KURDISH GRAMMAR

1- KURDISH ALPHABET

2- WORD ORDER

1 Basic S + V Ez radizêm. I sleep.

2 Direct object S + DO + V Ez pirtûkê dixwînim. I read the book.

3 Indirect object S + IO + DO + V Ez pirtûkê didim wî. I give him the book.

4 Beneficiary S + DO + ji bo + IO + V Ez pirtûkekê ji bo wî dikirim. I buy a book for him.

5 IO pronoun S + IO + DO + V Ez pirtûkê didim wî. I give him the book.

6 Adjective S + Adj + copula Pirtûk mezin e. The book is big.

7 Adverb S + V + Adv Ew zû dixwîne. He reads quickly.

8 Direct object + adverb S + DO + Adv + V Ez pirtûkê zû dixwînim. I read the book quickly.

9 Time adverb S + V + Adv(time) Ez îro dixebitim. I work today.

10 Place adverb S + V + Adv(place) Ew li wir dijî. He lives there.

11 Prepositional phrase S + V + Prep + noun Pirtûk li ser maseyê ye. The book is on the table.

12 DO + preposition S + DO + Prep + noun + V Ez pirtûkê datînim li ser masê. I put the book on the table.

13 Determiner + noun Det + N Ev pirtûk nû ye. This book is new.

14 Determiner + adjective + noun Det + Adj + N Ev pirtûka mezin nû ye. This big book is new.

15 Numeral + noun Num + N Du pirtûk nû ne. Two books are new.

16 Conjunction Clause + Conj + Clause Ez dixwînim û ew dinivîse. I read and he writes.

17 Conjunction + objects S + DO + V + Conj + S + DO + V Ez pirtûkê dixwînim û ew nameyek dinivîse. I read the book and he writes a letter.

18 Present passive S + tê + infinitive Pirtûk tê xwendin. The book is read / is being read.

19 Passive + agent S + tê + infinitive + ji aliyê + Agent Pirtûk tê xwendin ji aliyê wî ve. The book is read by him.

20 Passive + IO S + tê + infinitive + IO Pirtûk tê dayîn wî. The book is given to him.

21 Passive + IO + agent S + tê + infinitive + IO + ji aliyê + Agent Pirtûk tê dayîn wê ji aliyê wî ve. The book is given to her by him.

22 Passive + adverb S + tê + infinitive + Adv Pirtûk îro tê xwendin. The book is read today.

23 Passive + preposition S + tê + infinitive + Prep + noun Pirtûk tê danîn li ser masê. The book is put on the table.

24 Passive + agent + adverb S + tê + infinitive + Adv + agent Pirtûk îro tê xwendin ji aliyê wî ve. The book is being read by him today.

25 Passive + agent + IO + adverb S + tê + infinitive + IO + Adv + agent Pirtûk îro tê dayîn xwendekarê ji aliyê mamoste ve. The book is given to the student by the teacher today.

26 Perfect passive S + hatiye + infinitive Pirtûk hatiye xwendin. The book has been read.

27 Perfect passive + agent S + hatiye + infinitive + agent Pirtûk hatiye xwendin ji aliyê wî ve. The book has been read by him.

28 Future passive S + dê bê + infinitive Pirtûk dê bê xwendin. The book will be read.

29 Future passive + agent S + dê bê + infinitive + agent Pirtûk dê bê xwendin ji aliyê wî ve. The book will be read by him.

30 Modal passive S + divê + bê + infinitive Divê pirtûk bê xwendin. The book must be read.

31 Negative S + na + V + ... Ez pirtûkê naxwînim. I do not read the book.

32 Negative passive S + nayê + infinitive Pirtûk ji aliyê wî ve nayê xwendin. The book is not read by him.

33 Yes/no question Ma + S + DO + V? Ma tu pirtûkê dixwînî? Do you read the book?

34 Passive question Ma + S + tê + infinitive? Ma pirtûk tê xwendin? Is the book being read?

35 Agent question Ji aliyê kê ve + passive? Pirtûk ji aliyê kê ve tê xwendin? By whom is the book being read?

36 IO question Kî re + S + DO + V? Tu pirtûkê didî kê? To whom do you give the book?

37 Imperative V + DO Pirtûkê bixwîne! Read the book!

38 Imperative + IO V + IO + DO Pirtûkê bide wî! Give him the book!

39 Passive imperative Bila + S + bê + infinitive Bila pirtûk bê xwendin! Let the book be read!

40 Infinitive Infinitive xwendin to read

41 Infinitive + DO Infinitive + DO pirtûkê xwendin to read the book

42 Passive infinitive hatin + infinitive hatin xwendin to be read

43 Purpose ji bo ku + subjunctive Ez dixwim ji bo ku bilîzim. I eat in order to play.

44 Relative clause N + ku + clause Pirtûka ku ez dixwînim balkêş e. The book that I read is interesting.

45 Passive relative N + ku + passive clause Pirtûka ku tê xwendin ji aliyê wî ve balkêş e. The book that is being read by him is interesting.

46 Conditional Heke + clause, clause Heke demê min hebe, ez dixwînim. If I have time, I read.

47 Conditional + passive Heke + passive clause, clause Heke pirtûk bê xwendin, ew hîn dibe. If the book is read, he learns.

48 Reported speech S + got + ku + clause Ew dibêje ku ew dixwîne. He says that he reads.

49 Reported question S + pirsîn + ka/gelo + clause Ew dipirse ka ez dixwînim. He asks if I read.

50 Reported command/request S + ji + person + re + xwest + ku + subjunctive Ew ji min re dixwaze ku ez bixwînim. He asks me to read.

A few important Kurmanji patterns

English concept Kurmanji pattern Example

Active present S + DO + V Ez pirtûkê dixwînim.

Active past Oblique S + DO + V Min pirtûk xwend.

Present passive S + tê/tên + infinitive Pirtûk tê xwendin.

Past passive S + hat/hatin + infinitive Pirtûk hat xwendin.

Perfect passive S + hatiye/hatine + infinitive Pirtûk hatiye xwendin.

Future passive S + dê bê/bên + infinitive Pirtûk dê bê xwendin.

Negative active S + na + V Ez naxwînim.

Negative passive S + nayê/nayên + infinitive Pirtûk nayê xwendin.

Relative clause N + ku + clause pirtûka ku ez dixwînim

Reported speech got/dibêje + ku + clause got ku ew tê

Reported question pirsîn + ka/gelo + clause pirsî ka ew tê

Reported request xwest + ku + subjunctive xwest ku ez biçim

INDIRECT OBJECT:

Indirect object S + DO + V + ji + IO + re Ez pirtûkê didim ji wî re. I give the book to him.

IO before DO S + IO + DO + V Ez wî pirtûkê didim. I give him the book.

IO pronoun S + DO + V + ji + pronoun + re Ez pirtûkê didim ji min re. I give the book to me.

GENITIVE:

Masculine singular N + ê + possessor kurê min my son

Feminine singular N + a + possessor keça min my daughter

Plural N + ên + possessor kurên min my sons

Definite possession N + Ezafe + possessor pirtûka min my book

Indefinite possession N + ek + Ezafe + possessor pirtûkeke min a book of mine

Genitive chain N + Ezafe + N + Ezafe + N pirtûka kurê mamoste the teacher's son's book

Whose? N + Ezafe + kê? pirtûka kê? whose book?

Independent possessive ya + possessor ya min mine

"of" relationship N + Ezafe + N deriyê malê door of the house

INDEPEDENT POSSESSIVE:

Masculine singular yê min Ev yê min e. This is mine.

Feminine singular ya min Ev ya min e. This is mine.

Plural yên min Ev yên min in. These are mine.

Masculine singular yê te Ew yê te ye. That is yours.

Feminine singular ya te Ew ya te ye. That is yours.

Plural yên te Ew yên te ne. Those are yours.

Masculine singular yê wî Ew yê wî ye. That is his.

Feminine singular ya wê Ew ya wê ye. That is hers.

Plural yên wan Ew yên wan in. Those are theirs.

Masculine singular

yê + pronoun

Person Kurdish English

1st singular yê min mine

2nd singular yê te yours

3rd singular masculine yê wî his

3rd singular feminine yê wê hers

1st plural yê me ours

2nd plural yê we yours

3rd plural yê wan theirs

Feminine singular

ya + pronoun

Person Kurdish English

1st singular ya min mine

2nd singular ya te yours

3rd singular masculine ya wî his

3rd singular feminine ya wê hers

1st plural ya me ours

2nd plural ya we yours

3rd plural ya wan theirs

Plural

yên + pronoun

Person Kurdish English

1st singular yên min mine

2nd singular yên te yours

3rd singular masculine yên wî his

3rd singular feminine yên wê hers

1st plural yên me ours

2nd plural yên we yours

3rd plural yên wan theirs

WAS GOING TO:

was going to / intended to dixwest ku + subjunctive Min dixwest ku bixwînim. I was going to read.

was planning to plan dikir ku + subjunctive Min plan dikir ku biçim. I was planning to go.

was intending to niyeta min bû ku + subjunctive Niyeta min bû ku bixwînim. I intended to study.

was about to li ber ... bûn Ez li ber bûn ku biçim. I was about to go.

was supposed to diviya ku + subjunctive Diviya ku ez biçim. I was supposed to go.

2- NOUNS

Declension 1 – Masculine Consonant-Final Nouns

Examples:

kur (boy)

pirtûk (book)

heval (friend)

Example: kur (boy)

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct kur kurek kurê

Oblique kurî kurekî kurê

Vocative kuro! — kuro!

Plural

Case Indefinite Definite

Direct kurên kurên

Oblique kuran kuran

Vocative kurno! kurno!

Pattern

Masculine

Oblique singular → -î

Definite → -ê

Direct plural → -ên

Oblique plural → -an

Declension 2 – Feminine Consonant-Final Nouns

Examples

keç (girl)

mal (house)

av (water)

dar (tree)

Example: keç

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct keç keçek keça

Oblique keçê keçekê keçê

Vocative keço! — keço!

Plural

Case Indefinite Definite

Direct keçên keçên

Oblique keçan keçan

Vocative keçno! keçno!

Pattern

Feminine

Direct definite → -a

Oblique → -ê

Direct plural → -ên

Oblique plural → -an

Declension 3 – Masculine Vowel-Final Nouns

These nouns insert -y- before vowel-initial endings.

Example: mamo (uncle)

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct mamo mamoek mamo

Oblique mamoyî mamoekî mamoyê

Vocative mamo! — mamo!

Plural

Case Indefinite Definite

Direct mamoên mamoên

Oblique mamoan mamoan

Vocative mamo! mamo!

Declension 4 – Feminine Vowel-Final Nouns

Native examples are uncommon, but this pattern appears in names and some borrowings.

Example: Rojî

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct Rojî Rojîyek Rojiya

Oblique Rojiyê Rojîyekê Rojiyê

Vocative Rojî! — Rojî!

Plural

Case Indefinite Definite

Direct Rojiyên Rojiyên

Oblique Rojiyan Rojiyan

Vocative Rojîno! Rojîno!

Declension 5 – Masculine Proper Names

Examples

Azad

Baran

Dilan (male)

Example: Azad

Singular

Case Base Definite

Direct Azad Azad

Oblique Azadî Azadî

Vocative Azado! Azado!

Plural is rarely used for personal names.

If needed:

Case Form

Direct Azadên

Oblique Azadan

Declension 6 – Feminine Proper Names

Examples

Zîn

Berfin

Rojda

Example: Zîn

Singular

Case Base Definite

Direct Zîn Zîn

Oblique Zînê Zînê

Vocative Zîno! Zîno!

Plural (rare)

Case Form

Direct Zînên

Oblique Zînan

Declension 7 – Kinship Terms

Examples

bav (father)

bira (brother)

xwişk (sister)

dayik (mother)

Example: bav

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct bav bavek bavê

Oblique bavî bavekî bavê

Vocative bavo! — bavo!

Plural

Case Indefinite Definite

Direct bavên bavên

Oblique bavan bavan

Vocative bavno! bavno!

Declension 8 – Loanwords (Consonant-Final)

Examples

telefon

komputer

bank

Example: telefon

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct telefon telefonek telefonê

Oblique telefonî telefonekî telefonê

Vocative telefono! — telefono!

Plural

Case Indefinite Definite

Direct telefonên telefonên

Oblique telefonan telefonan

Vocative telefonno! telefonno!

Pattern 9 – Masculine Nouns Ending in -e

Examples

mamoste (teacher, when referring to a man)

pîre (old man, in some dialects)

Example: mamoste

Gender: Masculine

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct mamoste mamostek mamosteyê

Oblique mamosteyî mamostekî mamosteyê

Vocative mamoste! — mamoste!

Plural

Case Form

Direct mamosteyên

Oblique mamosteyan

Vocative mamosteno!

Pattern 10 – Feminine Nouns Ending in -e

Examples

pîre (old woman)

xale (maternal aunt)

Example: xale

Gender: Feminine

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct xale xalek xaleya

Oblique xaleyê xalekê xaleyê

Vocative xale! — xale!

Plural

Case Form

Direct xaleyên

Oblique xaleyan

Vocative xaleno!

Pattern 11 – Masculine Nouns Ending in -î

Examples

qazî (judge)

efendî

Example: qazî

Gender: Masculine

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct qazî qazîyek qaziyê

Oblique qaziyî qazîyekî qaziyê

Vocative qazî! — qazî!

Plural

Case Form

Direct qaziyên

Oblique qaziyan

Vocative qazîno!

Pattern 12 – Feminine Nouns Ending in -î

Examples

Delalî (female name)

Xanî (female name)

Example: Xanî

Gender: Feminine

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct Xanî Xanîyek Xaniya

Oblique Xaniyê Xanîyekê Xaniyê

Vocative Xanî! — Xanî!

Plural

Case Form

Direct Xaniyên

Oblique Xaniyan

Vocative Xanîno!

Pattern 13 – Masculine Nouns Ending in -o

Examples

mamo (uncle)

apo (uncle; regional)

Example: mamo

Gender: Masculine

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct mamo mamoek mamo

Oblique mamoyî mamoekî mamoyê

Vocative mamo! — mamo!

