DUITSE GRAMMATICA

1- LETTERS

De letters in het Duits zijn hetzelfde als in het Engels, maar er zijn 4 extra letters:

1- UMLAUTLETTERS

Een umlaut bestaat uit twee puntjes boven een letter die de uitspraak ervan veranderen en ook de betekenis van het woord kunnen veranderen. De umlaut komt alleen boven deze letters voor: a, o, u.

a, o, u -> ä, ö, ü

We gebruiken de umlaut voor het volgende:

- Om de meervoudsvorm van een zelfstandig naamwoord aan te geven

Gast (gast) → Gäste (gasten)

Buch (boek) → Bücher (boeken)

Ga naar de volgende les als je meer wilt weten over het meervoud.

- Bij veel onregelmatige werkwoorden in de tweede persoon (jij) en de derde persoon enkelvoud (hij, zij, het)

fahren (rijden) → du fährst (jij rijdt)

2- ESZETT (ß)

In het Duits bestaat er een letter die Eszett (ß) wordt genoemd. Deze heeft een scherpe S-klank. De letter komt na klinkers en staat nooit aan het begin van een woord.

We gebruiken ß voor het volgende:

- Na lange klinkers (lange klinkers zijn klinkers die dezelfde klank hebben als de naam van de letter [voorbeeld: straat, touw])

groß (groot), Straße (straat)

- Na korte klinkers gebruiken we in plaats daarvan -ss (korte klinkers zijn klinkers die niet dezelfde klank hebben als de naam van de letter [voorbeeld: kat])

Fluss (rivier), Kuss (kus)

Als de Eszett een hoofdletter moet zijn, gebruiken we SS in plaats van ß. Tegenwoordig bestaat er echter ook een hoofdletter-Eszett (ẞ), maar die wordt niet veel gebruikt.

groß → GROSS/GROẞ

Straße → STRASSE/STRAẞE

2- WOORDVOLGORDE

1 Basis S + V Ich schlafe. Ik slaap.

2 Lijdend voorwerp S + V + LV Ich lese das Buch. Ik lees het boek.

3 Meewerkend voorwerp S + MV + LV + V Ich gebe ihm das Buch. Ik geef hem het boek.

4 Begunstigde S + begunstigde + LV + V Ich kaufe ihm ein Buch. Ik koop een boek voor hem.

5 Voornaamwoord als meewerkend voorwerp S + MV + LV + V Ich gebe ihm das Buch. Ik geef hem het boek.

6 Bijvoeglijk naamwoord S + sein + BN Dieses Buch ist groß. Dit boek is groot.

7 Bijwoord S + V + BW Er liest schnell. Hij leest snel.

8 Werkwoord + bijwoordelijke bepaling van wijze S + V + BW Ich lese dieses Buch schnell. Ik lees dit boek snel.

9 Tijd S + tijd + V Ich arbeite heute. Ik werk vandaag.

10 Plaats S + plaats + V Er wohnt dort. Hij woont daar.

11 Locatie ZN + locatie + sein Das Buch ist auf dem Tisch. Het boek ligt op de tafel.

12 LV + locatie S + LV + locatie + V Ich lege das Buch auf den Tisch. Ik leg het boek op de tafel.

13 Bepaler + zelfstandig naamwoord Bep + ZN Dieses Buch ist neu. Dit boek is nieuw.

14 Bepaler + bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord Bep + BN + ZN Dieses große Buch ist neu. Dit grote boek is nieuw.

15 Telwoord + zelfstandig naamwoord Telw + ZN Zwei Bücher sind neu. Twee boeken zijn nieuw.

16 Voegwoord Bijzin/zin + und + bijzin/zin Ich lese ein Buch, und er schreibt einen Brief. Ik lees een boek en hij schrijft een brief.

17 Voegwoord + volgorde Zin + dann + zin Ich lese ein Buch, dann schreibt er einen Brief. Ik lees een boek en daarna schrijft hij een brief.

18 Tegenwoordige tijd, lijdende vorm LV + werden + voltooid deelwoord Dieses Buch wird gelesen. Dit boek wordt gelezen.

19 Lijdende vorm + handelende persoon LV + lijdende vorm van het werkwoord + handelende persoon Dieses Buch wird von ihm gelesen. Dit boek wordt door hem gelezen.

20 Lijdende vorm + meewerkend voorwerp LV + lijdende vorm van het werkwoord + MV + handelende persoon Das Buch wird dem Studenten vom Lehrer gegeben. Het boek wordt door de leraar aan de student gegeven.

21 Lijdende vorm + meewerkend voorwerp + handelende persoon LV + lijdende vorm van het werkwoord + MV + handelende persoon Dieses Buch wird dem Studenten vom Lehrer gegeben. Dit boek wordt door de leraar aan de student gegeven.

22 Lijdende vorm + tijd LV + tijd + lijdende vorm van het werkwoord Dieses Buch wird heute von ihm gelesen. Dit boek wordt vandaag door hem gelezen.

23 Lijdende vorm + locatie LV + lijdende vorm van het werkwoord + locatie Dieses Buch wird von ihm auf den Tisch gelegt. Dit boek wordt door hem op de tafel gelegd.

24 Lijdende vorm + handelende persoon + bijwoord LV + tijd + handelende persoon + BW + lijdende vorm van het werkwoord Dieses Buch wird heute von ihm schnell gelesen. Dit boek wordt vandaag snel door hem gelezen.

25 Lijdende vorm + meewerkend voorwerp + handelende persoon + tijd LV + tijd + MV + handelende persoon + lijdende vorm van het werkwoord Dieses Buch wird heute dem Studenten vom Lehrer gegeben. Dit boek wordt vandaag door de leraar aan de student gegeven.

26 Voltooide tijd, lijdende vorm LV + sein + voltooid deelwoord + worden Dieses Buch ist gelesen worden. Dit boek is gelezen.

27 Voltooide tijd + handelende persoon LV + handelende persoon + sein + voltooid deelwoord + worden Dieses Buch ist von ihm gelesen worden. Dit boek is door hem gelezen.

28 Toekomende tijd, lijdende vorm LV + werden + voltooid deelwoord + werden Dieses Buch wird gelesen werden. Dit boek zal worden gelezen.

29 Toekomende tijd, lijdende vorm + handelende persoon LV + handelende persoon + lijdende vorm + werden Dieses Buch wird von ihm gelesen werden. Dit boek zal door hem worden gelezen.

30 Lijdende vorm met modaal werkwoord LV + müssen + voltooid deelwoord + werden Dieses Buch muss gelesen werden. Dit boek moet worden gelezen.

31 Ontkenning S + nicht + V Ich lese dieses Buch nicht. Ik lees dit boek niet.

32 Ontkenning in de lijdende vorm LV + nicht + lijdende vorm van het werkwoord Dieses Buch wird von ihm nicht gelesen. Dit boek wordt niet door hem gelezen.

33 Ja-neevraag V + S + LV? Liest du dieses Buch? Lees jij dit boek?

34 Vraag in de lijdende vorm Lijdende vorm van het werkwoord + LV? Wird dieses Buch gelesen? Wordt dit boek gelezen?

35 Vraag naar de handelende persoon LV + wer + V? Wer liest dieses Buch? Wie leest dit boek?

36 Vraag naar het meewerkend voorwerp S + wem + LV + V? Wem gibst du dieses Buch? Aan wie geef je dit boek?

37 Gebiedende wijs V + LV Lies dieses Buch! Lees dit boek!

38 Gebiedende wijs + meewerkend voorwerp V + MV + LV Gib ihm dieses Buch! Geef hem dit boek!

39 Gebiedende wijs in de lijdende vorm / noodzakelijkheid LV + müssen + voltooid deelwoord + werden Dieses Buch muss gelesen werden! Dit boek moet worden gelezen!

