikle qətiyyən; mütləq

mutlaka mutlaka mütləq; şübhəsiz

elbette elbette əlbəttə

tabii tabii təbii ki

tabii ki tabii ki təbii ki

kuşkusuz kuşkusuz şübhəsiz

şüphesiz şüphesiz şübhəsiz

kesin kesin qəti; dəqiq

kesindir kesindir qətidir; dəqiqdir

kesinlikle ... kesinlikle ... mütləq...

muhakkak muhakkak şübhəsiz; mütləq

şüphesiz ki şüphesiz ki şübhəsiz ki

kuşkusuz ki kuşkusuz ki şübhəsiz ki

22. Qeyri-müəyyənlik — “bəlkə / ola bilsin”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

belki belki bəlkə

belki de belki de bəlkə də

galiba galiba görünür; bəlkə

herhalde herhalde yəqin ki; bəlkə

sanırım sanırım güman edirəm

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

olabilir olabilir ola bilər

kim bilir kim bilir kim bilir

kimbilir kimbilir kim bilir

ne yazık ki ne yazık ki təəssüf ki

23. “Would” / şərti və ehtimal bildirən forma

Türk dilində ingiliscədəki “would” sözünün tək bir birbaşa qarşılığı yoxdur. Mənadan asılı olaraq müxtəlif quruluşlardan istifadə olunur.

Türkcə Transliterasiya İngiliscədəki funksiyası

-se / -sa -se / -sa edərdi; əgər

-seydi / -saydı -seydi / -saydı edərdi; etmiş olardı

-erdi / -ardı -erdi / -ardı edərdi; əvvəllər edərdi

isterdim isterdim istərdim

yapardım yapardım edərdim; əvvəllər edərdim

yapabilirdim yapabilirdim edə bilərdim

olurdu olurdu olardı

giderdi giderdi gedərdi; əvvəllər gedərdi

olabilirdi olabilirdi ola bilərdi; olmuş ola bilərdi

olmalıydı olmalıydı olmalı idi

gerekirdi gerekirdi lazım olardı; etməli idi

lazımdı lazımdı lazım idi; ehtiyac olardı

Nümunə:

Yardım ederdim.

Yardım ederdim.

“Kömək edərdim.”

24. Şərt bildirən formalar

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-se / -sa -se / -sa əgər

eğer eğer əgər

şayet şayet əgər

şayet ki şayet ki əgər

olursa olursa baş verərsə; olarsa

olduğu takdirde olduğu takdirde əgər; bu şərtlə ki

olması hâlinde olması hâlinde halında; əgər

olması durumunda olması durumunda halında; əgər

yeter ki yeter ki bir şərtlə ki; yetər ki

şartıyla şartıyla şərti ilə

koşuluyla koşuluyla şərti ilə

kaydıyla kaydıyla şərti ilə

25. “Bu şərtlə ki / ...dığı müddətcə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

yeter ki yeter ki bir şərtlə ki

-dığı sürece -dığı sürece ...dığı müddətcə

-diği sürece -diği sürece ...diyi müddətcə

-mek şartıyla -mek şartıyla etmək şərti ilə

-mek koşuluyla -mek koşuluyla etmək şərti ilə

şartıyla şartıyla şərti ilə

koşuluyla koşuluyla şərti ilə

kaydıyla kaydıyla şərti ilə

26. “Ehtiyac / zərurət”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

gerekmek gerekmek lazım olmaq; zəruri olmaq

gerek gerek lazım; zəruri

gerekiyor gerekiyor etmək lazımdır

gerekir gerekir etmək lazımdır; etməlidir

lazım lazım lazımdır

lazım olmak lazım olmak lazım olmaq

ihtiyaç duymak ihtiyaç duymak ehtiyac duymaq

ihtiyacı olmak ihtiyacı olmak ehtiyacı olmaq

gereksinim duymak gereksinim duymak ehtiyac duymaq (rəsmi)

ihtiyaç var ihtiyaç var ehtiyac var

ihtiyaç yok ihtiyaç yok ehtiyac yoxdur

27. “Məcbur olmaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mek zorunda olmak -mek zorunda olmak etməyə məcbur olmaq