Plural

Case Form

Direct mamoên

Oblique mamoan

Vocative mamo!

Pattern 14 – Feminine Nouns Ending in -a

Examples

Mostly personal names.

Example: Dara

Gender: Feminine

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct Dara Darayek Daraya

Oblique Darayê Darayekê Darayê

Vocative Dara! — Dara!

Plural

Case Form

Direct Darayên

Oblique Darayan

Vocative Darano!

Pattern 15 – Agent Nouns in -van

Examples

stranvan (singer)

nivîskarvan (writer)

Example: stranvan

Gender: Masculine or feminine (depends on the person)

Singular

Case Base Indefinite Definite

Direct stranvan stranvanek stranvanê / stranvana

Oblique stranvanî stranvanekî / -ekê stranvanê

Vocative stranvano! — stranvano!

Plural

Case Form

Direct stranvanên

Oblique stranvanan

Vocative stranvanno!

Pattern 16 – Profession Nouns

Examples

doktor

şofêr

endazyar (engineer)

These decline like ordinary masculine or feminine nouns depending on the person referred to.

Example: doktor (masculine)

Case Singular Plural

Direct doktor doktorên

Oblique doktorî doktoran

Definite doktorê doktorên

Vocative doktoro! doktorno!

Pattern 17 – Foreign Vowel-Final Words

Examples

radyo

metro

video

Example: radyo

Gender: Usually masculine

Case Singular Plural

Direct radyo radyoyên

Oblique radyoyî radyoyan

Definite radyoyê radyoyên

Vocative radyo! radyo!

Pattern 18 – Lexically Irregular Nouns

These simply have to be memorized.

Examples:

Singular Gender Plural

jin (woman) Feminine jinan

zarok (child) Masculine (commonly treated as such in grammar) zarokan

mirov (person) Masculine mirov / mirovan (both occur depending on context and dialect)

keç (girl) Feminine keçên / keçan (case-dependent)

INDIRECT OBJECT:

Subject + Object + bo + Indirect Object + Verb

I give a book to him Ez pirtûkek didim bo te.

Subject + Indirect Object + Direct Object + Verb (Sometimes Kurdish can omit bo when the meaning is clear.)

Min te got ku... I told you that...

GENITIVE:

Possessed noun + Possessor

3- ADJECTIVES:

Noun + Adjective

Attribute: Noun + Adjective

maleke mezin a big house

Predicate: Noun + Adjective + To Be Verb

mal mezin e the house is big

TO BE VERB:

1. Present — “am / is / are”

Subject + adjective/noun + copula

Pronoun Form Example English

ez im Ez baş im. I am good.

tu î Tu baş î. You are good.

ew e / ye Ew baş e. He/She is good.

em in Em baş in. We are good.

hûn in Hûn baş in. You are good.

ew in Ew baş in. They are good.

2. Present Negative — “am not / is not / are not”

Pronoun Form Example

ez ne...im Ez ne baş im.

tu ne...î Tu ne baş î.

ew ne...e/ye Ew ne baş e.

em ne...in Em ne baş in.

hûn ne...in Hûn ne baş in.

ew ne...in Ew ne baş in.

3. Past — “was / were”

Subject + adjective/noun + bû- form

Pronoun Form Example English

ez bûm Ez baş bûm. I was good.

tu bûyî Tu baş bûyî. You were good.

ew bû Ew baş bû. He/She was good.

em bûn Em baş bûn. We were good.

hûn bûn Hûn baş bûn. You were good.

ew bûn Ew baş bûn. They were good.

4. Past Negative — “was not / were not”

Pronoun Form Example

ez ne bûm Ez ne baş bûm.

tu ne bûyî Tu ne baş bûyî.

ew ne bû Ew ne baş bû.

em ne bûn Em ne baş bûn.

hûn ne bûn Hûn ne baş bûn.

ew ne bûn Ew ne baş bûn.

5. Future — “will be”

Formation:

dê + subjunctive of bûn

Pronoun Form Example English

ez dê bim Ez dê baş bim. I will be good.

tu dê bî Tu dê baş bî. You will be good.

ew dê be Ew dê baş be. He/She will be good.

em dê bin Em dê baş bin. We will be good.

hûn dê bin Hûn dê baş bin. You will be good.

ew dê bin Ew dê baş bin. They will be good.

6. Future Negative — “will not be”

Pronoun Form Example

ez dê ne bim Ez dê ne baş bim.

tu dê ne bî Tu dê ne baş bî.

ew dê ne be Ew dê ne baş be.

em dê ne bin Em dê ne baş bin.

hûn dê ne bin Hûn dê ne baş bin.

ew dê ne bin Ew dê ne baş bin.

7. Present Perfect — “have been”

For a completed state/experience, Kurmanji uses the perfect form of bûn.

The participial form is bûyî.

A common formation is:

subject + bûyî + copula

Pronoun Form Meaning

ez bûyî me I have been

tu bûyî yî you have been

ew bûye he/she has been

em bûyî ne we have been

hûn bûyî ne you have been

ew bûne they have been

Example:

Ez li wir bûyî me.

I have been there.

8. Past Perfect — “had been”

Formation:

subject + bû + bû- form

The exact construction can vary with the type of predicate, but the basic idea is that the state existed before another past event.

Example:

Ez li wir bûbûm.

I had been there.

Part Meaning

ez I

li wir there

bûbûm had been

9. Future Perfect — “will have been”

Formation:

dê + perfect form of bûn

Example:

Ez dê li wir bûbim.

I will have been there.

The important distinction is:

Ez dê li wir bim. = I will be there.

Ez dê li wir bûbim. = I will have been there.

10. Conditional — “would be”

The conditional is based on the subjunctive/conditional forms of bûn.

Pronoun Form English

ez ez ê bim I would be

tu tu ê bî you would be

ew ew ê be he/she would be

em em ê bin we would be

hûn hûn ê bin you would be

ew ew ê bin they would be

Example:

Ez ê kêfxweş bim.

I would be happy.

11. Conditional Perfect — “would have been”

This refers to an unreal or hypothetical past state.

Example:

Ez ê kêfxweş bûbûm.

I would have been happy.

12. Subjunctive — “be”

The subjunctive forms of bûn are:

Pronoun Subjunctive

ez bim

tu bî

ew be

em bin

hûn bin

ew bin

Examples:

Dixwazim ku ez baş bim.

I want to be good.

Divê ew li vir be.

He/She should be here.

13. Imperative — “be!”

The imperative is generally expressed with the subjunctive forms.

Pronoun Kurdish English

tu be! Be!

hûn bin! Be! / Be (plural)!

Examples:

Baş be!

Be good!

Aram bin!

Be quiet!

4- PRONOUNS:

NOMINATIVE:

ez I

tu you

ew he/she/it

em we

hun you (plural/formal)

ew they

OBLIQUE:

I min

you te

he/she wî / wê

we me

you plural we

they wan

INDEPENDENT POSSESSIVE:

mine ya min

yours ya te

his ya wî

hers ya wê

ours ya me

yours (plural) ya we

theirs ya wan

Ev pirtûk ya min e. This book is mine.

REFLEXIVE:

myself xwe

yourself xwe

himself xwe

herself xwe

ourselves xwe

themselves xwe

I see myself. Ez xwe dibînim.

DEMONSTRATIVE:

this ev near singular

these evan near plural

that ew far singular

those ewan far plural

this (object) vî/vê oblique

that (object) wî/wê oblique

these (object) van oblique

those (object) wan oblique

Ev pirtûk e. This is a book.

Ew mal e. That is a house.

I see this Ez vî dibînim

I take that Ez wê digirim

I go with these Ez bi van re diçim

5- VERB TENSES:

I do ez dikim

you do tu dikî

he/she does ew dike

we do em dikin

you do hûn dikin

they do ew dikin

I did min kir

you did te kir

he did wî kir

she did wê kir

we did me kir

you did we kir

they did wan kir

I was doing min dikir

you were doing te dikir

he was doing wî dikir

she was doing wê dikir

we were doing me dikir

you were doing we dikir

they were doing wan dikir

I will do ez ê bikim

you will do tu ê bikî

he/she will do ew ê bike

we will do em ê bikin

you will do hûn ê bikin

they will do ew ê bikin

I have read ez xwendî me

you have read tu xwendî yî

he has read ew xwendî ye

we have read em xwendî ne

they have read ew xwendî ne

I had read min xwendibû

you had read te xwendibû

he had read wî xwendibû

they had read wan xwendibû

I will have read ez ê xwendî bim

you will have read tu ê xwendî bibî

he will have read ew ê xwendî be

we will have read em ê xwendî bin

6- PASSIVE TENSES:

tê / tên + kirin

I am being done ez tê kirin

you are being done tu tê kirin

he is being done ew tê kirin

she is being done ew tê kirin

we are being done em tên kirin

you (plural) are being done hûn tên kirin

they are being done ew tên kirin

hat + kirin

I was done ez hatim kirin

you were done tu hatî kirin

he was done ew hat kirin

she was done ew hat kirin

we were done em hatin kirin

you were done hûn hatin kirin

they were done ew hatin kirin

di- + hatin + kirin

it was being done dihat kirin

they were being done dihatin kirin

dê + bê + kirin

it will be done dê bê kirin

they will be done dê bên kirin

hatî + present forms of bûn

it has been done hatî ye kirin

they have been done hatî ne kirin

hatibû + kirin

it had been done hatibû kirin

they had been done hatibûn kirin

dê + hatibe + kirin

it will have been done dê hatibe kirin

they will have been done dê hatibin kirin

were kirin

Let it be done! Bila were kirin!

Let them be done! Bila bên kirin!

7- NEGATION:

I do ez dikim ez nakim

you do tu dikî tu nakî

he/she does ew dike ew nake

we do em dikin em nakin

you do hûn dikin hûn nakin

they do ew dikin ew nakin

I am not ez ne me

you are not tu ne yî

he/she is not ew ne ye

we are not em ne ne

they are not ew ne ne

I read min xwend min nexwend

you read te xwend te nexwend

he read wî xwend wî nexwend

she read wê xwend wê nexwend

we read me xwend me nexwend

they read wan xwend wan nexwend

ne + di + past stem

Min nedixwend.

8- QUESTIONS:

YES/NO QUESTIONS:

ma + sentence

There are two ways to form a to be question:

Who (subject) kî + verb Kî hat?

Whom (object) subject + kê + verb Tu kê dibînî?

What subject + çi + verb Tu çi dikî?

Where subject + place + verb Tu li ku derê dijî?

Where from subject + ji ku derê + verb Tu ji ku derê yî?

Where to subject + bo ku derê + verb Tu bo ku derê diçî?

When subject + kengî + verb Tu kengî têyî?

Why çima + subject + verb Çima tu naçî?

How çawa + subject + verb Çawa tu dikî?

How many çend + noun + verb Çend pirtûk hene?

Which kîjan + noun + verb Kîjan pirtûk dixwazî?

9- ADVERBS:

Kurmanji Transliteration English

baş baş well

xirab xirab badly

hêdî hêdî slowly

lez lez quickly

zû zû quickly / early

rast rast correctly / straight

şaş şaş wrongly

baştir baştir better

xirabtir xirabtir worse

bêdeng bêdeng silently

eşkere eşkere clearly / openly

rasterast rasterast directly

nerasterast nerasterast indirectly

bi lez bi lez quickly

bi hêdî bi hêdî slowly

bi baldarî bi baldarî carefully

bi hûrgulî bi hûrgulî carefully / in detail

bi eşkereyî bi eşkereyî clearly / openly

bi bêdengî bi bêdengî silently

bi rastî bi rastî truly / really

bi awayekî baş bi awayekî baş well / in a good way

bi awayekî xirab bi awayekî xirab badly / in a bad way

bi awayekî din bi awayekî din differently / in another way

hêdî hêdî hêdî hêdî slowly / gradually

lez lez lez lez quickly / rapidly

yek bi yek yek bi yek one by one

Productive manner formation

bi + adjective + -î

bi baldarî — bi baldarî — carefully

bi eşkereyî — bi eşkereyî — clearly

bi bêdengî — bi bêdengî — silently

bi awayekî + adjective

bi awayekî baş — bi awayekî baş — well

bi awayekî xirab — bi awayekî xirab — badly

bi awayekî rast — bi awayekî rast — correctly

2. Time adverbs — Kengî? — “When?”

Kurmanji Transliteration English

niha niha now

îro îro today

duh duh yesterday

sibê sibê tomorrow / in the morning

paşsibê paşsibê the day after tomorrow

berî berî before / previously

berê berê formerly / before

paşê paşê afterward / later

dû re dû re afterward / later

piştî wê piştî wê afterward

nûha nûha just now

hêj hêj still / yet

hêj jî hêj jî still

heta niha heta niha until now

zû zû early / soon

dereng dereng late

yekser yekser immediately

carekê carekê once

careke din careke din again

dîsa dîsa again

rojane rojane daily

heftane heftane weekly

mehane mehane monthly

salane salane annually

niha niha niha niha just now

di dawiyê de di dawiyê de finally / at the end

di destpêkê de di destpêkê de initially / at the beginning

3. Frequency adverbs — Çend caran? — “How often?”

Kurmanji Transliteration English

her gav her gav always

her dem her dem always / all the time

tim tim always

her car her car every time

pir caran pir caran often

gelek caran gelek caran many times / often

carinan carinan sometimes

hin caran hin caran sometimes

kêm caran kêm caran rarely

hindik caran hindik caran seldom

tu carî tu carî ever / never

qet qet ever / at all / never

rojane rojane daily

her roj her roj every day

heftane heftane weekly

her heftê her heftê every week

mehane mehane monthly

her meh her meh every month

salane salane annually

her sal her sal every year

carekê carekê once

du caran du caran twice

sê caran sê caran three times

Important

her gav, her dem, tim, pir caran, carinan, kêm caran, etc. are especially common frequency expressions.