40 Infinitief / werkwoordelijk zelfstandig naamwoord Infinitief / zelfstandig naamwoord das Lesen eines Buches het lezen van een boek

41 Infinitief + lijdend voorwerp Infinitief + LV dieses Buch zu lesen dit boek lezen

42 Infinitief in de lijdende vorm Voltooid deelwoord + zu werden gelesen zu werden gelezen worden

43 Doel S + um ... zu + infinitief Ich esse, um zu spielen. Ik eet om te spelen.

44 Betrekkelijke bijzin ZN + betrekkelijk voornaamwoord + bijzin Das Buch, das ich lese, ist interessant. Het boek dat ik lees, is interessant.

45 Betrekkelijke bijzin in de lijdende vorm ZN + betrekkelijk voornaamwoord + bijzin in de lijdende vorm Das Buch, das von ihm gelesen wurde, ist interessant. Het boek dat door hem werd gelezen, is interessant.

46 Voorwaardelijke zin Wenn + bijzin, hoofdzin Wenn ich Zeit habe, werde ich das Buch lesen. Als ik tijd heb, zal ik het boek lezen.

47 Voorwaardelijke zin + lijdende vorm Wenn + bijzin in de lijdende vorm, hoofdzin Wenn dieses Buch gelesen worden ist, werde ich die Prüfung bestehen. Als dit boek gelezen is, zal ik slagen voor het examen.

48 Indirecte rede S + sagen + dass + bijzin Er sagt, dass er ein Buch liest. Hij zegt dat hij een boek aan het lezen is.

49 Indirecte vraag S + fragen + object + ob + bijzin Er fragt mich, ob ich das Buch lese. Hij vraagt me of ik het boek lees.

50 Indirect bevel S + sagen + object + dass + bijzin Er sagt mir, dass ich das Buch lesen soll. Hij zegt tegen mij dat ik het boek moet lezen.

BIJWOORDEN:

1 Wijze Bijwoord + werkwoord / meestal na het werkwoord Ich lese das Buch schnell. Ik lees het boek snel.

2 Plaats Plaatsuitdrukking + werkwoord / meestal na het werkwoord Ich lese das Buch zu Hause. Ik lees het boek thuis.

3 Tijd Tijdsaanduiding + zin / aan het begin, in het midden of aan het einde Ich habe das Buch gestern gelesen. Ik heb het boek gisteren gelezen.

4 Frequentie Frequentiebijwoord + werkwoord / meestal na het vervoegde werkwoord Ich lese oft Bücher. Ik lees vaak boeken.

5 Frequentie + sein Frequentiebijwoord + sein + gezegde Er ist immer glücklich. Hij is altijd gelukkig.

6 Frequentie + hulpwerkwoord Onderwerp + hulpwerkwoord + frequentiebijwoord + voltooid deelwoord Ich habe das nie gesehen. Ik heb dat nooit gezien.

7 Graad Graadbijwoord + bijvoeglijk naamwoord Das ist sehr gut. Dit is heel goed.

8 Graad + werkwoord Graadbijwoord + werkwoord Ich mag das wirklich. Ik vind dit echt leuk.

9 Zinsbijwoord Zinsbijwoord + bijzin / meestal aan het begin Glücklicherweise habe ich gewonnen. Gelukkig heb ik gewonnen.

10 Commentaarbijwoord Commentaarbijwoord + bijzin / meestal aan het begin Ehrlich gesagt, ich weiß es nicht. Eerlijk gezegd weet ik het niet.

11 Verbindend bijwoord Verbindend bijwoord + zin / meestal aan het begin of tussen zinnen Ich war müde; trotzdem arbeitete ich weiter. Ik was moe; toch bleef ik doorwerken.

12 Richting Richtingsuitdrukking + werkwoord / vaak na het werkwoord Er ging hinaus. Hij ging naar buiten.

13 Exacte frequentie Uitdrukking voor exacte frequentie + werkwoord Ich gehe jeden Tag dorthin. Ik ga daar elke dag naartoe.

14 Duur Duuruitdrukking + werkwoord Ich habe zwei Stunden lang gelernt. Ik heb twee uur gestudeerd.

15 Doel um + zu + infinitief / doelzin Ich gehe dorthin, um zu lernen. Ik ga daarheen om te studeren.

MEEWERKEND VOORWERP:

1 Meewerkend voorwerp Datief Ich gebe dem Mann das Buch. Ik geef de man het boek.

2 Mannelijke datief der → dem Ich helfe dem Mann. Ik help de man.

3 Vrouwelijke datief die → der Ich helfe der Frau. Ik help de vrouw.

4 Onzijdige datief das → dem Ich helfe dem Kind. Ik help het kind.

5 Meervoud datief die → den + -n Ich helfe den Kindern. Ik help de kinderen.

6 Voornaamwoord eerste persoon mir Ich gebe mir das Buch. Ik geef mezelf het boek.

7 Voornaamwoord tweede persoon dir Ich gebe dir das Buch. Ik geef jou het boek.

8 Derde persoon mannelijk/onzijdig ihm Ich gebe ihm das Buch. Ik geef hem het boek.

9 Derde persoon vrouwelijk ihr Ich gebe ihr das Buch. Ik geef haar het boek.

10 Eerste persoon meervoud uns Er gibt uns das Buch. Hij geeft ons het boek.

11 Tweede persoon meervoud euch Er gibt euch das Buch. Hij geeft jullie het boek.

12 Derde persoon meervoud ihnen Er gibt ihnen das Buch. Hij geeft hun het boek.

13 Formele aanspreekvorm Ihnen Ich gebe Ihnen das Buch. Ik geef u het boek.

14 Werkwoord met datief werkwoord + datief Ich helfe ihm. Ik help hem.

15 Datief + accusatief S + V + MV + LV Ich gebe ihm das Buch. Ik geef hem het boek.

16 Twee voornaamwoorden S + V + voornaamwoord als LV + voornaamwoord als MV Ich gebe es ihm. Ik geef het aan hem.

17 Datief met gefallen ding = onderwerp + persoon = datief Das gefällt mir. Dat bevalt me.

18 Datief met gehören ding = onderwerp + eigenaar = datief Das gehört mir. Dat is van mij.

19 Datief met helfen helfen + datief Ich helfe dem Mann. Ik help de man.

20 Voorzetselobject voorzetsel + datief Ich spreche mit dem Mann. Ik praat met de man.

GENITIEF:

1 Bezit zelfstandig naamwoord + genitief das Auto des Mannes de auto van de man

2 Mannelijk des + -s/-es das Auto des Mannes de auto van de man

3 Vrouwelijk der die Tasche der Frau de tas van de vrouw

4 Onzijdig des + -s/-es die Tür des Hauses de deur van het huis

5 Meervoud der die Bücher der Kinder de boeken van de kinderen

6 Naam naam + -s Peters Auto Peters auto

7 Relatie uitdrukken zelfstandig naamwoord + genitief die Farbe des Hauses de kleur van het huis

8 wegen wegen + genitief wegen des Wetters vanwege het weer

9 trotz trotz + genitief trotz des Regens ondanks de regen

10 während während + genitief während des Essens tijdens de maaltijd

11 statt/anstatt statt + genitief statt des Autos in plaats van de auto

12 innerhalb innerhalb + genitief innerhalb eines Jahres binnen een jaar

13 außerhalb außerhalb + genitief außerhalb der Stadt buiten de stad

ZELFSTANDIG GEBRUIKTE BEZITSVORMEN:

1. Basisvormen van zelfstandig gebruikte bezittelijke voornaamwoorden

Persoon Bezittelijke stam Mannelijk / onzijdig Vrouwelijk / meervoud Nederlands

ich mein- meiner / meins meine mijn / van mij

du dein- deiner / deins deine jouw / van jou

er sein- seiner / seins seine zijn / van hem

sie ihr- ihrer / ihres ihre haar / van haar

es sein- seiner / seins seine zijn / ervan

wir unser- unserer / unseres unsere ons / van ons

ihr euer- eurer / eures eure jullie / van jullie

sie ihr- ihrer / ihres ihre hun / van hen

Sie Ihr- Ihrer / Ihres Ihre uw / van u (formeel)

Das ist meiner. Dat is van mij.