-mek mecburiyetinde olmak -mek mecburiyetinde olmak etməyə məcbur olmaq

-meli / -malı -meli / -malı mütləq etməli; etməyə məcbur olmaq

gerekmek gerekmek etmək lazım olmaq

gerekiyor gerekiyor etmək lazımdır

gerekir gerekir etmək lazımdır

lazım lazım etmək lazımdır

mecbur olmak mecbur olmak məcbur olmaq

mecbur kalmak mecbur kalmak məcbur qalmaq

zorunlu olmak zorunlu olmak məcburi olmaq

28. “Etməməlidir”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mamalı / -memeli -mamalı / -memeli etməməlidir

gerekmez gerekmez lazım deyil; etməməlidir

gerekli değil gerekli değil zəruri deyil

lazım değil lazım değil etməyə ehtiyac yoxdur

iyi olmaz iyi olmaz yaxşı olmaz

uygun değil uygun değil uyğun deyil

tavsiye edilmez tavsiye edilmez məsləhət görülmür

önerilmez önerilmez tövsiyə edilmir

29. “Etmək olmaz” və “etməməlidir” arasındakı fərq

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-mamalı / -memeli -mamalı / -memeli etməməlidir; etməsi məsləhət deyil

yasak yasak qadağan

yasaktır yasaktır qadağandır

-mesi yasak -mesi yasak etməsi qadağandır

izin verilmez izin verilmez icazə verilmir

izin yok izin yok icazə yoxdur

hakkı yok hakkı yok hüququ yoxdur

30. “Bacarmaq / bacara bilərdi”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ebilir / -abilir -ebilir / -abilir bacarmaq; edə bilər

-ebilirdi / -abilirdi -ebilirdi / -abilirdi edə bilərdi

-ebilseydi / -abilseydi -ebilseydi / -abilseydi edə bilərdi, əgər...

yapabilir yapabilir edə bilər

yapabilirdi yapabilirdi edə bilərdi

yapabilseydi yapabilseydi edə bilərdi, əgər bacarsaydı

mümkün mümkün mümkün

mümkün olabilir mümkün olabilir mümkün ola bilər

31. “Ola bilər / bəlkə”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-ebilir / -abilir -ebilir / -abilir ola bilər

olabilir olabilir ola bilər

belki belki bəlkə

belki de belki de bəlkə də

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

galiba galiba görünür; yəqin ki

herhalde herhalde yəqin ki

mümkün mümkün mümkün

mümkün olabilir mümkün olabilir mümkün ola bilər

32. “Yəqin ki ...-dır”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-malı / -meli -malı / -meli yəqin ki ...-dır

olmalı olmalı olmalıdır

olsa gerek olsa gerek yəqin ki, elədir

herhalde herhalde yəqin ki

belli ki belli ki açıq-aşkar

anlaşılan anlaşılan görünür

kesinlikle kesinlikle mütləq

mutlaka mutlaka şübhəsiz; mütləq

33. “Ola bilsin ki, ... edib / edə bilərdi”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-miş olabilir -miş olabilir etmiş ola bilər

-miş olabilir -miş olabilir edə bilərdi

-miş olmalı -miş olmalı etmiş olmalıdır

-ebilirdi -ebilirdi edə bilərdi

-seydi ... -ebilirdi -seydi ... -ebilirdi əgər ... etsəydi, edə bilərdi

olmuş olabilir olmuş olabilir baş vermiş ola bilər

olmuş olmalı olmuş olmalı baş vermiş olmalıdır

Nümunə:

Eve gitmiş olabilir.

Eve gitmiş olabilir.

“O, evə getmiş ola bilər.”