4. Degree adverbs — Çiqas? — “To what degree?”

Kurmanji Transliteration English

pir pir very / much

gelek gelek very / a lot

zêde zêde much / excessively

hindik hindik little

kêm kêm less / little

hinek hinek somewhat / a little

hinekî hinekî a little

pir zêde pir zêde very much / excessively

zêde zêde zêde zêde increasingly / excessively

bi temamî bi temamî completely

bi tevahî bi tevahî completely / entirely

tevahî tevahî completely

hema hema hema hema almost

nêzîkî nêzîkî approximately / nearly

qasî qasî approximately / as much as

herî herî most / -est

tenê tenê only

zêdetir zêdetir more

kêmtir kêmtir less

herî zêde herî zêde most

herî kêm herî kêm least

5. Certainty adverbs — “Certainly / definitely”

Kurmanji Transliteration English

bêguman bêguman undoubtedly

bê guman bê guman without doubt

bi teqez bi teqez definitely

teqez teqez definitely / certainly

bê şik bê şik without doubt

bê şik û guman bê şik û guman without any doubt

bi rastî bi rastî truly / really

rastî rastî truly / in fact

rast e rast e it is true

bi temamî bi temamî completely

bi dilsoziyê bi dilsoziyê sincerely / wholeheartedly

6. Probability / possibility adverbs

Kurmanji Transliteration English

belkî belkî perhaps / maybe

dibe dibe maybe / possibly

dibe ku dibe ku it may be that

ihtîmal e ihtîmal e it is possible

bi îhtîmalê bi îhtîmalê probably / possibly

guman e guman e presumably / probably

bi îhtîmaleke mezin bi îhtîmaleke mezin very probably

belkî jî belkî jî perhaps also

dibe ku jî dibe ku jî it may also be

7. Negative adverbials

Kurmanji negation is primarily expressed through ne-/na- on verbs, but several adverbial words and expressions have negative meanings.

Kurmanji Transliteration English

ne ne not

na na not / no

qet qet never / not at all

tu carî tu carî never

hêj ne hêj ne not yet

êdî ne êdî ne no longer

qet ne qet ne absolutely not

her ne her ne never / not at all

bê bê without

Example:

Ez qet naçim.

Ez qet naçim.

“I never go.”

8. Restriction / “only”

Kurmanji Transliteration English

tenê tenê only

bi tenê bi tenê only / alone

tenê jî tenê jî only also

tenê ku tenê ku only if / provided that

tenê ev tenê ev only this

tenê ew tenê ew only that

9. Place adverbs — Li ku derê? — “Where?”

Kurmanji Transliteration English

li vir li vir here

li wir li wir there

li wê derê li wê derê over there

li ku derê li ku derê where

li her derê li her derê everywhere

li tu derê li tu derê anywhere

derve derve outside

li derve li derve outside

hundir hundir inside

li hundir li hundir inside

jor jor above / up

li jor li jor above / upstairs

jêr jêr below / down

li jêr li jêr below / downstairs

pêş pêş front / forward

paş paş behind / backward

nêzîk nêzîk nearby

dûr dûr far away

derdor derdor around

derdora derdora around

kêleka kêleka beside

nav nav inside / among

navber navber between

10. Direction adverbs

Kurmanji Transliteration English

jor jor upward

jêr jêr downward

pêş pêş forward

paş paş backward

rast rast right / straight

çep çep left

ber bi jor ve ber bi jor ve upward

ber bi jêr ve ber bi jêr ve downward

ber bi pêş ve ber bi pêş ve forward

ber bi paş ve ber bi paş ve backward

ber bi rast ve ber bi rast ve to the right

ber bi çep ve ber bi çep ve to the left

ber bi vir ve ber bi vir ve toward here

ber bi wir ve ber bi wir ve toward there

11. Question adverbs

Kurmanji Transliteration English

kengî kengî when?

li ku derê li ku derê where?

çawa çawa how?

çima çima why?

ji bo çi ji bo çi why / for what?

çiqas çiqas how much?

çend çend how many?

heta çi radeyê heta çi radeyê to what extent?

Examples

Tu kengî têyî?

Tu kengî têyî?

“When are you coming?”

Tu çawa dixwînî?

Tu çawa dixwînî?

“How do you read?”

Tu çima dikenî?

Tu çima dikenî?

“Why are you laughing?”

12. Indefinite / free-choice adverbials

Kurmanji Transliteration English

li her derê li her derê everywhere

li tu derê li tu derê anywhere

li hin deran li hin deran somewhere / in some places

kengî kengî when

her kengî her kengî whenever

tu carî tu carî ever / never

carinan carinan sometimes

bi çi awayî bi çi awayî in what way

bi her awayî bi her awayî in every way

bi tu awayî bi tu awayî in no way

bi awayekî bi awayekî somehow / in a way

13. Sequence / order adverbs

Kurmanji Transliteration English

pêşî pêşî first

berî her tiştî berî her tiştî first of all

paşê paşê afterward

dû re dû re afterward / then

piştî wê piştî wê after that

di dawiyê de di dawiyê de finally

herî dawî herî dawî finally / last

di destpêkê de di destpêkê de initially

bi dawî bi dawî finally / at the end

14. Repetition

Kurmanji Transliteration English

dîsa dîsa again

careke din careke din again

ji nû ve ji nû ve anew

careke din jî careke din jî once again

dîsa jî dîsa jî again / nevertheless

15. Continuation / “still”

Kurmanji Transliteration English

hêj hêj still / yet

hêj jî hêj jî still

hîn hîn still

heta niha heta niha until now

heta vê gavê heta vê gavê until this moment

hêj ne hêj ne not yet

dîsa jî dîsa jî still / nevertheless

16. Already / recently / just

Kurmanji Transliteration English

jixwe jixwe already

berê berê previously / already

nûha nûha just now

niha niha now

hêj hêj yet / still

hîn hîn still / yet

17. Addition — “also / too / furthermore”

Kurmanji Transliteration English

jî jî also / too

herwiha herwiha also / likewise

her weha her weha likewise

di heman demê de di heman demê de at the same time

bi taybetî jî bi taybetî jî especially also

jî is extremely important:

Ez jî dixwînim.

Ez jî dixwînim.

“I also read.”

18. Emphasis

Kurmanji Transliteration English

bi rastî bi rastî really / truly

rastî rastî really

bi rastî jî bi rastî jî really also

qet qet at all

bi taybetî bi taybetî especially

tenê tenê only

bi temamî bi temamî completely

herî herî most / especially

19. “Especially”

Kurmanji Transliteration English

bi taybetî bi taybetî especially

bi taybetî jî bi taybetî jî especially / particularly

herî zêde herî zêde most of all

bi taybetî ji bi taybetî ji especially from

20. Mainly / mostly / generally

Kurmanji Transliteration English

bi piranî bi piranî mainly / mostly

piraniya caran piraniya caran most of the time

bi gelemperî bi gelemperî generally

bi giştî bi giştî generally / overall

bi girîngî bi girîngî mainly / importantly

bi taybetî bi taybetî particularly

21. Approximation

Kurmanji Transliteration English

nêzîkî nêzîkî approximately

dora dora around / approximately

hema hema hema hema almost

qasî qasî approximately / about

nêzîk nêzîk approximately / nearly

Example:

Dora deh kes hatin.

Dora deh kes hatin.

“About ten people came.”

22. Comparison adverbs

Kurmanji Transliteration English

zêdetir zêdetir more

kêmtir kêmtir less

herî zêde herî zêde most

herî kêm herî kêm least

wek hev wek hev equally / alike

hemanqas hemanqas equally / as much

zêde zêde more / excessively

kêm kêm less

23. Result / consequence adverbials

These are better called connective adverbials, rather than simple adverbs.

Kurmanji Transliteration English

ji ber vê yekê ji ber vê yekê therefore / because of this

ji ber vê ji ber vê therefore / because of this

lewma lewma therefore / so

di encamê de di encamê de as a result

bi vê yekê bi vê yekê thereby / with this

ji ber vê yekê jî ji ber vê yekê jî therefore also

24. Contrast / concession adverbials

Kurmanji Transliteration English

lê lê but / however

lêbelê lêbelê however

dîsa jî dîsa jî nevertheless

tevî vê yekê tevî vê yekê despite this

ji aliyekî din ve ji aliyekî din ve on the other hand

her çiqas her çiqas although / however much

These are connective expressions, not all strict adverbs.

25. Purpose adverbials

Kurmanji Transliteration English

ji bo ku ji bo ku in order to / so that

da ku da ku so that / in order that

ji bo ji bo for / in order to

bi armanca bi armanca with the aim of

bi mebesta bi mebesta with the purpose of

26. Suddenness

Kurmanji Transliteration English

ji nişkê ve ji nişkê ve suddenly

ji nişkê ji nişkê suddenly

bi nişkê ve bi nişkê ve suddenly

nişka ve nişka ve suddenly

yekser yekser immediately

27. Quickly / immediately

Kurmanji Transliteration English

zû zû quickly / soon

bi lez bi lez quickly

lez lez quickly

bi lez û bez bi lez û bez hurriedly / rapidly

yekser yekser immediately

bilez bilez quickly

28. Slowly / gradually

Kurmanji Transliteration English

hêdî hêdî slowly

bi hêdî bi hêdî slowly

hêdî hêdî hêdî hêdî slowly / gradually

bi hêdî hêdî bi hêdî hêdî gradually

hêdîka hêdîka slowly / gradually

29. Carefully / thoroughly

Kurmanji Transliteration English

bi baldarî bi baldarî carefully

bi hûrgulî bi hûrgulî carefully / in detail

bi tedbîr bi tedbîr cautiously

bi baldarî û hûrgulî bi baldarî û hûrgulî carefully and thoroughly

30. Intentionally / accidentally

Kurmanji Transliteration English

bi qest bi qest intentionally

bi mebest bi mebest intentionally

bi zanîn bi zanîn knowingly / deliberately

bi tesadufê bi tesadufê accidentally / by chance

bi xeletî bi xeletî accidentally / mistakenly

bê qest bê qest unintentionally

31. Secretly / openly

Kurmanji Transliteration English

veşartî veşartî secretly / hidden

bi veşartî bi veşartî secretly

bi eşkereyî bi eşkereyî openly / clearly

eşkere eşkere openly / clearly

bi dizî bi dizî secretly

veşartî veşartî veşartî veşartî secretly / stealthily

32. Together / separately

Kurmanji Transliteration English

bi hev re bi hev re together

hevra hevra together

bi hev bi hev together

cuda cuda separately / differently

bi cuda bi cuda separately

cuda cuda cuda cuda separately

yek bi yek yek bi yek one by one

hevdu hevdu mutually / each other

33. Directly / indirectly

Kurmanji Transliteration English

rasterast rasterast directly

bi rastî bi rastî directly / truly

nerasterast nerasterast indirectly

bi nerasterastî bi nerasterastî indirectly

rasterastî rasterastî directly

34. Normally / generally

Kurmanji Transliteration English

bi gelemperî bi gelemperî generally

bi giştî bi giştî generally / overall

bi awayekî asayî bi awayekî asayî normally

bi asayî bi asayî normally

35. Fortunately / unfortunately

Kurmanji Transliteration English

bi bextewarî bi bextewarî fortunately

mixabin mixabin unfortunately

mixabin ku mixabin ku unfortunately

bi xêrê bi xêrê fortunately / luckily

bi bextewarî ku bi bextewarî ku fortunately

36. Anyway / in any case

Kurmanji Transliteration English

di her halî de di her halî de anyway / in any case

her çawa be her çawa be anyway / however it may be

bi her awayî bi her awayî anyway / in every way

di her rewşê de di her rewşê de in every situation

37. Somehow

Kurmanji Transliteration English

bi awayekî bi awayekî somehow

bi çi awayî bi çi awayî somehow / in what way

bi her awayî bi her awayî somehow / in every way

bi awayekî din bi awayekî din somehow differently / another way

38. At least / at most

Kurmanji Transliteration English

herî kêm herî kêm at least / least

kêmtirîn kêmtirîn the least

herî zêde herî zêde at most / most

zêdetirîn zêdetirîn the most

ne kêmtir ji ne kêmtir ji no less than

ne zêdetir ji ne zêdetir ji no more than

39. Distribution

Kurmanji Transliteration English

yek bi yek yek bi yek one by one

her yek her yek each / each one

bi yekî bi yekî individually

yekane yekane individually / singly

ji hev re ji hev re separately / mutually

40. “Really / actually / in fact”

Kurmanji Transliteration English

bi rastî bi rastî really / truly

rastî rastî really / in fact

bi rastî jî bi rastî jî really / indeed

rast e rast e it is true

bi temamî bi temamî completely

di rastiyê de di rastiyê de in reality / actually

41. Productive Kurmanji adverbial formations

This is extremely important because it is why a literal list of every Kurmanji adverb cannot be closed.

A. bi + adjective/noun + -î

Formation Transliteration Meaning

bi + adjective + -î bi + adjective + -î adverbial “in a … way”

bi baldarî bi baldarî carefully

bi eşkereyî bi eşkereyî clearly

bi bêdengî bi bêdengî silently

bi hûrgulî bi hûrgulî carefully / in detail

B. bi awayekî + adjective

Formation Transliteration Meaning

bi awayekî + adjective bi awayekî + adjective in a … way

bi awayekî baş bi awayekî baş in a good way

bi awayekî xirab bi awayekî xirab in a bad way

bi awayekî rast bi awayekî rast correctly

bi awayekî din bi awayekî din differently

C. bê + noun

Formation Transliteration Meaning

bê + noun bê + noun without …

bê guman bê guman without doubt

bê şik bê şik without doubt

bê qest bê qest unintentionally

D. ji ... ve

Formation Transliteration Meaning

ji + X + ve ji + X + ve from X / since X / away from X

ji nişkê ve ji nişkê ve suddenly

ji vir ve ji vir ve from here onward / from here

ji wir ve ji wir ve from there

E. ber bi ... ve

Formation Transliteration Meaning

ber bi + direction + ve ber bi + direction + ve toward …

ber bi jor ve ber bi jor ve upward

ber bi jêr ve ber bi jêr ve downward

ber bi pêş ve ber bi pêş ve forward

ber bi paş ve ber bi paş ve backward

F. li + place

Formation Transliteration Meaning

li + place li + place at/in a place

li vir li vir here

li wir li wir there

li derve li derve outside

li hundir li hundir inside

42. Reduplicated adverbs

Kurmanji can repeat words to give a repeated, gradual, distributive, or emphatic meaning.