GING ZOUDEN DOEN:

was going to (intentie) wollte + infinitief Ich wollte gehen. Ik zou weggaan.

was van plan om hatte vor, ... zu + infinitief Ich hatte vor, zu gehen. Ik was van plan om weg te gaan.

werd geacht te / was van plan te sollte + infinitief Ich sollte gehen. Ik zou weggaan.

stond op het punt om war gerade dabei, ... zu + infinitief Ich war gerade dabei zu gehen. Ik stond op het punt om weg te gaan.

zou gebeuren würde + infinitief Er sagte, er würde kommen. Hij zei dat hij zou komen.

Voornaamwoord Duits Voorbeeld Vertaling

ich wollte Ich wollte gehen. Ik zou gaan.

du wolltest Du wolltest gehen. Jij zou gaan.

er wollte Er wollte gehen. Hij zou gaan.

sie wollte Sie wollte gehen. Zij zou gaan.

es wollte Es wollte gehen. Het zou gaan.

wir wollten Wir wollten gehen. Wij zouden gaan.

ihr wolltet Ihr wolltet gehen. Jullie zouden gaan.

sie wollten Sie wollten gehen. Zij zouden gaan.

Sie wollten Sie wollten gehen. U zou gaan. (formeel)

2. hatte vor = was/waren van plan om

Structuur: voornaamwoord + hatte/vor + zu + infinitief

Voornaamwoord Duits Voorbeeld Vertaling

ich hatte vor Ich hatte vor, zu gehen. Ik was van plan om te gaan.

du hattest vor Du hattest vor, zu gehen. Jij was van plan om te gaan.

er hatte vor Er hatte vor, zu gehen. Hij was van plan om te gaan.

sie hatte vor Sie hatte vor, zu gehen. Zij was van plan om te gaan.

es hatte vor Es hatte vor, zu gehen. Het was van plan om te gaan.

wir hatten vor Wir hatten vor, zu gehen. Wij waren van plan om te gaan.

ihr hattet vor Ihr hattet vor, zu gehen. Jullie waren van plan om te gaan.

sie hatten vor Sie hatten vor, zu gehen. Zij waren van plan om te gaan.

Sie hatten vor Sie hatten vor, zu gehen. U was van plan om te gaan. (formeel)

3. sollte = werd geacht te / zouden moeten

Structuur: voornaamwoord + sollen (verleden tijd) + infinitief

Voornaamwoord Duits Voorbeeld Vertaling

ich sollte Ich sollte gehen. Ik zou gaan.

du solltest Du solltest gehen. Jij zou gaan.

er sollte Er sollte gehen. Hij zou gaan.

sie sollte Sie sollte gehen. Zij zou gaan.

es sollte Es sollte gehen. Het zou gaan.

wir sollten Wir sollten gehen. Wij zouden gaan.

ihr solltet Ihr solltet gehen. Jullie zouden gaan.

sie sollten Sie sollten gehen. Zij zouden gaan.

Sie sollten Sie sollten gehen. U zou gaan. (formeel)

4. war gerade dabei = stond op het punt om

Structuur: voornaamwoord + sein (verleden tijd) + gerade dabei + zu + infinitief

Voornaamwoord Duits Voorbeeld Vertaling

ich war Ich war gerade dabei zu gehen. Ik stond op het punt om te gaan.

du warst Du warst gerade dabei zu gehen. Jij stond op het punt om te gaan.

er war Er war gerade dabei zu gehen. Hij stond op het punt om te gaan.

sie war Sie war gerade dabei zu gehen. Zij stond op het punt om te gaan.

es war Es war gerade dabei zu gehen. Het stond op het punt om te gaan.

wir waren Wir waren gerade dabei zu gehen. Wij stonden op het punt om te gaan.

ihr wart Ihr wart gerade dabei zu gehen. Jullie stonden op het punt om te gaan.

sie waren Sie waren gerade dabei zu gehen. Zij stonden op het punt om te gaan.

Sie waren Sie waren gerade dabei zu gehen. U stond op het punt om te gaan. (formeel)

5. würde = zou/zouden gaan doen in de indirecte toekomstige tijd

Wordt vooral gebruikt wanneer iets toekomstig was vanuit een moment in het verleden.

Structuur: voornaamwoord + würde + infinitief

Voornaamwoord Duits Voorbeeld Vertaling

ich würde Ich würde gehen. Ik zou gaan.

du würdest Du würdest gehen. Jij zou gaan.

er würde Er würde gehen. Hij zou gaan.

sie würde Sie würde gehen. Zij zou gaan.

es würde Es würde gehen. Het zou gaan.

wir würden Wir würden gehen. Wij zouden gaan.

ihr würdet Ihr würdet gehen. Jullie zouden gaan.

sie würden Sie würden gehen. Zij zouden gaan.

Sie würden Sie würden gehen. U zou gaan. (formeel)

Voor de daadwerkelijke betekenis van “zou gaan” in de indirecte rede:

Er sagte, dass er gehen würde.

Hij zei dat hij weg zou gaan.

2- ZELFSTANDIGE NAAMWOORDEN

Er zijn lidwoorden die naar een bepaald type zelfstandig naamwoord verwijzen.

BEPAALDE LIDWOORDEN (de/het):

der (de) -> (mannelijk)

die (de) -> (vrouwelijk)

das (het) -> (onzijdig)

die (de) -> (meervoud)

ONBEPAALDE LIDWOORDEN (een):

ein (een)

HOE VORM JE HET MEERVOUD:

1- Door het achtervoegsel -e toe te voegen (vaak gebruikt bij mannelijke en onzijdige zelfstandige naamwoorden)

2- Door het achtervoegsel -er toe te voegen, soms met een umlaut -> (vaak gebruikt bij onzijdige zelfstandige naamwoorden)

3- Door -n of -en toe te voegen -> (vaak gebruikt bij vrouwelijke zelfstandige naamwoorden)

4- Door -s toe te voegen -> (vaak gebruikt bij leenwoorden)

5- Geen verandering, maar soms wordt een umlaut toegevoegd

3- NAAMVALLEN

Een naamval geeft de relatie aan tussen een zelfstandig naamwoord of voornaamwoord en andere onderdelen van een zin:

Het Duits heeft vier naamvallen:

Nominatief: het zelfstandig naamwoord dat de handeling uitvoert.

Voorbeeld: De jongen eet de appel (jongen staat in de nominatief).

Accusatief: het zelfstandig naamwoord waarop de handeling wordt uitgevoerd.