34. “Etməli idi”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-meliydi / -malıydı -meliydi / -malıydı etməli idi

gerekirdi gerekirdi etməli idi; etməsi lazım idi

lazımdı lazımdı lazım idi; etməli idi

-mesi gerekirdi -mesi gerekirdi etməli idi

-mesi lazımdı -mesi lazımdı etməli idi

Nümunə:

Daha erken gelmeliydin.

Daha erken gelmeliydin.

“Daha tez gəlməli idin.”

35. “Edərdi / etmiş olardı”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

-erdi / -ardı -erdi / -ardı edərdi

-ebilirdi / -abilirdi -ebilirdi / -abilirdi edə bilərdi; edə bilmiş olardı

-seydi / -saydı -seydi / -saydı əgər ... etsəydi

olurdu olurdu olardı

yapardı yapardı edərdi

yapabilirdi yapabilirdi edə bilərdi; bacarardı

olabilirdi olabilirdi ola bilərdi

36. İcazə və ehtimal: -ebil

-ebil/-abil şəkilçisi xüsusilə vacibdir, çünki bir neçə modal məna ifadə edə bilər.

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

gelebilirim gelebilirim mən gələ bilərəm

gelebilirsin gelebilirsin sən gələ bilərsən

gelebilir gelebilir o gələ bilər

gelebiliriz gelebiliriz biz gələ bilərik

gelebilirsiniz gelebilirsiniz siz gələ bilərsiniz

gelebilirler gelebilirler onlar gələ bilərlər

Kontekstdən asılı olaraq, gelebilirsin belə mənalar verə bilər:

“Gələ bilərsən.” → bacarıq

“Gələ bilərsən.” → icazə

“Bəlkə gələrsən.” → ehtimal

37. Modal zərflər

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

belki belki bəlkə

belki de belki de bəlkə də

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

herhalde herhalde yəqin ki; ehtimal ki

galiba galiba görünür; yəqin ki

sanırım sanırım güman edirəm

kesinlikle kesinlikle mütləq

mutlaka mutlaka mütləq; şübhəsiz

elbette elbette əlbəttə

tabii tabii təbii ki

tabii ki tabii ki təbii ki

kuşkusuz kuşkusuz şübhəsiz

şüphesiz şüphesiz şübhəsiz

muhakkak muhakkak mütləq; şübhəsiz

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

olasılıkla olasılıkla ehtimalla; yəqin ki

muhtemel muhtemel ehtimal olunan

olası olası mümkün; ehtimal olunan

38. Rəsmi və ədəbi modal ifadələr

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

muhakkak muhakkak mütləq; şübhəsiz

şüphesiz şüphesiz şübhəsiz

kuşkusuz kuşkusuz şübhəsiz

elbette elbette əlbəttə

elbette ki elbette ki əlbəttə ki

muhtemelen muhtemelen yəqin ki

olasıdır olasıdır mümkündür; ehtimal olunur

muhtemeldir muhtemeldir ehtimal olunur

zaruridir zaruridir zəruridir

elzemdir elzemdir vacibdir; zəruridir

lüzumludur lüzumludur lazımdır; zəruridir

mecburidir mecburidir məcburidir

gerekmektedir gerekmektedir tələb olunur; lazımdır

icap etmek icap etmek zəruri olmaq (rəsmi)

lüzumlu olmak lüzumlu olmak lazım olmaq

zaruri olmak zaruri olmak zəruri olmaq

39. “İcazə vermək / qoymaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

bırakmak bırakmak qoymaq; icazə vermək

izin vermek izin vermek icazə vermək

müsaade etmek müsaade etmek icazə vermək

-mesine izin vermek -mesine izin vermek kiməsə bir şey etməyə icazə vermək

-mesine müsaade etmek -mesine müsaade etmek kiməsə bir şey etməyə icazə vermək

bırakın bırakın qoyun...

bırakalım bırakalım gəlin ... edək

hadi hadi haydi; gəlin...

haydi haydi haydi; gəlin...

Nümunə:

Bırak onu konuşsun.

Bırak onu konuşsun.

“Qoy o danışsın.”