Kurmanji Transliteration English

hêdî hêdî hêdî hêdî slowly / gradually

lez lez lez lez quickly

car car car car from time to time

yek bi yek yek bi yek one by one

hêdîka hêdîka hêdîka hêdîka little by little

cuda cuda cuda cuda separately

10- CONJUNCTIONS:

# Kurmanji Transliteration English

1 û û and

2 da da and / also

3 jî jî also / too

4 an an or

5 yan yan or

6 yan jî yan jî or / alternatively

7 an jî an jî or / alternatively

8 anku anku or rather / that is

9 lê lê but

10 lêbelê lêbelê but / however

11 belkî belkî but perhaps / maybe

12 lê dîsa lê dîsa but nevertheless

13 herwiha herwiha and also / likewise

14 her weha her weha likewise / also

The most important ones

û — û — and

Ez dixwînim û tu dinivîsî.

Ez dixwînim û tu dinivîsî.

I am reading and you are writing.

an — an — or

Tu çay dixwazî an qehwe?

Tu çay dixwazî an qehwe?

Do you want tea or coffee?

yan — yan — or

Tu ê herî yan dê bimînî?

Tu ê herî yan dê bimînî?

Will you go or will you stay?

lê — lê — but

Ez dixwazim biçim, lê ez nikarim.

Ez dixwazim biçim, lê ez nikarim.

I want to go, but I cannot.

2. Alternative / disjunctive conjunctions

Kurmanji Transliteration English

an an or

yan yan or

an jî an jî or / alternatively

yan jî yan jî or / alternatively

anku anku or rather

yan ... yan yan ... yan either ... or

an ... an an ... an either ... or

ne ... ne ne ... ne neither ... nor

Either … or

Yan ez, yan tu.

Yan ez, yan tu.

“Either me or you.”

Yan biçin, yan bimînin.

Yan biçin, yan bimînin.

“Either go or stay.”

Neither … nor

Ne ez, ne ew hat.

Ne ez, ne ew hat.

“Neither I nor he/she came.”

3. Adversative conjunctions — contrast

Kurmanji Transliteration English

lê lê but

lêbelê lêbelê however / but

dîsa jî dîsa jî nevertheless

lê dîsa lê dîsa but nevertheless

her çiqas ... her çiqas ... although / however much

tevî vê yekê tevî vê yekê nevertheless / despite this

ji aliyekî din ve ji aliyekî din ve on the other hand

belkî belkî but perhaps

Lê is the basic everyday conjunction for “but.”

Baran dibare, lê ez ê biçim.

Baran dibare, lê ez ê biçim.

It is raining, but I will go.

4. Causal conjunctions — Sedem

Kurmanji Transliteration English

ji ber ku ji ber ku because

ji ber vê ku ji ber vê ku because of the fact that

ji ber ku ... ji ber ku because

ji ber vê yekê ji ber vê yekê therefore / because of this

lewma lewma therefore / so

ji ber vê ji ber vê therefore

ji ber vê yekê ku ji ber vê yekê ku because of the fact that

Because

Ez nayêm, ji ber ku nexweş im.

Ez nayêm, ji ber ku nexweş im.

“I am not coming because I am sick.”

Therefore

Ez nexweş im, lewma ez nayêm.

Ez nexweş im, lewma ez nayêm.

“I am sick, therefore I am not coming.”

Important: ji ber ku is the main conjunctional expression for because. ji ber by itself is a prepositional/postpositional expression meaning “because of / due to.”

5. Result / consequence conjunctions

Kurmanji Transliteration English

lewma lewma therefore / so

ji ber vê yekê ji ber vê yekê therefore

ji ber vê ji ber vê therefore

di encamê de di encamê de as a result

bi vê yekê bi vê yekê thereby

wisa ku wisa ku so that / such that

ewqas ku ewqas ku so much that

ewqas ... ku ewqas ... ku so ... that

These are often called connective adverbials rather than pure conjunctions.

6. Conditional conjunctions

Kurmanji Transliteration English

heke heke if

eger eger if

ger ger if

heke ku heke ku if

eger ku eger ku if

ger ku ger ku if

heke ... heke ... if ...

eger ... eger ... if ...

ger ... ger ... if ...

If

Heke tu bêyî, ez ê kêfxweş bibim.

Heke tu bêyî, ez ê kêfxweş bibim.

“If you come, I will be happy.”

Eger baran bibare, em dê nemin.

Eger baran bibare, em dê nemin.

“If it rains, we will not stay.”

Conditional “if” forms

Kurmanji also commonly uses the -in/-î/-a... conditional/subjunctive-type verb structures, so not every conditional relationship is introduced by a separate conjunction.

7. Concessive conjunctions — Although / even though

Kurmanji Transliteration English

her çiqas her çiqas although / however much

her çiqas ku her çiqas ku although

tevî ku tevî ku although / despite the fact that

her çend her çend although

her çend ku her çend ku although

her çiqas ... jî her çiqas ... jî however much ...

tevî vê yekê tevî vê yekê nevertheless

bi vê yekê re jî bi vê yekê re jî even so

Although

Her çiqas westiyayî be jî, ew dixebite.

Her çiqas westiyayî be jî, ew dixebite.

“Although he/she is tired, he/she works.”

Tevî ku baran dibare, em derdikevin.

Tevî ku baran dibare, em derdikevin.

“Although it is raining, we are going out.”

8. Purpose conjunctions

Kurmanji Transliteration English

da ku da ku so that / in order that

ji bo ku ji bo ku so that / in order to

ji ber ku ji ber ku because / since

bi armanca ku bi armanca ku with the aim that

bi mebesta ku bi mebesta ku with the purpose that

So that

Ez zû diçim malê da ku ez bixwînim.

Ez zû diçim malê da ku ez bixwînim.

“I go home early so that I can study.”

9. Temporal conjunctions — Time

Kurmanji Transliteration English

dema ku dema ku when

gava ku gava ku when

hingê ku hingê ku when / at the time that

piştî ku piştî ku after

berî ku berî ku before

heta ku heta ku until

heta ku ... heta ku until

ji dema ku ji dema ku since

ji berê ve ku ji berê ve ku since

dema dema when / time

gava gava when / time

kengê ku kengê ku when

When

Dema ku ez hatim, ew diçû.

Dema ku ez hatim, ew diçû.

“When I came, he/she was leaving.”

After

Piştî ku xwarin xwar, ew çû.

Piştî ku xwarin xwar, ew çû.

“After he/she ate, he/she left.”

Before

Berî ku tu biçî, min re bêje.

Berî ku tu biçî, min re bêje.

“Tell me before you go.”

Until

Li vir bimîne heta ku ez vegerim.

Li vir bimîne heta ku ez vegerim.

“Stay here until I return.”

10. “Since” conjunctions

Kurmanji Transliteration English

ji dema ku ji dema ku since

ji wê demê ve ku ji wê demê ve ku since the time that

ji hingê ve ku ji hingê ve ku since then / since

ji berê ve ji berê ve since before / previously

11. “As soon as”

Kurmanji Transliteration English

gava ku gava ku when / as soon as

dema ku dema ku when / as soon as

hema ku hema ku as soon as

gava ku ... gava ku as soon as / when

hema ku ... hema ku as soon as

Hema ku ew hat, em dest pê kirin.

Hema ku ew hat, em dest pê kirin.

“As soon as he/she came, we started.”

12. “While / whereas”

Kurmanji Transliteration English

dema ku dema ku while / when

gava ku gava ku while / when

di demê ku ... de di demê ku ... de while

di wê demê de ku di wê demê de ku while / at the time that

lê lê whereas / but

13. Comparison conjunctions

Kurmanji Transliteration English

wek ku wek ku as / as if

wekî ku wekî ku as / as if

mîna ku mîna ku as if / like

wekî wekî like / as

mîna mîna like / as

ji ... zêdetir ji ... zêdetir more than

ji ... kêmtir ji ... kêmtir less than

wek hev wek hev equally / alike

As if

Ew diaxive wekî ku hemû tişt dizane.

Ew diaxive wekî ku hemû tişt dizane.

“He speaks as if he knows everything.”

14. “Than”

Kurmanji normally uses ji in comparative constructions rather than a separate English-style conjunction.

Kurmanji Transliteration English

ji ji than / from

ji ... zêdetir ji ... zêdetir more than

ji ... kêmtir ji ... kêmtir less than

ji hemûyan zêdetir ji hemûyan zêdetir more than everyone/all

Ew ji min mezintir e.

Ew ji min mezintir e.

“He is taller/bigger than me.”

15. Correlative conjunctions

These are especially important for a complete Kurmanji conjunction system.

Either … or

Kurmanji Transliteration English

yan ... yan yan ... yan either ... or

an ... an an ... an either ... or

Yan ez, yan ew dê biçin.

Yan ez, yan ew dê biçin.

“Either I or he/she will go.”

Neither … nor

Kurmanji Transliteration English

ne ... ne ne ... ne neither ... nor

ne ... ne jî ne ... ne jî neither ... nor

Ne ez, ne tu.

Ne ez, ne tu.

“Neither me nor you.”

Both … and

Kurmanji normally uses hem ... hem.

Kurmanji Transliteration English

hem ... hem hem ... hem both ... and

hem ... hem jî hem ... hem jî both ... and also

Hem ez hem tu dê biçin.

Hem ez hem tu dê biçin.

“Both I and you will go.”

Not only … but also

Kurmanji Transliteration English

ne tenê ... lê herwiha ne tenê ... lê herwiha not only ... but also

ne tenê ... lê jî ne tenê ... lê jî not only ... but also

ne tenê ... lêbelê ... jî ne tenê ... lêbelê ... jî not only ... but also

Ne tenê ew dixwîne, lê ew jî dinivîse.

Ne tenê ew dixwîne, lê ew jî dinivîse.

“Not only does he/she read, but he/she also writes.”

16. “Whether … or”

Kurmanji Transliteration English

gelo ... an na gelo ... an na whether ... or not

... an na ... an na ... or not

çi ... çi çi ... çi whether ... or / whatever ...

Example:

Ez nizanim gelo ew dê were an na.

Ez nizanim gelo ew dê were an na.

“I don't know whether he/she will come or not.”

17. “The more … the more”

Kurmanji can use correlative comparative constructions.

Kurmanji Transliteration English

her çiqas ... ewqas ... her çiqas ... ewqas ... the more ... the more

çiqas ... ewqas ... çiqas ... ewqas ... the more ... the more

her ku ... ewqas ... her ku ... ewqas ... the more/as ... the more/as

18. “So … that”

Kurmanji Transliteration English

ewqas ... ku ewqas ... ku so ... that

ew qas ... ku ew qas ... ku so much/many ... that

wisa ... ku wisa ... ku so/such ... that

bi awayekî ... ku bi awayekî ... ku in such a way that

19. “That” as a clause linker

Kurmanji frequently uses ku to introduce subordinate clauses.

Kurmanji Transliteration English

ku ku that

wisa ku wisa ku so that / such that

ev ku ev ku the fact that

ew ku ew ku that which / the fact that

Example:

Ez dizanim ku ew hatiye.

Ez dizanim ku ew hatiye.

“I know that he/she has come.”

Important: ku is one of the most important subordinate-clause linkers in Kurmanji.

20. “Whether / if” in indirect questions

Kurmanji Transliteration English

gelo gelo whether / I wonder if

gelo ... an ... gelo ... an ... whether ... or ...

ka ka whether / if

Example:

Ez nizanim ka ew dê were.

Ez nizanim ka ew dê were.

“I don't know whether he/she will come.”

21. “Unless”

Kurmanji does not have only one universal equivalent of English unless. It is commonly expressed through conditional structures.

Kurmanji Transliteration English

heke ... ne heke ... ne unless / if ... not

eger ... ne eger ... ne unless / if ... not

heke nebe heke nebe unless it is not / unless

heta ku ... ne heta ku ... ne until ... not, depending on context

Example:

Heke tu neyî, ez ê nemînim.

Heke tu neyî, ez ê nemînim.

“Unless you come, I will not stay.”

22. “Even if”

Kurmanji Transliteration English

heke ... jî heke ... jî even if

eger ... jî eger ... jî even if

her çiqas ... jî her çiqas ... jî even though / however much

Heke baran bibare jî, ez ê biçim.

Heke baran bibare jî, ez ê biçim.

“Even if it rains, I will go.”

23. “As long as / provided that”

Kurmanji Transliteration English

heke heke if

heke ku heke ku provided that / if

heta ku heta ku as long as / until

bi şertê ku bi şertê ku provided that / on condition that

bi şertê bi şertê provided that

Bi şertê ku tu bixebitî, tu ê serkeftî bibî.

Bi şertê ku tu bixebitî, tu ê serkeftî bibî.

“Provided that you work, you will succeed.”

24. “Since” — two meanings

English since has two major meanings, and Kurmanji uses different constructions.

Since = because

ji ber ku — ji ber ku — because

Since = from a past time until now

ji dema ku — ji dema ku — since

Ji dema ku ez hatim vir, ez li vir dijîm.

Ji dema ku ez hatim vir, ez li vir dijîm.

“Since I came here, I have lived here.”

25. “For” as a conjunction

English for meaning “because” can be rendered with causal expressions such as:

Kurmanji Transliteration English

ji ber ku ji ber ku because

ji ber vê yekê ji ber vê yekê therefore

lewma lewma therefore

But ji bo means “for / for the purpose of”, and is normally a prepositional expression rather than a conjunction.

26. “And then / then”

Kurmanji Transliteration English

û paşê û paşê and then

û dû re û dû re and afterward

piştî wê piştî wê after that

dû re dû re then / afterward

27. “Also / furthermore”

Kurmanji Transliteration English

herwiha herwiha also / furthermore

her weha her weha likewise

jî jî also / too

di heman demê de di heman demê de at the same time

ji bilî vê ji bilî vê besides this

ji bilî wê ji bilî wê besides that

These are generally better treated as connective adverbials rather than basic conjunctions.