Voorbeeld: De jongen eet de appel. ("appel" staat in de accusatief).

Datief: het zelfstandig naamwoord dat iets ontvangt.

Voorbeeld: Ik geef het boek aan een persoon ("persoon" staat in de datief).

Genitief: een naamval die bezit aangeeft; de nadruk ligt op het bezit zelf.

Daniels boek / het boek van Daniel (Daniels is genitief en Daniel staat in de genitief).

We gebruiken deze naamvallen voor lidwoorden:

NOMINATIEF:

der (de) -> (mannelijk)

die (de) -> (vrouwelijk)

das (het) -> (onzijdig)

die (de) -> (meervoud)

ein (een) -> (mannelijk)

eine (een) (vrouwelijk)

ein (een) -> (onzijdig)

ACCUSATIEF:

den (de) -> (mannelijk)

die (de) -> (vrouwelijk)

das (het) -> (onzijdig)

die (de) -> (meervoud)

einen (een)

eine (een)

ein (een)

DATIEF:

dem (de) -> (mannelijk)

der (de) -> (vrouwelijk)

dem (het) -> (onzijdig)

den (de) -> (meervoud)

einem (een) -> (mannelijk)

einer (een) -> (vrouwelijk)

einem (een) -> (onzijdig)

Ich gebe dem Mann das Buch. (Ik geef de man het boek / Ik geef het boek aan de man.)

GENITIEF (HET ZELFSTANDIG NAAMWOORD IN DE GENITIEF STAAT IN HET DUITS NA HET BEZIT):

des -> (mannelijk)

der -> (vrouwelijk)

des -> (onzijdig)

der -> (meervoud)

eines -> (mannelijk)

einer -> (vrouwelijk)

eines -> (onzijdig)

der Hund des Mannes (de hond van de man)

4- BIJVOEGLIJKE NAAMWOORDEN

We voegen een achtervoegsel toe aan het bijvoeglijk naamwoord, afhankelijk van de naamval, het geslacht en het aantal (alleen als het bijvoeglijk naamwoord vóór het zelfstandig naamwoord staat):

NOMINATIEF:

ein kleiner Hund (een kleine hond)

eine kleine Katze (een kleine kat)

ein kleines Kind (een klein kind)

kleiner Hund (kleine hond)

kleine Katze (kleine kat)

kleines Kind (klein kind)

kleine Hunde (kleine honden)

kleine Katzen (kleine katten)

kleine Kinder (kleine kinderen)

der kleine Hund (de kleine hond)

die kleine Katze (de kleine kat)

das kleine Kind (het kleine kind)

die kleinen Hunde (de kleine honden)

die kleinen Katzen (de kleine katten)

die kleinen Kinder (de kleine kinderen)

ACCUSATIEF:

kleine -> kleinen (met een accusatief lidwoord ervoor)

In het meervoud is de vorm hetzelfde als in de nominatief.

DATIEF:

kleine -> kleinen (met een datief lidwoord ervoor)

Als er geen lidwoord is, voegen we het achtervoegsel -m toe in plaats van -n:

kleinem Hund

In het meervoud voegen we het achtervoegsel -n toe aan het zelfstandig naamwoord:

kleinen Hunden

kleinen Katzen

GENITIEF:

kleine -> kleinen

Het zelfstandig naamwoord waarop het bijvoeglijk naamwoord betrekking heeft, krijgt het achtervoegsel -s of -es (-es komt vaak voor bij zelfstandige naamwoorden met één lettergreep, terwijl -s vaker voorkomt bij langere zelfstandige naamwoorden):

des kleinen Hundes

In het meervoud voegen we het achtervoegsel -s of -es niet toe:

der kleinen Hunde

Als er geen lidwoord bij het meervoud staat, voegen we een bepaald achtervoegsel toe aan het bijvoeglijk naamwoord, afhankelijk van het geslacht. We voegen ook geen -s-achtervoegsel toe aan het zelfstandig naamwoord:

kleiner Hunde

kleine Katzen

kleine Kinder

Als het bijvoeglijk naamwoord na het zelfstandig naamwoord staat, verandert het niet:

Der Hund ist klein

1. Tegenwoordige tijd — Präsens

Voornaamwoord sein Nederlands

ich bin Ik ben

du bist Jij bent

er ist Hij is

sie ist Zij is

es ist Het is

wir sind Wij zijn

ihr seid Jullie zijn

sie sind Zij zijn

Sie sind U bent (formeel)

Voorbeelden

Ich bin müde.

Ik ben moe.

Du bist nett.

Jij bent aardig.

Er ist Arzt.

Hij is arts.

Wir sind zu Hause.

Wij zijn thuis.

Sie sind glücklich.

Zij zijn gelukkig.

2. Onvoltooid verleden tijd — Präteritum

De vormen in de verleden tijd zijn:

Voornaamwoord sein Nederlands

ich war Ik was

du warst Jij was

er/sie/es war Hij/zij/het was

wir waren Wij waren

ihr wart Jullie waren

sie/Sie waren Zij/u waren

Voorbeelden:

Ich war müde.

Ik was moe.

Sie war zu Hause.

Zij was thuis.

Wir waren glücklich.

Wij waren gelukkig.

3. Voltooide tijd — Perfekt

De voltooide tijd van sein zelf is:

Structuur:

sein (tegenwoordige tijd) + gewesen

Duits Nederlands

Ich bin gewesen Ik ben geweest

Du bist gewesen Jij bent geweest

Er ist gewesen Hij is geweest

Wir sind gewesen Wij zijn geweest

Ihr seid gewesen Jullie zijn geweest

Sie sind gewesen Zij zijn geweest

Voorbeeld:

Ich bin dort gewesen.

Ik ben daar geweest.

In het dagelijkse Duits wordt war echter vaak verkozen boven ist gewesen wanneer men eenvoudigweg een toestand in het verleden beschrijft:

Ich war in Berlin.

Ik was in Berlijn.

4. Voltooid verleden tijd — Plusquamperfekt

Structuur:

war/waren + gewesen

Ich war dort gewesen.

Ik was daar geweest.

Wir waren in Berlin gewesen.

Wij waren in Berlijn geweest.

5. Toekomende tijd — Futur I

Structuur:

werden + sein

Ich werde müde sein.

Ik zal moe zijn.

Er wird zu Hause sein.

Hij zal thuis zijn.

Wir werden glücklich sein.

Wij zullen gelukkig zijn.

6. Voltooid toekomende tijd — Futur II

Structuur:

werden + gewesen + sein

Ich werde dort gewesen sein.

Ik zal daar geweest zijn.

Sie wird in Berlin gewesen sein.

Zij zal in Berlijn geweest zijn.

7. Konjunktiv II — "zou zijn"

De belangrijkste vormen zijn:

Voornaamwoord Vorm Nederlands

ich wäre Ik zou zijn

du wär(e)st Jij zou zijn

er/sie/es wäre Hij/zij/het zou zijn

wir wären Wij zouden zijn

ihr wäret Jullie zouden zijn

sie/Sie wären Zij/u zouden zijn

Voorbeelden:

Ich wäre glücklich.

Ik zou gelukkig zijn.

Wenn ich reich wäre, würde ich reisen.

Als ik rijk was, zou ik reizen.

8. Konjunktiv I — Indirecte rede

De belangrijkste vormen zijn:

Voornaamwoord Vorm

ich sei

du seiest

er/sie/es sei

wir seien

ihr seiet

sie/Sie seien

Voorbeeld:

Directe rede:

Er sagt: „Ich bin müde.“

Hij zegt: "Ik ben moe."