40. “Ümid etmək / arzulamaq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

umarım umarım ümid edirəm

inşallah inşallah inşallah; Allah qoysa

dilerim dilerim arzu edirəm

keşke keşke kaş ki

temenni ederim temenni ederim arzu edirəm; ümid edirəm (rəsmi)

ümit ederim ümit ederim ümid edirəm

umut ederim umut ederim ümid edirəm

umarım ki umarım ki ümid edirəm ki

dilerim ki dilerim ki arzu edirəm ki

41. “Kaş ki / peşmanlıq”

Türkcə Transliterasiya Azərbaycanca

keşke keşke kaş ki

keşke ... olsaydı keşke ... olsaydı kaş ki ... olsaydı

keşke ... yapsaydım keşke ... yapsaydım kaş ki ... etmiş olaydım

ne yazık ki ne yazık ki təəssüf ki

yazık ki yazık ki təəssüf ki

maalesef maalesef təəssüf ki

42. Zərurət, öhdəlik və məsləhət arasındakı fərq

Bunlar xüsusilə vacib fərqlərdir:

Türkcə Transliterasiya Əsas məna

-meli/-malı -meli/-malı mütləq etməli; etməlidir

gerek gerek lazım; etməlidir

gerekir gerekir mütləq lazımdır; etməlidir

gerekiyor gerekiyor etmək lazımdır; məcburdur

lazım lazım lazımdır; zəruridir

zorunda zorunda məcburdur

mecbur mecbur məcbur; zorla etdirilən

şart şart zəruri; vacib

zorunlu zorunlu məcburi

zaruri zaruri zəruri

elzem elzem vacib; zəruri

21- VAR / SAHİBLİK / OLMAQ

Var var - Kitab var Kitab var

Var (cəm) var - İnsanlar var İnsanlar var

Yoxdur yok - Kitap yok Kitab yoxdur

Yoxdurlar yok İnsanlar yok İnsanlar yoxdur

Var idimi? var mıydı? Kitap var mıydı? Kitab var idimi?

Var idi vardı Kitap vardı Kitab var idi

Yox idi yoktu Kitap yoktu Kitab yox idi

Olacaq olacak Kitap olacak Kitab olacaq

Olmayacaq olmayacak Kitap olmayacak Kitab olmayacaq

Var? var mı? Su var mı? Su var?

Yoxdur? yok mu? Su yok mu? Su yoxdur?

Mənim kitabım var Kitabım var Kitabım var

Mənim kitabım yoxdur Kitabım yok Kitabım yoxdur

Sənin kitabın var? Kitabın var mı? Kitabın var?

Sənin kitabın yoxdur? Kitabın yok mu? Kitabın yoxdur?

Mənim kitabım var idi Kitabım vardı Kitabım var idi

Mənim kitabım yox idi Kitabım yoktu Kitabım yox idi

Mənim kitabım olacaq Kitabım olacak Kitabım olacaq

Mən bir kitaba sahibəm Kitaba sahibim Kitaba sahibəm

ƏMR FORMALARI:

Sən (tək) fel kökü Gel! Gəl!

İnkar fel kökü + ma/me Gelme! Gəlmə!

Siz (cəm/rəsmi) -in/-ın/-un/-ün Gelin! Gəlin!

Rəsmi -iniz Geliniz Gəliniz

Gəlin... -elim/-alım Gidelim Gedək

Qoy mən... -eyim/-ayım Gideyim Gedim

Qoy o... -sin Gelsin Gəlsin

Olmaq + sifət sifət + ol Mutlu ol Xoşbəxt ol

açıl — açılmaq (sait / l) -n — əksər samitlər -il / -ıl / -ül / -ul — bəzi fellər -in / -ın / -ün / -un

Qoy edilsin Yapılsın məchul növ + sin

Qoy edilməsin Yapılmasın məchul növ + ma + sin

Edilməlidir Yapılmalı məchul növ + meli

Edilməməlidir Yapılmamalı məchul növ + mamalı

Zəhmət olmasa, edilsin Lütfen yapılsın lütfen + məchul əmr forması