28. “Besides / except that”

Kurmanji Transliteration English

ji bilî ji bilî besides / except

ji bilî ku ji bilî ku besides the fact that

ji bilî vê ji bilî vê besides this

ji bilî wê ji bilî wê besides that

29. “Instead”

Kurmanji Transliteration English

li şûna ku li şûna ku instead of

li şûna wê li şûna wê instead of that

li şûna vê li şûna vê instead of this

belkî belkî rather / perhaps

Li şûna ku ew bixebite, ew dikeve xewê.

Li şûna ku ew bixebite, ew dikeve xewê.

“Instead of working, he/she falls asleep.”

30. “As well as”

Kurmanji Transliteration English

herwiha herwiha as well as / also

jî jî also / too

hem ... hem hem ... hem both ... and

bi ... re bi ... re together with / as well as

31. Important conjunction-like words

Some very common forms look like conjunctions in English translations, but linguistically they are better classified differently.

Kurmanji Transliteration English Better classification

û û and conjunction

an an or conjunction

yan yan or conjunction

lê lê but conjunction

ku ku that clause linker/subordinator

heke heke if subordinator

eger eger if subordinator

ger ger if subordinator

da ku da ku so that conjunctional phrase

ji ber ku ji ber ku because conjunctional phrase

dema ku dema ku when conjunctional phrase

gava ku gava ku when conjunctional phrase

piştî ku piştî ku after conjunctional phrase

berî ku berî ku before conjunctional phrase

heta ku heta ku until conjunctional phrase

tevî ku tevî ku although conjunctional phrase

her çiqas her çiqas although conjunctional expression

wekî ku wekî ku as if conjunctional expression

lewma lewma therefore connective adverb

herwiha herwiha furthermore connective adverb

dîsa jî dîsa jî nevertheless connective adverbial

ji ber vê yekê ji ber vê yekê therefore connective phrase

ji aliyekî din ve ji aliyekî din ve on the other hand connective phrase

tevî vê yekê tevî vê yekê nevertheless connective phrase

11- PREPOSITIONS:

# Kurmanji Transliteration English

1 di di in / at / during

2 li li at / in / on

3 bi bi with / by / through

4 ji ji from / of / than

5 bo bo for

6 bê bê without

7 ber ber before / in front of

8 ser ser on / over

9 bin bin under / beneath

10 nav nav among / inside

11 nava nava inside / among

12 pişt pişt behind / after

13 paş paş behind / after

14 pêş pêş in front of / before

15 der der outside / out of

16 derveyî derveyî outside of / external to

17 hember hember against / opposite

18 dijî dijî against

19 ligel ligel with / together with

20 tevî tevî with / despite

21 li gorî li gorî according to

22 li hember li hember against / opposite

23 ji ber ji ber because of / due to

24 ji bo ji bo for / for the purpose of

25 ji nav ji nav out of / from among

26 ji nava ji nava from inside / out of

27 ji ser ji ser from on / off

28 ji bin ji bin from under

29 ji paş ji paş from behind / after

30 ji pêş ji pêş from in front of

31 ji der ji der from outside

32 heta heta until / up to

33 heta ku heta ku until

34 bêyî bêyî without

35 bêyî ku bêyî ku without ...ing / without the fact that

2. di — in / at / during

di is one of the most important Kurmanji prepositions.

Formation Transliteration English

di + noun + de di + noun + de in / at

di malê de di malê de in the house

di bajêr de di bajêr de in the city

di demê de di demê de during / at the time

Example

Ez di malê de me.

Ez di malê de me.

“I am at home.”

di normally occurs with a following -de in this type of locative construction.

3. li — at / in / on

Kurmanji Transliteration English

li vir li vir here

li wir li wir there

li malê li malê at home

li bajêr li bajêr in the city

li ser maseyê li ser maseyê on the table

li ber derî li ber derî in front of the door

Li ku derê dijî?

Li ku derê dijî?

“Where do you live?”

4. bi — with / by / through / via

Kurmanji Transliteration English

bi min re bi min re with me

bi te re bi te re with you

bi wî re bi wî re with him

bi vê rêyê bi vê rêyê by this way / via this route

bi erebeyê bi erebeyê by car

bi destan bi destan by hand

Example

Ez bi te re tênim.

Ez bi te re tênim.

“I am coming with you.”

5. ji — from / out of / than

ji is extremely important and has several functions.

Kurmanji Transliteration English

ji malê ji malê from the house

ji bajêr ji bajêr from the city

ji min ji min from me

ji te ji te from you

ji vê ji vê from this

ji wî ji wî from him

ji min mezintir ji min mezintir bigger than me

Example

Ez ji Stenbolê hatim.

Ez ji Stenbolê hatim.

“I came from Istanbul.”

6. bo / ji bo — for

Kurmanji Transliteration English

bo min bo min for me

bo te bo te for you

bo wî bo wî for him

ji bo min ji bo min for me

ji bo te ji bo te for you

ji bo karê ji bo karê for work

ji bo ku ji bo ku in order to / so that

Ev bo te ye.

Ev bo te ye.

“This is for you.”

7. bê / bêyî — without

Kurmanji Transliteration English

bê te bê te without you

bê av bê av without water

bê guman bê guman without doubt

bêyî te bêyî te without you

bêyî ku bêyî ku without ...ing / without that

Ez bê te naçim.

Ez bê te naçim.

“I am not going without you.”

8. ber — before / in front of

Kurmanji Transliteration English

li ber li ber in front of / before

ber derî ber derî in front of the door

ber çavên min ber çavên min before my eyes

ji ber ji ber because of

ji ber ku ji ber ku because

Ew li ber derî ye.

Ew li ber derî ye.

“He/she is in front of the door.”

9. ser — on / upon / over

Kurmanji Transliteration English

li ser li ser on / upon

li ser maseyê li ser maseyê on the table

li ser vê mijarê li ser vê mijarê about this subject

ji ser ji ser from off

ser maseyê ser maseyê on the table

Pirtûk li ser maseyê ye.

Pirtûk li ser maseyê ye.

“The book is on the table.”

10. bin — under / beneath

Kurmanji Transliteration English

li bin li bin under

li bin maseyê li bin maseyê under the table

bin darê bin darê under the tree

ji bin ji bin from under

Pisîk li bin maseyê ye.

Pisîk li bin maseyê ye.

“The cat is under the table.”

11. nav / nava — inside / among

Kurmanji Transliteration English

di navê de di navê de inside

di nav malê de di nav malê de inside the house

di nav kesan de di nav kesan de among people

ji nav ji nav from among / out of

ji nava ji nava from inside / out of

di nava ... de di nava ... de inside / among

Ew di nav gel de ye.

Ew di nav gel de ye.

“He/she is among the people.”

12. pêş — in front of / before

Kurmanji Transliteration English

li pêş li pêş in front

li pêşiya li pêşiya in front of

pêşiya malê pêşiya malê in front of the house

ji pêş ji pêş from in front of

Ew li pêşiya malê ye.

Ew li pêşiya malê ye.

“He/she is in front of the house.”

13. pişt — behind / after

Kurmanji Transliteration English

li pişt li pişt behind

li pişt malê li pişt malê behind the house

piştî piştî after

piştî ku piştî ku after

ji pişt ji pişt from behind

Ew li pişt derî ye.

Ew li pişt derî ye.

“He/she is behind the door.”

14. paş — behind / after

Kurmanji Transliteration English

li paş li paş behind

li paşiya li paşiya behind

paşî paşî afterward

paşî ku paşî ku after

ji paş ji paş from behind / after

15. der / derveyî — outside / outside of

Kurmanji Transliteration English

li der li der outside

li derve li derve outside

ji der ji der from outside

ji derve ji derve from outside

derveyî derveyî outside of / external to

Ew li derve ye.

Ew li derve ye.

“He/she is outside.”

16. hember — against / opposite

Kurmanji Transliteration English

hember hember against / opposite

li hember li hember opposite / against

li hember min li hember min opposite me / against me

ji hember ji hember from opposite / in comparison with

17. dijî — against

Kurmanji Transliteration English

dijî dijî against

li dijî li dijî against / opposed to

Ew li dijî vê biryarê ye.

Ew li dijî vê biryarê ye.

“He/she is against this decision.”

18. ligel — with / together with

Kurmanji Transliteration English

ligel min ligel min with me

ligel te ligel te with you

ligel wî ligel wî with him

ligel wan ligel wan with them

Ew ligel hevalên xwe hat.

Ew ligel hevalên xwe hat.

“He came with his friends.”

19. tevî — with / despite

Kurmanji Transliteration English

tevî min tevî min with me

tevî te tevî te with you

tevî vê tevî vê despite this

tevî ku tevî ku although / despite the fact that

Tevî baranê, em derketin.

Tevî baranê, em derketin.

“Despite the rain, we went out.”

20. li gorî — according to

Kurmanji Transliteration English

li gorî min li gorî min according to me

li gorî te li gorî te according to you

li gorî qanûnê li gorî qanûnê according to the law

li gorî vê li gorî vê according to this

Li gorî min, ew rast e.

Li gorî min, ew rast e.

“According to me, it is correct.”

21. ji ber — because of / due to

Kurmanji Transliteration English

ji ber baranê ji ber baranê because of the rain

ji ber vê ji ber vê because of this

ji ber wî ji ber wî because of him

ji ber ku ji ber ku because

Ji ber baranê em neman derve.

Ji ber baranê em neman derve.

“Because of the rain, we did not stay outside.”

22. heta — until / up to

Kurmanji Transliteration English

heta sibê heta sibê until tomorrow

heta niha heta niha until now

heta malê heta malê up to the house

heta ku heta ku until

Heta sibê bisekine.

Heta sibê bisekine.

“Wait until tomorrow.”

23. li pey — after / following

Kurmanji Transliteration English

li pey li pey after / following

li pey min li pey min after me / following me

li pey wî li pey wî after him

li pey vê li pey vê following this

Ew li pey min hat.

Ew li pey min hat.

“He/she came after me.”

24. li dû — behind / after

Kurmanji Transliteration English

li dû li dû behind / after

li dû min li dû min behind me

li dû wî li dû wî behind him

li dû vê li dû vê after this

25. li beramberî — opposite / in contrast to

Kurmanji Transliteration English

li beramberî li beramberî opposite / in contrast to

li beramberî min li beramberî min opposite me

li beramberî vê li beramberî vê in contrast to this

26. li hemberî — against / opposite

Kurmanji Transliteration English

li hemberî li hemberî against / opposite

li hemberî min li hemberî min opposite me

li hemberî vê li hemberî vê against this

27. di derbarê ... de — about / concerning

This is a very common compound prepositional construction.

Kurmanji Transliteration English

di derbarê ... de di derbarê ... de about / concerning

di derbarê min de di derbarê min de about me

di derbarê vê mijarê de di derbarê vê mijarê de about this subject

Em di derbarê vê pirsgirêkê de diaxivin.

Em di derbarê vê pirsgirêkê de diaxivin.

“We are talking about this problem.”

28. di derheqê ... de — concerning / regarding

Kurmanji Transliteration English

di derheqê ... de di derheqê ... de concerning / regarding

di derheqê vê de di derheqê vê de concerning this

di derheqê karê de di derheqê karê de concerning the work

29. li ser — on / concerning / about

Besides physical position, li ser can mean “about/concerning.”

Kurmanji Transliteration English

li ser maseyê li ser maseyê on the table

li ser malê li ser malê on the house

li ser vê mijarê li ser vê mijarê about this topic

li ser min li ser min about me / concerning me

30. ji bo — for / for the purpose of

Kurmanji Transliteration English

ji bo min ji bo min for me

ji bo te ji bo te for you

ji bo karê ji bo karê for work

ji bo ku ji bo ku in order to / so that

31. li ser bingeha — on the basis of

Kurmanji Transliteration English

li ser bingeha li ser bingeha on the basis of

li ser bingeha vê li ser bingeha vê on the basis of this

li ser bingeha qanûnê li ser bingeha qanûnê on the basis of the law

32. li gorî / gorî — according to / compared with

Kurmanji Transliteration English

li gorî li gorî according to

gorî gorî according to / compared with

li gorî vê li gorî vê according to this

gorî min gorî min according to me

33. ji aliyê ... ve — from the side of / by

Kurmanji Transliteration English

ji aliyê min ve ji aliyê min ve from my side / by me

ji aliyê wî ve ji aliyê wî ve from his side

ji aliyê din ve ji aliyê din ve from the other side

ji aliyekî din ve ji aliyekî din ve on the other hand

34. di aliyê ... de — in terms of / on the side of

Kurmanji Transliteration English

di aliyê ... de di aliyê ... de in terms of / in the aspect of

di aliyê aborî de di aliyê aborî de economically / in economic terms

di aliyê din de di aliyê din de on the other hand

35. ji derveyî — outside of / beyond

Kurmanji Transliteration English

ji derveyî ji derveyî outside of

ji derveyî welatê ji derveyî welatê from outside the country

li derveyî li derveyî outside of

36. ji nav ... de / di nav ... de

These are important circumpositional constructions.

Formation Transliteration English

di nav X de di nav X de in / among X

di nava X de di nava X de inside / among X

ji nav X ji nav X from among X

ji nava X ji nava X from inside X

37. di ser ... de — over / across

Kurmanji Transliteration English

di ser ... de di ser ... de over / across

di ser çemê de di ser çemê de over/across the river

ji ser ... ji ser ... from off

38. di bin ... de — under

Kurmanji Transliteration English

di bin ... de di bin ... de under

di bin maseyê de di bin maseyê de under the table

ji bin ... ji bin ... from under

39. di pêşiya ... de — in front of

Kurmanji Transliteration English

di pêşiya ... de di pêşiya ... de in front of

di pêşiya malê de di pêşiya malê de in front of the house

40. li kêleka — beside / next to

Kurmanji Transliteration English

li kêleka li kêleka beside

li kêleka min li kêleka min beside me

li kêleka malê li kêleka malê beside the house

41. li nêzîkî / nêzîkî — near

Kurmanji Transliteration English

nêzîkî nêzîkî near

li nêzîkî li nêzîkî near

li nêzîkî malê li nêzîkî malê near the house

42. ji dûrî — far from

Kurmanji Transliteration English

ji dûrî ji dûrî far from

ji dûrî malê ji dûrî malê far from the house

dûrî dûrî far from

43. navbera ... de — between / among

Kurmanji Transliteration English

navbera ... de navbera ... de between

di navbera ... de di navbera ... de between / among

di navbera min û te de di navbera min û te de between you and me

Di navbera malê û dibistanê de ye.

