KAZAKH GRAMMAR

1- KAZAKH ALPHABET

А а a in father ана (ana) – mother

Ә ә a in cat, but longer әке (äke) – father

Б б b бала (bala) – child

В в v вагон (vagon)

Г г hard g гүл (gül) – flower

Ғ ғ voiced French/German throat r (similar to Arabic غ) ғап (ğap)

Д д d дос (dos) – friend

Е е ye / e ел (yel) – country

Ё ё yo (mostly Russian loanwords) ёлка

Ж ж zh in measure жыл (jyl) – year

З з z заң (zañ) – law

И и ee in see ит (it) – dog

Й й y in boy ай (ai) – moon

К к k кітап (kitap) – book

Қ қ deep q, like Arabic ق қазақ (qazaq)

Л л l лас (las)

М м m мен (men) – I

Н н n нан (nan) – bread

Ң ң ng in sing жаңа (jaña) – new

О о o in more от (ot) – fire

Ө ө German ö / French eu өнер (öner) – art

П п p піл (pil) – elephant

Р р rolled/trilled r робот (robot)

С с s су (su) – water

Т т t тас (tas) – stone

У у usually "u" or "w" depending on context оқу (oqu) – study

Ұ ұ oo in book ұл (ul) – son

Ү ү German ü / French u үй (üy) – house

Ф ф f (loanwords) футбол

Х х ch in German Bach хат (hat) – letter

Һ һ h қаһарман (qaһarman)

Ц ц ts (loanwords) цирк

Ч ч ch чемпион

Ш ш sh шаш (shaş) – hair

Щ щ shch (Russian loans) щетка

Ъ ъ hard sign (Russian loans only) объект

Ы ы deep unrounded i (Turkish ı) қыз (qyz) – girl

І і ee in see тіл (til) – language

Ь ь soft sign (Russian loans only) альбом

Э э e in bet (loanwords) экран

Ю ю yu Юрий

Я я ya Япония

2- WORD ORDER

1 Basic S + V S + V Мен ұйықтаймын. Men ūyqtaimyn. I sleep.

2 Direct object S + DO + V S + DO + V Мен кітапты оқимын. Men kitaptı oqimyn. I read the book.

3 Indirect object S + IO + DO + V S + IO + DO + V Мен оған кітап беремін. Men oğan kitap beremin. I give him/her a book.

4 Beneficiary S + Person + үшін + DO + V S + Person + üşin + DO + V Мен ол үшін кітап сатып аламын. Men ol üşin kitap satıp alamyn. I buy a book for him/her.

5 IO pronoun S + IO-ға/-ге + DO + V S + IO-ğa/-ge + DO + V Мен оған кітап беремін. Men oğan kitap beremin. I give him/her a book.

6 Adjective S + Adj + personal ending S + Adj + personal ending Бұл кітап үлкен. Būl kitap ülken. This book is big.

7 Adverb S + Adv + V S + Adv + V Ол кітапты тез оқиды. Ol kitaptı tez oqidy. He reads the book quickly.

8 DO + adverb S + DO + Adv + V S + DO + Adv + V Мен бұл кітапты тез оқимын. Men būl kitaptı tez oqimyn. I read this book quickly.

9 Time S + Time + V S + Time + V Мен бүгін жұмыс істеймін. Men bügin jūmys isteimin. I work today.

10 Place S + Place-де/-да/-те/-та + V S + Place-de/-da/-te/-ta + V Ол сонда тұрады. Ol sonda tūrady. He lives there.

11 Location / “be at” N + Location-да/-де/-та/-те + тұр/бар N + Location-da/-de/-ta/-te + tur/bar Кітап үстелдің үстінде тұр. Kitap üstel'diñ üstinde tūr. The book is on the table.

12 DO + location S + DO + Location-ға/-ге + V S + DO + Location-ğa/-ge + V Мен кітапты үстелдің үстіне қоямын. Men kitaptı üstel'diñ üstine qoıamyn. I put the book on the table.

13 Determiner + noun Det + N Det + N Бұл кітап жаңа. Būl kitap jaña. This book is new.

14 Det + adjective + noun Det + Adj + N Det + Adj + N Бұл үлкен кітап жаңа. Būl ülken kitap jaña. This big book is new.

15 Numeral + noun Num + N Num + N Екі кітап жаңа. Eki kitap jaña. Two books are new.

16 Conjunction Clause + және + Clause Clause + jäne + Clause Мен кітап оқимын, ал ол хат жазады. Men kitap oqimyn, al ol hat jazady. I read a book, and he writes a letter.

17 Conjunction + sequence Clause + содан кейін + Clause Clause + sodan keiin + Clause Мен кітап оқимын, содан кейін ол хат жазады. Men kitap oqimyn, sodan keiin ol hat jazady. I read a book, and then he writes a letter.

18 Present passive DO + Agent-мен/-пен/-бен + V-passive DO + Agent-men/-pen/-ben + V-passive Бұл кітап адамдар тарапынан оқылады. Būl kitap adamdar tarapynan oqylady. This book is read by people.

19 Passive + agent DO + Agent-мен/-пен/-бен + V-passive DO + Agent-men/-pen/-ben + V-passive Бұл кітап онымен оқылады. Būl kitap onymen oqylady. This book is read by him.

20 Passive + IO DO + Agent тарапынан + IO-ға/-ге + V-passive DO + Agent tarapynan + IO-ğa/-ge + V-passive Бұл кітап мұғалім тарапынан оқушыға беріледі. Būl kitap mūğalim tarapynan oquşığa beriledi. This book is given to the student by the teacher.

21 Passive + IO + agent DO + Agent тарапынан + IO-ға/-ге + V-passive DO + Agent tarapynan + IO-ğa/-ge + V-passive Бұл кітап мұғалім тарапынан оқушыға беріледі. Būl kitap mūğalim tarapynan oquşığa beriledi. This book is given to the student by the teacher.

22 Passive + time DO + Time + Agent-мен + V-passive DO + Time + Agent-men + V-passive Бұл кітап бүгін онымен оқылады. Būl kitap bügin onymen oqylady. This book is read by him today.

23 Passive + location DO + Agent тарапынан + Location-ға/-ге + V-passive DO + Agent tarapynan + Location-ğa/-ge + V-passive Бұл кітап онымен үстелдің үстіне қойылады. Būl kitap onymen üstel'diñ üstine qoıy l ady. This book is put on the table by him.

24 Passive + agent + time DO + Time + Agent-мен + V-passive DO + Time + Agent-men + V-passive Бұл кітап бүгін онымен оқылады. Būl kitap bügin onymen oqylady. This book is read by him today.

25 Passive + IO + agent + time DO + Time + Agent тарапынан + IO-ға/-ге + V-passive DO + Time + Agent tarapynan + IO-ğa/-ge + V-passive Бұл кітап бүгін мұғалім тарапынан оқушыға беріледі. Būl kitap bügin mūğalim tarapynan oquşığa beriledi. This book is given to the student by the teacher today.

26 Perfect passive DO + Agent-мен + V-passive + past DO + Agent-men + V-passive + past Бұл кітап адамдар тарапынан оқылды. Būl kitap adamdar tarapynan oqyldy. This book was read.

27 Perfect + agent DO + Agent-мен + V-passive + past DO + Agent-men + V-passive + past Бұл кітап онымен оқылды. Būl kitap onymen oqyldy. This book was read by him.

28 Future passive DO + Agent-мен + V-passive + future DO + Agent-men + V-passive + future Бұл кітап онымен оқылады. Būl kitap onymen oqylady. This book will be read by him.

29 Future passive + agent DO + Agent-мен + V-passive + future DO + Agent-men + V-passive + future Бұл кітап онымен оқылады. Būl kitap onymen oqylady. This book will be read by him.

30 Modal passive DO + V-passive + керек DO + V-passive + kerek Бұл кітап оқылуы керек. Būl kitap oqyluy kerek. This book must be read.

31 Negative S + DO + V-майды/-мейді S + DO + V-maidy/-meidi Мен бұл кітапты оқымаймын. Men būl kitaptı oqymaimyn. I do not read this book.

32 Negative passive DO + Agent-мен + V-passive-negative DO + Agent-men + V-passive-negative Бұл кітап онымен оқылмайды. Būl kitap onymen oqylmaidy. This book is not read by him.

33 Yes/no question S + V + ма/ме/ба/бе/па/пе? S + V + ma/me/ba/be/pa/pe? Сен бұл кітапты оқисың ба? Sen būl kitaptı oqısyñ ba? Do you read this book?

34 Passive question DO + Agent-мен + V-passive + ма/ме? DO + Agent-men + V-passive + ma/me? Бұл кітап адамдар тарапынан оқыла ма? Būl kitap adamdar tarapynan oqyla ma? Is this book read by people?

35 Agent question DO + кіммен + V-passive + ? DO + kimmen + V-passive + ? Бұл кітап кіммен оқылды? Būl kitap kimmen oqyldy? Who read this book?

36 IO question S + кімге + DO + V + ? S + kimge + DO + V + ? Сен бұл кітапты кімге бересің? Sen būl kitaptı kimge beresiñ? Who do you give this book to?

37 Imperative V imperative V imperative Бұл кітапты оқыңыз! Būl kitaptı oqyñyz! Read this book!

38 Imperative + IO IO-ға/-ге + DO + беріңіз IO-ğa/-ge + DO + beriñiz Оған бұл кітапты беріңіз! Oğan būl kitaptı beriñiz! Give him/her this book!

39 Passive imperative / obligation DO + V-passive + уы керек DO + V-passive + uy kerek Бұл кітап оқылуы керек! Būl kitap oqyluy kerek! This book must be read!

40 Infinitive V-у V-u Кітап оқу Kitap oqu to read a book

41 Infinitive + DO DO + V-у DO + V-u Бұл кітапты оқу Būl kitaptı oqu to read this book

42 Passive infinitive V-passive + у V-passive + u Оқылу Oqylu to be read

43 Purpose S + V-у үшін + V S + V-u üşin + V Мен ойнау үшін тамақ ішемін. Men oynau üşin tamaq işemin. I eat in order to play.

44 Relative clause Relative clause + N Relative clause + N Мен оқыған кітап қызық. Men oqığan kitap qyzyq. The book that I read is interesting.

45 Passive relative V-passive + -ған/-ген + N V-passive + -ğan/-gen + N Ол оқыған кітап қызық. Ol oqığan kitap qyzyq. The book that was read by him is interesting.

46 Conditional Егер + Clause-са/-се, Clause Eger + Clause-sa/-se, Clause Егер уақытым болса, кітап оқимын. Eger uaqytym bolsa, kitap oqimyn. If I have time, I will read.

47 Conditional + passive Егер + DO + V-passive-са/-се, Clause Eger + DO + V-passive-sa/-se, Clause Егер бұл кітап оқылса, ол бір нәрсе үйренеді. Eger būl kitap oqylsa, ol bir närse üirenedi. If this book is read, he will learn something.

48 Reported speech S + “quote” + деп + V S + “quote” + dep + V Ол «Мен кітап оқимын» деп айтты. Ol «Men kitap oqimyn» dep aitty. He said, “I read a book.”

49 Reported question S + Person-ға/-ге + Question clause + екенін + сұрады S + Person-ğa/-ge + Question clause + ekenin + sūrady Ол менен кітап оқитын-оқымайтынымды сұрады. Ol menen kitap oqityn-oqymaitynymdy sūrady. He asked me whether I read the book.

50 Reported command S + Person-ға/-ге + V-уды/-уді + айтты S + Person-ğa/-ge + V-udy/-udi + aitty Ол маған кітап оқуымды айтты. Ol mağan kitap oquymdy aitty. He told me to read the book.

INDIRECT OBJECT:

Basic indirect object S + IO + DO + V S + IO + DO + V Мен балаға кітап бердім. I gave the child a book.

Dative case N + -ға/-ге/-қа/-ке N + -ğa/-ge/-qa/-ke балаға to the child

After voiced sound N + -ға/-ге N + -ğa/-ge досқа? → досқа to a friend

After voiceless sound N + -қа/-ке N + -qa/-ke мектепке to school

IO pronoun S + pronoun-dative + DO + V S + pronoun-dative + DO + V Мен оған кітап бердім. I gave him/her a book.

IO + possessive Possessor + N + possessive + dative Possessor + N + possessive + dative Мен анама хат жаздым. I wrote my mother a letter.

IO with person S + Person-dative + DO + V S + Person-dative + DO + V Мен досыма шындықты айттым. I told my friend the truth.

IO with “for” S + Person + үшін + DO + V S + Person + üşin + DO + V Мен ол үшін кітап сатып алдым. I bought a book for him/her.

Question: to whom? кімге + V? kimge + V? Сен кітапты кімге бердің? To whom did you give the book?

Question: to what? неге + V? nege + V? Сен неге қарадың? What did you look at?

GENITIVE:

Genitive Possessor + -ның/-нің/-дың/-дің/-тың/-тің + Possession + possessive Possessor + -nyñ/-niñ/-dyñ/-diñ/-tyñ/-tiñ + Possession + possessive Баланың кітабы the child's book

Person's possession Person + GEN + N + POSS Person + GEN + N + POSS Менің кітабым my book

Possessive relationship N + GEN + N + POSS N + GEN + N + POSS Мұғалімнің кітабы the teacher's book

“Of” relationship N + GEN + N + POSS N + GEN + N + POSS Қазақстанның астанасы Kazakhstan's capital

INDEPENDENT:

mine менікі meniki мен + ікі

yours сенікі seniki сен + ікі

yours (formal) сіздікі sizdiki сіз + дікі

his/hers оныкі onyki ол + ыкі

ours біздікі bizdiki біз + дікі

yours (plural) сендердікі senderdiki сендер + дікі

yours (formal plural) сіздердікі sizderdiki сіздер + дікі

theirs олардікі olardiki олар + дікі

Бұл кітап менікі. Būl kitap meniki.

WAS GOING TO:

was going to V-мақ/-мек еді V-maq/-mek edi Мен келмек едім.

was intending to V-уға/-уге ниеттенді V-uğa/-üge niettendi Мен келуге ниеттендім.

was planning to V-уды/-уді жоспарлады V-udy/-udi josparlady Мен келуді жоспарладым.

was supposed to V-уы/-уі керек еді V-uı/-üi kerek edi Мен келуім керек еді.

was not going to V-ма/-ме + мақ/-мек емес еді V-ma/-me + maq/-mek emes edi Мен келмек емес едім.

1. “Was going to” — -мақ/-мек еді

This is a very useful pattern for an intended action in the past:

V-мақ/-мек + еді

V-maq/-mek + edi

English Kazakh Transliteration

I was going to come Мен келмек едім. Men kelmek edim.

You were going to come Сен келмек едің. Sen kelmek ediñ.

He/she was going to come Ол келмек еді. Ol kelmek edi.

We were going to come Біз келмек едік. Biz kelmek edik.

You were going to come Сендер келмек едіңдер. Sender kelmek ediñder.

They were going to come Олар келмек еді. Olar kelmek edi.

Formation

Part Meaning

кел- come

-мек intended/going to

еді was/were

Мен келмек едім.

Men kelmek edim.

= I was going to come.

2. “Was intending to”

Another natural construction is:

V-уға/-уге + ниеттенді

V-uğa/-üge + niettendi

For the past:

Мен келуге ниеттендім.

Men keluğe niettendim.

= I intended to come.

English Kazakh Transliteration

I intended to come Мен келуге ниеттендім. Men keluğe niettendim.

He intended to leave Ол кетуге ниеттенді. Ol ketuge niettendi.

We intended to study Біз оқуға ниеттендік. Biz oquğa niettendik.

3. “Was planning to”

Use:

V-уды/-уді жоспарлады

V-udy/-udi josparlady

Мен баруды жоспарладым.

Men barudy josparladym.

= I was planning to go.

English Kazakh Transliteration

I was planning to go Мен баруды жоспарладым. Men barudy josparladym.

You were planning to come Сен келуді жоспарладың. Sen keludi josparladyñ.

He was planning to study Ол оқуды жоспарлады. Ol oqudy josparlady.

We were planning to leave Біз кетуді жоспарладық. Biz ketudi josparladyq.

4. “Was supposed to”

For an obligation or expected action in the past:

V-уы/-уі керек еді

V-uı/-üi kerek edi

Мен баруым керек еді.

Men baruym kerek edi.

= I was supposed to go. / I was supposed to leave.

Notice the possessive suffix on the verbal noun:

бару + ым + керек еді

baru + ym + kerek edi

Literally something like “my going was necessary.”

English Kazakh Transliteration

I was supposed to go Мен баруым керек еді. Men baruym kerek edi.

You were supposed to go Сен баруың керек еді. Sen baruyñ kerek edi.

He/she was supposed to go Ол баруы керек еді. Ol baruy kerek edi.

We were supposed to go Біз баруымыз керек еді. Biz baruymyz kerek edi.

You were supposed to go Сендер баруларың керек еді. Sender barularyñ kerek edi.

They were supposed to go Олар баруы керек еді. Olar baruy kerek edi.

5. Negative “was going to”

For “was not going to”, you can negate the intended action:

V-ма/-ме + мақ/-мек + еді

Мен бармақ емес едім.

Men barmak emes edim.

= I was not going to go.

Another natural way, especially for an intention:

Мен баруға ниеттенген жоқпын.

Men baruğa niettengen joqpyn.

= I did not intend to go.

2- NOUNS

Declension Pattern 1 – Back vowel + ends in a vowel

Example: бала (bala) – child

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative бала bala балалар balalar

Genitive баланың balanyñ балалардың balalardyñ

Dative балаға balağa балаларға balalarğa

Accusative баланы balany балаларды balalardy

Locative балада balada балаларда balalarda

Ablative баладан baladan балалардан balalardan

Instrumental баламен balamen балалармен balalarmen

Declension Pattern 2 – Front vowel + ends in a vowel

Example: көше (köşe) – street

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative көше köşe көшелер köşeler

Genitive көшенің köşeniñ көшелердің köşelerdiñ

Dative көшеге köşege көшелерге köşelerge

Accusative көшені köşeni көшелерді köşelerdi

Locative көшеде köşede көшелерде köşelerde

Ablative көшеден köşeden көшелерден köşelerden

Instrumental көшемен köşemen көшелермен köşelermen

Declension Pattern 3 – Back vowel + voiced consonant

Example: адам (adam) – person

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative адам adam адамдар adamdar

Genitive адамның adamnyñ адамдардың adamdardyñ

Dative адамға adamğa адамдарға adamdarğa

Accusative адамды adamdy адамдарды adamdardy

Locative адамда adamda адамдарда adamdarda

Ablative адамнан adamnan адамдардан adamdardan

Instrumental адаммен adammen адамдармен adamdarmen

Declension Pattern 4 – Front vowel + voiced consonant

Example: гүл (gül) – flower

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative гүл gül гүлдер gülder

Genitive гүлдің güldiñ гүлдердің gülderdiñ

Dative гүлге gülge гүлдерге gülderge

Accusative гүлді güldi гүлдерді gülderdi

Locative гүлде gülde гүлдерде gülderde

Ablative гүлден gülden гүлдерден gülderden

Instrumental гүлмен gülmen гүлдермен güldermen

Declension Pattern 5 – Back vowel + voiceless consonant

Example: кітап (kitap) – book

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative кітап kitap кітаптар kitaptar

Genitive кітаптың kitaptyñ кітаптардың kitaptardyñ

Dative кітапқа kitapqa кітаптарға kitaptarğa

Accusative кітапты kitapty кітаптарды kitaptardy

Locative кітапта kitapta кітаптарда kitaptarda

Ablative кітаптан kitaptan кітаптардан kitaptardan

Instrumental кітаппен kitappen кітаптармен kitaptarmen

Declension Pattern 6 – Front vowel + voiceless consonant

Example: мектеп (mektep) – school

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative мектеп mektep мектептер mektepter

Genitive мектептің mekteptiñ мектептердің mektepterdiñ

Dative мектепке mektepke мектептерге mektepterge

Accusative мектепті mektepti мектептерді mektepterdi

Locative мектепте mektepte мектептерде mektepterde

Ablative мектептен mektepten мектептерден mektepterden

Instrumental мектеппен mekteppen мектептермен mekteptermen

Declension Pattern 7 – Ends in й

Example: сарай (sarai) – palace

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative сарай sarai сарайлар sarailar

Genitive сарайдың saraidyñ сарайлардың sarailardyñ

Dative сарайға saraiğa сарайларға sarailarğa

Accusative сарайды saraidy сарайларды sarailardy

Locative сарайда saraida сарайларда sarailarda

Ablative сарайдан saraidan сарайлардан sarailardan

Instrumental сараймен saraimen сарайлармен sarailarmen

Declension Pattern 8 – Ends in л

Example: жол (jol) – road

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative жол jol жолдар joldar

Genitive жолдың joldyñ жолдардың joldardyñ

Dative жолға jolğa жолдарға joldarğa

Accusative жолды joldy жолдарды joldardy

Locative жолда jolda жолдарда joldarda

Ablative жолдан joldan жолдардан joldardan

Instrumental жолмен jolmen жолдармен joldarmen

Declension Pattern 9 – Ends in н

Example: күн (kün) – day

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative күн kün күндер künder

Genitive күннің künniñ күндердің künderdiñ

Dative күнге künge күндерге künderge

Accusative күнді kündi күндерді künderdi

Locative күнде künde күндерде künderde

Ablative күннен künnen күндерден künderden

Instrumental күнмен künmen күндермен kündermen

Declension Pattern 10 – Ends in ң

Example: заң (zañ) – law

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative заң zañ заңдар zañdar

Genitive заңның zañnyñ заңдардың zañdardyñ

Dative заңға zañğa заңдарға zañdarğa

Accusative заңды zañdy заңдарды zañdardy

Locative заңда zañda заңдарда zañdarda

Ablative заңнан zañnan заңдардан zañdardan

Instrumental заңмен zañmen заңдармен zañdarmen

Declension Pattern 11 – Ends in р

Example: дәрігер (däriger) – doctor

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative дәрігер däriger дәрігерлер därigerler

Genitive дәрігердің därigerdiñ дәрігерлердің därigerlerdiñ

Dative дәрігерге därigerge дәрігерлерге därigerlerge

Accusative дәрігерді därigerdi дәрігерлерді därigerlerdi

Locative дәрігерде därigerde дәрігерлерде därigerlerde

Ablative дәрігерден därigerden дәрігерлерден därigerlerden

Instrumental дәрігермен därigermen дәрігерлермен därigerlermen

Declension Pattern 12 – Ends in з

Example: ауыз (auyz) – mouth

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative ауыз auyz ауыздар auyzdar

Genitive ауыздың auyzdyñ ауыздардың auyzdardyñ

Dative ауызға auyzğa ауыздарға auyzdarğa

Accusative ауызды auyzdy ауыздарды auyzdardy

Locative ауызда auyzda ауыздарда auyzdarda

Ablative ауыздан auyzdan ауыздардан auyzdardan

Instrumental ауызбен auyzben ауыздармен auyzdarmen

Declension Pattern 13 – Ends in ж

Example: тәж (täj) – crown

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative тәж täj тәждер täjder

Genitive тәждің täjdiñ тәждердің täjderdiñ

Dative тәжге täjge тәждерге täjderge

Accusative тәжді täjdi тәждерді täjderdi

Locative тәжде täjde тәждерде täjderde

Ablative тәжден täjden тәждерден täjderden

Instrumental тәжбен täjben тәждермен täjdermen

Declension Pattern 14 – Ends in б

Example: кітапқап is not a common noun ending, so a clearer example is жеб (an archaic word). In modern Kazakh, nouns ending in б are uncommon, but when they occur, they behave like other voiced consonant-final nouns.

Illustrative example: жеб (jeb)

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative жеб jeb жебдер jebder

Genitive жебдің jebdiñ жебдердің jebderdiñ

Dative жебге jebge жебдерге jebderge

Accusative жебді jebdi жебдерді jebderdi

Locative жебде jebde жебдерде jebderde

Ablative жебден jebden жебдерден jebderden

Instrumental жеббен jebben жебдермен jebdermen

Note: Native Kazakh nouns ending in б are very rare. This pattern is included mainly to illustrate how voiced consonant-final nouns behave.

Declension Pattern 15 – Ends in г / ғ

Example: педагог (pedagog) – teacher (loanword)

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative педагог pedagog педагогтар pedagogtar

Genitive педагогтың pedagogtyñ педагогтардың pedagogtardyñ

Dative педагогқа pedagogqa педагогтарға pedagogtarğa

Accusative педагогты pedagogty педагогтарды pedagogtardy

Locative педагогта pedagogta педагогтарда pedagogtarda

Ablative педагогтан pedagogtan педагогтардан pedagogtardan

Instrumental педагогпен pedagogpen педагогтармен pedagogtarmen

Important: Many loanwords ending in г or б undergo devoicing before voiceless-initial suffixes, so they often behave like voiceless-final nouns.

Declension Pattern 16 – Ends in к

Example: жүрек (jürek) – heart

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative жүрек jürek жүректер jürekter

Genitive жүректің jürektiñ жүректердің jürekterdiñ

Dative жүрекке jürekke жүректерге jürekterge

Accusative жүректі jürekti жүректерді jürekterdi

Locative жүректе jürekte жүректерде jürekterde

Ablative жүректен jürekten жүректерден jürekterden

Instrumental жүрекпен jürekpen жүректермен jürektermen

Declension Pattern 17 – Ends in қ

Example: аяқ (ayaq) – foot

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative аяқ ayaq аяқтар ayaqtar

Genitive аяқтың ayaqtyñ аяқтардың ayaqtardyñ

Dative аяққа ayaqqa аяқтарға ayaqtarğa

Accusative аяқты ayaqty аяқтарды ayaqtardy

Locative аяқта ayaqta аяқтарда ayaqtarda

Ablative аяқтан ayaqtan аяқтардан ayaqtardan

Instrumental аяқпен ayaqpen аяқтармен ayaqtarmen

Pattern 18 – Nouns ending in с

Example: дыбыс (dybys) – sound

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative дыбыс dybys дыбыстар dybystar

Genitive дыбыстың dybystyñ дыбыстардың dybystardyñ

Dative дыбысқа dybysqa дыбыстарға dybystarğa

Accusative дыбысты dybysty дыбыстарды dybystardy

Locative дыбыста dybysta дыбыстарда dybystarda

Ablative дыбыстан dybystan дыбыстардан dybystardan

Instrumental дыбыспен dybyspen дыбыстармен dybystarmen

Pattern 19 – Nouns ending in ш

Example: күнтізбеш is not a common noun. A natural example is:

қамыс ends in с, not ш. Native nouns ending in ш are uncommon, but the declension is regular.