Indirecte rede:

Er sagt, er sei müde.

Hij zegt dat hij moe is.

9. Gebiedende wijs van "sein"

Persoon Gebiedende wijs Nederlands

du Sei! Wees!

ihr Seid! Wees!

Sie Seien Sie! Weest u!

wir Seien wir! Laten we zijn!

Voorbeelden:

Sei vorsichtig!

Wees voorzichtig!

Seid ruhig!

Wees stil!

Seien Sie geduldig!

Wees geduldig!

10. Infinitief- en deelwoordvormen

Vorm Duits Nederlands

Infinitief sein zijn

Tegenwoordig deelwoord seiend zijnd

Voltooid deelwoord gewesen geweest

Voorbeelden:

sein = zijn

gewesen = geweest

11. "Zijn" + bijvoeglijk naamwoord

In het Duits gebruikt men sein + bijvoeglijk naamwoord.

Ich bin glücklich.

Ik ben gelukkig.

Er ist müde.

Hij is moe.

Sie ist schön.

Zij is mooi.

Het bijvoeglijk naamwoord krijgt geen uitgang wanneer het als naamwoordelijk deel van het gezegde wordt gebruikt:

Das Haus ist groß.

Het huis is groot.

Vergelijk:

ein großes Haus

een groot huis

Das Haus ist groß.

Het huis is groot.

12. "Zijn" + zelfstandig naamwoord

In het Duits gebruikt men sein + zelfstandig naamwoord om iemands identiteit of beroep aan te geven.

Ich bin Student.

Ik ben student.

Er ist Lehrer.

Hij is leraar.

Sie ist Ärztin.

Zij is arts.

Let op: beroepen krijgen na sein over het algemeen geen onbepaald lidwoord:

Ich bin Arzt.

Ik ben arts.

Maar met een bijvoeglijk naamwoord:

Ich bin ein guter Arzt.

Ik ben een goede arts.

13. "Zijn" + locatie

Ich bin zu Hause.

Ik ben thuis.

Er ist in Berlin.

Hij is in Berlijn.

Wir sind im Park.

Wij zijn in het park.

14. "Er is/zijn" tegenover "zijn"

Verwar sein niet met es gibt.

"Er is een boek."

Es gibt ein Buch.

"Het boek ligt op de tafel."

Das Buch ist auf dem Tisch.

Dus:

sein = zijn

es gibt = er is / er zijn

5- VOORNAAMWOORDEN

NOMINATIEF:

Ich (ik)

Du (jij)

Er (hij)

Sie (zij)

Es (het)

Wir (wij)

Ihr (jullie)

Sie (zij, meervoud)

ACCUSATIEF:

Mich (mij)

Dich (jou)

Ihn (hem)

Sie (haar)

Es (het)

Uns (ons)

Euch (jullie)

Sie (hen)

DATIEF:

Mir (mij)

Dir (jou)

Ihm (hem)

Ihr (haar)

Ihm (het)

Uns (ons)

Euch (jullie)

Ihnen (hun)

GENITIEF:

- BEZITTELIJKE VOORNAAMWOORDEN:

Mein (mijn)

Dein (jouw [informeel])

Sein (zijn)

Ihr (haar)

Sein (ervan)

Unser (ons/onze)

Euer (jullie [informeel en meervoud])

Ihr (uw [formeel])

Ihr (hun)

- ZELFSTANDIG GEBRUIKTE BEZITTELIJKE VOORNAAMWOORDEN:

Ze zijn vergelijkbaar met de andere bezittelijke vormen, maar krijgen afhankelijk van het geslacht, de naamval en het aantal verschillende uitgangen, zoals -er, -e, -es en -en.

mijn -> meiner / meine / meins

jouw (informeel) -> deiner / deine / deins

zijn -> seiner / seine / seins

haar -> ihrer / ihre / ihres

ervan -> seiner / seine / seins

ons -> unserer / unsere / unsers (of unseres)

jullie (meervoud) -> eurer / eure / eures

hun -> ihrer / ihre / ihres

uw (formeel) -> Ihrer / Ihre / Ihres

MANNELIJK:

Nominatief: meiner

Accusatief: meinen

Datief: meinem

Genitief: meines

VROUWELIJK:

Nominatief: meine

Accusatief: meine

Datief: meiner

Genitief: meiner

ONZIJDIG:

Nominatief: meins

Accusatief: meins

Datief: meinem

Genitief: meines

MEERVOUD:

Nominatief: meine

Accusatief: meine

Datief: meinen

Genitief: meiner

AANWIJZENDE VOORNAAMWOORDEN (GEEN GENITIEF):

dieser -> deze, deze hier

jener -> die, die daar

der, die, das -> die, degene

derselbe -> dezelfde

derjenige -> degene die ...

solcher -> zo'n, zulke

selbst / selber -> zelf (gebruikt om nadruk te leggen, bijvoorbeeld: zichzelf)

WEDERKERENDE VOORNAAMWOORDEN:

ACCUSATIEF:

mich (mezelf)

dich (jezelf)

sich (zichzelf, mannelijk)

sich (zichzelf, vrouwelijk)

sich (zichzelf, onzijdig)

uns (onszelf)

euch (julliezelf)

sich (zichzelf, meervoud)

sich (uzelf [formeel])

DATIEF:

mir (mezelf)

dir (jezelf)

(De rest is hetzelfde als bij de accusatief.)

ONBEPAALDE VOORNAAMWOORDEN:

jemand (iemand)

niemand (niemand)

etwas (iets)

nichts (niets)

jeder (iedereen)

mancher (menigeen)

einer (één, iemand)

Nominatief: jemand

Accusatief: jemanden

Datief: jemandem

Genitief: jemandes

5- WERKWOORDSTIJDEN:

TEGENWOORDIGE TIJD:

ich Ich baue. Ik bouw / Ik ben aan het bouwen.

du Du baust. Jij bouwt / Jij bent aan het bouwen.

er Er baut. Hij bouwt / Hij is aan het bouwen.

sie Sie baut. Zij bouwt / Zij is aan het bouwen.

es Es baut. Het bouwt / Het is aan het bouwen.

wir Wir bauen. Wij bouwen / Wij zijn aan het bouwen.

ihr Ihr baut. Jullie bouwen / Jullie zijn aan het bouwen.

sie Sie bauen. Zij bouwen / Zij zijn aan het bouwen.

Sie Sie bauen. U bouwt / U bent aan het bouwen. (formeel)

VERLEDEN TIJD:

ich Ich baute. Ik bouwde.

du Du bautest. Jij bouwde.

er Er baute. Hij bouwde.

sie Sie baute. Zij bouwde.

es Es baute. Het bouwde.

wir Wir bauten. Wij bouwden.

ihr Ihr bautet. Jullie bouwden.

sie Sie bauten. Zij bouwden.

Sie Sie bauten. U bouwde. (formeel)

TOEKOMENDE TIJD:

ich Ich werde bauen. Ik zal bouwen.

du Du wirst bauen. Jij zult bouwen.

er Er wird bauen. Hij zal bouwen.

sie Sie wird bauen. Zij zal bouwen.

es Es wird bauen. Het zal bouwen.

wir Wir werden bauen. Wij zullen bouwen.

ihr Ihr werdet bauen. Jullie zullen bouwen.

sie Sie werden bauen. Zij zullen bouwen.