Di navbera malê û dibistanê de ye.

“It is between the house and the school.”

44. di nav ... de — among

Kurmanji Transliteration English

di nav ... de di nav ... de among / inside

di nav wan de di nav wan de among them

di nav kesan de di nav kesan de among people

45. li dora / derdora — around

Kurmanji Transliteration English

li dora li dora around

li dora malê li dora malê around the house

derdora derdora around

li derdora li derdora around

46. li kêleka / li tenişta — beside

Kurmanji Transliteration English

li kêleka li kêleka beside

li tenişta li tenişta beside / next to

li tenişta min li tenişta min beside me

li tenişta malê li tenişta malê beside the house

47. li şûna — instead of

Kurmanji Transliteration English

li şûna li şûna instead of

li şûna min li şûna min instead of me

li şûna vê li şûna vê instead of this

li şûna ku li şûna ku instead of

48. ji bilî — except / besides

Kurmanji Transliteration English

ji bilî ji bilî except / besides

ji bilî min ji bilî min except me

ji bilî vê ji bilî vê besides this

ji bilî ku ji bilî ku besides the fact that

49. ji bo ... ve — toward / intended for

Depending on context, ji bo can express purpose or intended destination.

Kurmanji Transliteration English

ji bo ... ji bo ... for

ji bo ku ... ji bo ku ... in order to

ber bi ... ve ber bi ... ve toward

ji aliyê ... ve ji aliyê ... ve from the direction/side of

50. Directional ber bi ... ve

This is one of the most important Kurmanji compound prepositional constructions.

Kurmanji Transliteration English

ber bi min ve ber bi min ve toward me

ber bi te ve ber bi te ve toward you

ber bi wir ve ber bi wir ve toward there

ber bi jor ve ber bi jor ve upward

ber bi jêr ve ber bi jêr ve downward

ber bi pêş ve ber bi pêş ve forward

ber bi paş ve ber bi paş ve backward

ber bi bajêr ve ber bi bajêr ve toward the city

51. ji ... ve — from / since

Kurmanji Transliteration English

ji vir ve ji vir ve from here

ji wir ve ji wir ve from there

ji îro ve ji îro ve from today / since today

ji vê demê ve ji vê demê ve since this time

ji wê demê ve ji wê demê ve since that time

52. ji ... heta ... — from ... to

Kurmanji Transliteration English

ji ... heta ... ji ... heta ... from ... to ...

ji vir heta wir ji vir heta wir from here to there

ji sibê heta êvarê ji sibê heta êvarê from morning until evening

ji roja yekşemê heta roja sêşemê ji roja yekşemê heta roja sêşemê from Sunday to Tuesday

53. di navbera ... û ... de — between A and B

di navbera A û B de

di navbera A û B de

“between A and B”

Example:

Di navbera min û te de nepenî tune ye.

Di navbera min û te de nepenî tune ye.

“There is no secret between you and me.”

54. li ser bingeha — based on

Kurmanji Transliteration English

li ser bingeha vê li ser bingeha vê based on this

li ser bingeha zanistî li ser bingeha zanistî based on scientific grounds

li ser bingeha qanûnê li ser bingeha qanûnê based on the law

55. li gorî — according to / in comparison with

Li gorî wî, ev hêsan e.

Li gorî wî, ev hêsan e.

“According to him, this is easy.”

56. di dema ... de — during

Kurmanji Transliteration English

di dema şer de di dema şer de during the war

di dema dersê de di dema dersê de during the lesson

di dema xwarinê de di dema xwarinê de during the meal

57. di nav ... de — within / during / among

Depending on context:

Kurmanji Transliteration English

di nav malê de di nav malê de inside the house

di nav kesan de di nav kesan de among people

di nav du rojan de di nav du rojan de within two days

58. di hundirê ... de — inside

Kurmanji Transliteration English

di hundirê malê de di hundirê malê de inside the house

di hundirê qutiyê de di hundirê qutiyê de inside the box

ji hundirê ji hundirê from inside

59. li derveyî ... — outside of / beyond

Kurmanji Transliteration English

li derveyî welatê li derveyî welatê outside the country

li derveyî bajêr li derveyî bajêr outside the city

ji derveyî ji derveyî from outside

12- DETERMINERS

Type Kurmanji Transliteration English

Indefinite article -ek -ek a / an

Indefinite article, oblique -ekî -ekî a / an

Definite noun — — the

Definite singular, oblique -ê / -î -ê / -î the

Definite plural -ên -ên the

Indefinite plural -in -in some / plural indefinite

Examples

Kurmanji Transliteration English

pirtûkek pirtûkek a book

pirtûkekî pirtûkekî a book (oblique)

pirtûk pirtûk the book / book

pirtûka min pirtûka min my book / the book of mine

pirtûkên pirtûkên the books

pirtûkên nû pirtûkên nû the new books

Important: Kurmanji generally does not have a separate word corresponding exactly to English “the.” Definiteness is often expressed through noun morphology, context, demonstratives, possessives, or other structures.

2. Demonstrative determiners

These correspond to this, that, these, those.

Proximal — “this / these”

Kurmanji Transliteration English

ev ev this

van van these

vî vî this — oblique masculine

vê vê this — oblique feminine

vê vê these — oblique plural/context-dependent

Distal — “that / those”

Kurmanji Transliteration English

ew ew that

wan wan those

wî wî that — oblique masculine

wê wê that — oblique feminine

wan wan those — oblique plural

Examples

Kurmanji Transliteration English

ev pirtûk ev pirtûk this book

ew pirtûk ew pirtûk that book

van pirtûkan van pirtûkan these books

wan pirtûkan wan pirtûkan those books

vî zilamî vî zilamî this man

vê jinê vê jinê this woman

wî zilamî wî zilamî that man

wê jinê wê jinê that woman

3. Possessive determiners

Kurmanji possessive forms correspond to my, your, his, her, our, your, their.

The basic possessive forms are:

Person Kurmanji Transliteration English

my min min my

your (sg.) te te your

his wî wî his

her wê wê her

our me me our

your (pl.) we we your

their wan wan their

These normally occur after the noun, rather than before it as in English.

Kurmanji Transliteration English

pirtûka min pirtûka min my book

pirtûka te pirtûka te your book

pirtûka wî pirtûka wî his book

pirtûka wê pirtûka wê her book

pirtûka me pirtûka me our book

pirtûka we pirtûka we your book

pirtûka wan pirtûka wan their book

So:

pirtûk + a + min → pirtûka min

pirtûk + a + min → “my book”

4. Quantifier determiners

These express quantities such as all, every, many, few, some, much, enough, several.

Kurmanji Transliteration English

hemû hemû all / entire

giştî giştî all / whole

her her every / each

hertim hertim every time / always

pir pir many / much

gelek gelek many / much / a lot of

hindik hindik few / little

kêm kêm few / little

hinek hinek some / a little

hinekî hinekî a little / somewhat

çend çend several / a few

ewqas ewqas that much / that many

evqas evqas this much / this many

qasî qasî as much / as many / approximately

temam temam entire / complete

tevahî tevahî entire / whole

nîv nîv half

duhemîn duhemîn second half / second

çendîn çendîn several / some

Examples

Kurmanji Transliteration English

hemû kes hemû kes everyone / all people

hemû pirtûk hemû pirtûk all the books

her roj her roj every day

gelek kes gelek kes many people

pir kes pir kes many people

hinek kes hinek kes some people

çend pirtûk çend pirtûk several books

hindik av hindik av little water

kêm kes kêm kes few people

tevahî mal tevahî mal the entire house

5. Distributive determiners

These express each, every, one each, individually.

Kurmanji Transliteration English

her her every / each

her yek her yek each one

yek bi yek yek bi yek one by one / each individually

ji bo her yekî ji bo her yekî for each one

hemû hemû all

Example

Her xwendekar pirtûkek heye.

Her xwendekar pirtûkek heye.

Every student has a book.

6. Indefinite determiners

These indicate an unspecified person or thing.

Kurmanji Transliteration English

hinek hinek some

hinekî hinekî some / a little

çend çend several / a few

kesek kesek someone / somebody

tiştek tiştek something

kesekî kesekî someone — oblique

tiştekî tiştekî something — oblique

tu kes tu kes anyone / any person

tu tişt tu tişt anything

kesên din kesên din other people

tiştên din tiştên din other things

Note that kesek and tiştek are technically indefinite noun forms/pronouns rather than simple determiners, but they function as indefinite reference expressions.

7. Negative determiners

These express no, not any, nobody, nothing.

Kurmanji Transliteration English

tu tu any / no

tu kes tu kes nobody / anyone

tu tişt tu tişt nothing / anything

qet qet any at all / ever

ne tu ne tu neither / not any

Example

Tu kes li vir tune.

Tu kes li vir tune.

There is nobody here.

Tu pirtûk tune.

Tu pirtûk tune.

There is no book.

8. Interrogative determiners

These are used with nouns in questions.

Kurmanji Transliteration English

kîjan kîjan which

çend çend how many

çi çi what / which

çiqas çiqas how much / how many

çi qas çi qas how much / how many

çendîn çendîn how many / several

Examples

Kîjan pirtûkî dixwazî?

Kîjan pirtûkî dixwazî?

Which book do you want?

Çend pirtûk hene?

Çend pirtûk hene?

How many books are there?

Çiqas av dixwazî?

Çiqas av dixwazî?

How much water do you want?

9. “Other / another” determiners

Kurmanji Transliteration English

din din other / another

yekî din yekî din another one

tiştekî din tiştekî din something else

kesekî din kesekî din someone else

kesên din kesên din other people

tiştên din tiştên din other things

Example

Ez pirtûkeke din dixwazim.

Ez pirtûkeke din dixwazim.

I want another book.

10. “Same” determiner

Kurmanji Transliteration English

heman heman same

heman ... heman ... the same ...

Example

Em di heman malê de dijîn.

Em di heman malê de dijîn.

We live in the same house.

11. “Whole / entire” determiners

Kurmanji Transliteration English

hemû hemû all / whole

tevahî tevahî entire / whole

giştî giştî whole / entire

temam temam entire / complete

Examples:

hemû roj

hemû roj

the whole day / all day

tevahî bajar

tevahî bajar

the entire city

12. “Enough” and sufficiency expressions

These are more accurately quantifier expressions rather than simple determiners.

Kurmanji Transliteration English

têra têra enough for

têr têr enough / sufficient

têra xwe têra xwe enough for oneself

ewqas ewqas that much / that many

evqas evqas this much / this many

qasî qasî as much / as many

Example:

Evqas av têr e.

Evqas av têr e.

This much water is enough.

13. Numeral determiners

Cardinal numbers can determine a noun by specifying its quantity.

Kurmanji Transliteration English

yek yek one

du du two

sê sê three

çar çar four

pênc pênc five

şeş şeş six

heft heft seven

heşt heşt eight

neh neh nine

deh deh ten

sed sed hundred

hezar hezar thousand

milyon milyon million

Example

sê pirtûk

sê pirtûk

three books

du kes

du kes

two people

Numbers are generally treated separately from determiners in strict grammatical classifications, but they have a determining function.

14. Ordinal determiners

Ordinal numbers can also specify a noun.

Kurmanji Transliteration English

yekem yekem first

duyem duyem second

sêyem sêyem third

çarem çarem fourth

pêncem pêncem fifth

şeşem şeşem sixth

heftem heftem seventh

heştem heştem eighth

neh em nehem ninth

dehem dehem tenth

Example:

yekem roj

yekem roj

the first day

15. “Each / every” expressions

Kurmanji Transliteration English

her her every / each

her yek her yek each one

her kes her kes everyone / everybody

her tişt her tişt everything

her car her car every time

her roj her roj every day

her sal her sal every year

her meh her meh every month

her heftê her heftê every week

16. “Both / neither / either”

These are often expressed through correlative or quantifier constructions.

Kurmanji Transliteration English

her du her du both

her duyan her duyan both of them

yek ji wan yek ji wan either one of them

ne ... ne ... ne ... ne ... neither ... nor ...

an ... an ... an ... an ... either ... or ...

yan ... yan ... yan ... yan ... either ... or ...

Example:

Her du kes hatin.

Her du kes hatin.

Both people came.

17. “Much / many / little / few”

Quantity Kurmanji Transliteration English

many gelek gelek many

many pir pir many

much gelek gelek much

much pir pir much

few hindik hindik few

few kêm kêm few

little hindik hindik little

little kêm kêm little

some hinek hinek some

several çend çend several

18. “Any” expressions

Any depends heavily on context.

Kurmanji Transliteration English

tu tu any

tu kes tu kes anyone

tu tişt tu tişt anything

her her any/every

her kes her kes anyone/everyone

her tişt her tişt anything/everything

her yek her yek anyone/every one

For example:

Tu pirtûkek heye?

Tu pirtûkek heye?

Do you have a book? / Do you have any book?

19. “Certain / particular / specific”

These are generally adjective-like or noun-modifying expressions rather than a dedicated determiner class.

Kurmanji Transliteration English

hin hin certain / some

hinek hinek some / certain

taybet taybet particular / special

ev taybet ev taybet this particular

ew taybet ew taybet that particular

Example:

Hin kes vê yekê nizanin.

Hin kes vê yekê nizanin.

Certain people do not know this.

20. “Such” determiner-like expressions

Kurmanji Transliteration English

wisa wisa such / like that

wiha wiha such / like this

vî rengî vî rengî of this kind

wî rengî wî rengî of that kind

wisa ... wisa ... such ...

These are generally better treated as demonstrative/adverbial or adjective-like constructions, not a simple determiner equivalent to English such.