Example: шаш (şaş) – hair

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative шаш şaş шаштар şaştar

Genitive шаштың şaştyñ шаштардың şaştardyñ

Dative шашқа şaşqa шаштарға şaştarğa

Accusative шашты şaşty шаштарды şaştardy

Locative шашта şaşta шаштарда şaştarda

Ablative шаштан şaştan шаштардан şaştardan

Instrumental шашпен şaşpen шаштармен şaştarmen

Pattern 20 – Nouns ending in т

Example: хат (hat) – letter

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative хат hat хаттар hattar

Genitive хаттың hattyñ хаттардың hattardyñ

Dative хатқа hatqa хаттарға hattarğa

Accusative хатты hatty хаттарды hattardy

Locative хатта hatta хаттарда hattarda

Ablative хаттан hattan хаттардан hattardan

Instrumental хатпен hatpen хаттармен hattarmen

Pattern 21 – Nouns ending in п

Example: жауап (jauap) – answer

This pattern is special because the final п often becomes б before vowel-initial suffixes.

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative жауап jauap жауаптар jauaptar

Genitive жауаптың jauaptyñ жауаптардың jauaptardyñ

Dative жауапқа jauapqa жауаптарға jauaptarğa

Accusative жауапты jauapty жауаптарды jauaptardy

Locative жауапта jauapta жауаптарда jauaptarda

Ablative жауаптан jauaptan жауаптардан jauaptardan

Instrumental жауаппен jauappen жауаптармен jauaptarmen

Pattern 22 – Nouns ending in м

Example: бөлім (bölim) – section

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative бөлім bölim бөлімдер бөлімдер (bölimder)

Genitive бөлімнің bölimniñ бөлімдердің bölimderdiñ

Dative бөлімге bölimge бөлімдерге bölimderge

Accusative бөлімді bölimdi бөлімдерді bölimderdi

Locative бөлімде bölimde бөлімдерде bölimderde

Ablative бөлімнен bölimnen бөлімдерден bölimderden

Instrumental бөліммен bölimmen бөлімдермен bölimdermen

Pattern 23 – Loanwords (including some Russian-origin nouns)

Most loanwords form the plural exactly like native Kazakh nouns. The plural suffix is chosen by vowel harmony and the final sound.

Example 1: компьютер (kompüter) – computer

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative компьютер kompüter компьютерлер kompüterler

Genitive компьютердің kompüterdiñ компьютерлердің kompüterlerdiñ

Dative компьютерге kompüterge компьютерлерге kompüterlerge

Accusative компьютерді kompüterdi компьютерлерді kompüterlerdi

Locative компьютерде kompüterde компьютерлерде kompüterlerde

Ablative компьютерден kompüterden компьютерлерден kompüterlerden

Instrumental компьютермен kompütermen компьютерлермен kompüterlermen

Example 2: музей (muzei) – museum

Case Singular Transliteration Plural Transliteration

Nominative музей muzei музейлер muzeiler

Genitive музейдің muzeidiñ музейлердің muzeilerdiñ

Dative музейге muzeige музейлерге muzeilerge

Accusative музейді muzeidi музейлерді muzeilerdi

Locative музейде muzeide музейлерде muzeilerde

Ablative музейден muzeiden музейлерден muzeilerden

Instrumental музеймен muzeimen музейлермен muzeilermen

Pattern 24 – Proper Nouns

Proper names referring to unique people or places normally do not have plural forms.

Example

Астана (Astana)

There is normally no plural because there is only one Astana.

Case Singular Transliteration

Nominative Астана Astana

Genitive Астананың Astananyñ

Dative Астанаға Astanağa

Accusative Астананы Astanany

Locative Астанада Astanada

Ablative Астанадан Astanadan

Instrumental Астанамен Astanamen

1. Final Consonant Alternation (Stem Changes)

Some nouns change their final consonant before vowel-initial suffixes.

Pattern A – қ → ғ

Example:

құлақ (qūlaq) – ear

Form Kazakh Transliteration

Nominative құлақ qūlaq

Genitive құлағының qūlağynyñ

Dative құлағына qūlağyna

Accusative құлағын qūlağyn

Notice:

қ → ғ

Pattern B – к → г

Example:

жүрек (jürek) – heart

Form Kazakh Transliteration

Nominative жүрек jürek

Dative жүрекке jürekke

Possessive жүрегі jüregi

The к becomes г before some vowel-initial possessive suffixes.

Pattern C – п → б

Example:

кітап (kitap) – book

Form Kazakh Transliteration

Nominative кітап kitap

My book кітабым kitabym

His book кітабы kitaby

Here:

п → б

before vowel-initial possessive suffixes.

2. Possessive Declension

Example:

кітап (kitap)

English Kazakh Transliteration

my book кітабым kitabym

my book's кітабымның kitabymnyñ

to my book кітабыма kitabyma

in my book кітабымда kitabymda

Structure:

Root + Possessive + Case

3. Plural + Possessive + Case

Example:

кітаптарымыздан

(kitaptarymyzdan)

Part Meaning

кітап book

-тар plural

-ымыз our

-дан from

Translation:

from our books

4. Personal Names

Names decline exactly like nouns.

Example:

Айгүл

(Aigül)

Case Kazakh Transliteration

Nominative Айгүл Aigül

Genitive Айгүлдің Aigüldiñ

Dative Айгүлге Aigülge

Accusative Айгүлді Aigüldi

Locative Айгүлде Aigülde

Ablative Айгүлден Aigülden

Instrumental Айгүлмен Aigülmen

5. Geographic Names

Example:

Қазақстан

(Qazaqstan)

Case Kazakh Transliteration

Nominative Қазақстан Qazaqstan

Genitive Қазақстанның Qazaqstannyñ

Dative Қазақстанға Qazaqstanğa

Accusative Қазақстанды Qazaqstandy

Locative Қазақстанда Qazaqstanda

Ablative Қазақстаннан Qazaqstannan

Instrumental Қазақстанмен Qazaqstanmen

6. Compound Nouns

Compound nouns decline only on the final element.

Example:

теміржол

(temirjol)

railway

Case Kazakh Transliteration

Nominative теміржол temirjol

Genitive теміржолдың temirjoldyñ

Dative теміржолға temirjolğa

7. Loanwords

Loanwords generally follow the same declension rules as native nouns.

Example:

компьютер

(kompüter)

Case Kazakh Transliteration

Nominative компьютер kompüter

Genitive компьютердің kompüterdiñ

Dative компьютерге kompüterge

Accusative компьютерді kompüterdi

Locative компьютерде kompüterde

Ablative компьютерден kompüterden

Instrumental компьютермен kompütermen

8. Acronyms

Acronyms are declined according to their pronunciation.

Example:

БҰҰ

(BŪŪ – UN)

Case Kazakh Transliteration

Nominative БҰҰ BŪŪ

Genitive БҰҰ-ның BŪŪ-nyñ

Dative БҰҰ-ға BŪŪ-ğa

A hyphen is often used with abbreviations before adding suffixes.

Complete Noun Structure

A Kazakh noun can contain several suffixes in a fixed order:

Root + Plural + Possessive + Case

Example:

кітаптарымызбен

(kitaptarymyzben)

with our books

Part Transliteration Meaning

кітап kitap book

-тар -tar plural

-ымыз -ymyz our

-мен -men with

INDIRECT OBJECT:

(Give) Subject + Indirect Object (Dative) + Direct Object + Verb Subject + IO (-ğa/-ge/-qa/-ke) + DO + Verb Мен балаға кітап бердім. (Men balağa kitap berdim.) I gave a book to the child.

(Tell) Subject + Indirect Object (Dative) + Information + Verb Subject + IO + Information + Verb Мен досыма шындықты айттым. (Men dosyma şyndyqty aittym.) I told my friend the truth.

(Write) Subject + Indirect Object (Dative) + Object + Verb Subject + IO + Object + Verb Мен анама хат жаздым. (Men anama hat jazdym.) I wrote a letter to my mother.

The rest are the same structure as write and give

GENITIVE: Possessor (Genitive) + Noun Possessor Баланың кітабы. (Balanyñ kitaby.) (The book of the child)

Nominative Subject + Verb Subject + Verb Кітап үстелде жатыр. (Kitap üstelde jatyr.) The book is on the table.

Genitive Possessor (Genitive) + Possession + Possessive Possessor + Genitive + Possession + Possessive Кітаптың мұқабасы көк. (Kitaptyñ mūqabasy kök.) The book's cover is blue.

Dative Subject + Dative Noun + Verb Subject + Noun + Dative + Verb Мен кітапқа қарадым. (Men kitapqa qaradym.) I looked at the book.

Accusative Subject + Direct Object + Verb Subject + Object + Verb Мен кітапты оқыдым. (Men kitapty oqydym.) I read the book.

Locative Subject + Locative Noun + Verb Subject + Noun + Locative + Verb Қалам кітапта жатыр. (Qalam kitapta jatyr.) The pen is on the book.

Ablative Subject + Ablative Noun + Verb Subject + Noun + Ablative + Verb Мен кітаптан мысал алдым. (Men kitaptan mysal aldym.) I took an example from the book.

Instrumental Subject + Instrumental Noun + Verb Subject + Noun + Instrumental + Verb Мен кітаппен жұмыс істедім. (Men kitappen jūmys istedim.) I worked with the

3- ADJECTIVES:

Attributive Adjective + Noun Adjective + Noun үлкен үй (ülken üi) big house

Predicate Noun + Adjective Noun + Adjective Үй үлкен. (Üi ülken.) The house is big.

Plural Adjective + Plural Noun Adjective + Plural Noun үлкен үйлер (ülken üiler) big houses

Case Adjective + Noun + Case Ending Adjective + Noun + Case үлкен үйге (ülken üige) to the big house

TO BE VERB:

I мен men Мен студентпін. I am a student.

you (sg.) сен sen Сен студентсің. You are a student.

he/she ол ol Ол студент. He/she is a student.

we біз biz Біз студентпіз. We are students.

you (pl./formal) сіз siz Сіз студентсіз. You are a student.

they олар olar Олар студенттер. They are students.

Notice the present copular endings:

-мын/-мін, -сың/-сің, Ø, -мыз/-міз, -сыз/-сіз, Ø

These are copular/personal endings, not a separate word meaning “am/is/are.”

With an adjective

Мен бақыттымын.

Men baqyttymyn.

I am happy.

Сен бақыттысың.

Sen baqyttyсыñ.

You are happy.

Ол бақытты.

Ol baqytty.

He/she is happy.

2. Infinitive “to be”

The basic verb is:

болу — bolu — to be / become

Form Kazakh Transliteration Meaning

Infinitive болу bolu to be / become

Stem бол- bol- be/become

Present/future stem бол- bol- be/will be

3. Future “will be”

Kazakh uses the -ар/-ер/-р future form with personal endings.

Formation

болар + personal ending

Pronoun Kazakh Transliteration English

мен болармын bolarmyn I will be

сен боларсың bolarsyñ you will be

ол болар bolar he/she will be

біз болармыз bolarmyz we will be

сіз боларсыз bolarsyz you will be

олар болар bolar they will be

Example:

Мен дәрігер болармын.

Men däriger bolarmyn.

I will be a doctor.

4. Future / intended “to be”

Another very common construction is:

болатын болу

bolatyn bolu

to be going to be / to be destined to be

Example:

Мен дәрігер болатын боламын.

Men däriger bolatyn bolamyn.

I am going to become a doctor.

5. Past “was/were”

The most important past form is болды (boldy, “was/became”).

Formation

бол- + -ды/-ді + personal ending where required

Pronoun Kazakh Transliteration English

мен болдым boldym I was

сен болдың boldyñ you were

ол болды boldy he/she was

біз болдық boldyq we were

сіз болдыңыз boldyñyz you were

олар болды boldy they were

Example:

Мен студент болдым.

Men student boldym.

I was a student.

Ол мұғалім болды.

Ol mūğalim boldy.

He/she was a teacher.

6. Past “was” with a noun/adjective

Kazakh can also use the - еді construction for a past state.

noun/adjective + еді

Pronoun Form Transliteration Meaning

мен едім edim I was

сен едің ediñ you were

ол еді edi he/she was

біз едік edik we were

сіз едіңіз ediñiz you were

олар еді edi they were

Example:

Мен студент едім.

Men student edim.

I was a student.

Сен бақытты едің.

Sen baqytty ediñ.

You were happy.

Ол мұғалім еді.

Ol mūğalim edi.

He/she was a teacher.

Difference

болды often has a sense of became / was, while еді is particularly useful for describing a past state or identity.

7. Present continuous “to be”

If you mean “I am being / am in the process of becoming”, Kazakh uses:

болып жатырмын

bolyp jatyrmyn

Pronoun Kazakh Transliteration English

мен болып жатырмын bolyp jatyrmyn I am being/becoming

сен болып жатырсың bolyp jatyrsyñ you are being/becoming

ол болып жатыр bolyp jatyr he/she is being/becoming

біз болып жатырмыз bolyp jatyrmyz we are being/becoming

сіз болып жатырсыз bolyp jatyrsyz you are being/becoming

олар болып жатыр bolyp jatyr they are being/becoming

Example:

Ол жақсы адам болып жатыр.

Ol jaqsy adam bolyp jatyr.

He/she is becoming a good person.

This is not normally used simply to translate English “I am a student.” For that, use:

Мен студентпін.

Men studentpin.

I am a student.

8. Present perfect “have been”

Kazakh commonly uses the -ған/-ген + possessive + болу construction.

Example

Мен болғанмын.

Men bolğanmyn.

I have been / I had been.

Pronoun Kazakh Transliteration

мен болғанмын bolğanmyn

сен болғансың bolğansyñ

ол болған bolğan

біз болғанбыз bolğanbyz

сіз болғансыз bolğansyz

олар болған bolğan

Example:

Мен Қазақстанда болғанмын.

Men Qazaqstanda bolğanmyn.

I have been to Kazakhstan / I had been in Kazakhstan.

9. Past perfect “had been”

A common construction is:

-ған/-ген + еді

Example:

Мен Қазақстанда болған едім.

Men Qazaqstanda bolğan edim.

I had been in Kazakhstan.

Pronoun Form

I болған едім — bolğan edim

you болған едің — bolğan ediñ

he/she болған еді — bolğan edi

we болған едік — bolğan edik

you (formal/pl.) болған едіңіз — bolğan ediñiz

they болған еді — bolğan edi

10. Future perfect “will have been”

A useful construction is:

болған + болу

or contextually:

болып қойған болу

Example:

Мен дәрігер болған боламын.

Men däriger bolğan bolamyn.

I will have been/become a doctor.

For a completed state:

Мен үйде болып қойған боламын.

Men üide bolyp qoığan bolamyn.

I will have already been at home.

11. Conditional “would be”

Since you have been studying conditionals, this is important.

Formation

болса еді = if only it were / would be

болар еді = would be

Pronoun Kazakh Transliteration English

мен болар едім bolar edim I would be

сен болар едің bolar ediñ you would be

ол болар еді bolar edi he/she would be

біз болар едік bolar edik we would be

сіз болар едіңіз bolar ediñiz you would be

олар болар еді bolar edi they would be

Example:

Мен бақытты болар едім.

Men baqytty bolar edim.

I would be happy.

12. Negative “to be”

Present

For nominal/adjectival sentences, use емес (emes, “not”).

Pronoun Kazakh Transliteration

мен емеспін emespin

сен емессің emessiñ

ол емес emes

біз емеспіз emespiz

сіз емессіз emessiz

олар емес emes

Мен студент емеспін.

Men student emespin.

I am not a student.

Past negative

емес едім / емес едің / емес еді...

Мен студент емес едім.

Men student emes edim.

I was not a student.

Future negative

болмаймын

Pronoun Kazakh Transliteration English

мен болмаймын bolmaimyn I will not be

сен болмайсың bolmaisyñ you will not be

ол болмайды bolmaidy he/she will not be

біз болмаймыз bolmaimyz we will not be

сіз болмайсыз bolmaisyz you will not be

олар болмайды bolmaidy they will not be

4- PRONOUNS:

1st Person Singular — I

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative мен men I

Genitive менің meniñ my / of me

Dative маған mağan to me

Accusative мені meni me

Locative менде mende in/on/at me, with me

Ablative менен menen from me

Instrumental менімен menimen with me

2nd Person Singular (Informal) — You

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative сен sen you

Genitive сенің seniñ your

Dative саған sağan to you

Accusative сені seni you

Locative сенде sende at/on you

Ablative сенен senen from you

Instrumental сенімен senimen with you

2nd Person Singular (Formal) — You

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative сіз siz you (formal)

Genitive сіздің sizdiñ your

Dative сізге sizge to you

Accusative сізді sizdi you

Locative сізде sizde at/on you

Ablative сізден sizden from you

Instrumental сізбен sizben with you

Note: The instrumental is сізбен, not сізімен.

3rd Person Singular — He / She / It

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative ол ol he, she, it

Genitive оның onyñ his, her, its

Dative оған oğan to him/her/it

Accusative оны ony him, her, it

Locative онда onda at/on him, there (depending on context)

Ablative одан odan from him/her/it

Instrumental онымен onymen with him/her/it

1st Person Plural — We

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative біз biz we

Genitive біздің bizdiñ our

Dative бізге bizge to us

Accusative бізді bizdi us

Locative бізде bizde at/on us

Ablative бізден bizden from us

Instrumental бізбен bizben with us

2nd Person Plural (Informal) — You (plural)

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative сендер sender you (plural)

Genitive сендердің senderdiñ your

Dative сендерге senderge to you

Accusative сендерді senderdi you

Locative сендерде senderde at/on you

Ablative сендерден senderden from you

Instrumental сендермен sendermen with you

2nd Person Plural (Formal) — You (plural/formal)

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative сіздер sizder you (formal plural)

Genitive сіздердің sizderdiñ your

Dative сіздерге sizderge to you

Accusative сіздерді sizderdi you

Locative сіздерде sizderde at/on you

Ablative сіздерден sizderden from you

Instrumental сіздермен sizdermen with you

3rd Person Plural — They

Case Kazakh Transliteration Meaning

Nominative олар olar they

Genitive олардың olardyñ their

Dative оларға olarğa to them

Accusative оларды olardy them

Locative оларда olarda at/on them

Ablative олардан olardan from them

Instrumental олармен olarmen with them

Reflexive өзім özim myself

Reflexive өзің öziñ yourself

Reflexive өзі özi himself/herself

Demonstrative бұл būl this

Demonstrative осы osy this (specific)

Demonstrative сол sol that

Demonstrative ана ana that (over there)

Мен өзімді көрдім. Men özimdi kördim. I saw myself.

PRONOUN SUFFIXES (GENITIVE):

менің (my) -ым/-ім/-м кітабым my book

сенің (your) -ың/-ің/-ң кітабың your book

сіздің (your formal) -ыңыз/-іңіз/-ңыз/-ңіз кітабыңыз your book

оның (his/her) -ы/-і/-сы/-сі кітабы his/her book

біздің (our) -ымыз/-іміз/-мыз/-міз кітабымыз our book

сендердің (your plural) -ларың/-лерің кітаптарың your books

сіздердің (formal plural) -ларыңыз/-леріңіз кітаптарыңыз your books

олардың (their) -ы/-і/-сы/-сі кітаптары their book

1st singular өзім özim myself

2nd singular informal өзің öziñ yourself

2nd singular formal өзіңіз öziñiz yourself (formal)

3rd singular өзі özi himself / herself / itself

1st plural өзіміз özimiz ourselves

2nd plural informal өздерің özderiñ yourselves

2nd plural formal өздеріңіз özderiñiz yourselves (formal)

3rd plural өздері özderi themselves

Nominative өзің öziñ yourself (informal)

Genitive өзіңнің öziñniñ of yourself

Dative өзіңе öziñe to yourself

Accusative өзіңді öziñdi yourself

Locative өзіңде öziñde in yourself

Ablative өзіңнен öziñnen from yourself

Instrumental өзіңмен öziñmen with yourself

Nominative өзіңіз öziñiz yourself

Genitive өзіңіздің öziñizdiñ of yourself

Dative өзіңізге öziñizge to yourself

Accusative өзіңізді öziñizdi yourself

Locative өзіңізде öziñizde in yourself

Ablative өзіңізден öziñizden from yourself

Instrumental өзіңізбен öziñizben with yourself

Nominative өзі özi himself/herself

Genitive өзінің öziniñ of himself/herself

Dative өзіне özine to himself/herself

Accusative өзін özin himself/herself

Locative өзінде özinde in himself/herself

Ablative өзінен özinen from himself/herself

Instrumental өзімен özimen with himself/herself

Nominative өзіміз özimiz ourselves

Genitive өзіміздің özimizdiñ of ourselves

Dative өзімізге özimizge to ourselves

Accusative өзімізді özimizdi ourselves

Locative өзімізде özimizde in ourselves

Ablative өзімізден özimizden from ourselves

Instrumental өзімізбен özimizben with ourselves

Nominative өздерің özderiñ yourselves (informal)

Genitive өздеріңнің özderiñniñ

Dative өздеріңе özderiñe

Accusative өздеріңді özderiñdi

Locative өздеріңде özderiñde

Ablative өздеріңнен özderiñnen

Instrumental өздеріңмен özderiñmen

Nominative өздеріңіз özderiñiz yourselves

Genitive өздеріңіздің özderiñizdiñ

Dative өздеріңізге özderiñizge

Accusative өздеріңізді özderiñizdi

Locative өздеріңізде özderiñizde

Ablative өздеріңізден özderiñizden

Instrumental өздеріңізбен özderiñizben

Nominative өздері özderi themselves

Genitive өздерінің özderiniñ of themselves

Dative өздеріне özderine to themselves

Accusative өздерін özderin themselves

Locative өздерінде özderinde in themselves

Ablative өздерінен özderinen from themselves

Instrumental өздерімен özderimen with themselves

5- VERB TENSES:

Formation: stem + -й/-а/-е + personal ending

Мен оқимын oqimyn I read / I study

Сен оқисың oqisyñ You read

Сіз оқисыз oqisyz You read

Ол оқиды oqidy He/she reads

Біз оқимыз oqymyz We read

Сендер оқисыңдар oqisyñdar You read

Сіздер оқисыздар oqisyzdar You read

Олар оқиды oqidy They read

Formation: stem + -ып/-іп/-п + жатыр + personal ending

Мен оқып жатырмын oqyp jatyrmyn I am reading

Сен оқып жатырсың oqyp jatyrsyñ You are reading

Сіз оқып жатырсыз oqyp jatyrsyz You are reading

Ол оқып жатыр oqyp jatyr He/she is reading

Біз оқып жатырмыз oqyp jatyrmyz We are reading

Сендер оқып жатырсыңдар oqyp jatyrsyñdar You are reading

Сіздер оқып жатырсыздар oqyp jatyrsyzdar You are reading

Олар оқып жатыр oqyp jatyr They are reading

Formation: stem + -ды/-ді/-ты/-ті

Мен оқыдым oqydym I read

Сен оқыдың oqydyñ You read

Сіз оқыдыңыз oqydyñyz You read

Ол оқыды oqydy He/she read

Біз оқыдық oqydyq We read

Сендер оқыдыңдар oqydyñdar You read

Сіздер оқыдыңыздар oqydyñyzdar You read

Олар оқыды oqydy They read

Formation: stem + -ған/-ген/-қан/-кен

Мен оқығанмын oqyğanmyn I apparently read / I have read

Сен оқығансың oqyğansyñ You apparently read

Сіз оқығансыз oqyğansyz You apparently read

Ол оқыған oqyğan He/she apparently read

Біз оқығанбыз oqyğanbyz We apparently read

Сендер оқығансыңдар oqyğansyñdar You apparently read

Сіздер оқығансыздар oqyğansyzdar You apparently read

Олар оқыған oqyğan They apparently read

Formation: stem + -ып + auxiliary + past ending

Мен оқып жатыр едім oqyp jatyr edim I was reading

Сен оқып жатыр едің oqyp jatyr ediñ You were reading

Сіз оқып жатыр едіңіз oqyp jatyr ediñiz You were reading

Ол оқып жатыр еді oqyp jatyr edi He/she was reading

Біз оқып жатыр едік oqyp jatyr edik We were reading

Сендер оқып жатыр едіңдер oqyp jatyr ediñder You were reading

Сіздер оқып жатыр едіңіздер oqyp jatyr ediñizder You were reading

Олар оқып жатыр еді oqyp jatyr edi They were reading

Formation: stem + -ар/-ер/-р

Мен оқырмын oqyrmyn I will probably read

Сен оқырсың oqyrsyñ You will probably read

Сіз оқырсыз oqyrsyz You will probably read

Ол оқыр oqyr He/she will probably read

Біз оқырмыз oqyrmyz We will probably read

Сендер оқырсыңдар oqyrsyñdar You will probably read

Сіздер оқырсыздар oqyrsyzdar You will probably read

Олар оқыр oqyr They will probably read

Formation: stem + -мақ/-мек/-бақ/-бек/-пақ/-пек

Мен оқымақпын oqymaqpyn I intend to read

Сен оқымақсың oqymaqsyñ You intend to read

Сіз оқымақсыз oqymaqsyz You intend to read

Ол оқымақ oqymaq He/she intends to read

Біз оқымақпыз oqymaqpyz We intend to read

Сендер оқымақсыңдар oqymaqsyñdar You intend to read

Сіздер оқымақсыздар oqymaqsyzdar You intend to read

Олар оқымақ oqymaq They intend to read

<h2>6- PASSIVE TENSES:</h2>

Мен оқыламын oqylamyn I am read

Сен оқыласың oqylasyñ You are read

Сіз оқыласыз oqylasyz You are read

Ол оқылады oqylady It is read

Біз оқыламыз oqylamyz We are read

Сендер оқыласыңдар oqylasyñdar You are read

Сіздер оқыласыздар oqylasyzdar You are read

Олар оқылады oqylady They are read

Мен оқылып жатырмын oqylyp jatyrmyn I am being read

Сен оқылып жатырсың oqylyp jatyrsyñ You are being read

Сіз оқылып жатырсыз oqylyp jatyrsyz You are being read

Ол оқылып жатыр oqylyp jatyr It is being read

Біз оқылып жатырмыз oqylyp jatyrmyz We are being read

Сендер оқылып жатырсыңдар oqylyp jatyrsyñdar You are being read

Сіздер оқылып жатырсыздар oqylyp jatyrsyzdar You are being read

Олар оқылып жатыр oqylyp jatyr They are being read

Мен оқылдым oqyldym I was read

Сен оқылдың oqyldyñ You were read

Сіз оқылдыңыз oqyldyñyz You were read

Ол оқылды oqyldy It was read

Біз оқылдық oqyldyq We were read

Сендер оқылдыңдар oqyldyñdar You were read

Сіздер оқылдыңыздар oqyldyñyzdar You were read

Олар оқылды oqyldy They were read

Мен оқылып жатқан едім oqylyp jatqan edim I was being read

Сен оқылып жатқан едің oqylyp jatqan ediñ You were being read

Сіз оқылып жатқан едіңіз oqylyp jatqan ediñiz You were being read

Ол оқылып жатқан еді oqylyp jatqan edi It was being read

Біз оқылып жатқан едік oqylyp jatqan edik We were being read

Сендер оқылып жатқан едіңдер oqylyp jatqan ediñder You were being read

Сіздер оқылып жатқан едіңіздер oqylyp jatqan ediñizder You were being read

Олар оқылып жатқан еді oqylyp jatqan edi They were being read

Мен оқылғанмын oqylğanmyn I have apparently been read

Сен оқылғансың oqylğansyñ You have apparently been read

Сіз оқылғансыз oqylğansyz You have apparently been read

Ол оқылған oqylğan It has apparently been read

Біз оқылғанбыз oqylğanbyz We have apparently been read

Сендер оқылғансыңдар oqylğansyñdar You have apparently been read

Сіздер оқылғансыздар oqylğansyzdar You have apparently been read

Олар оқылған oqylğan They have apparently been read

Мен оқылармын oqylarmyn I will probably be read

Сен оқыларсың oqylarsyñ You will probably be read

Сіз оқыларсыз oqylarsyz You will probably be read

Ол оқылар oqylar It will probably be read

Біз оқылармыз oqylarmyz We will probably be read

Сендер оқыларсыңдар oqylarsyñdar You will probably be read

Сіздер оқыларсыздар oqylarsyzdar You will probably be read

Олар оқылар oqylar They will probably be read

Мен оқылмақпын oqylmaqpyn I am intended to be read

Сен оқылмақсың oqylmaqsyñ You are intended to be read

Сіз оқылмақсыз oqylmaqsyz You are intended to be read

Ол оқылмақ oqylmaq It is intended to be read

Біз оқылмақпыз oqylmaqpyz We are intended to be read

Сендер оқылмақсыңдар oqylmaqsyñdar You are intended to be read

Сіздер оқылмақсыздар oqylmaqsyzdar You are intended to be read

Олар оқылмақ oqylmaq They are intended to be read

7- NEGATION:

-ма / -ме vowels and sonorants

-ба / -бе voiced consonants

-па / -пе voiceless consonants

Мен оқымаймын oqymaimyn I do not read

Сен оқымайсың oqymaisyñ You do not read

Сіз оқымайсыз oqymaisyz You do not read

Ол оқымайды oqymaidy He/She does not read

Біз оқымаймыз oqymaimyz We do not read

Сендер оқымайсыңдар oqymaisyñdar You do not read

Сіздер оқымайсыздар oqymaisyzdar You do not read

Олар оқымайды oqymaidy They do not read

Мен оқып жатқан жоқпын oqyp jatqan joqpyn I am not reading

Сен оқып жатқан жоқсың oqyp jatqan joqsyñ You are not reading

Сіз оқып жатқан жоқсыз oqyp jatqan joqsız You are not reading

Ол оқып жатқан жоқ oqyp jatqan joq He/She is not reading

Біз оқып жатқан жоқпыз oqyp jatqan joqpız We are not reading

Сендер оқып жатқан жоқсыңдар oqyp jatqan joqsyñdar You are not reading

Сіздер оқып жатқан жоқсыздар oqyp jatqan joqsızdar You are not reading

Олар оқып жатқан жоқ oqyp jatqan joq They are not reading

Мен оқымадым oqymadym I did not read

Сен оқымадың oqymadyñ You did not read

Сіз оқымадыңыз oqymadyñyz You did not read

Ол оқымады oqymady He/She did not read

Біз оқымадық oqymadyq We did not read

Сендер оқымадыңдар oqymadyñdar You did not read

Сіздер оқымадыңыздар oqymadyñyzdar You did not read

Олар оқымады oqymady They did not read

Мен оқымағанмын oqymağanmyn I apparently did not read

Сен оқымағансың oqymağansyñ You apparently did not read

Сіз оқымағансыз oqymağansyz You apparently did not read

Ол оқымаған oqymağan He/She apparently did not read

Біз оқымағанбыз oqymağanbyz We apparently did not read

Сендер оқымағансыңдар oqymağansyñdar You apparently did not read

Сіздер оқымағансыздар oqymağansyzdar You apparently did not read

Олар оқымаған oqymağan They apparently did not read

Мен оқып жатқан жоқ едім oqyp jatqan joq edim I was not reading

Сен оқып жатқан жоқ едің oqyp jatqan joq ediñ You were not reading

Сіз оқып жатқан жоқ едіңіз oqyp jatqan joq ediñiz You were not reading

Ол оқып жатқан жоқ еді oqyp jatqan joq edi He/She was not reading

Біз оқып жатқан жоқ едік oqyp jatqan joq edik We were not reading

Сендер оқып жатқан жоқ едіңдер oqyp jatqan joq ediñder You were not reading

Сіздер оқып жатқан жоқ едіңіздер oqyp jatqan joq ediñizder You were not reading

Олар оқып жатқан жоқ еді oqyp jatqan joq edi They were not reading

Мен оқымаймын oqymaimyn I will not read

Сен оқымайсың oqymaisyñ You will not read

Сіз оқымайсыз oqymaisyz You will not read

Ол оқымайды oqymaidy He/She will not read

Біз оқымаймыз oqymaimyz We will not read

Сендер оқымайсыңдар oqymaisyñdar You will not read

Сіздер оқымайсыздар oqymaisyzdar You will not read

Олар оқымайды oqymaidy They will not read

Мен оқымақ емеспін oqymaq emespin I do not intend to read

Сен оқымақ емессің oqymaq emessiñ You do not intend to read

Сіз оқымақ емессіз oqymaq emessiz You do not intend to read

Ол оқымақ емес oqymaq emes He/She does not intend to read

Біз оқымақ емеспіз oqymaq emespiz We do not intend to read

Сендер оқымақ емессіңдер oqymaq emessiñder You do not intend to read

Сіздер оқымақ емессіздер oqymaq emessizder You do not intend to read

Олар оқымақ емес oqymaq emes They do not intend to read

Мен оқыған жоқпын oqyğan joqpyn I have not read

Сен оқыған жоқсың oqyğan joqsyñ You have not read

Сіз оқыған жоқсыз oqyğan joqsız You have not read

Ол оқыған жоқ oqyğan joq He/She has not read

Біз оқыған жоқпыз oqyğan joqpız We have not read

Сендер оқыған жоқсыңдар oqyğan joqsyñdar You have not read

Сіздер оқыған жоқсыздар oqyğan joqsızdar You have not read

Олар оқыған жоқ oqyğan joq They have not read

Мен оқымаған едім oqymağan edim I had not read

Сен оқымаған едің oqymağan ediñ You had not read

Сіз оқымаған едіңіз oqymağan ediñiz You had not read

Ол оқымаған еді oqymağan edi He/She had not read

Біз оқымаған едік oqymağan edik We had not read

Сендер оқымаған едіңдер oqymağan ediñder You had not read

Сіздер оқымаған едіңіздер oqymağan ediñizder You had not read

Олар оқымаған еді oqymağan edi They had not read

Мен оқыған болмаймын oqyğan bolmaimyn I will not have read

Сен оқыған болмайсың oqyğan bolmaisyñ You will not have read

Сіз оқыған болмайсыз oqyğan bolmaisyz You will not have read

Ол оқыған болмайды oqyğan bolmaidy He/She will not have read

Біз оқыған болмаймыз oqyğan bolmaimyz We will not have read

Сендер оқыған болмайсыңдар oqyğan bolmaisyñdar You will not have read

Сіздер оқыған болмайсыздар oqyğan bolmaisyzdar You will not have read

Олар оқыған болмайды oqyğan bolmaidy They will not have read

8- QUESTIONS:

Yes/No S + statement + ма/ме/ба/бе/па/пе? S + statement + ma/me/ba/be/pa/pe? Сен студентсің бе? Sen studentsiñ be? Are you a student?

Present S + present verb + particle? S + present verb + particle? Сен кітап оқисың ба? Sen kitap oqısyñ ba? Do you read a book?

Past S + past verb + particle? S + past verb + particle? Сен кітап оқыдың ба? Sen kitap oqydyñ ba? Did you read a book?

Future S + future verb + particle? S + future verb + particle? Сен ертең келесің бе? Sen erteñ kelesiñ be? Will you come tomorrow?

Negative S + negative verb + particle? S + negative verb + particle? Сен келмейсің бе? Sen kelmeisiñ be? Aren't you coming?

Continuous S + V-ып/-іп/-п жатыр + particle? S + V-yp/-ip/-p jatyr + particle? Сен кітап оқып жатырсың ба? Sen kitap oqyp jatyrsyñ ba? Are you reading a book?

Who? кім + verb? kim + verb? Кім келді? Kim keldi? Who came?

What? не + verb? ne + verb? Сен не істейсің? Sen ne isteisiñ? What do you do?

Where? қайда + verb? qaida + verb? Сен қайда барасың? Sen qaida barasyñ? Where are you going?

Where from? қайдан + verb? qaidan + verb? Сен қайдан келдің? Sen qaidan keldiñ? Where did you come from?

When? қашан + verb? qaşan + verb? Сен қашан келесің? Sen qaşan kelesiñ? When will you come?

Why? неге + verb? nege + verb? Сен неге кетіп барасың? Sen nege ketip barasyñ? Why are you leaving?

How? қалай + verb? qalai + verb? Сен қалай келдің? Sen qalai keldiñ? How did you come?

Which? қай + noun + verb? qai + noun + verb? Қай кітапты оқып жатырсың? Qai kitaptı oqyp jatyrsyñ? Which book are you reading?

Whose? кімнің + noun? kimniñ + noun? Бұл кімнің кітабы? Būl kimniñ kitaby? Whose book is this?

What kind? қандай + noun? qandai + noun? Бұл қандай кітап? Būl qandai kitap? What kind of book is this?

How many? неше/қанша + noun? neşe/qanşa + noun? Сенде неше кітап бар? Sende neşe kitap bar? How many books do you have?

How much? қанша + noun? qanşa + noun? Бұл қанша тұрады? Būl qanşa tūrady? How much does this cost?

9- ADVERBS:

Kazakh Transliteration English Example

жақсы jaqsy well Ол жақсы сөйлейді. — Ol jaqsy söyleydi. — He speaks well.

жаман jaman badly Ол жаман ойнайды. — Ol jaman oynaydy. — He plays badly.

тез tez quickly Ол тез жүреді. — Ol tez jüreydi. — He walks quickly.

ақырын aqyryn slowly/quietly Ақырын сөйле. — Aqyryn söyle. — Speak quietly.

баяу bayaý slowly Ол баяу жүрді. — Ol bayaý jürdi. — He walked slowly.

жылдам jyldam quickly/fast Ол жылдам жүгірді. — Ol jyldam jügirdi. — He ran quickly.

шапшаң shapshañ swiftly Ол шапшаң қимылдады. — Ol shapshañ qymyldady. — He moved swiftly.

дереу dereý immediately Ол дереу келді. — Ol dereý keldi. — He came immediately.

бірден birden at once Ол бірден жауап берді. — Ol birden jauap berdi. — He answered at once.

кенет kenet suddenly Ол кенет тоқтады. — Ol kenet toqtady. — He suddenly stopped.

әдейі ädeyi deliberately Ол мұны әдейі жасады. — Ol mūny ädeyi jasady. — He did this deliberately.

кездейсоқ kezdeisoq accidentally/by chance Мен оны кездейсоқ көрдім. — Men ony kezdeisoq kördim. — I saw him by chance.

бірге birge together Біз бірге бардық. — Biz birge bardyq. — We went together.

бөлек bölek separately Олар бөлек отырды. — Olar bölek otyrdy. — They sat separately.

дұрыс dūrys correctly Ол дұрыс жауап берді. — Ol dūrys jauap berdi. — He answered correctly.

қате qate incorrectly Ол қате жазды. — Ol qate jazdy. — He wrote incorrectly.

анық anyq clearly Ол анық сөйледі. — Ol anyq söyleydi. — He spoke clearly.

шын shyn truly Ол шын айтты. — Ol shyn aityp? — He told the truth.

ашық ashyq openly/clearly Ол ашық сөйледі. — Ol ashyq söyledi. — He spoke openly.

жасырын jasyrın secretly Ол жасырын кірді. — Ol jasyrın kirdi. — He entered secretly.

2. Time adverbs — Мезгіл үстеулері

These answer қашан? — when?

Kazakh Transliteration English

қазір qazir now

бүгін bügın today

кеше keshe yesterday

ертең erteñ tomorrow

бүрсігүні bürsigüni the day after tomorrow

арғы күні arğy küni the day after tomorrow

бұрын būryn before/formerly

бұрынғыдай būryñğyday as before

кейін keyin later/after

соң soñ afterward/after

енді endi now/from now on

жаңа jaña just/recently

жақында jaqynda recently/soon

баяғыда bayağyda long ago

ертерек erterek earlier

кешірек keshirek later

қазірше qazirshe for now

әзірге äzirge for now

әлі äli still/yet

әлдеқашан äldeqashan already/long ago

баяғыдан bayağydan since long ago

бұрыннан būrynnan already/since before

қайтадан qaytadan again

қайта qayta again

дереу dereý immediately

бірден birden immediately

лезде leẑde instantly

біржола birjola once and for all

күнде küде every day

күн сайын kün saiyn every day

жыл сайын jyl saiyn every year

Example

Мен қазір жұмыс істеп отырмын.

Men qazir jumys istep otyrmyn.

I am working now.

3. Frequency adverbs — Мөлшер/жиілік үстеулері

These express how often.

Kazakh Transliteration English

әрқашан ärqaşan always

үнемі üнемi always/constantly

ылғи ylği always

әрдайым ärdaim always

жиі jii often

жиі-жиі jii-jii frequently

кейде keyde sometimes

анда-санда anda-sanda occasionally

ара-тұра ara-tūra from time to time

оқта-текте oqta-tëkte occasionally

сирек sirek rarely

өте сирек öte sirek very rarely

ешқашан eşqaşan never

еш уақытта eş uaqytta never

бірде-бір рет birde-bir ret not even once

қайта-қайта qayta-qaita repeatedly

талай рет talai ret many times

бірнеше рет birneshe ret several times

бір рет bir ret once

екі рет eki ret twice

Example:

Ол әрқашан ерте келеді.

Ol ärqaşan erte keledi.

He always comes early.

4. Degree adverbs — Күшейткіш/мөлшер үстеулері

These express how much / to what degree.

Kazakh Transliteration English

өте öte very

тым tym too/excessively

аса asa extremely/particularly

ең eñ most

мейлінше meylińshe as much as possible/extremely

әбден äbden completely/thoroughly

тіпті tipti even

тым-ақ tym-aq very/too

сонша sonşa so much

соншалық sonşalyq so much/to such an extent

мұнша mūnşa this much

осынша osynşa this much

қанша qanşa how much/how many

біршама birşama somewhat/considerably

біраз biraz somewhat/a little

аздап azdap a little

сәл säl slightly

бірен-саран biren-saran a few/scattered

мол mol abundantly

жеткілікті jetkilikti sufficiently

толық tolyq fully

түгел tügel completely/all

мүлде mülde completely/not at all

бүтіндей bütındey entirely

тұтастай tūtaştai entirely/as a whole

Example:

Бұл өте маңызды.

Būl öte mañyzdy.

This is very important.

5. Quantity / amount adverbs — Мөлшер үстеулері

Kazakh Transliteration English

көп köp much/many

аз az little/few

біршама birşama quite a bit/somewhat

біраз biraz a little/some

сонша sonşa so much

осынша osynşa this much

мұнша mūnşa this much

қанша qanşa how much/how many

соншалық sonşalyq so much

жеткілікті jetkilikti sufficiently

шамалы şamaly slightly/a little

едәуір edäuir considerably

бірталай birtalai quite a lot

әлдеқайда äldeqayda much more/far more

анағұрлым anağūrylm considerably/much more

барынша barınşa as much as possible

мүмкіндігінше mümkinşiligınşe as much as possible

6. Comparison adverbs — Салыстыру

Kazakh Transliteration English

көбірек köbirek more

азырақ azyraq less

жақсырақ jaqsyraq better

жаманырақ jamanyraq worse

тезірек tezi rek faster

баяуырақ bayaýyraq more slowly

жоғарырақ joğaryraq higher

төменірек tömenirek lower

көбірек köbirek more

азырақ azyraq less

ең eñ most

ең көп eñ köp the most

ең аз eñ az the least

әлдеқайда äldeqayda much/far more

анағұрлым anağūrylm considerably more

бірдей birdey equally/similarly

Example:

Ол әлдеқайда жақсы ойнайды.

Ol äldeqayda jaqsy oynaidy.

He plays much better.

7. Certainty adverbs — Сенімділік

Kazakh Transliteration English

сөзсіз sözsiz certainly

әрине ärine of course/certainly

әлбетте älbette certainly

анық anyq clearly/certainly

сөз жоқ söz joq undoubtedly

даусыз daýsyz undoubtedly

күмәнсіз küm änsiz undoubtedly

шүбәсіз şübäsiz unquestionably

расында rasında indeed

шынында şynynda truly/indeed

шын мәнінде şyn mäninde in fact

нақты naqty definitely/specifically

міндетті түрде mindetti türde necessarily/without fail

Example:

Ол сөзсіз келеді.

Ol sözsiz keledi.

He will certainly come.

8. Probability / uncertainty — Болжалдық

Kazakh Transliteration English

мүмкін mümkin perhaps/maybe

бәлкім bälkim perhaps

сірә sirä apparently/probably

шамасы şaması apparently/probably

сияқты siyaqty seemingly/like

тәрізді täri zdi apparently/seemingly

секілді sekildi seemingly/like

бәлки bälki perhaps

мүмкін шығар mümkin şığar perhaps/might

шығар şığar probably/might

-ау -aý perhaps/emphasis

сыңайлы syñaily seemingly/appearing to

Example:

Ол ертең келуі мүмкін.

Ol erteñ keluı mümkin.

He may come tomorrow.

Ол үйде шығар.

Ol üide şığar.

He is probably at home.

9. Negation adverbs

Kazakh Transliteration English

емес emes not

жоқ joq not/no/there isn't

ешқашан eşqaşan never

ешқалай eşqalai in no way

ешбір eşbir no/none

ешқандай eşqandai no kind of

мүлде mülde not at all

тіпті tipti even/not even

әсте äste never/not at all

бекер beker in vain

бекерге bekerge for nothing

босқа bosqa in vain

орынсыз orynsyz inappropriately

Example:

Мен оны ешқашан көрген емеспін.

Men ony eşqaşan körgen emespin.

I have never seen him.

10. Restriction / limitation

Kazakh Transliteration English

тек tek only

ғана ğana only

тек қана tek qana only

жалғыз jalğyz only/solely

бар болғаны bar bolğanı only/merely

небәрі ne bäri only/merely

ақ aq only/just

-ақ -aq only/just/emphasis

шамалы ғана şamaly ğana only a little

аз ғана az ğana only a little

бір-ақ bir-aq only one/just one

Example:

Мен тек су іштім.

Men tek su iştim.

I drank only water.

11. Emphasis adverbs

Kazakh Transliteration English

тіпті tipti even

әсіресе äserese especially

нақ nağ exactly

дәл däl exactly

тура tūra exactly/directly

тап tap exactly

мүлде mülde completely

әбден äbden completely

шынымен şynymen really

расында rasında indeed

шын мәнінде şyn mäninde actually/in fact

негізінде negizinde basically/actually

жалпы jalpy generally

барынша barınşa as much as possible

әдейі ädeyi deliberately

12. Approximation — Болжалдық/шамалық

Kazakh Transliteration English

шамамен şamamen approximately

шамасы şaması approximately/apparently

жуық juıq approximately

жақын jaqyn nearly/about

дерлік derlik almost

дерлік барлық derlik barlyq almost all

жүздеген jüzdegen hundreds of

мыңдаған mıñdağan thousands of

бірнеше birneshe several

біраз biraz some/a little

әлденеше äl deneshe several

талай talai many/a lot of

Example:

Шамамен он адам келді.

Şamamen on adam keldi.

Approximately ten people came.

13. Place / location adverbs — Мекен үстеулері

Kazakh Transliteration English

мұнда mūnda here

онда onda there

осында osynda here

сонда sonda there

ана жерде ana jerde over there

жоғары joğary up/above

төмен tömen down/below

алға alğa forward

артқа artqa backward

ішке işke inside

сыртқа syrtqa outside

әрі äri farther/there

бері beri this way/here

жақын jaqyn nearby

алыс alıs far

жоғарыда joğaryda above

төменде tömende below

ішінде işinde inside

сыртында syrtynda outside

алдында aldynda in front

артында artynda behind

жанында janynda beside/near

айналасында ain alasynda around

14. Direction adverbs — Бағыт

Kazakh Transliteration English

алға alğa forward

артқа artqa backward

жоғары joğary upward

төмен tömen downward

ішке işke inward

сыртқа syrtqa outward

әрі äri onward/farther

бері beri this way

кері keri back/backward

жан-жаққа jan-jaqqa in all directions

айнала ainala around

тура tūra straight

көлденең kölden eñ horizontally/across

Example:

Алға жүріңіз.

Alğa jürıñız.

Go forward.

15. Question adverbs — Сұрау үстеулері

Kazakh Transliteration English

қашан qaşan when

қайда qaida where/to where

қайдан qaidan from where

қалай qalai how

неге nege why

неліктен nelikten why/for what reason

не үшін ne üşin why/for what purpose

қанша qanşa how much/how many

қаншалықты qanşalyqty how much/to what extent

қаншама qanşama how many/how much

қайтіп qaıtıp how

қай түрде qai türde in what way

қандай жолмен qandai jolmen in what way

Examples:

Ол қалай келді?

Ol qalai keldi?

How did he come?

Сен қашан келдің?

Sen qaşan keldiñ?

When did you come?

16. Interrogative + indefinite forms

Kazakh frequently combines interrogative words with particles such as -да/-де, -та/-те, -дыр/-дір, etc.

Kazakh Transliteration English

қашан да qaşan da always/at any time

қашан да бір qaşan da bir someday/at some time

қайда да qaida da anywhere/everywhere

қайда да болса qaida da bolsa anywhere

қалай да qalai da somehow/in any way

қалай да болса qalai da bolsa somehow

қанша да qanşa da however much

қандай да бір qandai da bir some kind of

әлдекім äldekim someone

әлдене äl dene something

әлдебір äl debir some/certain

әлдеқайда äldeqayda much/far more

әлдеқашан äldeqashan already/long ago

17. Sequence adverbs — Рет/кезең

Kazakh Transliteration English

алдымен aldymen first/first of all

әуелі äýeli first/initially

бастапқыда basta p qyda initially

содан кейін sodan keyin then/after that

кейін keyin afterward

соңында soñynda finally/in the end

ақырында aqyrynda finally

ақырындап aqyryndap gradually/slowly

біртіндеп birtindep gradually

бірте-бірте birte-birte gradually

қайтадан qaytadan again

одан әрі odan äri further

ары қарай ary qarai onward

ең соңында eñ soñynda finally

Example:

Алдымен тамақ іштік, содан кейін үйге қайттық.

Aldymen tamaq iştik, sodan keyin üige qaittyq.

First we ate, then we went home.

18. Repetition adverbs

Kazakh Transliteration English

қайта qayta again

қайтадан qaytadan again

тағы tağy again/more

тағы да tağy da again

қайта-қайта qayta-qaita repeatedly

әлсін-әлсін älsin-älsin from time to time

қайта-қайтадан qayta-qaitadan repeatedly

бірінен соң бірі birinen soñ biri one after another

кезек-кезек kezek-kezek alternately/in turn

Example:

Ол бұл сөзді қайта-қайта айтты.

Ol būl sözdi qayta-qaita aitty.

He said this repeatedly.

19. Gradual change

Kazakh Transliteration English

біртіндеп birtindep gradually

бірте-бірте birte-birte gradually

ақырындап aqyryndap gradually/slowly

біртіндеп-біртіндеп birtindep-birtindep little by little

барған сайын barğan saiyn increasingly

күннен-күнге künd en-künge day by day

жылдан-жылға jyldan-jylğa year by year

бірте-бірте birte-birte little by little

барған сайын көбірек barğan saiyn köbirek more and more

Example:

Күннен-күнге ауа райы жылынып келеді.