Sie Sie werden bauen. U zult bouwen. (formeel)

VOLTOOIDE TIJD:

ich Ich habe gebaut. Ik heb gebouwd.

du Du hast gebaut. Jij hebt gebouwd.

er Er hat gebaut. Hij heeft gebouwd.

sie Sie hat gebaut. Zij heeft gebouwd.

es Es hat gebaut. Het heeft gebouwd.

wir Wir haben gebaut. Wij hebben gebouwd.

ihr Ihr habt gebaut. Jullie hebben gebouwd.

sie Sie haben gebaut. Zij hebben gebouwd.

Sie Sie haben gebaut. U hebt gebouwd. (formeel)

VOLTOOID VERLEDEN TIJD:

ich Ich hatte gebaut. Ik had gebouwd.

du Du hattest gebaut. Jij had gebouwd.

er Er hatte gebaut. Hij had gebouwd.

sie Sie hatte gebaut. Zij had gebouwd.

es Es hatte gebaut. Het had gebouwd.

wir Wir hatten gebaut. Wij hadden gebouwd.

ihr Ihr hattet gebaut. Jullie hadden gebouwd.

sie Sie hatten gebaut. Zij hadden gebouwd.

Sie Sie hatten gebaut. U had gebouwd. (formeel)

VOLTOOID TOEKOMENDE TIJD:

ich Ich werde gebaut haben. Ik zal gebouwd hebben.

du Du wirst gebaut haben. Jij zult gebouwd hebben.

er Er wird gebaut haben. Hij zal gebouwd hebben.

sie Sie wird gebaut haben. Zij zal gebouwd hebben.

es Es wird gebaut haben. Het zal gebouwd hebben.

wir Wir werden gebaut haben. Wij zullen gebouwd hebben.

ihr Ihr werdet gebaut haben. Jullie zullen gebouwd hebben.

sie Sie werden gebaut haben. Zij zullen gebouwd hebben.

Sie Sie werden gebaut haben. U zult gebouwd hebben. (formeel)

6- LIJDENDE VORMEN:

TEGENWOORDIGE TIJD, LIJDENDE VORM:

ich werde gebaut Ik word gebouwd*

du wirst gebaut Jij wordt gebouwd

er/sie/es wird gebaut Hij/zij/het wordt gebouwd

wir werden gebaut Wij worden gebouwd

ihr werdet gebaut Jullie worden gebouwd

sie/Sie werden gebaut Zij/u worden gebouwd

VERLEDEN TIJD, LIJDENDE VORM:

ich wurde gebaut Ik werd gebouwd

du wurdest gebaut Jij werd gebouwd

er/sie/es wurde gebaut Hij/zij/het werd gebouwd

wir wurden gebaut Wij werden gebouwd

ihr wurdet gebaut Jullie werden gebouwd

sie/Sie wurden gebaut Zij/u werden gebouwd

TOEKOMENDE TIJD, LIJDENDE VORM:

ich werde gebaut werden Ik zal gebouwd worden

du wirst gebaut werden Jij zult gebouwd worden

er/sie/es wird gebaut werden Hij/zij/het zal gebouwd worden

wir werden gebaut werden Wij zullen gebouwd worden

ihr werdet gebaut werden Jullie zullen gebouwd worden

sie/Sie werden gebaut werden Zij/u zullen gebouwd worden

VOLTOOIDE TIJD, LIJDENDE VORM:

ich bin gebaut worden Ik ben gebouwd

du bist gebaut worden Jij bent gebouwd

er/sie/es ist gebaut worden Hij/zij/het is gebouwd

wir sind gebaut worden Wij zijn gebouwd

ihr seid gebaut worden Jullie zijn gebouwd

sie/Sie sind gebaut worden Zij/u zijn gebouwd

VOLTOOID VERLEDEN TIJD, LIJDENDE VORM:

ich war gebaut worden Ik was gebouwd

du warst gebaut worden Jij was gebouwd

er/sie/es war gebaut worden Hij/zij/het was gebouwd

wir waren gebaut worden Wij waren gebouwd

ihr wart gebaut worden Jullie waren gebouwd

sie/Sie waren gebaut worden Zij/u waren gebouwd

VOLTOOID TOEKOMENDE TIJD, LIJDENDE VORM:

ich werde gebaut worden sein Ik zal gebouwd zijn

du wirst gebaut worden sein Jij zult gebouwd zijn

er/sie/es wird gebaut worden sein Hij/zij/het zal gebouwd zijn

wir werden gebaut worden sein Wij zullen gebouwd zijn

ihr werdet gebaut worden sein Jullie zullen gebouwd zijn

sie/Sie werden gebaut worden sein Zij/u zullen gebouwd zijn

7- ONTKENNING:

Werkwoord nicht Ich arbeite nicht. Ik werk niet.

Bijvoeglijk naamwoord nicht Das ist nicht groß. Dat is niet groot.

Bijwoord nicht Er fährt nicht schnell. Hij rijdt niet snel.

Bepaald zelfstandig naamwoord nicht Ich kenne den Mann nicht. Ik ken de man niet.

Eigennaam nicht Ich kenne Maria nicht. Ik ken Maria niet.

Onbepaald zelfstandig naamwoord kein Ich habe kein Auto. Ik heb geen auto.

Niemand niemand Niemand kommt heute. Niemand komt vandaag.

Niets nichts Ich sehe nichts. Ik zie niets.

Nooit nie / niemals Ich komme nie zu spät. Ik kom nooit te laat.

Noch ... noch weder ... noch Weder er noch ich kenne sie. Noch hij, noch ik kennen haar.

<>8- VRAGEN:<>

JA-NEEVRAGEN:

(Werkwoord [of het woord dat na het onderwerp komt]) + (onderwerp) + (rest van de zin)

VRAGENDE VOORNAAMWOORDEN:

wer wie

wen wie (accusatief)

wem aan wie (datief)

wessen wiens / van wie

was wat

wann wanneer

wo waar

wohin waarheen

woher waarvandaan

warum waarom

weshalb waarom

wieso waarom

wie hoe

wie viel hoeveel (bij niet-telbare zaken)

wie viele hoeveel (bij telbare zaken)

welcher welke

seit wann sinds wanneer

bis wann tot wanneer

(Vraagwoord) + (werkwoord [of het woord dat na het onderwerp komt]) + (onderwerp) + (rest van de zin)

<>9- BIJWOORDEN:<

Duits Nederlands

gut goed

schlecht slecht

schnell snel

langsam langzaam

vorsichtig zorgvuldig

zorgfältig zorgvuldig

aufmerksam aandachtig

ruhig rustig

leise nog steedsetjes

laut luid

deutlich duidelijk

klar duidelijk

einfach eenvoudig / gemakkelijk

leicht gemakkelijk

schwer met moeite

schwierig met moeite

richtig correct

falsch onjuist

genau precies

direkt rechtstreeks

indirekt indirect

gemeinsam samen

zusammen samen

getrennt afzonderlijk

allein alleen

absichtlich opzettelijk

bewusst bewust

unbewusst onbewust

absichtslos onbedoeld

versehentlich per ongeluk

zufällig per ongeluk / willekeurig

plötzlich plotseling

unerwartet onverwacht

freiwillig vrijwillig

gezwungenermaßen onvrijwillig / onder dwang

persönlich perbinnenkortlijk

öffentlich in het openbaar

privat privé

normalerweise normaal

üblicherweise gewoonlijk

grundsätzlich in wezen / fundamenteel

tatsächlich eigenlijk

praktisch praktisch

theoretisch theoretisch

gemeinsam gezamenlijk

einzeln individueel

teilweise gedeeltelijk

vollständig volledig

völlig volledig

vollkommen volledig

2. Bijwoorden die eindigen op -erweise

Deze zijn vooral belangrijk om de beoordeling of manier van spreken van de spreker uit te drukken.