21. Possessive + demonstrative combinations

Kurmanji can combine determination in ways that English also uses:

Kurmanji Transliteration English

ev pirtûka min ev pirtûka min this book of mine / my book here

ew pirtûka te ew pirtûka te that book of yours

van pirtûkên me van pirtûkên me these books of ours

wan pirtûkên wan wan pirtûkên wan those books of theirs

The structure is approximately:

Demonstrative + Noun + Possessive

ev pirtûka min

ev pirtûka min

this + book + my

this book of mine

13- IF CONDITIONAL

Zero eger + present, present Eger dixwînî, fêr dibî

First eger + subjunctive, ê + subjunctive Eger bixwînî, ê serkevî

Second eger + past imaginary, dê + past Eger bûma, dê bikira

Third eger + past perfect, dê + past perfect Eger kiribûma, dê kiribûma

Mixed past + present result Eger kiribûma, dizanim

Negative eger ne + verb Eger neyî

Unless heke ne Heke nehatî

Even if her çend ku Her çend ku...

ez ez dê bikirama I would do

tu tu dê bikirî you would do

ew ew dê bikira he/she would do

em em dê bikirana we would do

hûn hûn dê bikirina you (plural) would do

ew ew dê bikirana they would do

ez ez dê dikirama I would be doing

tu tu dê dikirî you would be doing

ew ew dê dikira he/she would be doing

em em dê dikirana we would be doing

hûn hûn dê dikirina you would be doing

ew ew dê dikirana they would be doing

ez ez dê kiribûma I would have done

tu tu dê kiribûyî you would have done

ew ew dê kiribû he/she would have done

em em dê kiribûna we would have done

hûn hûn dê kiribûna you would have done

ew ew dê kiribûna they would have done

ez ez dê dikirama bû I would have been doing

tu tu dê dikirî bû you would have been doing

ew ew dê dikira bû he/she would have been doing

em em dê dikirana bû we would have been doing

hûn hûn dê dikirina bû you would have been doing

ew ew dê dikirana bû they would have been doing

ez ez dixwazim ku bixwim I would like to eat

tu tu dixwazî ku bixwî you would like to eat

ew ew dixwaze ku bixwe he/she would like to eat

em em dixwazin ku bixwin we would like to eat

hûn hûn dixwazin ku bixwin you would like to eat

ew ew dixwazin ku bixwin they would like to eat

Baştir e ku ez biçim. I would rather go. (baştir e ku + subjunctive)

ez ez dê nekirama I would not do

tu tu dê nekirî you would not do

ew ew dê nekira he/she would not do

em em dê nekirina we would not do

hûn hûn dê nekirina you would not do

ew ew dê nekirina they would not do

ez ez dê nedikirama I would not be doing

tu tu dê nedikirî you would not be doing

ew ew dê nedikira he/she would not be doing

em em dê nedikirana we would not be doing

hûn hûn dê nedikirina you would not be doing

ew ew dê nedikirina they would not be doing

ez ez dê nekiribûma I would not have done

tu tu dê nekiribûyî you would not have done

ew ew dê nekiribû he/she would not have done

em em dê nekiribûna we would not have done

hûn hûn dê nekiribûna you would not have done

ew ew dê nekiribûna they would not have done

ez ez dê nedikirama bû I would not have been doing

tu tu dê nedikirî bû you would not have been doing

ew ew dê nedikira bû he/she would not have been doing

em em dê nedikirana bû we would not have been doing

hûn hûn dê nedikirina bû you would not have been doing

ew ew dê nedikirana bû they would not have been doing

ez ez naxwazim ku bixwim I would not like to eat

tu tu naxwazî ku bixwî you would not like to eat

ew ew naxwaze ku bixwe he/she would not like to eat

em em naxwazin ku bixwin we would not like to eat

hûn hûn naxwazin ku bixwin you would not like to eat

ew ew naxwazin ku bixwin they would not like to eat

Baştir e ku ez neçim. I would rather not go.

ez ez dê bêjim kirî? I would be done

tu tu dê bêyî kirî you would be done

ew ew dê bûya kirî he/she would be done

em em dê bûna kirî we would be done

hûn hûn dê bûna kirî you would be done

ew ew dê bûna kirî they would be done

Kar dê dihat kirin. The work would be being done. (object + dê + dihat + passive infinitive)

Kar dê hatibû kirin. The work would have been done. (dê + hatibû + passive participle)

Kar dê dihatibû kirin. The work would have been being done. (dê + dihatibû kirin)

ez ez dê neyêm kirin I would not be done

tu tu dê neyî kirin you would not be done

ew ew dê neyê kirin he/she would not be done

em em dê neyîn kirin we would not be done

hûn hûn dê neyên kirin you would not be done

ew ew dê neyên kirin they would not be done

ez ez dê nedihatim kirin I would not be being done

tu tu dê nedihatî kirin you would not be being done

ew ew dê nedihat kirin he/she would not be being done

em em dê nedihatin kirin we would not be being done

hûn hûn dê nedihatin kirin you would not be being done

ew ew dê nedihatin kirin they would not be being done

ez ez dê nehatibûm kirin I would not have been done

tu tu dê nehatibûyî kirin you would not have been done

ew ew dê nehatibû kirin he/she would not have been done

em em dê nehatibûn kirin we would not have been done

hûn hûn dê nehatibûn kirin you would not have been done

ew ew dê nehatibûn kirin they would not have been done

Kar dê nedihatibû kirin. The work would not have been being done. (dê + ne + dihatibû + kirin)

ez ez dê nebûma I would not be

tu tu dê nebûyî you would not be

ew ew dê nebûya he/she would not be

em em dê nebûna we would not be

hûn hûn dê nebûna you would not be

ew ew dê nebûna they would not be

14- COMPARATIVE AND SUPERLATIVE

Comparative adjective Adj + tir mezintir bigger

Comparative + than Adj + tir + ji mezintir ji bigger than

Superlative adjective herî + Adj herî mezin biggest

Less adjective kêmtir + Adj kêmtir mezin less big

Least adjective herî kêm + Adj herî kêm mezin least big

More noun zêdetir + noun zêdetir pirtûk more books

Less noun kêmtir + noun kêmtir pirtûk fewer books

Most noun herî zêde + noun herî zêde pirtûk most books

Least noun herî kêm + noun herî kêm pirtûk fewest books

Verb comparison zêdetir + V zêdetir dixwînim study/read more

Verb comparison kêmtir + V kêmtir dixwînim study/read less

Verb superlative herî zêde + V herî zêde dixwîne reads the most

Verb superlative herî kêm + V herî kêm dixwîne reads the least

Comparative adverb Adv + tir zûtir faster

Superlative adverb herî + Adv herî zû fastest

Equality ewqas + Adj + wek ewqas baş wek as good as

Negative equality ne ewqas + Adj + wek ne ewqas baş wek not as good as

More and more comparative / her ku... baştir û baştir better and better

The more...the more her ku + comparative her ku zêdetir... the more...the more

Ev mal ji wê malê mezintir e. This house is bigger than that house.

FORMATION:

Ev this

mal house

ji from / than

wê that (oblique)

malê house (oblique form)

mezintir bigger

e is

Ev mal herî mezin e. This house is the biggest.

FORMATION:

Ev this

mal house

herî most

mezin big

e is

Ez zêdetir pirtûk dixwînim. I read more books.

FORMATION:

Ez I

zêdetir more

pirtûk book/books

dixwînim I read

Ez kêmtir av vedixwim. I drink less water.

FORMATION:

Ez I

kêmtir less

av water

vedixwim I drink

Ez zêdetir dixebitim. I work more.

FORMATION:

Ez I

zêdetir more

dixebitim I work

Her ku zêdetir dixwînî, zêdetir hîn dibî.

The more you study, the more you learn.

15- RELATIVE CLAUSES

who noun + ku + verb mêrê ku dixebite

whom noun + ku + subject + verb mêrê ku min dît

which noun + ku + clause pirtûka ku ez xwendim

whose noun + ku + possessed noun + possessive pronoun kurê ku bavê wî doktor e

where noun + ku + lê / tê de + verb bajarê ku ez lê dijîm

when noun + ku + clause roja ku ez gihîştim

passive noun + ku + hate + participle pirtûka ku hate nivîsîn

Full subject relative N + ku + V mêrê ku hat the man who came

Full object relative N + ku + S + V pirtûka ku min xwend the book that I read

Possessive relative N + ku + possessed noun + possessor + V mêrê ku kurê wî hat the man whose son came

Place relative N + ku + S + lê + V bajarê ku ez lê dijîm the city where I live

Time relative dema ku + S + V dema ku ez hatim when I came

Reduced subject N + participle mêrê hatî the man who came

Reduced object N + participle pirtûka xwendî the book that was read

Reduced active N + participial form zarokê diken the laughing child

16- REPORTED SPEECH AND DIRECT SPEECH

Direct Speech: Subject + saying verb + ":" + "quoted sentence" OR: Subject + got + "quoted sentence" + saying verb

Reported Speech: Subject + got + ku + sentence

Statement Subject + got + ku + clause Alî got ku ew dixwîne. Ali said that he was studying.

Yes/No question Subject + pirsî + ku + clause + an na Alî pirsî ku ez dixwînim an na. Ali asked whether I was studying.

WH-question Subject + pirsî + ku + WH-word + clause Wî pirsî ku ez li ku derê dijîm. He asked where I lived.

Command Subject + got + ku + subjunctive Mamoste got ku derî bigire. The teacher told someone to close the door.

Request Subject + daxwaz kir + ku + subjunctive Wî daxwaz kir ku alîkarî wî bikim. He requested that I help h

17- INFINITIVES AND VERBAL NOUNS

Infinitive Dictionary form xwarin (to eat)

Gerund Same verbal noun xwarin (eating)

Subject Infinitive Xwendin girîng e.

Object Preposition + infinitive Ji xwendinê hez dike.

Before doing berî + infinitive (oblique) Berî xwarinê

After doing piştî + infinitive (oblique) Piştî xwendinê

Without doing bêyî + infinitive (oblique) Bêyî axivînê

Purpose ji bo + subjunctive Ji bo bixwînim

Want to do verb + subjunctive Dixwazim bixwim

I am happy seeing you. Ez bi dîtina te kêfxweşim. Subject + bi + verbal noun + adjective

FORMATION:

Ez I

bi by / with

dîtina seeing (verbal noun "seeing" in the construct/Ezafe form)

te you (oblique/object form)

kêfxweşim am happy

I am happy to see you. Ez kêfxweşim ku te bibînim. Subject + adjective + ku + subjunctive

FORMATION:

Ez I

kêfxweşim am happy

ku that / to

te you

bibînim I see (subjunctive)

I plan to eat. Ez plan dikim ku bixwim. Subject + verb + ku + subjunctive

FORMATION:

Ez I

plan plan

dikim I do / make

ku to / that

bixwim I eat (subjunctive)

I plan eating. Ez plana xwarinê dikim. Subject + noun + verbal noun + verb

FORMATION:

Ez I

plana the plan (Ezafe/construct form)

xwarinê eating

dikim make / do

I see him run. Ez dibînim ku ew direve. Subject + perception verb + ku + clause

FORMATION:

Ez I

dibînim see

ku that

ew he

direve runs

I see him running. Ez ew di dema revînê de dibînim. Subject + object + di dema + verbal noun + de + verb

FORMATION:

Ez I

ew him

di ... de during / in

dema time

revînê running

dibînim see

I eat to play (purpose). Ez dixwim ji bo bilîzim. Subject + verb + ji bo + subjunctive

FORMATION:

Ez I

dixwim eat

ji bo in order to / for

bilîzim I play (subjunctive)

18- SUBJUNCTIVE

bi- + present stem + endings

Want ku + subjunctive Ez dixwazim ku bixwim. I want to eat.

Plan ku + subjunctive Ez plan dikim ku bixwînim. I plan to study.

Hope ku + subjunctive Ez hêvî dikim ku ew were. I hope he comes.

Purpose ji bo + subjunctive Ez hatim ji bo alîkarî bikim. I came to help.

Necessity ku + subjunctive Pêdivî ye ku bixwînî. You should study.

Possibility ku + subjunctive Dibe ku ew were. He may come.

Fear ku + subjunctive Ez ditirsim ku ew here. I fear he will go.

Commands subjunctive/imperative Bike! Do it!

Let's... 1st person plural subjunctive Biçin! Let's go!

Wishes subjunctive Xwedê alîkariya te bike. May God help you.

Condition heke + subjunctive Heke ew were... If he comes...

19- TAG QUESTIONS

ne? isn't it?, right? Tu têyî, ne?

erê? right?, correct? Tu ji Dihokê yî, erê?

ma ne? isn't that so? Ev rast e, ma ne?

wisa ne? isn't it like that? Ew baş e, wisa ne?

baş e? (after requests) okay? Derî bigire, baş e?

Present ma + subject + negative present Ma tu naxwî? Don't you eat?

Present Continuous ma + subject + negative present Ma tu naxwînî? Aren't you studying?

Past ma + subject + negative past Ma ew nehat? Didn't he come?

Future ma + subject + ê + negative future Ma ew ê neçe? Won't he go?

"To be" ma + subject + nîne? Ma ew li vir nîne? Isn't he here?

Perfect ma + subject + negative perfect Ma tu nexwendiye? Haven't you studied?

Past Perfect ma + subject + negative past perfect Ma ew nexwendibû? Hadn't he studied?

Passive ma + negative passive Ma kar nehat kirin? Wasn't the work done?