Künnen-künge aýa raiy jyly nyp keledi.

The weather is getting warmer day by day.

20. Distribution — Бөліну

Kazakh Transliteration English

әрқайсысы ärqaĭsysy each

әрқайсысына ärqaĭsysyna to each

жеке-жеке jeke-jeke separately

бөлек-бөлек bölek-bölek separately

бір-бірден bir-birden one each

екі-екіден eki-ekiden two each

біртіндеп birtindep one by one/gradually

кезекпен kezekpen in turn

кезек-кезек kezek-kezek alternately

топ-тобымен top-topymen in groups

Example:

Оқушылар екі-екіден кірді.

Oquş ylar eki-ekiden kirdi.

The students entered two at a time.

21. Result / consequence

These are often called септеулі/adverbial expressions rather than pure adverbs.

Kazakh Transliteration English

сондықтан sondyqtan therefore

сол себепті sol seb epti for that reason

осыдан osydan from this/therefore

соның нәтижесінде sonyñ nätijesinde as a result

ақырында aqyrynda eventually

сөйтіп söitip thus/so

осылайша osylaisha in this way

нәтижесінде nätijesinde as a result

Example:

Жаңбыр жауды, сондықтан біз үйде қалдық.

Jańbyr jaudy, sondyqtan biz üide qaldyq.

It rained, therefore we stayed home.

22. Contrast / concession

Kazakh Transliteration English

алайда alai da however

дегенмен degenmen nevertheless

сонда да sonda da nevertheless

соған қарамастан soğan qaramastan despite that

әйтсе де äitse de nevertheless

керісінше kerisinşe conversely/instead

қайта qayta rather/instead

әйтпесе äitpese otherwise

негізінде negizinde actually/basically

Example:

Ол шаршады, дегенмен жұмысын жалғастырды.

Ol ş arşady, degenmen jumysyn jalğastyrdy.

He was tired; nevertheless, he continued working.

23. Purpose / intention adverbs

Kazakh Transliteration English

әдейі ädeyi deliberately

қасақана qasaqana intentionally

әдейілеп ädeilep deliberately

арнайы arnaiy specially

әдейі емес ädeyi emes not deliberately

босқа bosqa in vain

бекерге bekerge for nothing

амалсыздан amalsyzdan unwillingly/out of necessity

Example:

Ол мені әдейі күтті.

Ol meni ädeyi kütti.

He waited for me deliberately/on purpose.

24. Speaker-attitude adverbs

Kazakh Transliteration English

әрине ärine of course

бәлкім bälkim perhaps

мүмкін mümkin perhaps

өкінішке қарай ökinişke qarai unfortunately

бақытымызға қарай baqytymyzğa qarai fortunately

шынында şynynda actually

расында rasında indeed

негізінде negizinde basically/actually

жалпы jalpy generally

айтпақшы aitpaqşy by the way

қысқасы qysqasy in short

мысалы mysaly for example

әсіресе äserese especially

негізінен negizinen mainly

жалпы алғанда jalpy alğanda generally speaking

шынын айтқанда şynyn aitqanda frankly speaking

өкінішке орай ökinişke orai unfortunately

25. Logical / connecting adverbs

Kazakh has many words traditionally treated as adverbs or adverbial/connective expressions.

Kazakh Transliteration English

сондықтан sondyqtan therefore

сөйтіп söitip thus

алайда alai da however

дегенмен degenmen nevertheless

керісінше kerisinşe conversely

әйтпесе äitpese otherwise

мысалы mysaly for example

қысқасы qysqasy in short

ақырында aqyrynda finally

біріншіден birinşiden firstly

екіншіден ekinşiden secondly

үшіншіден üşinşiden thirdly

бір жағынан bir jağynan on one hand

екінші жағынан ekinşi jağynan on the other hand

сонымен sonymen thus/with that

сонымен қатар sonymen qatar in addition

сондай-ақ sonday-aq also/as well

бұдан басқа būdan basqa besides

атап айтқанда атап aıtqanda namely

демек demek therefore/so

26. “Also / additionally”

Kazakh Transliteration English

да/де da/de also/too

та/те ta/te also/too

тағы tağy again/also

тағы да tağy da also/again

сондай-ақ sonday-aq also

сонымен қатар sonymen qatar additionally

бұған қоса būğan qosa in addition

оған қоса oğan qosa additionally

бірге birge together/as well

Example:

Мен де барамын.

Men de baramyn.

I will also go.

27. “Only”

This is particularly important because Kazakh uses several forms.

Form Transliteration English

тек tek only

ғана ğana only

тек қана tek qana only

-ақ -aq just/only

бар болғаны bar bolğanı merely/only

небәрі ne bäri only

жалғыз jalğyz only/sole

Examples:

Тек сен келдің.

Tek sen keldiñ.

Only you came.

Сен ғана келдің.

Sen ğana keldiñ.

Only you came.

28. “Very / extremely”

Kazakh Transliteration English

өте öte very

тым tym too/very

аса asa extremely

әбден äbden completely/thoroughly

мейлінше meylińshe extremely/as much as possible

керемет keremet wonderfully/extremely

айрықша aıryqşa exceptionally

ерекше erekşe especially/particularly

29. “Really / actually / indeed”

Kazakh Transliteration English

шынында şynynda really/indeed

расында rasında indeed

шын мәнінде şyn mäninde in reality/in fact

шын shyn truly

шынымен şynymen really

рас ras truly

негізінде negizinde actually/basically

ақиқатында aqiq atynda in truth

іс жүзінде is jüzinde in practice/actually

30. “Perhaps / maybe”

Kazakh Transliteration English

мүмкін mümkin maybe

бәлкім bälkim perhaps

бәлки bälki perhaps

сірә sirä probably/perhaps

шамасы şaması apparently/probably

шығар şığar probably/might

мүмкін шығар mümkin şığar might/probably

31. “Already / still / yet”

Kazakh Transliteration English

әлдеқашан äldeqashan already/long ago

бұрыннан būrynnan already/since before

баяғыда bayağyda long ago

әлі äli still/yet

әлі де äli de still

қазірге дейін qazirge deiin until now

осы уақытқа дейін osy uaqytqa deiin until now

енді endi now/from now on

қазір qazir now

Examples:

Ол әлдеқашан кеткен.

Ol äldeqashan ketken.

He already left long ago.

Ол әлі жұмыс істеп жатыр.

Ol äli jumys istep jatyr.

He is still working.

32. “Immediately”

Kazakh Transliteration English

дереу dereý immediately

бірден birden at once

лезде leẑde instantly

қазір-ақ qazir-aq right now

сол сәтте sol sä tte at that moment

дереу-ақ dereý-aq immediately

тез арада tez arada soon/quickly

33. “Slowly”

Kazakh Transliteration English

баяу bayaý slowly

ақырын aqyryn slowly/quietly

жай jai slowly/gently

асықпай asyq pai without hurrying

біртіндеп birtindep gradually

бірте-бірте birte-birte gradually

ақырындап aqyryndap slowly/gradually

34. “Quickly”

Kazakh Transliteration English

тез tez quickly

жылдам jyldam quickly

шапшаң shapshañ swiftly

дереу dereý immediately

бірден birden at once

лезде leẑde instantly

асығыс asyğys hurriedly

асығыс түрде asyğys türde hurriedly

35. “Together / separately”

Kazakh Transliteration English

бірге birge together

бірлесіп birlesip jointly

қосылып qosylıp together

бөлек bölek separately

жеке jeke separately/individually

жеке-жеке jeke-jeke separately

бөлек-бөлек bölek-bölek separately

36. “In vain / for nothing”

Kazakh Transliteration English

бекер beker in vain

бекерге bekerge for nothing

босқа bosqa in vain

зая zaya in vain/wasted

орынсыз orynsyz unnecessarily/inappropriately

Example:

Босқа уайымдама.

Bosqa uaimadama.

Don't worry for nothing.

37. “By chance / accidentally”

Kazakh Transliteration English

кездейсоқ kezdeisoq accidentally/by chance

кездейсоқтан kezdeisoq tan accidentally

абайсызда abaisyzda accidentally

байқаусызда baiqaýsyzda unintentionally

ойда жоқта oıda joqta unexpectedly

Example:

Мен оны кездейсоқ кездестірдім.

Men ony kezdeisoq kezdestirdim.

I met him by chance.

38. “Deliberately / intentionally”

Kazakh Transliteration English

әдейі ädeyi deliberately

қасақана qasaqana intentionally

әдейілеп ädeilep deliberately

арнайы arnaiy specially

әдейі түрде ädeyi türde intentionally

39. “Naturally / of course”

Kazakh Transliteration English

әрине ärine of course

әлбетте älbette certainly

табиғи түрде tabiği türde naturally

заңды түрде zañdy türde naturally/legitimately

сөзсіз sözsiz undoubtedly

40. “Finally”

Kazakh Transliteration English

ақырында aqyrynda finally

соңында soñynda in the end

ақыр соңында aqyr soñynda ultimately

ақыры aqyry finally/at last

түбінде tübinde eventually/in the end

ақырындап aqyryndap gradually — not “finally”

41. “Approximately”

Kazakh Transliteration English

шамамен şamamen approximately

жуық juıq approximately

дерлік derlik almost

шамалы şamaly somewhat

бірнеше birneshe several

талай talai many

әлденеше äl deneshe several

42. “At least / at most”

Kazakh Transliteration English

кем дегенде kem degen de at least

ең кемі eñ kemi at least

тым болмағанда tym bolmağanda at least

ең көп дегенде eñ köp degen de at most

көп дегенде köp degen de at most

ары кетсе ary ketse at most

Examples:

Кем дегенде бес адам келді.

Kem degen de bes adam keldi.

At least five people came.

Ең көп дегенде он минут.

Eñ köp degen de on minut.

At most ten minutes.

43. “Somehow”

Kazakh Transliteration English

қалай да qalai da somehow

қалай болса да qalai bolsa da somehow/anyway

қалай да болса qalai da bolsa somehow

амалын тауып amalyn tauyp somehow/managing to

әйтеуір äiteýir somehow/anyway

қалай болғанда да qalai bolğanda da anyway/regardless

44. “Anyway / regardless”

Kazakh Transliteration English

әйтеуір äiteýir anyway

қалай болғанда да qalai bolğanda da anyway

қалай да qalai da in any case

бәрібір bäri bir anyway/regardless

сонда да sonda da nevertheless

дегенмен degenmen nevertheless

соған қарамастан soğan qaramastan despite that

45. “Especially / particularly”

Kazakh Transliteration English

әсіресе äserese especially

айрықша aıryqşa particularly

ерекше erekşe especially/specially

аса asa particularly/extremely

ең алдымен eñ aldymen above all/first of all

көбіне köbine mostly

негізінен negizinen mainly

46. “Mostly / mainly”

Kazakh Transliteration English

көбіне köbine mostly

негізінен negizinen mainly

негізінен алғанда negizinen alğanda generally/mainly

бастысы bastysy mainly/the main thing

көбінесе köbinese mostly

негізінен negizinen primarily

47. “Completely”

Kazakh Transliteration English

әбден äbden completely

мүлде mülde completely

түгел tügel completely/all

толық tolyq fully

бүтіндей bütındey entirely

тұтастай tūtaştai entirely

толығымен tolyğymen completely

түгелдей tügeldei completely

біржола birjola completely/once and for all

48. “Almost”

Kazakh Transliteration English

дерлік derlik almost

сәл қалғанда säl qalğanda almost

шақ қалғанда şaq qalğanda almost

аз қалғанда az qalğanda almost

дерлік барлық derlik barlyq almost all

Example:

Ол дерлік құлады.

Ol derlik qulady.

He almost fell.

49. Productive adverb formation

Kazakh creates adverbial forms productively. Therefore, unlike a small closed category such as English modal verbs, you cannot literally list every Kazakh adverb.

Important patterns include:

Adjective + -ша/-ше

Meaning approximately “in the manner of / as”.

қазақша

qazaqşa

in Kazakh / in a Kazakh way

адамша

adamşa

like a human

балаша

balaşa

like a child

Adjective/noun + -лап/-леп/-дап/-деп/-тап/-теп

Often expresses manner, quantity, or distribution.

топтап

toptap

in groups

жаяулап

jayaýlap

on foot / walking

бірлеп

birlep

one at a time

Reduplication

Kazakh frequently creates adverbial meanings through repetition:

тез-тез

tez-tez

quickly/frequently

жай-жай

jai-jai

slowly/gently

қайта-қайта

qaita-qaita

repeatedly

жеке-жеке

jeke-jeke

separately

бірте-бірте

birte-birte

gradually

анда-санда

anda-sanda

occasionally

анда-мында

anda-mynda

here and there

ары-бері

ary-beri

back and forth

50. Common fixed adverbial expressions

These are not necessarily single-word үстеулер, but they function adverbially.

Kazakh Transliteration English

күн сайын kün saiyn every day

жыл сайын jyl saiyn every year

сағат сайын sağat saiyn every hour

анда-санда anda-sanda occasionally

ара-тұра ara-tūra from time to time

бірте-бірте birte-birte gradually

біртіндеп birtindep gradually

барған сайын barğan saiyn increasingly

қайта-қайта qaita-qaita repeatedly

бірінен соң бірі birinen soñ biri one after another

сонымен қатар sonymen qatar in addition

сол себепті sol seb epti for that reason

соған қарамастан soğan qaramastan despite that

осыған байланысты osyğan bailanysty accordingly/in connection with this

жалпы алғанда jalpy alğanda generally speaking

шын мәнінде şyn mäninde in fact

іс жүзінде is jüzinde in practice

атап айтқанда атап aıtqanda namely

бір жағынан bir jağynan on one hand

екінші жағынан ekinşi jağynan on the other hand

ең алдымен eñ aldymen first of all

ақыр соңында aqyr soñynda ultimately

осы уақытқа дейін osy uaqytqa deiin until now

қазірге дейін qazirge deiin until now

мүмкіндігінше mümkinşiligınşe as much as possible

барынша barınşa as much as possible

қолынан келгенше qolynan kelgenşe as much as one can

51. Very important Kazakh adverbial particles

Some words that English learners may think of as adverbs are technically particles or other grammatical elements.

Kazakh Transliteration Meaning

да/де da/de also, too, even

та/те ta/te also, too

ғана ğana only

тек tek only

ақ aq just/only

-ақ -aq just/only/emphasis

дағы/дегі dağy/degi also/in addition

-ау -aý emotional emphasis

-мыс/-міс -mys/-mis hearsay/reported nuance

-ды/-ді -dy/-di emphatic/colloquial particle in some uses

10- CONJUNCTIONS:

Kazakh Transliteration English Example

және jäne and Мен кітап оқимын және музыка тыңдаймын.

әрі äri and; furthermore Ол ақылды әрі еңбекқор.

да da and/also Ол келді де отырды.

де de and/also Ол сөйледі де кетті.

та ta and/also Мен де, ол да келді.

те te and/also Сен де, мен де білеміз.

тағы tağy and also Ол тағы кітап сатып алды.

тағы да tağy da also/and again Ол тағы да сұрақ қойды.

сондай-ақ sonday-aq also/as well as Ол қазақ тілін, сондай-ақ орыс тілін біледі.

сонымен қатар sonymen qatar in addition/also Ол ақылды, сонымен қатар еңбекқор.

Examples

Мен кітап оқимын және музыка тыңдаймын.

Men kitap oqimyn jäne muzyka tyñdaimyn.

I read books and listen to music.

Ол ақылды әрі еңбекқор.

Ol aqyldy äri eñbekqor.

He is intelligent and hardworking.

2. “Also / too” — да/де/та/те

These are technically particles, not always conjunctions, but they frequently connect coordinated elements.

Form Use

да after vowel/voiced environment

де after certain consonants

та after voiceless consonants

те after voiceless consonants

Examples:

Мен де барамын.

Men de baramyn.

I will go too.

Ол да келді.

Ol da keldi.

He also came.

Сен де, мен де барамыз.

Sen de, men de baramyz.

You and I will both go.

3. Alternative / disjunctive conjunctions

These express or / either / alternatively.

Kazakh Transliteration English

немесе nemese or

яки iäki or

я ia or

әлде älde or

я болмаса ia bolmasa or else

немесе болмаса nemese bolmasa or else

әйтпесе äitpese otherwise/or else

не ne or

яки болмаса iäki bolmasa or else

әлде болмаса älde bolmasa or else

Examples

Шай немесе кофе ішесің бе?

Şai nemese kofe işesiñ be?

Will you drink tea or coffee?

Бүгін әлде ертең барамыз.

Bügin älde erteñ baramyz.

We will go either today or tomorrow.

4. “Or” — не

не is commonly used for alternatives.

Шай не кофе ішемін.

Şai ne kofe işemin.

I will drink tea or coffee.

It can also occur repeatedly:

Не сен барасың, не мен барамын.

Ne sen barasyñ, ne men baramyn.

Either you go or I go.

5. Contrastive conjunctions — Қарсылықты жалғаулықтар

These express but, however, yet.

Kazakh Transliteration English

бірақ biraq but

алайда alai da however

дегенмен degenmen nevertheless

әйтсе де äitse de nevertheless

сонда да sonda da nevertheless

әйткенмен äitkenmen nevertheless

әйтпегенмен äitpegenmen nevertheless

соған қарамастан soğan qaramastan despite that

бірақ та biraq ta but nevertheless

алайда да alai da da however/nevertheless

Main conjunction

Мен барғым келді, бірақ уақытым болмады.

Men bargym keldi, biraq uaqytym bolmady.

I wanted to go, but I had no time.

6. “However” — алайда

Ол шаршады, алайда жұмысын жалғастырды.

Ol şarşady, alai da jumysyn jalğastyrdy.

He was tired; however, he continued working.

алайда is often treated as a conjunction or connective word depending on grammatical analysis.

7. “Nevertheless” — дегенмен

Жол ұзақ болды, дегенмен біз бардық.

Jol ūzaq boldy, degenmen biz bardyq.

The journey was long; nevertheless, we went.

8. Negative conjunctions — Болымсыздық/терістеу

“Neither … nor”

Kazakh Transliteration English

әрі ... әрі емес äri ... äri emes neither...nor

не ... не ne ... ne neither...nor

да ... да емес da ... da emes neither...nor

де ... де емес de ... de emes neither...nor

және ... да емес jäne ... da emes and not

The most important structure is:

не ... не

Example:

Не ол келмеді, не мен бармадым.

Ne ol kelmedi, ne men barmadym.

Neither he came nor I went.

9. Cause / reason conjunctions — Себеп-салдарлық

These express because, since, as.

Kazakh Transliteration English

өйткені öitkeni because

себебі sebebi because/the reason is

сондықтан sondyqtan therefore

сол себепті sol seb epti for that reason

себебі ... sebebi because

өйткені ... öitkeni because

себебі сол sebebi sol that's because

өйткені

Мен үйде қалдым, өйткені жаңбыр жауды.

Men üide qaldym, öitkeni jañbyr jaudy.

I stayed home because it rained.

себебі

Мен үйде қалдым, себебі жаңбыр жауды.

Men üide qaldym, sebebi jañbyr jaudy.

I stayed home because it rained.

10. Result / consequence connectors

These express therefore, so, consequently.

Kazakh Transliteration English

сондықтан sondyqtan therefore

сол себепті sol seb epti for that reason

сөйтіп söitip thus

демек demek therefore/so

сонымен sonymen thus

нәтижесінде nätijesinde as a result

соның нәтижесінде sonyñ nätijesinde as a result

осыдан osydan hence/from this

Example:

Күн суық болды, сондықтан біз үйде қалдық.

Kün suıq boldy, sondyqtan biz üide qaldyq.

It was cold, so we stayed home.

сондықтан is technically more often classified as an adverbial/conjunctive word rather than a strict жалғаулық.

11. Purpose conjunctions

Kazakh usually expresses purpose through subordinate constructions, rather than a large inventory of single conjunctions.

Kazakh Transliteration English

деп dep so that; in order that

үшін üşin for; in order to

сол үшін sol üşin for that reason/purpose

соның үшін sonyñ üşin for that purpose

мақсатында maqsatynda with the purpose of

деп

Ол жақсы оқу үшін көп еңбектенеді.

Ol jaqsy oqu üşin köp eñbektenedi.

He works hard in order to study well.

Ол маған көмектессін деп шақырдым.

Ol mağan kömek tssin dep şaqyrdym.

I called him so that he would help me.

12. Conditional conjunctions

Kazakh primarily uses conditional verb forms rather than separate conjunctions.

Form Transliteration English

егер eger if

егер де eger de if

егерде egerde if

егер ... болса eger ... bolsa if ...

-са/-се -sa/-se if/when

болған жағдайда bolğan jağdai da in case

жағдайда jağdaida if/in case

Ең important: егер

Егер уақытым болса, барамын.

Eger uaqytym bolsa, baramyn.

If I have time, I will go.

-са/-се

Уақытым болса, барамын.

Uaqytym bolsa, baramyn.

If I have time, I will go.

13. “Unless”

Kazakh usually expresses unless with a negative conditional construction.

Kazakh Transliteration English

егер ... болмаса eger ... bolmasa unless

... болмаса ... bolmasa unless

егер ... етпесе eger ... etpese unless

...-маса/-месе ...-masa/-mese unless

Example:

Егер жаңбыр жаумаса, барамыз.

Eger jañbyr jaumasa, baramyz.

We will go unless it rains.

14. “Even if”

Kazakh Transliteration English

тіпті ... болса да tipti ... bolsa da even if

... болса да ... bolsa da even if

...-са да/-се де ...-sa da/-se de even if

қандай болса да qandai bolsa da whatever kind

қалай болса да qalai bolsa da however/in any case

қайда болса да qaida bolsa da wherever

кім болса да kim bolsa da whoever

Example:

Жаңбыр жауса да, барамыз.

Jañbyr jausa da, baramyz.

Even if it rains, we will go.

15. Concession — although / even though

Kazakh Transliteration English

... болса да ... bolsa da although/even though

...-ғанымен ...-ğanımen although

...-ғанына қарамастан ...-ğanına qaramastan despite

...-са да ...-sa da even though

соған қарамастан soğan qaramastan nevertheless/despite that

-ғанымен

Ол шаршағанымен, жұмысын жалғастырды.

Ol şarşağanımen, jumysyn jalğastyrdy.

Although he was tired, he continued working.

-са да

Шаршаса да, жұмысын жалғастырды.

Şarşasa da, jumysyn jalğastyrdy.

Even though he was tired, he continued working.

16. “While / whereas”

Kazakh Transliteration English

ал al whereas/while

ал ... al ... while/as for

... кезде ... kezde when/while

... кезінде ... kezinde during/while

... уақытта ... uaqytta while/at the time

... барысында ... barysynda during/in the course of

ал

Мен қазақша сөйлеймін, ал ол орысша сөйлейді.

Men qazaqşa söyleimin, al ol oryssha söyleidi.

I speak Kazakh, whereas he speaks Russian.

17. Time conjunctions / connectors

Kazakh commonly uses subordinate forms and temporal nouns rather than many dedicated conjunctions.

Kazakh Transliteration English

қашан qaşan when

қашан ... -са/-се qaşan ... -sa/-se when

кезде kezde when/while

кезде kezde when

соң soñ after

кейін keyin after

дейін deiin until/before

бұрын būryn before

бері beri since

сайын saiyn every time/as

кезде kezde while

сол кезде sol kezde at that time

содан кейін sodan keyin after that

содан соң sodan soñ afterward

сол уақытқа дейін sol uaqytqa deiin until then

Examples:

Мен келген кезде, ол кетіп қалды.

Men kelgen kezde, ol ketip qaldy.

When I arrived, he had left.

Тамақ ішкеннен кейін ұйықтады.

Tamaq işkennen keyin, ūiyqtady.

He slept after eating.

18. “Before”

Kazakh Transliteration English

бұрын būryn before

...-ғанға дейін ...-ğanğa deiin before/until

...-мастан бұрын ...-mastan būryn before doing

...-ғанға дейін ...-ğanğa deiin until/before

Example:

Ұйықтардан бұрын кітап оқимын.

Ūiyqtardan būryn kitap oqimyn.

I read a book before sleeping.

19. “After”

Kazakh Transliteration English

кейін keyin after

соң soñ after

...-ғаннан кейін ...-ğannan keyin after doing

...-ған соң ...-ğan soñ after doing

содан кейін sodan keyin after that

содан соң sodan soñ afterward

Example:

Тамақ ішкеннен кейін серуендедім.

Tamaq işkennen keyin seruendedim.

I went for a walk after eating.

20. “Until”

Kazakh Transliteration English

дейін deiin until

...-ғанға дейін ...-ğanğa deiin until

...-ғанша ...-ğanşa until

...-ғанға дейін ...-ğanğa deiin until

сол уақытқа дейін sol uaqytqa deiin until then

Example:

Сен келгенге дейін күтемін.

Sen kelgenge deiin kütemin.

I will wait until you come.

Сен келгенше күтемін.

Sen kelgenşe kütemin.

I will wait until you come.

21. “Since”

Kazakh Transliteration English

бері beri since

...-ғалы/-гелі ...-ğaly/-geli since doing

...-ғаннан бері ...-ğannan beri since

содан бері sodan beri since then

Example:

Ол келгеннен бері бәрі өзгерді.

Ol kelgennen beri bäri özg erdi.

Everything has changed since he came.

22. Comparison conjunctions

Kazakh Transliteration English

сияқты siyaqty like/as

секілді sekildi like/as

тәрізді täri zdi like/as

қарағанда qarağanda compared with/than

гөрі göri rather than

қанша ... сонша qanşa ... sonşa as much as

қандай ... сондай qandai ... sonday such ... as

қалай ... солай qalai ... solai as ... so

гөрі

Үйде қалғанды гөрі, сыртқа шыққанды ұнатамын.

Üide qalğandy göri, syrtqa şyqqandy ūnatamyn.

I prefer going outside rather than staying home.