Duits Nederlands

glücklicherweise gelukkig

leider helaas

bedauerlicherweise helaas

möglicherweise mogelijk

wahrscheinlich waarschijnlijk

verständlicherweise begrijpelijkerwijs

überraschenderweise verrassend genoeg

erstaunlicherweise verrassend genoeg

interessanterweise interessant genoeg

merkwürdigerweise vreemd genoeg

komischerweise vreemd genoeg

seltsamerweise vreemd genoeg

normalerweise normaal

üblicherweise gewoonlijk

typischerweise typisch

natürlicherweise natuurlijk

vernünftigerweise redelijkerwijs

logischerweise logischerwijs

erwartungsgemäß zoals verwacht

erwartungsvollerweise vol verwachting

3. Tijdsbijwoorden — tijd

Duits Nederlands

jetzt nu

nun nu

heute vandaag

gestern gisteren

vorgestern eergisteren

morgen morgen

übermorgen overmorgen

früh vroeg

spät laat

bald binnenkort

zofort onmiddellijk

gleich meteen / binnenkort

gerade net / momenteel

gerade eben zojuist

eben zojuist / net

zoeben zojuist

kürzlich onlangs

neulich onlangs

kürzlichst meest recent

vorher eerder / voorheen

zuvor eerder

vorherig vorige

nachher daarna

danach daarna

später laatr

inzwischen intussen / inmiddels

mittlerweile inmiddels / intussen

unterdessen intussen

derweil intussen

damals destijds

einst ooit / vroeger

früher vroeger / eerder

ehemals vroeger

einstweilen voorlopig

künftig in de toekomst

zukünftig in de toekomst

bald binnenkort

irgendwann ooit

irgendwann einmal ooit

irgendwann früher ooit eerder

niemals nooit

nie nooit

immer altijd

stets altijd

bereits al

schon al

noch nog

noch immer nog steeds

wieder opnieuw

erneut opnieuw

abermals opnieuw

nochmals opnieuw

wiederholt herhaaldelijk

weiterhin voortdurend / nog steeds

fortan voortaan

fortwährend voortdurend

ständig voortdurend

dauernd voortdurend

ununterbrochen ononderbroken

inzwischen intussen / inmiddels

schließlich uiteindelijk

endlich uiteindelijk

zuletzt uiteindelijk / meest recent

letztlich uiteindelijk

zuletzt ten slotte

gleichzeitig gelijktijdig

zugleich gelijktijdig / tegelijkertijd

gleichzeitig tegelijkertijd

vorher van tevoren

zunächst aanvankelijk / eerst

anfangs aanvankelijk

zuerst eerst

erst pas dan / eerst

anschließend vervolgens

danach daarna

schließlich uiteindelijk

zuletzt ten slotte

4. Frequentiebijwoorden — frequentie

Duits Nederlands

immer altijd

stets altijd

ständig voortdurend

ständig voortdurend

oft often

häufig vaak

meistens meestal

meist meestal

gewöhnlich gewoonlijk

normalerweise normaal

üblicherweise gewoonlijk

regelmäßig regelmatig

gelegentlich af en toe

manchmal zoms

bisweilen zoms

mitunter zoms

ab und zu van tijd tot tijd

hin und wieder af en toe

selten zelden

kaum nauwelijks

fast nie bijna nooit

nie nooit

niemals nooit

täglich dagelijks

wöchentlich wekelijks

monatlich maandelijks

jährlich jaarlijks

stündlich elk uur

zweistündlich elke twee uur

wiederholt herhaaldelijk

mehrfach meerdere keren

einmal een keer

zweimal twee keer

dreimal drie keer

mehrmals meerdere keren

jedes Mal elke keer

jedes Jahr elk jaar

täglich elke dag

5. Plaatsbijwoorden — plaats

Duits Nederlands

hier hier

dort daar

da daar

hierher hierheen

dorthin daarheen

dahin daarheen

hierhin hierheen

überall overal

nirgends nergens

nirgendwo nergens

irgendwo ergens

anderswo elders

oben boven

unten beneden

vorne vooraan

vorn vooraan

hinten achteraan

draußen buiten

drinnen binnen

innen binnen

außen buiten

links links

rechts rechts

daneben ernaast

davor ervoor

dahinter erachter

darüber erboven / erover

darunter eronder

dazwischen ertussen

daneben ernaast

ringsum rondom

herum rond

überallher van overal

irgendwohin ergens / ergens heen

irgendwoher ergens vandaan

nirgendwohin nergens heen

nirgendwoher uit het niets

hierzulande in dit land

dortzulande in dat land / die regio

andernorts elders

heim huiswaarts

zuhause thuis

zu Hause thuis

6. Bijwoorden van richting en beweging

Duits Nederlands

hin weg / daarheen

her hierheen

hinaus naar buiten

hierin naar binnen

hinein naar binnen

heraus naar buiten

hinauf omhoog

herauf omhoog, hierheen

hinunter omlaag

herunter omlaag, hierheen

hinweg weg

vorbei voorbij

zurück terug

vorwärts voorwaarts

rückwärts achterwaarts

aufwärts omhoog

abwärts omlaag

seitwärts zijwaarts

heimwärts huiswaarts

weg weg

fort weg

weiter verder

entgegen naar

herum rond

entlang langs

7. Graadbijwoorden — graad

Duits Nederlands

sehr zeer

äußerst uiterst

extrem uiterst

bezonders vooral / in het bijzonder

ausgesprochen uiterst / opvallend

außerordentlich buitengewoon

höchst zeer / uiterst

überaus buitengewoon

ziemlich tamelijk / vrij

recht tamelijk / nogal

ziemlich redelijk

relativ relatief

vergleichsweise vergelijkenderwijs

bezonders in het bijzonder

ganz tamelijk / volledig

völlig volledig

vollkommen volledig

total helemaal

abzolut abzoluut

vollständig volledig

beinahe bijna

fast bijna

nahezu bijna

kaum nauwelijks

nur alleen

bloß slechts / alleen

lediglich slechts / alleen

etwas enigszins

ein wenig een beetje

wenig weinig

einigermaßen redelijk / enigszins

teilweise gedeeltelijk

weitgehend grotendeels

größtenteils voor het grootste deel

überwiegend overwegend

annähernd ongeveer

ungefähr ongeveer

etwa ongeveer

circa ongeveer

genug genoeg

ausreichend voldoende

übermäßig overmatig

zu te

allzu overmatig / te

dermaßen in die mate

derart zo / in die mate

zo zo

derart viel zoveel

derart wenig zo weinig

8. Hoeveelheidsbijwoorden

Duits Nederlands

viel veel

wenig weinig

mehr meer

weniger minder

genug genoeg

ausreichend voldoende

reichlich overvloedig / ruim

kaum nauwelijks

beinahe bijna

fast bijna

ungefähr ongeveer

etwa ongeveer

annähernd ongeveer

größtenteils meestal

teilweise gedeeltelijk

vollständig volledig

insgesamt alles bij elkaar / in totaal

zusammen alles bij elkaar

einzeln individueel

doppelt tweemaal / dubbel

dreifach drievoudig

mehrfach meerdere keren

einmal een keer

zweimal twee keer

dreimal drie keer

9. Zekerheidsbijwoorden

Duits Nederlands

sicherlich zeker