20- MODAL WORDS

Modal meaning Kurmanji Transliteration English

can / be able to dikare dikare can / is able to

could / was able to dikart dikart could / was able to

be able to karîn karîn to be able to

must / have to divê divê must / have to

should / ought to divê divê should / ought to

need to pêwîst e pêwîst e need to / it is necessary

necessary pêwîst pêwîst necessary

may / might dibe dibe may / might

may / might dibe ku dibe ku may / might

perhaps belkî belkî perhaps / maybe

maybe dibe dibe maybe

probably bi îhtîmalê bi îhtîmalê probably

probably bi îhtîmaleke mezin bi îhtîmaleke mezin probably / most likely

likely guman e ku guman e ku likely / it is likely that

unlikely ne gengaz e ne gengaz e unlikely / not possible

possible gengaz gengaz possible

impossible ne gengaz ne gengaz impossible

perhaps dibe ku dibe ku perhaps / it may be that

certainly bi teqez bi teqez certainly

certainly teqez teqez certainly / definitely

surely bêguman bêguman surely / undoubtedly

undoubtedly bê guman bê guman undoubtedly

apparently xuya ye ku xuya ye ku apparently

seemingly wek xuya dike wek xuya dike apparently / seemingly

2. Ability — “can / be able to”

The main verb is:

karîn — karîn — to be able to

A common finite construction is:

dikare + infinitive

Kurmanji Transliteration English

Ez dikarim biçim. Ez dikarim biçim. I can go.

Tu dikarî bixwînî. Tu dikarî bixwînî. You can read.

Ew dikare bike. Ew dikare bike. He/she can do it.

Em dikarin biçin. Em dikarin biçin. We can go.

Hûn dikarin bixwînin. Hûn dikarin bixwînin. You can read.

Ew dikarin werin. Ew dikarin werin. They can come.

Main forms

Person Kurmanji Transliteration English

I can ez dikarim ez dikarim I can

you can tu dikarî tu dikarî you can

he/she can ew dikare ew dikare he/she can

we can em dikarin em dikarin we can

you can hûn dikarin hûn dikarin you can

they can ew dikarin ew dikarin they can

3. “Cannot / can't”

Negation:

nekarîn / nikarîn

Kurmanji Transliteration English

Ez nikarim biçim. Ez nikarim biçim. I cannot go.

Tu nikarî werî. Tu nikarî werî. You cannot come.

Ew nikare bixwîne. Ew nikare bixwîne. He/she cannot read.

Em nikarin bisekinin. Em nikarin bisekinin. We cannot wait.

4. Necessity — “must / have to”

The major modal construction is:

divê + subjunctive

Kurmanji Transliteration English

Divê ez biçim. Divê ez biçim. I must go.

Divê tu bixwînî. Divê tu bixwînî. You must read.

Divê ew were. Divê ew were. He/she must come.

Divê em bixebitin. Divê em bixebitin. We must work.

Divê hûn bisekinin. Divê hûn bisekinin. You must wait.

Divê ew biçin. Divê ew biçin. They must go.

divê is one of the most important Kurmanji modal forms.

5. “Must not / mustn't”

divê ... neke / ne ...

Kurmanji Transliteration English

Divê tu neçî. Divê tu neçî. You must not go.

Divê ew neke. Divê ew neke. He/she must not do it.

Divê em dernekevin. Divê em dernekevin. We must not go outside.

6. “Should / ought to”

Kurmanji commonly uses divê for advice as well as necessity.

divê + subjunctive

Divê tu bêdeng bimînî.

Divê tu bêdeng bimînî.

You should remain quiet.

Divê ew zûtir were.

Divê ew zûtir were.

He/she should come earlier.

So divê can correspond to:

must

have to

should

ought to

The exact English translation depends on context.

7. Need / necessity

Important expressions:

Kurmanji Transliteration English

pêwîst e pêwîst e it is necessary

pêwîstiya ... heye pêwîstiya ... heye there is a need for

pêdivî ye pêdivî ye it is necessary / needed

pêdivî bi ... heye pêdivî bi ... heye there is a need for

hewce ye hewce ye it is necessary / needed

hewce bûn hewce bûn to be necessary / needed

lazim e lazim e it is necessary / must

divê divê must / should

Examples:

Pêwîst e ku em biçin.

Pêwîst e ku em biçin.

It is necessary that we go.

Pêdivî ye ku tu bixwînî.

Pêdivî ye ku tu bixwînî.

You need to study/read.

8. Possibility — “may / might”

Important forms:

Kurmanji Transliteration English

dibe dibe may / might

dibe ku dibe ku it may be that

belkî belkî perhaps / maybe

belkî ku belkî ku perhaps

guman e ku guman e ku it is possible/likely that

îhtîmal heye îhtîmal heye there is a possibility

îhtîmal e îhtîmal e it is possible

gengaz e gengaz e it is possible

dibe ku jî dibe ku jî it may also be

Examples

Dibe ku ew were.

Dibe ku ew were.

He/she may come.

Belkî ew îro were.

Belkî ew îro were.

Maybe he/she will come today.

Îhtîmal heye ku baran bibare.

Îhtîmal heye ku baran bibare.

There is a possibility that it will rain.

9. Probability

Kurmanji Transliteration English

bi îhtîmalê bi îhtîmalê probably

bi îhtîmaleke mezin bi îhtîmaleke mezin very probably

guman e guman e it is likely

guman e ku guman e ku it is likely that

dibe ku dibe ku it may/might

belkî belkî perhaps

bi teqezî bi teqezî definitely

teqez teqez certainly/definitely

bêguman bêguman undoubtedly

bê guman bê guman without doubt

10. Permission — “may / be allowed to”

Permission is often expressed with destûr or maf constructions.

Kurmanji Transliteration English

destûr heye destûr heye permission is allowed

destûr heye ku... destûr heye ku... it is permitted to...

destûr dan destûr dan to permit / allow

destûrdayîn destûrdayîn permission

maf heye maf heye have the right to

mafê ... heye mafê ... heye have the right to

dikare dikare can / may

Example:

Tu dikarî bikevî hundir.

Tu dikarî bikevî hundir.

You may/can enter.

Destûr heye ku tu bikevî hundir.

Destûr heye ku tu bikevî hundir.

You are allowed to enter.

11. Prohibition

Kurmanji Transliteration English

nebe nebe don't be / may it not be

neke neke don't do

neçû neçû don't go

qedexe ye qedexe ye it is forbidden

qedexe ye ku... qedexe ye ku... it is forbidden to...

destûr tune destûr tune permission is not given

destûr nîne destûr nîne permission is not there

nikare nikare cannot / may not

Example:

Tu nekarî bikevî hundir.

Tu nekarî bikevî hundir.

You may not/cannot enter.

12. “Want to”

This is a modal-like volitional construction.

Kurmanji Transliteration English

xwestin xwestin to want

dixwaze dixwaze wants

dixwazim dixwazim I want

dixwazî dixwazî you want

dixwaze dixwaze he/she wants

dixwazin dixwazin we/they want

Examples:

Ez dixwazim biçim.

Ez dixwazim biçim.

I want to go.

Ew dixwaze bixwîne.

Ew dixwaze bixwîne.

He/she wants to read.

13. “Would like to”

A polite desire can be expressed with xwestin in appropriate forms/context.

Ez dixwazim...

Ez dixwazim...

I would like / I want...

Example:

Ez dixwazim alîkariya te bikim.

Ez dixwazim alîkariya te bikim.

I would like to help you.

14. Intention — “intend to / plan to”

Kurmanji Transliteration English

niyet kirin niyet kirin intend

niyeta ... heye niyeta ... heye intend to

plan kirin plan kirin plan

plan heye plan heye there is a plan

biryar dan biryar dan decide

biryar e biryar e it is decided

Example:

Ez niyet dikim ku biçim.

Ez niyet dikim ku biçim.

I intend to go.

15. Willingness

Kurmanji Transliteration English

amade ye amade ye is ready/willing

amade bûn amade bûn to be ready/willing

razî ye razî ye agrees / is willing

razî bûn razî bûn to agree / consent

dixwaze dixwaze wants to

qebûl dike qebûl dike accepts / agrees

Example:

Ew amade ye ku alîkarî bike.

Ew amade ye ku alîkarî bike.

He/she is willing to help.

16. Advice / recommendation

Kurmanji Transliteration English

divê divê should

baştir e baştir e it is better

baş e ku... baş e ku... it is good that...

pêşniyar e pêşniyar e it is recommended

pêşniyar kirin pêşniyar kirin to recommend

baş e ku tu... baş e ku tu... you should...

xweş e ku... xweş e ku... it would be good that...

Example:

Baştir e ku tu bêdeng bimînî.

Baştir e ku tu bêdeng bimînî.

It would be better for you to remain quiet.

17. Obligation vs. advice

The same divê can cover different strengths.

Kurmanji Transliteration English

Divê tu biçî. Divê tu biçî. You must go.

Divê tu xwe biparêzî. Divê tu xwe biparêzî. You should protect yourself.

Divê em zû biçin. Divê em zû biçin. We have to leave early.

Context determines whether divê is best translated as must, have to, or should.

18. “Have to”

Usually:

divê + subjunctive

Divê ez kar bikim.

Divê ez kar bikim.

I have to work.

Divê ew biçin.

Divê ew biçin.

They have to go.

19. “Be supposed to”

There is no single universal Kurmanji modal word identical to English be supposed to.

Possible constructions depend on meaning:

Kurmanji Transliteration English

divê divê should/be expected to

li bendê ye ku... li bendê ye ku... expected to / awaiting

hat dayîn hat dayîn was given/assigned

biryar e ku... biryar e ku... it is decided that...

20. “Used to”

This is not normally a simple modal word in Kurmanji. Past habitual meaning is generally expressed through past/imperfective constructions and context.

So English:

I used to live here.

does not correspond to a single Kurmanji modal equivalent of used to.

21. “Be likely to”

Kurmanji Transliteration English

guman e ku... guman e ku... likely to...

bi îhtîmalê... bi îhtîmalê... probably...

îhtîmal heye ku... îhtîmal heye ku... likely/possible that...

dibe ku... dibe ku... may/might...

Example:

Guman e ku ew were.

Guman e ku ew were.

He/she is likely to come.

22. “Be unlikely to”

Kurmanji Transliteration English

ne gengaz e ku... ne gengaz e ku... unlikely/impossible that...

kêm e ku... kêm e ku... unlikely that...

guman kêm e ku... guman kêm e ku... it is unlikely that...

23. “Impossible / possible”

Kurmanji Transliteration English

gengaz e gengaz e it is possible

gengaz nîne gengaz nîne it is not possible

ne gengaz e ne gengaz e it is impossible/not possible

mumkîn e mumkîn e it is possible

ne mumkîn e ne mumkîn e it is impossible

îhtîmal heye îhtîmal heye there is a possibility

24. “Certainly / definitely”

Kurmanji Transliteration English

teqez teqez definitely

bi teqezî bi teqezî definitely

bi teqez bi teqez certainly

bêguman bêguman undoubtedly

bê guman bê guman without doubt

bi rastî bi rastî truly / indeed

bi dilsozî bi dilsozî sincerely / genuinely

25. “Apparently / reportedly / supposedly”

These are epistemic/evidential modal expressions.

Kurmanji Transliteration English

xuya ye ku xuya ye ku apparently

xuya dike ku xuya dike ku it appears that

wek xuya dike wek xuya dike apparently / seemingly

dibêjin ku dibêjin ku they say that

tê gotin ku tê gotin ku it is said that

li gorî gotinan li gorî gotinan according to reports

Example:

Xuya ye ku ew nehat.

Xuya ye ku ew nehat.

Apparently, he/she did not come.

26. “Surely / probably / perhaps” spectrum

Strength Kurmanji Transliteration English

very certain bêguman bêguman undoubtedly

certain teqez teqez definitely

high probability bi îhtîmaleke mezin bi îhtîmaleke mezin very probably

probable bi îhtîmalê bi îhtîmalê probably

possible dibe ku dibe ku may/might

uncertain possibility belkî belkî perhaps

unlikely guman kêm e guman kêm e unlikely

impossible ne gengaz e ne gengaz e impossible

27. Volitional / desire-related modal expressions

Kurmanji Transliteration English

dixwazim dixwazim I want

dixwazî dixwazî you want

dixwaze dixwaze he/she wants

dixwazin dixwazin they/we want

hewce dike hewce dike needs

pêdivî heye pêdivî heye needs / there is a need

niyet dike niyet dike intends

biryar dide biryar dide decides

amade ye amade ye is willing/ready

razî ye razî ye is willing/agrees

28. Modal expressions with ku

A very important Kurmanji pattern is:

Modal expression + ku + clause

Examples:

Formation Example Transliteration English

pêwîst e ku + subjunctive Pêwîst e ku ew were. Pêwîst e ku ew were. It is necessary that he come.

dibe ku + subjunctive Dibe ku ew were. Dibe ku ew were. He may come.

guman e ku + subjunctive Guman e ku ew were. Guman e ku ew were. He is likely to come.

gengaz e ku + subjunctive Gengaz e ku ew were. Gengaz e ku ew were. It is possible that he comes.

ne gengaz e ku + subjunctive Ne gengaz e ku ew were. Ne gengaz e ku ew were. It is impossible that he comes.

divê + subjunctive Divê ew were. Divê ew were. He must/should come.

21- THERE IS / HAVE / BE

There is heye Pirtûkek heye.

There are hene Pirtûk hene.

There isn't nîne Pirtûkek nîne.

There aren't nînin Kes nînin.

Is there? ma ... heye? Ma av heye?

Are there? ma ... hene? Ma zarok hene?

There was hebû Malek hebû.

There were hebûn Kes hebûn.

There will be dê hebe/hebin Dê kes hebin.

I have a book Min pirtûkek heye I have a book

I have books Min pirtûk hene I have books

I don't have Min nîne I don't have

I had Min hebû I had

I will have Dê min hebe I will have

Do you have? Ma te ... heye? Do you have?

I have to go Divê ez biçim I must go

IMPERATIVES:

Positive singular bi- + stem bike! do!

Positive plural bi- + stem + in bikin! do!

Negative singular ne + imperative nebike! don't do!

Negative plural ne + plural imperative nekin! don't do!

Polite request ji kerema xwe + imperative Ji kerema xwe were. Please come.

Let's plural subjunctive Herin! Let's go!

Active command imperative verb Derî veke! = Open the door!

Passive command noun + bê + passive form Derî bê vekirin! = Let the door be opened!

Passive negative command noun + neyê + passive form Derî neyê vekirin! = Don't let the door be opened!

Passive obligation divê + passive Divê kar bê kirin. = The work must be done.