23. Correlative / paired conjunctions

Kazakh uses several paired constructions.

Either ... or

не ... не

не бүгін, не ертең.

Ne bügin, ne erteñ.

Either today or tomorrow.

Either ... or

я ... я

Я сен барасың, я мен барамын.

Ya sen barasyñ, ya men baramyn.

Either you go or I go.

Both ... and

әрі ... әрі

Ол әрі ақылды, әрі еңбекқор.

Ol äri aqyldy, äri eñbekqor.

He is both intelligent and hardworking.

Both ... and

да ... да

Мен де, сен де барасың.

Men de, sen de barasyñ.

Both you and I will go.

Not only ... but also

A common Kazakh equivalent is:

тек ... ғана емес, сонымен қатар ...

tek ... ğana emes, sonymen qatar ...

Example:

Ол тек қазақша ғана емес, сонымен қатар орысша да сөйлейді.

Ol tek qazaqşa ğana emes, sonymen qatar oryssha da söyleidi.

He speaks not only Kazakh but also Russian.

Other patterns:

ғана емес, ... да

тек қана емес, ... сонымен бірге

24. “Neither ... nor”

не ... не

Не ол, не мен бұл туралы білмейміз.

Ne ol, ne men būl turaly bilmeimiz.

Neither he nor I know about this.

A negative predicate is normally involved:

Не мен де, не ол да барған жоқ.

Ne men de, ne ol da barğan joq.

Neither I nor he went.

25. “Whether ... or”

Kazakh Transliteration English

... ма, әлде ... ме ... ma, älde ... me whether ... or

... ма, жоқ па ... ma, joq pa whether or not

... ма, емес пе ... ma, emes pe whether or not

... немесе ... ... nemese ... or

Example:

Оның келетіні ме, әлде келмейтіні ме, білмеймін.

Onyñ keletini me, älde kelmeitini me, bilmeimin.

I don't know whether he will come or not.

26. “But rather / instead”

Kazakh Transliteration English

керісінше kerisinşe conversely/instead

қайта qayta rather/instead

оның орнына onyñ ornyna instead of

ал al whereas

бірақ biraq but

Example:

Ол ашуланған жоқ, керісінше, күлді.

Ol aşulanğan joq, kerisinşe, küldi.

He didn't get angry; instead, he laughed.

27. “Otherwise”

Kazakh Transliteration English

әйтпесе äitpese otherwise

болмаса bolmasa otherwise/or else

олай болмаса olai bolmasa otherwise

әйтпегенде äitpegende otherwise

Example:

Тезірек кел, әйтпесе кешігесің.

Tezirek kel, äitpese keşigesiñ.

Come quickly, otherwise you'll be late.

28. “For example”

These are connective expressions rather than strict conjunctions.

Kazakh Transliteration English

мысалы mysaly for example

мәселен mäselen for example

айталық aitalyq let's say/for example

атап айтқанда атап aıtqanda namely

Example:

Көп тіл біледі, мысалы, қазақ және орыс тілдерін.

Köp til біледі, mysaly, qazaq jäne orys tilderin.

He knows many languages, for example, Kazakh and Russian.

29. “That is / in other words”

Kazakh Transliteration English

яғни yağni that is/in other words

басқаша айтқанда basqaşa aitqanda in other words

демек demek therefore/that means

қысқасы qysqasy in short

Example:

Ол дәрігер, яғни адамдарды емдейді.

Ol däriger, yağni adamlardy emdeidi.

He is a doctor, that is, he treats people.

30. “In addition / moreover”

Kazakh Transliteration English

сондай-ақ sonday-aq also

сонымен қатар sonymen qatar in addition

бұған қоса būğan qosa in addition

оған қоса oğan qosa additionally

әрі äri furthermore

оның үстіне onyñ üstine moreover

31. “On the one hand ... on the other hand”

Бір жағынан, бұл оңай, екінші жағынан, қиын.

Bir jağynan, būl oñai, ekinşi jağynan, qiyn.

On the one hand, this is easy; on the other hand, it is difficult.

These are connective phrases rather than simple conjunctions.

32. “As well as”

Kazakh Transliteration English

және jäne and

әрі äri and/as well as

сондай-ақ sonday-aq as well as

сонымен қатар sonymen qatar as well as/in addition

33. “So / therefore”

Kazakh Transliteration English

сондықтан sondyqtan therefore/so

сөйтіп söitip thus/so

демек demek so/therefore

сол себепті sol seb epti therefore

сондықтан да sondyqtan da therefore/for that reason

34. “Thus / in this way”

Kazakh Transliteration English

сөйтіп söitip thus

осылайша osylaisha in this way

солайша solaişa thus

сонымен sonymen thus

нәтижесінде nätijesinde as a result

11- PREPOSITIONS:

Kazakh Transliteration English meaning Example

туралы turaly about, concerning Бұл кітап Қазақстан туралы.

жайлы jaily about, concerning Біз бұл мәселе жайлы сөйлестік.

жөнінде jöninde about, concerning Ол жоба жөнінде айтты.

қатысты qatysty concerning, regarding Бұл заң барлық азаматтарға қатысты.

үшін üşin for, for the sake of Бұл сыйлық сен үшін.

дейін deiin until, up to Кешке дейін жұмыс істедім.

шейін şeiin until, up to Түнге шейін күттім.

таман taman toward, around Сағат беске таман келді.

қарай qarai toward, according to Үйге қарай жүрдім.

қарсы qarsy against, opposite Ол бұл шешімге қарсы.

кейін keyin after, behind Сабақтан кейін үйге бардым.

соң soñ after, following Жұмыстан соң демалдым.

бұрын būryn before Сабақтан бұрын келдім.

бері beri since, from Кешеден бері жаңбыр жауып тұр.

сайын saiyn every, each time Жыл сайын саяхаттаймын.

бірге бірге together with Досым мен бірге келді.

қатар qatar alongside, together with Онымен қатар басқа адамдар да келді.

арқылы arqyly through, via, by means of Интернет арқылы сөйлестік.

бойы boiy throughout, along Күн бойы жұмыс істедім.

бойынша boiynşa according to, concerning Жоспар бойынша жұмыс істейміз.

бола bola as, being Мұғалім бола жұмыс істеді.

ретінде retinde as, in the capacity of Ол мұғалім ретінде жұмыс істейді.

себепті seb epti because of, due to Ауа райына себепті емес → usually себебінен.

арқасында arqasynda thanks to, because of Сенің көмегіңнің арқасында жеңдік.

салдарынан saldarynan because of, as a result of Жаңбырдың салдарынан жол жабылды.

нәтижесінде nätijesinde as a result of Өзгерістердің нәтижесінде жағдай жақсарды.

2. About / concerning

Kazakh has several postpositions for about, concerning, regarding.

Kazakh Transliteration English

туралы turaly about

жайлы jaily about

жөнінде jöninde concerning

қатысты qatysty concerning/regarding

хақында haqynda about/concerning

турасында turasynda about/concerning

төңірегінде töñireginde concerning/around

Examples

Қазақстан туралы кітап оқыдым.

Qazaqstan turaly kitap oqydym.

I read a book about Kazakhstan.

Бұл мәселе жөнінде сөйлестік.

Būl mäsele jöninde söilestik.

We talked about this issue.

3. For

үшін — üşin

үшін is one of the most important Kazakh postpositions.

Formation Meaning

мен үшін for me

сен үшін for you

ол үшін for him/her

біз үшін for us

сіз үшін for you

олар үшін for them

бала үшін for the child

Қазақстан үшін for Kazakhstan

Example:

Бұл кітап мен үшін маңызды.

Būl kitap men üşin mañyzdy.

This book is important to/for me.

4. Because of / due to

Kazakh has several expressions.

Kazakh Transliteration English

себебінен sebebinen because of

салдарынан saldarynan because of/as a result of

арқасында arqasynda thanks to/because of

кесірінен kesirinen because of, due to a negative cause

әсерінен äserinen because of/as a result of the influence of

нәтижесінде nätijesinde as a result of

байланысты bailanysty because of/due to/related to

Positive cause: арқасында

Достарымның арқасында көп нәрсе үйрендім.

Dostarymnyñ arqasynda köp närse üirendim.

I learned many things thanks to my friends.

Negative cause: кесірінен

Жаңбырдың кесірінен ойын тоқтатылды.

Jañbyrdyñ kesirinen oiin toqtatyldy.

The game was cancelled because of the rain.

5. Until / up to

Kazakh Transliteration English

дейін deiin until/up to

шейін şeiin until/up to

таман taman toward/around

дейін

Сағат алтыға дейін жұмыс істеймін.

Sağat altyğa deiin jumys isteimin.

I work until six.

шейін

Түнге шейін күттім.

Tünge şeiin küttim.

I waited until night.

дейін is the standard/common form; шейін is an alternative.

6. After

Kazakh Transliteration English

кейін keyin after

соң soñ after

артынан artınan after, behind

соңынан soñynan after/following

Examples:

Сабақтан кейін үйге қайттым.

Sabaqtan kein üige qaittym.

I went home after class.

Тамақтан соң шай іштік.

Tamaqtan soñ şai iştik.

We drank tea after the meal.

7. Before

Kazakh Transliteration English

бұрын būryn before

алдын aldyn before, in advance

алдында aldynda before/in front of

қарсаңында qarsañynda on the eve of/before

Example:

Сабақтан бұрын кітап оқыдым.

Sabaqtan būryn kitap oqydym.

I read a book before class.

8. Since / from

Kazakh Transliteration English

бері beri since

бастап bastap starting from

бастапқыда bastaqıda initially

бері қарай beri qarai from then onward

содан бері sodan beri since then

бастап

Дүйсенбіден бастап жұмыс істеймін.

Düisenbiden bastap jumys isteimin.

I will work starting from Monday.

бері

Таңертеңнен бері жаңбыр жауып тұр.

Tañerteñnen beri jañbyr jauyp tur.

It has been raining since morning.

9. Every / each

сайын — saiyn

Күн сайын кітап оқимын.

Kün saiyn kitap oqimyn.

I read a book every day.

Жыл сайын осында келемін.

Jyl saiyn osynda kelemın.

I come here every year.

10. Toward / in the direction of

Kazakh Transliteration English

қарай qarai toward

таман taman toward

бағытында bağytynda in the direction of

жағына jağına toward/in the direction of

бетіне betine toward

қарай

Үйге қарай жүрдім.

Üige qarai jürdim.

I walked toward the house.

Солтүстікке қарай жүріңіз.

Soltüstikke qarai jüriñiz.

Go toward the north.

11. Against

қарсы — qarsy

Мен бұл ұсынысқа қарсымын.

Men būl ūsynysqa qarsymyn.

I am against this proposal.

Олар соғысқа қарсы шықты.

Olar soğısqa qarsy şyqty.

They opposed the war.

12. Through / via / by means of

арқылы — arqyly

Интернет арқылы сөйлестік.

Internet arqyly söilestik.

We communicated through the internet.

Пойыз арқылы бардық.

Poiyz arqyly bardyq.

We went by train.

It can also mean through a person/intermediary:

Досым арқылы хабар жібердім.

Dosym arqyly habar jiberdim.

I sent the message through my friend.

13. Together with / alongside

Kazakh Transliteration English

бірге birge together with

қатар qatar alongside

қоса qosa together with/in addition to

бірге қоса birge qosa together with

Example:

Ол менімен бірге келді.

Ol menimen birge keldi.

He came with me.

Онымен қатар басқа студенттер де келді.

Onymen qatar basqa studentter de keldi.

Other students came along with him.

14. According to

бойынша — boiynşa

Заң бойынша бұл мүмкін емес.

Zaŋ boiynşa būl mümkin emes.

According to the law, this is impossible.

Жоспар бойынша жұмыс істейміз.

Jospar boiynşa jumys isteimiz.

We work according to the plan.

Other expressions:

Kazakh English

бойынша according to

мәліметі бойынша according to the information

айтуынша according to what someone says

сөзіне қарағанда judging from someone's words

пікірінше according to someone's opinion

15. As / in the capacity of

ретінде — retinde

Ол дәрігер ретінде жұмыс істейді.

Ol däriger retinde jumys isteidi.

He works as a doctor.

Мұны мысал ретінде қолдануға болады.

Mūny mysal retinde qoldanuğa bolady.

This can be used as an example.

16. Throughout / along

бойы — boiy

Күн бойы жаңбыр жауды.

Kün boiy jañbyr jaudy.

It rained all day / throughout the day.

Жол бойы ағаштар бар.

Jol boiy ağaştar bar.

There are trees along the road.

Related:

жыл бойы — throughout the year

апта бойы — throughout the week

өмір бойы — throughout one's life

жол бойы — along the road

17. Around / concerning

төңірегінде — töñireginde

Бұл мәселе төңірегінде пікірталас болды.

Būl mäsele töñireginde pikir talas boldy.

There was a discussion concerning this issue.

It can also mean physically around:

Үйдің төңірегінде ағаштар бар.

Üidiñ töñireginde ağaştar bar.

There are trees around the house.

18. Regarding / related to

байланысты — bailanysty

Бұл мәселеге байланысты шешім қабылданды.

Būl mäselege bailanysty şeşim qabyldandy.

A decision was made regarding this matter.

Ауа райына байланысты жоспар өзгерді.

Aua raiyna bailanysty jospar özg erdi.

The plan changed due to the weather.

19. In relation to

Kazakh Transliteration English

қатысты qatysty concerning/regarding

байланысты bailanysty related to

жөнінде jöninde concerning

қатысты түрде qatysty türde in relation to

20. Instead of

Kazakh generally uses орнына.

орнына — ornyna

Шайдың орнына кофе ішті.

Şaidyñ ornyna kofe işti.

He drank coffee instead of tea.

Оның орнына мен бардым.

Onyñ ornyna men bardym.

I went instead of him.

21. In addition to

Kazakh Transliteration English

қоса qosa in addition to

оған қоса oğan qosa in addition to that

бұған қоса būğan qosa in addition to this

сонымен қатар sonymen qatar in addition

қатар qatar alongside

Example:

Қазақ тілін білуіне қоса, ол орыс тілін де біледі.

Qazaq tilin biluine qosa, ol orys tilin de bile di.

In addition to knowing Kazakh, he also knows Russian.

22. Without

Kazakh does not normally have one independent word exactly equivalent to English without. The most important construction is:

-сыз/-сіз

Сенсіз — without you

sensiz — without you

Ақшасыз — without money

aqşasız — without money

-мастан/-местен

This means without doing something.

Ештеңе айтпастан кетіп қалды.

Eşteñe aitpastan ketip qaldy.

He left without saying anything.

23. With

Likewise, Kazakh normally does not use one universal preposition with.

Common constructions:

Construction Meaning

-мен/-бен/-пен with

бірге together with

қатар together with/alongside

қоса together with/in addition

Examples:

Мен досыммен келдім.

Men dosymmen keldim.

I came with my friend.

Ол менімен бірге келді.

Ol menimen birge keldi.

He came with me.

24. By means of

арқылы

Ол мәселені келіссөздер арқылы шешті.

Ol mäseleni kelissozder arqyly şeşti.

He solved the problem through negotiations.

25. By / according to someone's words

These are important Kazakh postpositional constructions.

Kazakh Transliteration English

айтуынша aituynşa according to what someone says

пікірінше pikirinşe according to someone's opinion

сөзіне қарағанда sözi ne qarağanda judging by someone's words

мәліметі бойынша mälimeti boiynşa according to the information

деректер бойынша derekter boiynşa according to the data

Example:

Оның пікірінше, бұл дұрыс шешім.

Onyñ pikirinşe, būl dūrys şeşim.

In his opinion, this is the right decision.

26. Concerning / in respect of

Kazakh Transliteration English

жөнінде jöninde concerning

қатысты qatysty regarding

туралы turaly about

жайлы jaily about

хақында haqynda concerning

турасында turasynda concerning

бойынша boiynşa regarding/according to

27. Near / around

Kazakh often uses postpositions and locative forms rather than a single preposition.

Kazakh Transliteration English

жанында janynda beside/near

қасында qasynda beside/near

маңында mañynda near/around

төңірегінде töñireginde around

айналасында ainalasynda around

жанынан janynan past/by the side of

Examples:

Үйдің жанында дүкен бар.

Üidiñ janynda düken bar.

There is a shop near the house.

Мен оның қасында отырдым.

Men onyñ qasynda otyrdym.

I sat beside him/her.

28. In front of / behind

These are normally relational nouns, not simple postpositions.

Kazakh Transliteration English

алдында aldynda in front of/before

артында artynda behind

артынан artınan behind/after

алдында aldynda before/in front of

қасында qasynda beside

жанында janynda next to

Example:

Үйдің алдында көлік тұр.

Üidiñ aldynda kölik tur.

A car is in front of the house.

Үйдің артында бақ бар.

Üidiñ artynda baq bar.

There is a garden behind the house.

29. Inside / outside

Again, these are generally relational nouns.

Kazakh Transliteration English

ішінде işinde inside

сыртында syrtynda outside

ішінде işinde within

сыртында syrtynda outside of

арасында arasynda among/between

ортасында ortasynda in the middle of

Examples:

Үйдің ішінде адамдар бар.

Üidiñ işinde adamdar bar.

There are people inside the house.

Үйдің сыртында көлік тұр.

Üidiñ syrtynda kölik tur.

A car is outside the house.

30. Between / among

арасында — arasynda

Екі үйдің арасында ағаш бар.

Eki üidiñ arasynda ağaş bar.

There is a tree between the two houses.

Достарымның арасында дәрігер бар.

Dostarymnyñ arasynda däriger bar.

There is a doctor among my friends.

31. Over / above

Kazakh Transliteration English

үстінде üstinde on/above

үстінен üstinen over/from above

жоғарыда joğaryda above

жоғары joğary upward/above

төбесінде töbesinde above/on top of

Example:

Үстелдің үстінде кітап жатыр.

Üsteldiñ üstinde kitap jatyr.

A book is on the table.

32. Under / below

Kazakh Transliteration English

астында astynda under

астынан astynan from under

төменде tömende below

төмен tömen below/down

Example:

Үстелдің астында мысық бар.

Üsteldiñ astynda mysıq bar.

There is a cat under the table.

33. Along / beside

Kazakh Transliteration English

бойымен boiymen along

жағалап jağalap along

жанында janynda beside

қасында qasynda beside

Example:

Өзеннің бойымен жүрдік.

Öz enniñ boiymen jürdik.

We walked along the river.

34. Around

Kazakh Transliteration English

айналасында ainalasynda around

төңірегінде töñireginde around

маңында mañynda around/near

жан-жағында jan-jağynda all around

Example:

Үйдің айналасында ағаштар өсіп тұр.

Üidiñ ainalasynda ağaştar ösip tur.

Trees are growing around the house.

35. Across / through

Kazakh Transliteration English

арқылы arqyly through/via

арғы бетіне arğy betine across/to the other side

бойымен boiymen along/across

үстінен üstinen over/across

Kazakh often expresses the exact spatial relationship through case + relational noun, rather than a single equivalent of English across.

36. For the purpose of

Kazakh Transliteration English

үшін üşin for/in order to

мақсатында maqsatynda for the purpose of

мақсатымен maqsatymen with the aim of

мақсатында maqsatynda for the purpose of

Example:

Білім алу үшін шетелге барды.

Bilim alu üşin şet elge bardy.

He went abroad to receive an education.

37. In accordance with

Kazakh Transliteration English

бойынша boiynşa according to

сәйкес säikes according to/in accordance with

сай sai according to/suitable to

негізінде negizinde on the basis of

негізінде negizinde based on

Example:

Ережеге сәйкес әрекет еттік.

Erejege säikes äreket ettik.

We acted in accordance with the rule.

38. Based on

негізінде — negizinde

Осы деректер негізінде шешім қабылданды.

Osy derekter negizinde şeşim qabyldandy.

A decision was made based on these data.

Also:

... негізінде

... негізіне сүйене отырып

= based on / relying on

39. Despite

Kazakh Transliteration English

қарамастан qaramastan despite

...-ға қарамастан ...-ğa qaramastan despite

соған қарамастан soğan qaramastan despite that

...-ғанына қарамастан ...-ğanına qaramastan despite the fact that

Example:

Жаңбырға қарамастан, біз шықтық.

Jañbyrğa qaramastan, biz şyqtyq.

Despite the rain, we went out.

40. Instead of / in place of

орнына

Менің орныма ол жұмыс істеді.

Meniñ orn yma ol jumys istedi.

He worked instead of me.

41. According to / corresponding to

сәйкес — säikes

Заңға сәйкес әрекет еттік.

Zaŋğa säikes äreket ettik.

We acted according to the law.

Жоспарға сәйкес жұмыс жүргізілді.

Josparğa säikes jumys jürgizildi.

The work was carried out according to the plan.

42. Due to / connected with

байланысты

Жол жөндеу жұмыстарына байланысты жол жабылды.

Jol jö ndeu jumystaryna bailanysty jol jab yldy.

The road was closed due to roadworks.

43. Important case + postposition combinations

Kazakh postpositions often require a particular case.

Postposition Transliteration Meaning Typical case Example Example transliteration

үшін üşin for genitive мен үшін men üşin

туралы turaly about / concerning nominative Қазақстан туралы Qazaqstan turaly

жайлы jayly about / concerning nominative мәселе жайлы mäsele jayly

жөнінде jöninde about / concerning nominative мәселе жөнінде mäsele jöninde

дейін deyin until / up to dative үйге дейін üyge deyin

шейін şeyin until / up to dative кешке шейін keşke şeyin

қарай qaray toward / according to dative қалаға қарай qalağa qaray

таман taman around / toward dative кешке таман keşke taman

кейін keyin after ablative сабақтан кейін sabaqtan keyin

соң soñ after / following ablative сабақтан соң sabaqtan soñ

бұрын būryn before ablative сабақтан бұрын sabaqtan būryn

бері beri since / for (a period up to now) ablative содан бері sodan beri

сайын sayın every / each usually noun + сайын күн сайын kün sayın

арқылы arqyly through / via genitive/possessive structure often интернет арқылы internet arqyly

бойы boyy throughout / during genitive күн бойы kün boyy

бойынша boyınşa according to / based on genitive/possessive жоспар бойынша jospar boyınşa

қатысты qatysty concerning / regarding dative мәселеге қатысты mäselege qatysty

байланысты baylanysty due to / related to / because of dative жағдайға байланысты jağdayğa baylanysty

қарамастан qaramastan despite / regardless of dative жаңбырға қарамастан jañbyrğa qaramastan

арқасында arqasynda thanks to / because of genitive көмегіңнің арқасында kömegiñniñ arqasynda

салдарынан saldarynan as a result of / because of genitive жаңбырдың салдарынан jañbyrdyñ saldarynan

кесірінен kesirinen because of / due to (negative consequence) genitive жаңбырдың кесірінен jañbyrdyñ kesirinen

арқасында arqasynda thanks to / because of genitive оның арқасында onyñ arqasynda

12- DETERMINERS

Kazakh Transliteration English

бұл būl this

осы osy this, this particular

сол sol that, that particular

ол ol that

анау anau that over there

мынау mynau this here

мына myna this

ана ana that

осындай osyndai like this/such

сондай sondai like that/such

мұндай mūndai such as this

мұнадай mūnaidai such as this

сондай sondai such

анадай anadai like that

Examples

Бұл кітап өте қызық.

Būl kitap öte qyzyq.

This book is very interesting.

Осы мәселе маңызды.

Osy mäsele mañyzdy.

This particular issue is important.

Сол адам менің досым.

Sol adam meniñ dosym.

That person is my friend.

Мына кітапты оқыдым.

Myna kitaptı oqydym.

I read this book.

2. Demonstrative system

A useful basic system is:

Near Far/contextually distant

бұл — this сол — that

осы — this particular ол — that

мына — this ана — that

мынау — this one анау — that one

Very important

бұл and осы are both commonly translated as this, but осы often emphasizes a particular/current item.

Бұл кітап — This book.

Осы кітап — This particular book / this book here.

3. Interrogative determiners

Kazakh Transliteration English

қандай qandai what kind of / what

қай qai which

қайсы qaisy which one

қанша qanşa how much/how many

неше neşe how many

қаншама qanşama how many/how much

қандай да бір qandai da bir some kind of/a certain

қайсыбір qaisyb ir which particular/some

нешінші neşinşi which number/what ordinal

Examples

Қандай кітап оқып жатырсың?

Qandai kitap oqyp jatyrsyñ?

What kind of book are you reading?

Қай кітап саған ұнайды?

Qai kitap sağan ūnaidy?

Which book do you like?

Неше кітап сатып алдың?

Neşe kitap satyp aldıñ?

How many books did you buy?

4. Indefinite determiners

Kazakh forms indefiniteness in several ways.

Kazakh Transliteration English

бір bir a/one; some

біреу bireu someone/one

бір нәрсе bir närse something

әлдебір äldebir some/a certain

әлдебіреу äldebireu someone

әлдебір нәрсе äldebir närse something

қандай да бір qandai da bir some kind of/a certain

бірде-бір birde-bir a single one/any single

қайсыбір qaisyb ir some particular

кейбір keibir some/certain

белгілі бір belgili bir a certain

бірқатар birqatar a number of/several

Examples

Бір адам есік қақты.

Bir adam esik qaqty.

A person / someone knocked on the door.

Кейбір адамдар бұны білмейді.

Keibir adamdar būny bilmeidi.

Some people don't know this.

Әлдебір адам маған қоңырау шалды.

Äldebir adam mağan qoñyrau şaldy.

Some person / a certain person called me.

5. The indefinite word бір

бір is extremely important because it can mean:

one

a/an

some

a certain

Compare:

Бір кітап сатып алдым.

Bir kitap satyp aldym.

I bought a book / one book.

Бір күні ол келді.

Bir küni ol keldi.

One day, he came.

Бір адам сені іздеді.

Bir adam seni izdedi.

Someone / a certain person was looking for you.

Kazakh therefore has no separate indefinite article equivalent to English a/an.

6. Definite determiner

Kazakh has no independent word equivalent to English “the.”

Definiteness is commonly expressed through:

context

demonstratives

possessive constructions

definite accusative

word order

specific/known nouns

For example:

кітап

kitap

a book / book / the book

Context determines the interpretation.

But:

бұл кітап

būl kitap

this book

сол кітап

sol kitap

that book / that particular book

So бұл, осы, сол, etc. are demonstratives, not definite articles.

7. Universal determiners — all/every

Kazakh Transliteration English

барлық barylyq all

бүкіл bükil whole/all

барша barşa all/everyone

күллі küllі all/whole

түгел tügel all/entire

әр är each/every

әрбір ärbir each/every

әрқайсысы ärqaisysy each one

әрбіреу ärbireu each one

бәрі bäri all/everything

барлығы barylyğy all/everything

Examples

Барлық студенттер келді.

Barlyq studentter keldi.

All students came.

Бүкіл қала тыныш болды.

Bükil qala tynış boldy.

The whole city was quiet.

Әр студент кітап алды.

Är student kitap aldı.

Each student took a book.

8. Әр — every/each

әр is one of the most important Kazakh determiners.

Formation Meaning

әр адам every person

әр бала every child

әр күн every day

әр ел every country

әр кітап every book

әр түрлі different/various

Example:

Әр адам қателесуі мүмкін.

Är adam qatel esui mümkin.

Every person can make a mistake.

9. Әрбір — each/every

әрбір is similar to әр, often somewhat more explicit/emphatic.

Әрбір адам өз пікірін айтуға құқылы.

Ärbir adam öz pikirin ait uğa quqyly.

Every person has the right to express their opinion.

10. Бүкіл — whole/entire

Kazakh English

бүкіл әлем the whole world

бүкіл ел the whole country

бүкіл қала the whole city

бүкіл өмір one's whole life

бүкіл күн the whole day

Example:

Бүкіл әлем мұны көрді.

Bükil älem mūny kördi.

The whole world saw this.

11. Барлық — all

Барлық кітаптар үстелде тұр.

Barlyq kitaptar üstel de tur.

All the books are on the table.

барлық normally directly modifies a noun.

12. Барша — all

Барша халық бұл жаңалықты білді.

Barşa halyq būl jañalyqty bildi.

All the people knew this news.

It is somewhat more literary/formal than барлық.

13. Күллі — all/whole

күллі is more literary/bookish.

Күллі әлем өзгерді.

Külli älem özgerdi.

The whole world changed.

14. Түгел — entire/all

Түгел сынып жиналды.

Tügel synyp jinaldy.

The entire class gathered.

15. Some

Kazakh Transliteration English

кейбір keibir some

бірқатар birqatar a number of

бірнеше birneşe several

біршама birşama some/quite a few

біраз biraz some/a little/a fair amount

біраздаған birazdağan quite a few/some

әлдебір äldebir some/certain

қандай да бір qandai da bir some/a certain

Example:

Кейбір студенттер ерте келді.

Keibir studentter erte keldi.

Some students came early.

16. Several

Kazakh Transliteration English

бірнеше birneşe several

бірқатар birqatar several/a number of

бірсыпыра birsyq yra quite a few/several

бірталай birtalai quite a few/a considerable number

біршама birşama several/somewhat considerable

Example:

Бірнеше адам бізге көмектесті.

Birneşe adam bizge kömektesti.

Several people helped us.

17. Many / much

Kazakh Transliteration English

көп köp many/much

көптеген köptegen many

көп мөлшердегі köp mölşerdegi a large amount of

сансыз sansyz countless

сансыз көп sansyz köp countless/many

мол mol abundant/a lot of

қыруар qyruar enormous amount of

орасан көп orasan köp very many/a huge amount

Examples

Көп адам келді.

Köp adam keldi.

Many people came.

Көптеген кітаптар бар.

Köptegen kitaptar bar.

There are many books.

18. Few / little

Kazakh Transliteration English

аз az few/little

аздаған azdağan a small amount of/some

шамалы şamaly a little/small amount

біршама birşama a little/some

азғана azğana only a little/few

санаулы sanauly only a few

Examples:

Аз адам келді.

Az adam keldi.

Few people came.

Аздаған уақыт қалды.

Azdağan uaqyt qaldy.

A little time remained.

Санаулы адамдар ғана білді.

Sanauly adamdar ğana bildi.

Only a few people knew.

19. A lot of

Kazakh Transliteration English

көп köp a lot of

көптеген köptegen many

өте көп öte köp very many/much

қыруар qyruar a huge amount of

мол mol abundant

толып жатқан tolyp jatqan numerous/a great many

Толып жатқан адамдар жиналды.

Tolyp jatqan adamdar jinaldy.

A great many people gathered.

20. Enough

Kazakh normally uses жеткілікті.

Kazakh Transliteration English

жеткілікті jetkilikti enough/sufficient

жеткілікті мөлшерде jetkilikti mölşerde in sufficient quantity

жеткілікті көлемдегі jetkilikti kölemdegi of sufficient size/volume

Example:

Жеткілікті уақыт бар.

Jetkilikti uaqyt bar.

There is enough time.

21. Too much / too many

Kazakh Transliteration English

тым көп tym köp too many/much

шамадан тыс көп şamadan tys köp excessively many/much

өте көп öte köp very many/much

Мұнда тым көп адам бар.

Mūnda tym köp adam bar.

There are too many people here.

22. Too little / too few

Kazakh Transliteration English

тым аз tym az too few/little

өте аз öte az very few/little

жеткіліксіз jetkiliksiz insufficient

Бізде тым аз уақыт бар.

Bizde tym az uaqyt bar.

We have too little time.

23. Any

Kazakh expresses any in several ways depending on context.

Kazakh Transliteration English

кез келген kez kelgen any/anyone/any kind

қандай да бір qandai da bir any/some

қайсыбір qaisyb ir some particular/any

кез келген бір kez kelgen bir any one

ешқандай eşqandai any/no kind, with negation

Most important: кез келген

Кез келген адам кіре алады.

Kez kelgen adam kire alady.

Anyone / any person can enter.

Кез келген кітапты таңда.

Kez kelgen kitaptı tañda.

Choose any book.

24. No / no kind of

ешқандай — eşqandai

Ешқандай мәселе жоқ.

Eşqandai mäsele joq.

There is no problem / no kind of problem.

Other negative determiner-like forms:

Kazakh English

ешбір not a single/no

ешқандай no/none whatsoever

ешбір адам no person/not a single person

ешқандай кітап no book

бірде-бір not a single

ешбіреу nobody/no one

25. Ешбір — not a single/no

Ешбір адам бұл туралы білмеді.

Eşbir adam būl turaly bilmedi.

Not a single person knew about this.

26. Бірде-бір — not a single

Usually used with negation.

Бірде-бір кітап таппадым.

Birde-bir kitap tappadym.

I didn't find a single book.

27. Both

Kazakh does not have one universal determiner corresponding exactly to English both.

Common expressions:

Kazakh Transliteration English

екі ... да/де eki ... da/de both

екеуі де ekeui de both of them

екеуінің де ekeuiniñ de both of their/of the two

екеуінің екеуі де ekeuiniñ ekeui de both

екі жақ та eki jaq ta both sides

екі тарап та eki tarap ta both parties

Example:

Екі студент те келді.

Eki student te keldi.

Both students came.

28. Either

Kazakh Transliteration English

кез келгені kez kelgeni either/any one

екеуінің біреуі ekeuiniñ bireui either one of the two

біреуі bireui one of them

қайсысы болса да qaisysy bolsa da either/whichever

Example:

Екеуінің біреуін таңда.

Ekeuiniñ bireuin tañda.

Choose either one of the two.

29. Neither

Usually:

екеуі де + negative

or

екі ... да + negative

Екеуі де келген жоқ.

Ekeui de kelgen joq.

Neither of them came.

Екі кітаптың екеуі де қызық емес.

Eki kitaptıñ ekeui de qyzyq emes.

Neither book is interesting.

30. Other

Kazakh Transliteration English

басқа basqa other

өзге özge other

өзге бір özge bir another/other

басқа бір basqa bir another/some other

қалған qalğan remaining/other

Example:

Басқа адамдар да келді.

Basqa adamdar da keldi.

Other people also came.

31. Another

Kazakh Transliteration English

басқа basqa another/other

тағы бір tağy bir another one

тағы да бір tağy da bir another

басқа бір basqa bir another/some other

өзге бір özge bir another

Example:

Тағы бір кітап сатып алдым.

Tağy bir kitap satyp aldym.

I bought another book.

32. Same

бірдей / сол бір / дәл сол

Kazakh English

бірдей same/equal

сол бір that very same

дәл сол exactly the same/that exact

бір same, one and the same (contextually)

Біз бірдей кітапты оқыдық.

Biz birdei kitaptı oqydyq.

We read the same book.

Дәл сол адам келді.

Däl sol adam keldi.

The exact same person came.

33. Such

Kazakh Transliteration English

мұндай mūndai such as this

мұндай бір mūndai bir such a

осындай osyndai such as this

сондай sondai such/as that

сондай бір sondai bir such a

анадай anadai such as that

қандай qandai what kind of

Examples:

Мұндай адамды бұрын көрмедім.

Mūndai adamdy būryn körmedim.

I have never seen such a person before.

Осындай кітап маған ұнайды.

Osyndai kitap mağan ūnaidy.

I like such books.

34. Various

Kazakh Transliteration English

әртүрлі ärtürli various/different

әр алуан är aluan various/diverse

сан алуан san aluan various/diverse

түрлі türli various

әрқилы ärqily various/different

алуан түрлі aluan türli diverse/various

көптеген köptegen many

сансыз түрлі sansyz türli countless varieties

Example:

Мұнда әртүрлі кітаптар бар.

Mūnda ärtürli kitaptar bar.

There are various books here.

35. Particular / specific

Kazakh Transliteration English

белгілі бір belgili bir a certain

нақты naqty specific/exact

белгілі belgili certain/known

нақты бір naqty bir a specific

белгілі бір belgili bir a particular

осы osy this particular

сол sol that particular

Example:

Мен белгілі бір адамды іздеп жүрмін.

Men belgili bir adamdy izdep jürmin.

I am looking for a particular person.

36. Whole / entire

Kazakh English

бүкіл whole/entire

барлық all

түгел entire/all

тұтас whole/entire

күллі whole/all

барша all

бүтін whole/entire

Examples:

Бүкіл ел мұны талқылады.

Bükil el mūny talqylady.

The whole country discussed this.

Тұтас қала жарықсыз қалды.

Tūtas qala jaryqs yz qaldy.

The entire city was left without electricity.

37. Half / part of

Kazakh Transliteration English

жарты jarty half

жартысы jartysy half of it

жартылай jartylai half/partly

бір бөлігі bir böligi a part of

бір бөлік bir bölik one part

бірқатары birqatary some/a number of

бір бөлігі bir böligi a portion of

Example:

Жарты кітапты оқыдым.

Jarty kitaptı oqydym.

I read half the book.

38. Each / every + distributive constructions

Kazakh Transliteration English

әр är each/every

әрбір ärbir each/every

әрқайсысы ärqaisysy each one

әрқайсысының ärqaisysynyñ each one's

әр адам är adam every person

әр жолы är joly every time

әр күні är küni every day

әрқайсысы ärqaisysy each

Example:

Әрқайсысы өз жұмысын жасады.

Ärqaisysy öz jumysyn jasady.

Each one did their own work.

39. Every + time expressions

Kazakh frequently uses әр + noun:

Kazakh English

әр күн every day

әр апта every week

әр ай every month

әр жыл every year

әр таң every morning

әр кеш every evening

әр жолы every time

әр сағат every hour

әр минут every minute

There are also lexical forms:

Kazakh English

күн сайын every day

апта сайын every week

ай сайын every month

жыл сайын every year

әрдайым always

40. Numerical determiners

Numbers can directly modify nouns.

Cardinal numbers

Kazakh Transliteration English

бір bir one

екі eki two

үш üş three

төрт tört four

бес bes five

алты alty six

жеті jeti seven

сегіз segiz eight

тоғыз toğız nine

он on ten

Example:

Үш кітап сатып алдым.

Üş kitap satyp aldym.

I bought three books.

41. Larger numeral determiners

Kazakh English

он кітап ten books

жиырма адам twenty people

жүз кітап one hundred books

мың адам one thousand people

миллион адам one million people

бірнеше жүз адам several hundred people

мыңдаған адам thousands of people

миллиондаған адам millions of people

42. Ordinal determiners

Ordinal numbers can identify a specific noun.

Kazakh Transliteration English

бірінші birinşi first

екінші ekinşi second

үшінші üşinşi third

төртінші törtinşi fourth

бесінші besinşi fifth

соңғы soñğy last

келесі kelesi next

алдыңғы aldyñğy previous/former

Examples:

Бірінші кітап қызық болды.

Birinşi kitap qyzyq boldy.

The first book was interesting.

Келесі күні қайта келді.

Kelesi küni qai ta keldi.

He came back the next day.

43. Approximate quantity

Kazakh Transliteration English

шамамен şamamen approximately

жүздеген jüzdegen hundreds of

мыңдаған mıñdağan thousands of

миллиондаған milliondağan millions of

ондаған ondağan tens of/dozens of

бірнеше birneşe several

бірталай birtalai quite a few

біршама birşama some/a considerable amount

сансыз sansyz countless

Example:

Мыңдаған адам жиналды.

Mıñdağan adam jinaldy.

Thousands of people gathered.

44. Distributive numerals

Kazakh uses -дан/-ден/-тан/-тен/-нан/-нен with numerals for distribution.

Kazakh Transliteration English

екіден ekiden two each

үштен üşten three each

бестен besten five each

оннан onnan ten each

бір-бірден bir-birden one each

екі-екіден eki-ekiden two each

Example:

Балалар екіден отырды.

Balalar ekiden otyrdy.

The children sat two each.

45. Possessive determiners

Kazakh does not have a separate word class exactly corresponding to English my, your, his, her, our, their.

Possession is expressed primarily through possessive pronouns + genitive.

Kazakh Transliteration English

менің meniñ my

сенің seniñ your

сіздің sizdiñ your

оның onyñ his/her/its

біздің bizdiñ our

сендердің senderdiñ your

сіздердің sizderdiñ your

олардың olardyñ their

Examples

Менің кітабым үстелде.

Meniñ kitabym üstel de.

My book is on the table.

Оның үйі үлкен.

Onyñ üi ülken.

His/her house is big.

Notice the structure:

менің + кітабым

meniñ + kitabym

my + book-my

46. Reflexive possessive determiner

өз — öz

Kazakh English

өзімнің my own

өзіңнің your own

өзінің his/her own

өзіміздің our own

өздеріңнің your own

өздерінің their own

Example:

Ол өзінің кітабын алды.

Ol öziniñ kitabyn aldı.

He/she took his/her own book.

47. Negative/indefinite possessive-like forms

Kazakh English

ешкімнің nobody's

ештеңенің nobody's/nothing's

біреудің someone's

бір нәрсенің something's

әлдебіреудің someone's/a certain person's

Example:

Бұл ешкімнің кітабы емес.

Būl eşkimniñ kitab y emes.

This is nobody's book.

48. “Of some kind”

Kazakh Transliteration English

қандай да бір qandai da bir some kind of

әлдебір äldebir some/certain

белгілі бір belgili bir a certain

бір түрі bir türі one kind/type

қандай да болмасын qandai da bolmasyn whatever kind

Example:

Қандай да бір себеп болуы керек.

Qandai da bir sebep boluy kerek.

There must be some kind of reason.

49. “Whatever / whichever”

Kazakh English

кез келген any/whatever

қандай болса да whatever kind

қайсысы болса да whichever

кім болса да whoever

не болса да whatever

қайда болса да wherever

қалай болса да however

Example:

Қандай кітап болса да, оқи беремін.

Qandai kitap bolsa da, oqi beremin.

I will read whatever book it is.

50. “Every single”

Kazakh can emphasize every single using:

Kazakh English

әрбір every single/each

әрқайсысы each one

әрбір ... да/де every single ...

бірде-бір a single one, usually negative

Example:

Әрбір студент емтихан тапсырды.

Ärbir student emtihan tapsyrdy.

Every single student took the exam.

51. “A certain”

Kazakh Transliteration English

белгілі бір belgili bir a certain

бір bir a certain

әлдебір äldebir some/certain

бір белгілі bir belgili a certain/known

қайсыбір qaisyb ir a certain/particular

Example:

Белгілі бір адам маған көмектесті.

Belgili bir adam mağan kömektesti.

A certain person helped me.

52. “Any” vs “some”

This distinction is important.

Some

кейбір адамдар

keibir adamdar

some people

Any

кез келген адам

kez kelgen adam

any person

Some kind of

қандай да бір адам

qandai da bir adam

some person / some kind of person

No

ешқандай адам

eşqandai adam

no person

53. Limiting determiners

Kazakh commonly uses:

Kazakh Transliteration English

тек tek only

ғана ğana only

тек қана tek qana only

жалғыз jalğyz only/single

бір ғана bir ğana only one

жалғыз бір jalğyz bir a single/only one

Example:

Тек бір адам келді.

Tek bir adam keldi.

Only one person came.

Бір ғана кітап қалды.

Bir ğana kitap qaldy.

Only one book remained.

54. “Each of / all of”

Kazakh commonly uses genitive + possessive structures.

Each of them

Олардың әрқайсысы келді.

Olardyñ ärqaisysy keldi.

Each of them came.

All of them

Олардың бәрі келді.

Olardyñ bäri keldi.

All of them came.

Both of them

Олардың екеуі де келді.

Olardyñ ekeui de keldi.

Both of them came.

55. “Most / the majority”

Kazakh Transliteration English

көпшілігі köpshiligi most/majority

басым көпшілігі basym köpshiligi vast majority

көп бөлігі köp böligi most/a large part

басым бөлігі basym böligi majority/larger part

Example:

Студенттердің көпшілігі келді.

Studentterdiñ köpshiligi keldi.

Most of the students came.

56. “The rest / remaining”

Kazakh English

қалған remaining

қалғандары the others/the rest

қалған бөлігі the remaining part

қалған барлық all remaining

Example:

Қалған студенттер кейін келді.

Qalğan studentter kein keldi.

The remaining students came later.

57. “Numerous / countless”

Kazakh Transliteration English

көптеген köptegen numerous

сансыз sansyz countless

сансыз көп sansyz köp countless

толып жатқан tolyp jatqan numerous

қыруар qyruar a huge amount

мол mol abundant

58. “Various kinds of”

Kazakh Transliteration English

әртүрлі ärtürli various

әр алуан är aluan various

сан алуан san aluan diverse

түрлі türli various

алуан түрлі aluan türli diverse

неше түрлі neşe türli all sorts of/various kinds of

әрқилы ärqily different/various

Example:

Неше түрлі тағам бар.

Neşe türli tağam bar.

There are all kinds of food.

59. “One of”

Kazakh commonly uses:

бірі / біреуі + genitive

Менің достарымның бірі дәрігер.

Meniñ dostarymnyñ biri däriger.

One of my friends is a doctor.

Олардың біреуі мұғалім.

Olardyñ bireui mūğalim.

One of them is a teacher.

60. “Several of / some of”

Kazakh Transliteration English

кейбірі keybiri some of them

бірнешеуі birneshesi several of them

бірқатары birqatarı a number of them

біразы birazy some / a number of them

көпшілігі köpshiligi most of them

барлығы bärligi all of them

әрқайсысы ärqaysysy each of them

Example:

Олардың бірнешеуі келді.

Olardyñ birneş eui keldi.

Several of them came.

13- IF CONDITIONAL

If I go барсам barsam

If I am going барып жатсам baryp jatsam

If I went барған болсам barğan bolsam

If I was going барып жүрген болсам baryp jürgen bolsam

If I will go барсам / баратын болсам barsam / baratyn bolsam

If I have gone барған болсам barğan bolsam

If I had gone барған болсам barğan bolsam

If I don't go бармасам barmasam

If I do not go бармасам barmasam

If I am not going бармай жатсам barmai jatsam

If I did not go бармаған болсам barmağan bolsam

If I was not going бармай жүрген болсам barmai jürgen bolsam

If I will not go бармасам barmasam

If I am not going to go бармайтын болсам barmaityn bolsam

If I have not gone бармаған болсам barmağan bolsam

If I had not gone бармаған болсам еді barmağan bolsam edi

If it is read оқылса oqylsa

If it is being read оқылып жатса oqylyp jatsa

If it was read оқылған болса oqylğan bolsa

If it was being read оқылып жатқан болса oqylyp jatqan bolsa

If it will be read оқылса / оқылатын болса oqylsa / oqylatyn bolsa

If it has been read оқылған болса oqylğan bolsa

If it had been read оқылған болса еді oqylğan bolsa edi

If it is not read оқылмаса oqylmasa

If it is not read оқылмаса oqylmasa

If it is not being read оқылмай жатса oqylmai jatsa

If it was not read оқылмаған болса oqylmağan bolsa

If it was not being read оқылмай жатқан болса oqylmai jatqan bolsa

If it will not be read оқылмаса oqylmasa

If it is not going to be read оқылмайтын болса oqylmaityn bolsa

If it has not been read оқылмаған болса oqylmağan bolsa

If it had not been read оқылмаған болса еді oqylmağan bolsa edi

Мен барсам barsam if I go

Сен барсаң barsañ if you go

Сіз барсаңыз barsañyz if you go

Ол барса barsa if he/she goes

Біз барсақ barsaq if we go

Сендер барсаңдар barsañdar if you go

Сіздер барсаңыздар barsañyzdar if you go

Олар барса barsa if they go

Мен бармасам barmasam if I do not go

Сен бармасаң barmasañ if you do not go

Сіз бармасаңыз barmasañyz if you do not go

Ол бармаса barmasa if he/she does not go

Біз бармасақ barmasaq if we do not go

Сендер бармасаңдар barmasañdar if you do not go

Сіздер бармасаңыздар barmasañyzdar if you do not go

Олар бармаса barmasa if they do not go

Мен оқылып жатсам oqylyp jatsam if I am being read

Сен оқылып жатсаң oqylyp jatsañ if you are being read

Сіз оқылып жатсаңыз oqylyp jatsañyz if you are being read

Ол оқылып жатса oqylyp jatsa if it is being read

Біз оқылып жатсақ oqylyp jatsaq if we are being read

Сендер оқылып жатсаңдар oqylyp jatsañdar if you are being read

Сіздер оқылып жатсаңыздар oqylyp jatsañyzdar if you are being read

Олар оқылып жатса oqylyp jatsa if they are being read

Мен оқылсам oqylsam if I am read

Сен оқылсаң oqylsañ if you are read

Сіз оқылсаңыз oqylsañyz if you are read

Ол оқылса oqylsa if he/she/it is read

Біз оқылсақ oqylsaq if we are read

Сендер оқылсаңдар oqylsañdar if you are read

Сіздер оқылсаңыздар oqylsañyzdar if you are read

Олар оқылса oqylsa if they are read

Мен оқысам еді oqysam edi I would read

Сен оқысаң еді oqysañ edi You would read

Сіз оқысаңыз еді oqysañyz edi You would read

Ол оқыса еді oqysa edi He/She would read

Біз оқысақ еді oqysaq edi We would read

Сендер оқысаңдар еді oqysañdar edi You would read

Сіздер оқысаңыздар еді oqysañyzdar edi You would read

Олар оқыса еді oqysa edi They would read

Мен болсам еді bolsam edi I would be

Сен болсаң еді bolsañ edi

Сіз болсаңыз еді bolsañyz edi

Ол болса еді bolsa edi

Біз болсақ еді bolsaq edi

Олар болса еді bolsa edi

Мен оқыған болар едім oqyğan bolar edim I would have read

Сен оқыған болар едің oqyğan bolar ediñ You would have read

Сіз оқыған болар едіңіз oqyğan bolar ediñiz You would have read

Ол оқыған болар еді oqyğan bolar edi He/She would have read

Біз оқыған болар едік oqyğan bolar edik We would have read

Сендер оқыған болар едіңдер oqyğan bolar ediñder You would have read

Сіздер оқыған болар едіңіздер oqyğan bolar ediñizder You would have read

Олар оқыған болар еді oqyğan bolar edi They would have read

Мен оқып жатқан болар едім oqyp jatqan bolar edim

Сен оқып жатқан болар едің oqyp jatqan bolar ediñ

Сіз оқып жатқан болар едіңіз oqyp jatqan bolar ediñiz

Ол оқып жатқан болар еді oqyp jatqan bolar edi

Біз оқып жатқан болар едік oqyp jatqan bolar edik

Олар оқып жатқан болар еді oqyp jatqan bolar edi

I would read оқысам еді oqysam edi

I would be болсам еді bolsam edi

I would have read оқыған болар едім oqyğan bolar edim

I would be reading оқып жатқан болар едім oqyp jatqan bolar edim

I would have been reading оқып жүрген болар едім oqyp jürgen bolar edim

I would not read оқымас едім oqymas edim

I would not have read оқымаған болар едім oqymağan bolar edim

I used to/would read оқитын едім oqityn edim

Мен оқылсам еді oqylsam edi I would be read

Сен оқылсаң еді oqylsañ edi You would be read

Сіз оқылсаңыз еді oqylsañyz edi You would be read

Ол оқылса еді oqylsa edi It would be read

Біз оқылсақ еді oqylsaq edi We would be read

Сендер оқылсаңдар еді oqylsañdar edi You would be read

Сіздер оқылсаңыздар еді oqylsañyzdar edi You would be read

Олар оқылса еді oqylsa edi They would be read

Мен оқылып жатқан болар едім oqylyp jatqan bolar edim

Сен оқылып жатқан болар едің oqylyp jatqan bolar ediñ

Сіз оқылып жатқан болар едіңіз oqylyp jatqan bolar ediñiz

Ол оқылып жатқан болар еді oqylyp jatqan bolar edi

Біз оқылып жатқан болар едік oqylyp jatqan bolar edik

Сендер оқылып жатқан болар едіңдер oqylyp jatqan bolar ediñder

Сіздер оқылып жатқан болар едіңіздер oqylyp jatqan bolar ediñizder

Олар оқылып жатқан болар еді oqylyp jatqan bolar edi

Мен оқылған болар едім oqylğan bolar edim

Сен оқылған болар едің oqylğan bolar ediñ

Сіз оқылған болар едіңіз oqylğan bolar ediñiz

Ол оқылған болар еді oqylğan bolar edi

Біз оқылған болар едік oqylğan bolar edik

Сендер оқылған болар едіңдер oqylğan bolar ediñder

Сіздер оқылған болар едіңіздер oqylğan bolar ediñizder

Олар оқылған болар еді oqylğan bolar edi

Кітап оқылып жүрген болар еді. Kitap oqylyp jürgen bolar edi. The book would have been being read.

would be read оқылса еді oqylsa edi

would be being read оқылып жатқан болар еді oqylyp jatqan bolar edi

would have been read оқылған болар еді oqylğan bolar edi

would have been being read оқылып жүрген болар еді oqylyp jürgen bolar edi

would be going to be read оқылатын болар еді oqylatyn bolar edi

would not be read оқылмас еді oqylmas edi

would not have been read оқылмаған болар еді oqylmağan bolar edi

would always be read оқылатын еді oqylatyn edi

Zero Conditional -са/-се + present -sa/-se + qazirgi şaq (present) General truth / facts

First Conditional -са/-се + future/present -sa/-se + keler şaq / qazirgi şaq Real future possibility

Second Conditional -са/-се + еді -sa/-se + edi Unreal present / would

Third Conditional -ған болса еді + болар еді -ğan bolsa edi + bolar edi Unreal past / would have

Mixed Conditional -ған болса еді + present hypothetical -ğan bolsa edi + qazirgi boljamdy maғына Past condition → present result

Negative Zero -ма/-ме + са/се + present -ma/-me + sa/se + qazirgi şaq

Negative First -ма/-ме + са/се + future -ma/-me + sa/se + keler şaq

Negative Second -ма/-ме + са/се + еді -ma/-me + sa/se + edi

Negative Third -маған/-меген болса еді + болар еді -mağan/-megen bolsa edi + bolar edi

Negative Mixed -маған/-меген болса еді + present hypothetical -mağan/-megen bolsa edi + boljam

14- COMPARATIVE AND SUPERLATIVE

1 Positive adjective adjective үлкен ülken big

2 Basic comparative adjective + -рақ/-рек adjective + -raq/-rek үлкенірек ülkenirek bigger

3 Comparative adjective + -ырақ/-ірек adjective + -yraq/-irek әдемірек ädemirek more beautiful

4 Comparative + than A + B-ABL + comparative A + B-ABL + comparative үйден үлкенірек üiden ülkenirek bigger than the house

5 Much bigger әлдеқайда + comparative aldeqaida + comparative әлдеқайда үлкенірек aldeqaida ülkenirek much bigger

6 Slightly bigger сәл + comparative säl + comparative сәл үлкенірек säl ülkenirek slightly bigger

7 More көбірек + noun köbirek + noun көбірек кітап köbirek kitap more books

8 More action көбірек + verb köbirek + verb көбірек оқимын köbirek oqimyn I read more

9 More than A + B-ABL + көбірек A + B-ABL + köbirek сенен көбірек senen köbirek more than you

10 Less азырақ + noun azyraq + noun азырақ ақша azyraq aqşa less money

11 Less action азырақ + verb azyraq + verb азырақ сөйлеймін azyraq söileimin I speak less

12 Less than A + B-ABL + азырақ A + B-ABL + azyraq сенен азырақ senen azyraq less than you

13 Comparative adverb adverb + -рақ/-рек adverb + -raq/-rek тезірек tezirek faster

14 More often adverb + -рақ/-рек adverb + -raq/-rek жиірек jiirek more often

15 Earlier ерте + -рек erte + -rek ертерек erterek earlier

16 Later кеш + -ірек keş + -irek кешірек keşirek later

17 Superlative ең + adjective eñ + adjective ең үлкен eñ ülken biggest

18 Most beautiful ең + adjective eñ + adjective ең әдемі eñ ädemi most beautiful

19 Best ең + жақсы eñ + jaqsy ең жақсы eñ jaqsy best

20 Worst ең + жаман eñ + jaman ең жаман eñ jaman worst

21 Most quantity ең көп + noun eñ köp + noun ең көп кітап eñ köp kitap the most books

22 Least quantity ең аз + noun eñ az + noun ең аз кітап eñ az kitap the fewest books

23 Most action ең көп + verb eñ köp + verb ең көп жұмыс істейді eñ köp jūmys isteidi works the most

24 Least action ең аз + verb eñ az + verb ең аз жұмыс істейді eñ az jūmys isteidi works the least

25 Of all бәрінен + adjective bärinen + adjective бәрінен үлкен bärinen ülken biggest of all

26 Of all + comparative бәрінен + comparative bärinen + comparative бәрінен үлкенірек bärinen ülkenirek bigger than all

27 Equality X + сияқты + adjective X + siyaqty + adjective мен сияқты ақылды men siyaqty aqyldy as intelligent as me

28 Equality with -дай noun + -дай/-дей + adjective noun + -dai/-dei + adjective арыстандай күшті arystandai küşti as strong as a lion

29 Same degree сондай + adjective sondai + adjective сондай үлкен sondai ülken that/as big

30 Exactly same дәл сондай + adjective däl sondai + adjective дәл сондай үлкен däl sondai ülken exactly as big

31 Same amount сонша + noun sonşa + noun сонша ақша sonşa aqşa as much money

32 Same amount as X + -дегідей X + -degidei сендегідей ақша sendegidei aqşa as much money as you

33 Better than before reference-ABL + comparative reference-ABL + comparative бұрынғыдан жақсырақ būryñğydan jaqsyraq better than before

34 Closer adjective + -рақ/-рек adjective + -raq/-rek жақынырақ jaqynyraq closer

35 Farther adjective + -рақ/-рек adjective + -raq/-rek алысырақ alysyraq farther

36 More quickly adverb + -рақ/-рек adverb + -raq/-rek тезірек tezirek more quickly

37 More slowly adverb + -рақ/-рек adverb + -raq/-rek баяуырақ bayaūyraq more slowly

38 Increasingly күннен күнге + comparative künnen künge + comparative күннен күнге жақсырақ künnen künge jaqsyraq increasingly better

39 Better and better comparative + сайын comparative + saiyn барған сайын жақсырақ barğan saiyn jaqsyraq better and better

40 The more..., the more... V-ған сайын + comparative V-ğan saiyn + comparative оқыған сайын көбірек білесің oqyğan saiyn köbirek bilesiñ the more you read, the more you know

41 The less..., the less... V-ған сайын + азырақ V-ğan saiyn + azyraq аз жұмыс істеген сайын азырақ табасың az jūmys istegen saiyn azyraq tabasyñ the less you work, the less you earn

42 More and more quantity increasingly + көбірек increasingly + köbirek барған сайын көбірек barğan saiyn köbirek more and more

43 Fewer and fewer increasingly + азырақ increasingly + azyraq барған сайын азырақ barğan saiyn azyraq fewer and fewer

44 Comparative quantity көп → көбірек köp → köbirek көбірек köbirek more

45 Comparative quantity аз → азырақ az → azyraq азырақ azyraq less/fewer

46 Superlative quantity көп → ең көп köp → eñ köp ең көп eñ köp the most

47 Superlative quantity аз → ең аз az → eñ az ең аз eñ az the least

15- RELATIVE CLAUSES

Past subject V-ған/-ген/-қан/-кен + N V-ğan/-gen/-qan/-ken + N келген адам kelgen adam person who came

Present/habitual subject V-атын/-етін/-йтын/-йтін + N V-atyn/-etin/-ytyn/-itin + N келетін адам keletin adam person who comes

Future subject V-атын/-етін/-йтын/-йтін + N V-atyn/-etin/-ytyn/-itin + N келетін адам keletin adam person who will come

Past object S + V-ған/-ген/-қан/-кен + N S + V-ğan/-gen/-qan/-ken + N мен көрген адам men körgen adam person whom I saw

Present/habitual object S + V-атын/-етін/-йтын/-йтін + N S + V-atyn/-etin/-ytyn/-itin + N мен көретін адам men köretin adam person whom I see / usually see

Present continuous object S + V-ып/-іп/-п + жатқан + N S + V-yp/-ip/-p + jatqan + N мен көріп жатқан адам men körip jatqan adam person whom I am seeing

Past object, explicit possessive S + V-ған/-ген + possessive + N S + V-ğan/-gen + possessive + N менің көрген адамым meniñ körgen adamym the person whom I saw

Negative past V-ма/-ме/-ба/-бе/-па/-пе + ған/-ген + N V-ma/-me/-ba/-be/-pa/-pe + ğan/-gen + N келмеген адам kelmegen adam person who did not come

Negative habitual V-майтын/-мейтін + N V-maityn/-meitin + N келмейтін адам kelmeitin adam person who doesn't come

Negative present object S + V-майтын/-мейтін + N S + V-maityn/-meitin + N мен көрмейтін адам men körmeitin adam person whom I don't see

Negative present continuous object S + V-ып/-іп/-п + жатпаған + N S + V-yp/-ip/-p + jatpağan + N мен көріп жатпаған адам men körip jatpağan adam person whom I am not seeing

Location S + V-атын/-етін + place N S + V-atyn/-etin + place N мен тұратын қала men tūratyn qala city where I live

Past location S + V-ған/-ген + place N S + V-ğan/-gen + place N мен тұрған қала men tūrğan qala city where I lived

Present continuous location S + V-ып/-іп/-п + жатқан + place N S + V-yp/-ip/-p + jatqan + place N мен тұрып жатқан қала men tūryp jatqan qala city where I am living

Time S + V-ған/-ген + time N S + V-ğan/-gen + time N мен келген күн men kelgen kün day when I came

Present/habitual time S + V-атын/-етін + time N S + V-atyn/-etin + time N мен келетін күн men keletin kün day when I come

Present continuous time S + V-ып/-іп/-п + жатқан + time N S + V-yp/-ip/-p + jatqan + time N мен келіп жатқан уақыт men kelip jatqan uaqyt time when I am coming

Possessive Possessed N + possessive + participle + N Possessed N + possessive + participle + N баласы келген адам balasy kelgen adam person whose child came

Present possessive Possessed N + possessive + V-атын/-етін + N Possessed N + possessive + V-atyn/-etin + N баласы келетін адам balasy keletin adam person whose child comes/will come

Present continuous possessive Possessed N + possessive + V-ып/-іп/-п жатқан + N Possessed N + possessive + V-yp/-ip/-p jatqan + N баласы келіп жатқан адам balasy kelip jatqan adam person whose child is coming

Indirect object S + O-ға/-ге/-қа/-ке + V-ған/-ген + N S + O-ğa/-ge/-qa/-ke + V-ğan/-gen + N мен кітап берген бала men kitap bergen bala boy to whom I gave a book

Present/habitual indirect object S + O-ға/-ге/-қа/-ке + V-атын/-етін + N S + O-ğa/-ge/-qa/-ke + V-atyn/-etin + N мен кітап беретін бала men kitap beretin bala boy to whom I give books

Present continuous indirect object S + O-ға/-ге/-қа/-ке + V-ып/-іп/-п жатқан + N S + O-ğa/-ge/-qa/-ke + V-yp/-ip/-p jatqan + N мен кітап беріп жатқан бала men kitap berip jatqan bala boy to whom I am giving a book

16- REPORTED SPEECH AND DIRECT SPEECH

Direct Speech: Speaker + деді (dedi, "said") + "Quoted speech" OR: "Quoted speech," – Speaker деді.

Reported Speech:

Present / habitual S + V-атын/-етін/-йтын/-йтін + possessive + айтты S + V-atyn/-etin/-ytyn/-itin + possessive + aitty Ол менің қазақша сөйлейтінімді айтты. Ol meniñ qazaqşa söileitinimdi aitty. He said that I speak Kazakh.

Future S + V-атын/-етін/-йтын/-йтін + possessive + айтты S + V-atyn/-etin/-ytyn/-itin + possessive + aitty Ол менің ертең келетінімді айтты. Ol meniñ erteñ keletinimdi aitty. He said that I would come tomorrow.

Past S + V-ған/-ген/-қан/-кен + possessive + айтты S + V-ğan/-gen/-qan/-ken + possessive + aitty Ол менің келгенімді айтты. Ol meniñ kelgenimdi aitty. He said that I came / had come.

Completed past S + V-ып/-іп/-п + қой + possessive + айтты S + V-yp/-ip/-p + qoy + possessive + aitty Ол менің кітапты оқып қойғанымды айтты. Ol meniñ kitaptı oqyp qoığanymdy aitty. He said that I had finished reading the book.

Present continuous S + V-ып/-іп/-п + жатқан + possessive + айтты S + V-yp/-ip/-p + jatqan + possessive + aitty Ол менің кітап оқып жатқанымды айтты. Ol meniñ kitap oqyp jatqanymdy aitty. He said that I was reading a book.

Negative present / future S + V-майтын/-мейтін + possessive + айтты S + V-maityn/-meitin + possessive + aitty Ол менің келмейтінімді айтты. Ol meniñ kelmeitinimdi aitty. He said that I would not come.

Negative past S + V-ма/-ме/-ба/-бе/-па/-пе + ған/-ген + possessive + айтты S + V-ma/-me/-ba/-be/-pa/-pe + ğan/-gen + possessive + aitty Ол менің келмегенімді айтты. Ol meniñ kelmegenimdi aitty. He said that I did not come.

Negative continuous S + V-ып/-іп/-п + жатпаған + possessive + айтты S + V-yp/-ip/-p + jatpağan + possessive + aitty Ол менің оқып жатпағанымды айтты. Ol meniñ oqyp jatpağanymdy aitty. He said that I was not reading.

Yes/no question S + V-атын/-етін + possessive + сұрады S + V-atyn/-etin + possessive + sūrady Ол менің келетінімді сұрады. Ol meniñ keletinimdi sūrady. He asked whether I would come.

Whether / or not S + V-атын/-етін + possessive + V-майтын/-мейтін + possessive + сұрады S + V-atyn/-etin + possessive + V-maityn/-meitin + possessive + sūrady Ол менің келетін-келмейтінімді сұрады. Ol meniñ keletin-kelmeitinimdi sūrady. He asked whether I would come or not.

What не + S + V-атын/-етін + possessive + сұрады ne + S + V-atyn/-etin + possessive + sūrady Ол менің не істейтінімді сұрады. Ol meniñ ne isteitinimdi sūrady. He asked what I would do.

Where қайда + S + V-атын/-етін + possessive + сұрады qaida + S + V-atyn/-etin + possessive + sūrady Ол менің қайда баратынымды сұрады. Ol meniñ qaida baratynymdy sūrady. He asked where I was going.

When қашан + S + V-атын/-етін + possessive + сұрады qaşan + S + V-atyn/-etin + possessive + sūrady Ол менің қашан келетінімді сұрады. Ol meniñ qaşan keletinimdi sūrady. He asked when I would come.

Why неге + S + V-атын/-етін + possessive + сұрады nege + S + V-atyn/-etin + possessive + sūrady Ол менің неге кететінімді сұрады. Ol meniñ nege ketetinimdi sūrady. He asked why I was leaving.

Who кімнің + V-ған/-ген + possessive + сұрады kimniñ + V-ğan/-gen + possessive + sūrady Ол кімнің келгенін сұрады. Ol kimniñ kelgenin sūrady. He asked who came.

Positive command Person + V-у + possessive + айтты Person + V-u + possessive + aitty Ол менің отыруымды айтты. Ol meniñ otyrūmdy aitty. He told me to sit.

Negative command Person + V-ма/-ме + у + possessive + айтты Person + V-ma/-me + u + possessive + aitty Ол менің келмеуімді айтты. Ol meniñ kelmeūimdi aitty. He told me not to come.

Request Person + V-у + possessive + сұрады Person + V-u + possessive + sūrady Ол менің көмектесуімді сұрады. Ol meniñ kömektesūimdi sūrady. He asked me to help.

Negative request Person + V-ма/-ме + у + possessive + сұрады Person + V-ma/-me + u + possessive + sūrady Ол менің қоңырау шалмауымды сұрады. Ol meniñ qoñyrau şalmaūmdy sūrady. He asked me not to call.

Advice / necessity V + керек + екенін + айтты V + kerek + ekenin + aitty Ол көп оқу керек екенін айтты. Ol köp oqu kerek ekenin aitty. He said that one should study a lot.

State / opinion X + екенін + айтты X + ekenin + aitty Ол мұның дұрыс екенін айтты. Ol mūnyñ dūrys ekenin aitty. He said that this was correct.

Direct quote with деп “Quote” + деп + айтты “Quote” + dep + aitty Ол «Мен келемін» деп айтты. Ol «Men kelemın» dep aitty. He said, “I will come.”

Ол менің қазақша сөйлейтінімді айтты. Ol meniñ qazaqşa söileitinimdi aitty. He said that I speak Kazakh.

FORMATION:

Ол — ol he / she

менің мен + -ің meniñ my (genitive of мен, "I")

қазақша қазақ + -ша qazaqşa in Kazakh / Kazakh language

сөйлейтінімді сөйле + -йтін + -ім + -ді söileitinimdi that I speak

айтты айт + -ты aitty said

Literal: He + of me + in Kazakh + that I speak + said.

17- INFINITIVES AND VERBAL NOUNS

Infinitive / Verbal Noun Verb + -у Verb + -u оқу (oqu) – to read / reading

Purpose Verb + -у + үшін Verb + -u + üşin оқу үшін (oqu üşin) – in order to read

Converb (while/by doing) Verb + -ып/-іп/-п Verb + -yp/-ip/-p оқып (oqyp) – reading, by reading

After doing Verb + -ғаннан кейін Verb + -ğannan keiin оқығаннан кейін (oqyğannan keiin) – after reading

Before doing Verb + -ар алдында Verb + -ar aldynda оқыр алдында (oqyr aldynda) – before reading

Without doing Verb + -май/-мей Verb + -mai/-mei оқымай (oqymai) – without reading

Instead of doing Verb + -удың орнына Verb + -udyñ ornyna оқудың орнына (oqudyñ ornyna) – instead of reading

I am happy seeing you Сені көріп тұрғаныма қуаныштымын. (Seni körip tūrğanyma quanyştymyn.) Verb + -іп/-ып/-п + тұрған (converb + continuous participle)

FORMATION:

сені seni you (accusative)

көр kör see

-іп -ip converb (seeing)

тұрған tūrğan being

-ыма -yma to my (fact/state)

қуаныштымын quanyştymyn I am happy

I am happy to see you Сені көруге қуаныштымын. (Seni köruge quanyştymyn.) Verb + -у + dative (verbal noun)

FORMATION:

сені seni you

көр kör see

-у -u verbal noun ("to see")

-ге -ge dative ("to")

көруге köruge to see

қуаныштымын quanyştymyn I am happy

I plan to eat Тамақ жеуді жоспарлап отырмын. (Tamaq jeudi josparlap otyrmyn.) Verb + -у + accusative

FORMTAION:

тамақ tamaq food

же je eat

-у -u verbal noun

-ді -di accusative

жеуді jeudi eating / to eat

жоспарлап josparlap planning

отырмын otyrmyn I am

I plan eating Тамақ жеуді жоспарлаймын. (Tamaq jeudi josparlaimyn.) Verb + -у + accusative

FORMATION:

I see him run Мен оның жүгіргенін көремін. (Men onyñ jügirgenin köremin.) Past participle + possessive + accusative

FORMATION:

оның onyñ his

жүгір jügir run

-ген -gen participle

-і -i his

-н -n accusative

жүгіргенін jügirgenin that he ran / him run

көремін köremin I see

I see him running Мен оның жүгіріп жатқанын көремін. (Men onyñ jügirip jatqanyn köremin.) Converb + жатқан + possessive + accusative

FORMATION:

оның onyñ his

жүгір jügir run

-іп -ip converb

жатқан jatqan being

-ы -y his

-н -n accusative

жүгіріп жатқанын jügirip jatqanyn that he is running

көремін köremin I see

I eat to play / in order to play Мен ойнау үшін тамақ жеймін. (Men oinau üşin tamaq jeimin.) Verb + -у + үшін

FORMATION:

ойна oina play

-у -u verbal noun

үшін üşin in order to / for

ойнау үшін oinau üşin in order to play

тамақ tamaq food

жеймін jeimin I eat

18- SUBJUNCTIVE

I want to go. Мен барғым келеді. (Men barğym keledi.) Verb + -ғы/-гі + possessive + келеді

If I were rich... Егер бай болсам... (Eger bai bolsam...) -са/-се

I wish I could go. Барсам еді. (Barsam edi.) -са/-се + еді

Let's go. Барайық. (Baraiyq.) -айық/-ейік

Let him come. Ол келсін. (Ol kelsin.) -сын/-сін

He may come. Ол келуі мүмкін. (Ol kelui mümkin.) Verbal noun + мүмкін

One must study. Оқу керек. (Oqu kerek.) Verbal noun + керек

I came to study. Мен оқу үшін келдім. (Men oqu üşin keldim.) Verbal noun + үшін

I want him to come. Мен оның келгенін қалаймын. (Men onyñ kelgenin qalaimyn.) Genitive + participle + possessive + accusative

19- TAG QUESTIONS

Common conversational tag Statement + ғой Statement + ğoi Ол келеді ғой. (Ol keledi ğoi.) – "He's coming, isn't he?"

Negative confirmation Statement + емес пе? Statement + emes pe? Бұл дұрыс емес пе? (Būl dūrys emes pe?) – "This is correct, isn't it?"

"Right?" Statement + солай ма? Statement + solai ma? Сен келесің, солай ма? (Sen kelesiñ, solai ma?) – "You're coming, right?"

"Correct?" Statement + дұрыс па? Statement + dūrys pa? Біз дайынбыз, дұрыс па? (Biz daiyndybız, dūrys pa?) – "We're ready, right?"

Informal Statement + иә? / ә? Statement + iä? / ä? Келесің, иә? (Kelesiñ, iä?) – "You'll come, yeah?"

Present Simple Verb + -ма/-ме/-ба/-бе/-па/-пе + Present + Question Verb + negative + present + question Сөйлемейсің бе? (Söilemeisiñ be?) – "Don't you speak?"

Past Simple Verb + Negative + Past + Question Verb + negative + past + question Келмедің бе? (Kelmediñ be?) – "Didn't you come?"

Future Verb + -май/-мей + Future + Question Verb + -mai/-mei + future + question Бармай ма? (Barmai ma?) – "Won't he go?"

Present Continuous Verb + -ып/-іп/-п + жатқан жоқ + Question Verb + converb + jatqan joq + question Оқып жатқан жоқсың ба? (Oqyp jatqan joqsyñ ba?) – "Aren't you reading?"

Perfect-like Verb + -ған/-ген + жоқ + Question Verb + participle + joq + question Көрген жоқсың ба? (Körgen joqsyñ ba?) – "Haven't you seen?"

Passive Passive + жоқ + Question Passive + joq + question Оқылған жоқ па? (Oqylğan joq pa?) – "Hasn't it been read?"

Nominal ("to be") Noun/Adjective + емес + Question Noun/Adjective + emes + question Дәрігер емес пе? (Däriger emes pe?) – "Isn't he a doctor?"

Modal Verb + алма + Question Verb + alma + question Келе алмайсың ба? (Kele almaisyñ ba?) – "Can't you come?"

Necessity Verb + -у + керек емес + Question Verb + -u + kerek emes + question Бару керек емес пе? (Baru kerek emes pe?) – "Don't you need to go?"

Conditional Verb + Negative + -се + ше Verb + negative + -se + şe Келмесең ше? (Kelmeseñ şe?) – "What if you don't come?"

20- MODAL WORDS

Kazakh Transliteration English

әрине ärine certainly, of course

сөзсіз sözsiz certainly, undoubtedly

әлбетте älbette certainly, of course

даусыз dausyz undoubtedly

анық anyq clearly, definitely

сөз жоқ söz joq undoubtedly

күмәнсіз kümänsiz undoubtedly

талассыз talassyz unquestionably

шүбәсіз şü bäsiz without doubt

күдіксіз küdiksiz without doubt

расында rasında indeed, really

рас ras true/indeed

шынында şynynda indeed, really

шын мәнінде şyn mäninde in fact, truly

негізінде negizinde basically/in fact

әсте äste certainly/not at all, depending construction

Examples

Әрине, мен көмектесемін.

Ärine, men kömektesemin.

Of course, I will help.

Сөзсіз, бұл маңызды мәселе.

Sözsiz, būl mañyzdy mäsele.

Certainly, this is an important issue.

Ол шүбәсіз жақсы маман.

Ol şü bäsiz jaqsy maman.

He is undoubtedly a good specialist.

2. Probability — probably

Kazakh Transliteration English

мүмкін mümkin possible/maybe

бәлкім bälkim perhaps/probably

сірә sira apparently/probably

шамасы şamasy apparently/probably

сыңайлы syñaily seemingly/apparently

сияқты siyaqty seems like

тәрізді tä rizdi seems/seemingly

секілді sekildi seems/seemingly

мүмкін шығар mümkin şığar may/probably

болар bolar probably/may be

шығар şığar probably/might

екен eken apparently/it turns out

екені көрінеді ekeni körinedi it appears that

байқалады baıqalady it appears/is observed

Examples

Бәлкім, ол бүгін келер.

Bälkim, ol bügin keler.

Perhaps he will come today.

Ол үйде шығар.

Ol üide şığar.

He is probably at home.

Ол шаршаған сияқты.

Ol şarşağan siyaqty.

He seems to be tired.

3. Possibility — may / might / can

Kazakh Transliteration English

мүмкін mümkin may/might; possible

ықтимал yqtimal probable/likely

мүмкін болу mümkin bolu to be possible

мүмкін еді mümkin edi could have been possible

мүмкін шығар mümkin şığar might/probably

болуы мүмкін boluy mümkin may/might be

мүмкін болуы mümkin boluy possibility of being

ықтимал болуы yqtimal boluy likely to be

-уы/-уі мүмкін -uy/-üi mümkin may/might

Example

Ол ертең келуі мүмкін.

Ol erteñ keluı mümkin.

He may/might come tomorrow.

Бұл дұрыс болуы мүмкін.

Būl dūrys boluy mümkin.

This may be correct.

4. Strong possibility / likelihood

Kazakh English

ықтимал likely/probable

әбден мүмкін quite possible

әбден ықтимал quite likely

мүмкіндігі жоғары highly possible/likely

болуы ықтимал likely to be

келуі ықтимал likely to come

шығар probably/might

болар probably/may be

Example:

Оның келуі әбден мүмкін.

Onyñ keluı äbden mümkin.

It is quite possible that he will come.

5. Necessity — must / have to

Kazakh does not have one single equivalent of English must. The most important constructions are:

Kazakh Transliteration English

керек kerek need to/must

қажет qajet necessary/need to

тиіс tiis must/be required to

міндетті mindetti obligatory/must

қажет болады qajet bolady will be necessary

керек болады kerek bolady will need to

тура келеді tūra keledi have to

мәжбүр болу mäjbür bolu have to/be forced to

амалсыз amalsyz inevitably/with no choice

6. Керек — need to / should / must

керек is one of the most important Kazakh modal words.

Noun + керек

Маған кітап керек.

Mağan kitap kerek.

I need a book.

Verb + керек

Маған бару керек.

Mağan baru kerek.

I need to / must go.

Pronoun + verb + керек

Мен баруым керек.

Men baruym kerek.

I must / need to go.

Person Formation English

Мен баруым керек I must go

Сен баруың керек you must go

Ол баруы керек he/she must go

Біз баруымыз керек we must go

Сіз баруыңыз керек you must go

Олар барулары керек they must go

7. Қажет — necessary / need to

Менің баруым қажет.

Meniñ baruym qajet.

I need to / must go.

Бұл жұмысты бүгін аяқтау қажет.

Būl jumysty bügin ayaqtau qajet.

It is necessary to finish this work today.

қажет is often more formal than керек.

8. Тиіс — must / be required to

Сен баруың тиіс.

Sen baruyñ tiis.

You must go / are required to go.

Ол есепті тапсыруы тиіс.

Ol esep tiapsyruy tiis.

He/she must submit the report.

тиіс is particularly common in formal, official, written language.

9. Міндетті — obligatory / required

Сен мұны орындауға міндеттісің.

Sen mūny oryndauğa mindettisiñ.

You are obligated to do this.

Ол емтихан тапсыруға міндетті.

Ol emtihan tapsyruğa mindetti.

He/she is required to take the exam.

10. Тура келеді — have to

This construction often expresses an unavoidable necessity.

Мен ертең жұмыс істеуге тура келеді.

Men erteñ jumys isteuge tūra keledi.

I will have to work tomorrow.

Саған күтуге тура келеді.

Sağan kütuge tūra keledi.

You will have to wait.

11. Мәжбүр болу — be forced to

Kazakh English

мәжбүр болу to be forced to

мәжбүрмін I am forced to

мәжбүрсің you are forced to

мәжбүр болды was forced to

мәжбүр болады will be forced to

Example:

Мен кетуге мәжбүр болдым.

Men ketuge mäjbür boldym.

I was forced to leave.

12. Advice — should / ought to

Kazakh commonly uses:

Kazakh English

керек should/need to

қажет should/need to

жөн should/it would be appropriate

дұрыс it is right/best to

жөн болар it would be better

дұрыс болар it would be better

жақсы болар it would be good

жөн еді should have/it would have been appropriate

керек еді should have/was supposed to

Жөн

Сен оған көмектескенің жөн.

Sen oğan kömekteskeniñ jön.

You should help him/her.

Ертерек барғаның жөн болар.

Erterek barğanyñ jön bolar.

It would be better if you went earlier.

13. Керек еді — should have / was supposed to

Сен ертерек келуің керек еді.

Sen erterek keluıñ kerek edi.

You should have come earlier / were supposed to come earlier.

Мен оған айтуым керек еді.

Men oğan aituym kerek edi.

I should have told him/her.

14. Болар еді — would / would be

Бұл жақсы шешім болар еді.

Būl jaqsy şeşim bolar edi.

This would be a good solution.

Мен қуана көмектесер едім.

Men quana kömekteser edim.

I would gladly help.

15. Ability — can / be able to

Ability is normally expressed with алу constructions rather than a single modal verb.

-а/-е/-й алу

Kazakh Transliteration English

істей аламын istei alamyn I can do

істей аласың istei alasyñ you can do

істей алады istei alady he/she can do

істей аламыз istei alamyz we can do

істей аласыз istei alasyz you can do

істей алады istei alady they can do

Example:

Мен қазақша сөйлей аламын.

Men qazaqşa söilei alamyn.

I can speak Kazakh.

16. Negative ability — cannot

Use:

-а/-е/-й алмаймын

Мен бара алмаймын.

Men bara almaimyn.

I cannot go.

Ол жүзе алмайды.

Ol jüze almaidy.

He/she cannot swim.

17. Past ability — could

Мен бұрын жүзe алатынмын.

Men būryn jüze alatynmyn.

I could swim before.

Another common construction:

Мен оны істей алдым.

Men ony istei aldym.

I managed to do it / was able to do it.

18. Permission — may / can

Permission can be expressed with:

Kazakh English

болады may/can/is allowed

болады ма? may I?/is it allowed?

рұқсат permission

рұқсат етіледі is permitted

рұқсат етілген permitted

рұқсат ету to permit

еркін freely/at liberty

Болады

Кіруге бола ма?

Kiru ge bola ma?

May I enter?

Мұнда отыруға болады.

Mūnda otyruğa bolady.

You may/can sit here.

19. Prohibition — must not / may not

Kazakh Transliteration English

болмайды bolmaidy must not/not allowed

болмайды bolmaidy cannot/may not

рұқсат жоқ rūqsat joq no permission

тыйым салынған tyiym salynğan prohibited

тыйым салынады tyiym salynady is prohibited

болмайды екен bolmaidy eken apparently not allowed

Example:

Мұнда темекі шегуге болмайды.

Mūnda temeki şeguge bolmaidy.

You must not smoke here.

20. Necessity vs permission: болады

This is important because болады has several modal meanings.

Kazakh English

Болады. It's okay / that's allowed.

Баруға болады. You can/may go.

Баруға болмайды. You cannot/may not go.

Бола ма? Is it okay?/May I?

Болар. It probably is/will be okay.

Болатын шығар. It is probably possible/okay.

21. Desire / wish

Kazakh English

қалау to want/desire

қалаймын I want

қалайды he/she wants

тілеймін I wish

тілейді he/she wishes

армандаймын I dream/wish

арманым my wish/dream

ниет intention/desire

ниеттену intend

Example:

Мен саяхаттағым келеді.

Men saiahattağym keledi.

I want to travel.

22. -ғым/-гім/-қым/-кім келеді — want to

This is one of the most important Kazakh modal constructions.

Person Formation English

Мен барғым келеді I want to go

Сен барғың келеді you want to go

Ол барғысы келеді he/she wants to go

Біз барғымыз келеді we want to go

Сіз барғыңыз келеді you want to go

Олар барғылары келеді they want to go

Example:

Мен үйге барғым келеді.

Men üige barğym keledi.

I want to go home.

23. Intention — intend / plan

Kazakh Transliteration English

ниеттену niettenu intend

жоспарлау josparlau plan

ойлау oilau think/intend

көздеу közdeu aim/intend

мақсат ету maqsat etu aim/intend

ниетім бар nietim bar I intend/want

ойым бар oiy m bar I have the intention

Example:

Мен шетелге баруды жоспарлап отырмын.

Men şetelge barudy josparlap otyrmyn.

I am planning to go abroad.

24. Ниетім бар — I intend to

Мен бұл жұмысты аяқтау ниетім бар.

Men būl jumysty ayaqtau nietim bar.

I intend to finish this work.

More naturally:

Бұл жұмысты аяқтауға ниетім бар.

Būl jumysty ayaqtauğa nietim bar.

I intend to finish this work.

25. Obligation / duty

Kazakh English

міндетті obliged/required

міндет duty/obligation

парыз duty/obligation

борыш duty/debt

тиіс must/be required

керек need to/must

қажет necessary

мәжбүр forced

Example:

Әр азамат заңды сақтауға міндетті.

Är azamat zañdy saqtauğa mindetti.

Every citizen is required to obey the law.

26. Necessity from circumstances

амалсыз — inevitably / having no choice

Мен амалсыз кеттім.

Men amalsyz kettim.

I had no choice but to leave.

шарасыз — helpless/with no alternative

Ол шарасыз қалды.

Ol şarasyz qaldy.

He/she was left with no alternative.

27. Probability: -ар/-ер/-р

The future/intentional form can express probability.

Ол ертең келер.

Ol erteñ keler.

He will probably come.

Бұл дұрыс болар.

Būl dūrys bolar.

This is probably right.

So -ар/-ер/-р can have a modal/evidential meaning of probability.

28. Probability: -атын шығар

A very useful construction:

verb + атын шығар

= probably / I suppose

Ол үйде отырған шығар.

Ol üide otırğan şığar.

He is probably at home.

Ол ертең келетін шығар.

Ol erteñ keletin şığar.

He will probably come tomorrow.

29. Probability: -уы мүмкін

Ол келуі мүмкін.

Ol keluı mümkin.

He may come.

Жаңбыр жаууы мүмкін.

Jañbyr jauuy mümkin.

It may rain.

30. Doubt / uncertainty

Kazakh Transliteration English

мүмкін mümkin perhaps

бәлкім bälkim perhaps

сірә sira probably/apparently

шамасы şamasy apparently/probably

күмәнді kümän di doubtful

күмәнсіз емес kümänsiz emes not certain

белгісіз belgisiz unknown/uncertain

екіталай ekitalai unlikely

күмән kümän doubt

күмәндану kümändanu doubt

Екіталай

Оның келуі екіталай.

Onyñ keluı ekitalai.

It is unlikely that he will come.

31. Uncertainty: мүмкін ... мүмкін

Мүмкін ол келеді, мүмкін келмейді.

Mümkin ol keledi, mümkin kelmeidi.

Maybe he will come, maybe he won't.

32. Evidential / “apparently”

Kazakh has important modal/evidential words and forms:

Kazakh English

екен apparently/it turns out

көрінеді it appears

сияқты seems like

тәрізді seems like

секілді seems like

шамасы apparently

сірә apparently/probably

байқалады it appears

көрінеді appears

Example:

Ол үйде екен.

Ol üide eken.

Apparently, he/she is at home.

Ол шаршаған сияқты.

Ol şarşağan siyaqty.

He/she seems tired.

33. Surprise / newly discovered fact: екен

екен is especially important because it can indicate that the speaker has discovered or learned something.

Сен мұнда екенсің!

Sen mūnda ekensiñ!

Oh, you're here!

Оның дәрігер екенін білдім.

Onyñ däriger ekenin bildim.

I learned that he/she is a doctor.

34. “It seems”

Kazakh English

сияқты seems like

секілді seems like

тәрізді seems like

көрінеді appears

көрінеді it seems

шамасы apparently

сірә apparently/probably

Example:

Бұл дұрыс сияқты.

Būl dūrys siyaqty.

This seems correct.

35. “Certainly not / never”

Modal/emphatic negative expressions:

Kazakh English

әрине емес certainly not

әсте емес absolutely not

мүлде емес not at all

ешқашан never

сөзсіз емес not certain

мүмкін емес impossible

еш мүмкін емес absolutely impossible

Example:

Бұл мүмкін емес.

Būl mümkin emes.

This is impossible.

36. Impossible

мүмкін емес — mümkin emes

Мұны жасау мүмкін емес.

Mūny jasau mümkin emes.

It is impossible to do this.

This can express:

impossibility

inability

prohibition, depending on context

37. “Must surely”

Kazakh can strengthen necessity/certainty:

Kazakh English

міндетті түрде definitely/must

сөзсіз certainly

міндетті obligatory

әйтеуір somehow/one way or another

қалай болғанда да in any case

Example:

Сен міндетті түрде келуің керек.

Sen mindetti türde keluıñ kerek.

You absolutely must come.

38. Міндетті түрде — definitely / necessarily

Ол міндетті түрде келеді.

Ol mindetti türde keledi.

He will definitely come.

Notice that міндетті түрде does not always mean obligation. With an event it can mean definitely/certainly.

39. Permission and possibility with -уға болады

Kazakh English

баруға болады can/may go

көруге болады can/may see

жасауға болады can/may do

қолдануға болады can/may use

айтуға болады can/may say

Example:

Мұны осылай жасауға болады.

Mūny osylai jasauğa bolady.

This can be done this way.

40. Prohibition with -уға болмайды

Мұнда кіруге болмайды.

Mūnda kiruge bolmaidy.

You must not enter here.

Бұл сөзді қолдануға болмайды.

Būl sözdi qoldanuğa bolmaidy.

This word must not/cannot be used.

41. Ability vs possibility

Kazakh distinguishes these through different constructions:

Ability

-а/-е/-й алу

Мен жүзе аламын.

Men jüze alamyn.

I can swim.

General possibility

-уы/-уі мүмкін

Ол жүзуі мүмкін.

Ol jüzuı mümkin.

He may swim / might swim.

Permission

-уға болады

Мұнда жүзуге болады.

Mūnda jüzuge bolady.

You may/can swim here.

42. “Would rather / prefer”

Preference is generally expressed through:

Kazakh English

қалау want/prefer

ұнату like/prefer

жөн көру prefer

артық көру prefer

жөн көру

Мен үйде қалғанды жөн көремін.

Men üide qalğandy jön köremin.

I prefer staying home.

43. “Needn't / don't have to”

Kazakh commonly uses:

Kazakh English

қажет емес not necessary

керек емес don't need to

қажеті жоқ there is no need

керегі жоқ no need

міндетті емес not obligatory

Examples:

Сенің баруың керек емес.

Seniñ baruıñ kerek emes.

You don't need to go.

Мұны жасаудың қажеті жоқ.

Mūny jasaudyñ qajeti joq.

There is no need to do this.

44. “Shouldn't”

Kazakh English

керек емес should not / don't need to

жөн емес should not / inappropriate

дұрыс емес not right/shouldn't

болмауы керек should not be

жасамау керек should not do

Example:

Бұлай істеуге болмайды.

Būlai isteuge bolmaidy.

You must not/shouldn't do this.

Бұлай істеу дұрыс емес.

Būlai isteu dūrys emes.

You shouldn't do this / this is not right.

45. “Have to” — several constructions

Formation English

V + уым керек I have to V

V + уым қажет I need to V

V + уым тиіс I must V

V + уым міндетті I am obliged to V

V + уға тура келеді I have to V

V + уға мәжбүр болу be forced to V

Example:

Мен бүгін жұмыс істеуім керек.

Men bügin jumys isteuim kerek.

I have to work today.

46. “May/might have”

Kazakh can express past possibility with:

-ған/-ген + болуы мүмкін

Ол үйде болған болуы мүмкін.

Ol üide bolğan boluy mümkin.

He may have been at home.

Another possibility:

Ол келген шығар.

Ol kelgen şığar.

He probably came / may have come.

47. “Must have”

Inference can be expressed through:

-ған шығар

or stronger contextual forms.

Ол үйге кеткен шығар.

Ol üige ketken şığar.

He must/probably have gone home.

The exact English translation depends on context because Kazakh шығар generally expresses inference/probability rather than the exact English modal must have.

48. “Could have”

Possible past:

Ол келген болуы мүмкін.

Ol kelgen boluy mümkin.

He could/may have come.

Ability:

Ол мұны істей алар еді.

Ol mūny istei alar edi.

He could have done this.

49. “Would”

Kazakh does not have one word equivalent to English would.

Common constructions include:

Kazakh English

-ар еді would

-атын еді would/used to

болар еді would be

істеген болар еді would have done

істейтін еді would do/used to do

Example:

Мен көмектесер едім.

Men kömekteser edim.

I would help.

50. Habitual “would”

Бала кезімде бұл жерге жиі келетін едім.

Bala kezimde būl jerge jiı keletin edim.

When I was a child, I would often come here.

This is different from hypothetical would.

51. Conditional modality

Kazakh uses -са/-се:

Уақытым болса, барамын.

Uaqytym bolsa, baramyn.

If I have time, I will go.

Modal expressions can occur inside the conditional:

Уақытым болса, баруым мүмкін.

Uaqytym bolsa, baruym mümkin.

If I have time, I might go.

52. Necessity + conditional

Ерте бару керек болса, ертерек шық.

Erte baru kerek bolsa, erterek şyq.

If it is necessary to go early, leave earlier.

53. Desire + conditional

Барғың келсе, бара бер.

Barğıñ kelse, bara ber.

If you want to go, go ahead.

54. “Go ahead / feel free to”

Kazakh uses:

Kazakh English

бара бер go ahead

айта бер go ahead and say it

сұрай бер feel free to ask

істей бер go ahead and do it

кіре бер come/go right in

Example:

Сұрай беріңіз.

Sūrai beriñiz.

Feel free to ask.

55. “It is okay to”

болады

Мұнда отыруға болады.

Mūnda otyruğa bolady.

It is okay/allowed to sit here.

болады екен

Мұнда отыруға болады екен.

Mūnda otyruğa bolady eken.

Apparently, it's okay to sit here.

56. “Apparently”

Important modal/evidential words:

Kazakh English

екен apparently

көрінеді apparently/it seems

сияқты seemingly

секілді seemingly

тәрізді seemingly

шамасы apparently

сірә probably/apparently

байқалады it appears

57. “Of course”

Kazakh Transliteration English

әрине ärine of course

әлбетте älbette certainly/of course

сөзсіз sözsiz certainly

табиғи түрде tabiği türde naturally

заңды түрде zañdy türde naturally/legitimately

Most common:

Әрине!

Ärine!

Of course!

58. “Probably”

The most useful forms:

Kazakh English

бәлкім perhaps

сірә probably

шамасы apparently/probably

шығар probably/might

болар probably

-уы мүмкін may/might

-атын шығар probably

сияқты seems like

59. “Maybe”

Kazakh English

мүмкін maybe

бәлкім perhaps

мүмкін шығар maybe/probably

мүмкін ... шығар perhaps

сірә perhaps/probably

Example:

Мүмкін, ол ертең келеді.

Mümkin, ol erteñ keledi.

Maybe he will come tomorrow.

60. “Certainly”

Kazakh English

әрине certainly

сөзсіз undoubtedly

әлбетте certainly

даусыз undoubtedly

шүбәсіз without doubt

күмәнсіз undoubtedly

міндетті түрде definitely

61. “Probably not”

Kazakh English

мүмкін емес шығар probably impossible

келмейтін шығар probably won't come

келмес probably won't come

бәлкім ... емес perhaps not

сірә ... емес probably not

Example:

Ол бүгін келмейтін шығар.

Ol bügin kelmeitin şığar.

He probably won't come today.

62. “Maybe not”

Ол келмес.

Ol kelmes.

He may not come / probably won't come.

Ол келмеуі мүмкін.

Ol kelmeui mümkin.

He may not come.

63. “Need to” vs “must”

Kazakh Transliteration English tendency

керек kerek need to / must / should

қажет qazhet need to / necessary

тиіс tiis must / required to

міндетті mindetti obliged / required

тура келеді tūra keledi have to

мәжбүр болу mäjbür bolu be forced to

64. “Can” vs “may”

English Kazakh Transliteration

can = ability -а/-е/-й алу -a/-e/-y alu

can = permission -уға болады -uğa boladı

may = possibility -уы/-уі мүмкін -uy/-üi mümkin

may = permission -уға болады -uğa boladı

might -уы/-уі мүмкін / шығар -uy/-üi mümkin / şığar

could = ability -а/-е/-й алу -a/-e/-y alu

could = possibility мүмкін / шығар mümkin / şığar

could = conditional -ар еді -ar edi

The core Kazakh modal system

If you want the essential system rather than memorizing every expression, these are the constructions to learn first:

Meaning Main Kazakh formation Transliteration Example English

can — ability V-а/е/й + алу V-a/e/y alu Мен бара аламын. I can go.

can — permission V-уға + болады V-uğa boladı Баруға болады. You may/can go.

may/might V-уы/уі + мүмкін V-uı/üi mümkin Ол келуі мүмкін. He may/might come.

probably V-ған/атын + шығар V-ğan/atın şığar Ол келген шығар. He probably came.

must V-у + керек V-u + kerek Мен баруым керек. I must go.

need to V-у + қажет V-u + qajet Мен баруым қажет. I need to go.

must / required to V-уы/уі + тиіс V-uı/üi + tiis Ол баруы тиіс. He must go.

obliged / required to V-уға + міндетті V-uğa + mindetti Ол баруға міндетті. He is required to go.

have to V-уға + тура келеді V-uğa + tūra keledi Мен баруға тура келеді. I have to go.

be forced to V-уға + мәжбүр болу V-uğa + mäjbür bolu Мен кетуге мәжбүр болдым. I was forced to leave.

should V-уы/уі + керек / жөн V-uı/üi + kerek / jön Сен баруың керек. You should go.

should have V-уы/уі + керек еді V-uı/üi + kerek edi Сен баруың керек еді. You should have gone.

must not V-уға + болмайды V-uğa + bolmaydı Баруға болмайды. You must not go.

don't need to V-у + керек емес V-u + kerek emes Бару керек емес. You don't need to go.

want to V-ғысы/гісі келеді V-ğysy/gisi keledi Ол барғысы келеді. He wants to go.

would V-ар еді V-ar edi Ол барар еді. He would go.

seems V + сияқты V + sıyaqtı Ол шаршаған сияқты. He seems tired.

apparently V + екен V + eken Ол үйде екен. Apparently, he is at home.

21- THERE IS / HAVE / BE

There is Noun + бар Noun + bar кітап бар (kitap bar) – there is a book

There are Plural noun + бар Plural noun + bar ағаштар бар (ağaştar bar) – there are trees

There isn't Noun + жоқ Noun + joq кітап жоқ (kitap joq) – there isn't a book

There aren't Plural noun + жоқ Plural noun + joq адамдар жоқ (adamdar joq) – there aren't people

Is there...? Noun + бар ма? Noun + bar ma? су бар ма? (su bar ma?) – is there water?

Isn't there...? Noun + жоқ па? Noun + joq pa? су жоқ па? (su joq pa?) – isn't there water?

There was Noun + болды Noun + boldy жиналыс болды (jinalys boldy) – there was a meeting

There will be Noun + болады Noun + bolady концерт болады (koncert bolady) – there will be a concert

I have a book. Менде кітап бар. Mende kitap bar.

You have money. Сенде ақша бар. Sende aqşa bar.

He has a car. Онда көлік бар. Onda kölik bar.

We have time. Бізде уақыт бар. Bizde uaqyt bar.

They have children. Оларда балалар бар. Olarda balalar bar.

I don't have money. Менде ақша жоқ. Mende aqşa joq.

Do you have a book? Сенде кітап бар ма? Sende kitap bar ma?

Don't they have a house? Оларда үй жоқ па? Olarda üi joq pa?

I had time. Менде уақыт болды. Mende uaqyt boldy.

I will have time. Менде уақыт болады. Mende uaqyt bolady.

IMPERATIVES:

Read! Оқы! Oqy!

Please read! Оқыңыз! Oqyñyz!

Read! (plural) Оқыңдар! Oqyñdar!

Let's read! Оқиық! Oqiyq!

Let him read! Ол оқысын. Ol oqysyn.

Don't read! Оқыма! Oqyma!

Please don't read! Оқымаңыз! Oqymañyz!

Let's not go! Бармайық! Barmaiyq!

Let him not come! Ол келмесін. Ol kelmesin.

2nd singular (informal) Verb stem Verb stem Оқы! (Oqy!)

2nd singular (polite) Verb + -ңыз/-ңіз/-ыңыз/-іңіз Verb + -ñyz/-ñiz/-yñyz/-iñiz Оқыңыз! (Oqyñyz!)

2nd plural Verb + -ңдар/-ңдер/-ыңдар/-іңдер Verb + -ñdar/-ñder/-yñdar/-iñder Оқыңдар! (Oqyñdar!)

2nd plural (polite) Verb + -ңыздар/-ңіздер/-ыңыздар/-іңіздер Verb + -ñyzdar/-ñizder/-yñyzdar/-iñizder Оқыңыздар! (Oqyñyzdar!)

1st plural ("Let's") Verb + -айық/-ейік Verb + -aiyq/-eiik Оқиық! (Oqiyq!)

3rd person ("Let him/her...") Verb + -сын/-сін Verb + -syn/-sin Ол оқысын. (Ol oqysyn.)

Negative Verb + -ма/-ме/-ба/-бе/-па/-пе + imperative ending Verb + negative + imperative Оқыма! (Oqyma!)

Informal passive imperative Verb + Passive Verb + passive Ашыл! (Aşyl!) – Be opened!

Polite passive imperative Verb + Passive + -ңыз/-ңіз Verb + passive + -ñyz/-ñiz Ашылыңыз! (Aşylyñyz!) – Please be opened! (rare)

First person plural Verb + Passive + -айық/-ейік Verb + passive + -aiyq/-eiik Оқылайық! (Oqylaiyq!) – Let's be read! (very rare)

Third person passive imperative Verb + Passive + -сын/-сін Verb + passive + -syn/-sin Оқылсын! (Oqylsyn!) – Let it be read!

Negative informal Verb + Passive + -ма/-ме Verb + passive + -ma/-me Ашылма! (Aşylma!) – Don't be opened!

Negative third person Verb + Passive + -масын/-месін Verb + passive + -masyn/-mesin Жабылмасын! (Jabylmasyn!) – Let it not be closed!