sicher zeker / beslist

gewiss zeker

zweifellos zonder twijfel

unzweifelhaft zonder twijfel

definitiv abzoluut

het bestimmt beslist / zeker

eindeutig duidelijk / ondubbelzinnig

tatsächlich eigenlijk / inderdaad

wirklich echt / werkelijk

wahrlich werkelijk

zweifelzohne zonder enige twijfel

selbstverständlich natuurlijk

natürlich natuurlijk

offensichtlich vanzelfsprekend

offenbar blijkbaar / kennelijk

klarerweise duidelijk

eindeutig beslist / duidelijk

10. Waarschijnlijkheidsbijwoorden

Duits Nederlands

wahrscheinlich waarschijnlijk

vermutlich vermoedelijk / waarschijnlijk

wahrscheinlich waarschijnlijk

möglicherweise mogelijk

vielleicht misschien

zelfstuell mogelijk

womöglich mogelijk / misschien

mutmaßlich vermoedelijk

angeblich naar verluidt / zogenaamd

scheinbar schijnbaar

anscheinend blijkbaar

offenbar blijkbaar

wohl waarschijnlijk / vermoedelijk

wohl kaum waarschijnlijk nauwelijks

höchstwahrscheinlich hoogstwaarschijnlijk

möglicherweise mogelijk

unter Umständen onder bepaalde omstandigheden / mogelijk

11. Ontkennende bijwoorden

Duits Nederlands

nicht niet

nie nooit

niemals nooit

nirgendwo nergens

nirgends nergens

keineswegs geenszins

keinesfalls onder geen beding

überhaupt nicht helemaal niet

längst nicht verre van

noch nicht nog niet

nicht mehr niet meer

niemals mehr nooit meer

nirgendwohin nergens

nirgendwoher uit het niets

kaum nauwelijks

keineswegs op geen enkele manier

keinesfalls geenszins

Belangrijk

nicht is het belangrijkste ontkenningspartikel:

Ich komme nicht.

= Ik kom niet.

noch nicht

= nog niet

nicht mehr

= niet meer

12. Vraagbijwoorden

Duits Nederlands

wie? hoe?

wo? waar?

wohin? waarheen?

woher? waarvandaan?

wann? wanneer?

warum? waarom?

weshalb? waarom?

wiezo? waarom?

weswegen? waarom?

wie lange? hoe lang?

wie oft? hoe vaak?

wie viel? hoeveel?

wie viele? hoeveel?

wie sehr? hoeveel / in welke mate?

wie weit? hoe ver?

wie schnell? hoe snel?

wie langsam? hoe langzaam?

wie gut? hoe goed?

wie schlecht? hoe slecht?

13. Betrekkelijke bijwoorden

Het Duits heeft een bijzonder belangrijk systeem van samenstellingen met wo(r)- / da(r)-.

Duits Nederlands

wo waar

wobei waarmee / waar

worin waarin

worauf waarop

worüber waarover

womit waarmee

wofür waarvoor

wovon waarvan

woran waarop / waarover

worunter waaronder

worüber waarover

wodurch waardoor

weshalb om welke reden / waarom

weswegen om welke reden

warum waarom

weshalb waarom

wozu waarvoor

wonach waarna / volgens welke

worgegen waartegen

worbei waarbij

Voorbeeld:

Das ist der Grund, warum ich gehe.

= Dat is de reden waarom ik vertrek.

14. Voornaamwoordelijke bijwoorden — da(r)-

Deze zijn uiterst belangrijk in het Duits.

Duits Nederlands

dabei daarbij / terwijl men dat doet

dafür daarvoor

dagegen daartegen

damit daarmee

danach daarna

daneben daarnaast

davon daarvan

dazu daarbij / bovendien

darin daarin

darauf daarop

darüber daarover

darunter daaronder

daraus daaruit

davor daarvoor

dahinter daarachter

daher vandaar / daarom

dahin daarheen

dahingegen daarentegen

dadurch daardoor

dagegen daartegen

darum daarom

deshalb daarom

deswegen daarom

hierzu hiervoor

hierbei hierbij

hierfür hiervoor

hiermit hiermee

hierdurch hierdoor

hierauf hierna / hierop

hierüber hierover

hiervon hiervan

hierin hierbij

hierunter hieronder

15. Aanwijzende bijwoorden

Duits Nederlands

zo aldus / zo

ebenzo zelfszo

genauzo precies zo

genauzo net zoals

derart op die manier

dermaßen in die mate

dadurch daardoor

damit daarmee

dafür daarvoor

dagegen daartegen

davon daarvan

dazu daartoe

deshalb daarom

deswegen om die reden

daher daarom / daarvandaan

dahinter daarachter

darüber erboven / daarover

darunter eronder

darin daarin

darauf daarop

daraus daaruit

16. Focusbijwoorden

Duits Nederlands

nur alleen

bloß slechts / alleen

lediglich merely

ausschließlich uitsluitend

allein alleen / alleen

gerade precies / juist

genau precies

ausgerechnet uitgerekend

bezonders vooral

insbezondere in het bijzonder

vor allem bovenal

hauptsächlich voornamelijk

überwiegend overwegend

zogar zelfs

selbst zelfs / zelf

auch ook

ebenfalls ook / zelfseens

ebenzo zelfszo

gerade precies

ausgerechnet uitgerekend / juist van alle mensen van dingen

schon al / zelfs

erst pas / niet eerder dan

noch nog / zelfs

überhaupt überhaupt / in het algemeen

17. Beperkende bijwoorden

Duits Nederlands

nur alleen

bloß alleen / slechts

lediglich merely

allein alleen

ausschließlich uitsluitend

einzig uitsluitend / alleen

einzig und allein uitsluitend

wenigstens ten minste

zumindest ten minste

immerhin ten minste / dezondanks

het bestenfalls in het het het beste geval

schlimmstenfalls in het slechtste geval

höchstens hoogstens

mindestens ten minste

maximal hoogstens / maximum

wenigstens ten minste

18. Toevoegende bijwoorden

Duits Nederlands

auch ook

ebenfalls ook / zelfseens

ebenzo zelfszo

außerdem bovendien

zudem bovendien

darüber hinaus bovendien / daarnaast

zusätzlich aanvullend

ferner bovendien

weiterhin bovendien / nog steeds

ebenzo zelfszeer / zelfseens

noch ook / bovendien

obendrein daar komt nog bij

darüber hinaus daarnaast

zusätzlich aanvullend

19. Bijwoorden van tegenstelling / toegeving

Duits Nederlands

jedoch echter

allerdings echter / weliswaar

trotzdem dezondanks / ondanks dat

dennoch dezondanks

immerhin dezondanks / ten minste

dagegen daarentegen

hingegen daarentegen / terwijl

andererseits aan de andere kant

stattdessen in plaats daarvan

vielmehr eerder

vielmehr in plaats daarvan / eerder

demgegenüber daarentegen

gleichwohl dezondanks

nichtsdestoweniger dezondanks

trotzdem dezondanks

dennoch dezondanks

20. Bijwoorden van oorzaak / reden

Duits Nederlands

deshalb daarom / om die reden

deswegen daarom

daher daarom

darum daarom

deshalb om die reden

folglich bijgevolg

demzufolge bijgevolg

zomit dus

demnach dienovereenkomstig

inzofern voor zover

dadurch daardoor

aus diesem Grund om deze reden

aus diesem Grunde om deze reden

21. Bijwoorden van gevolg

Duits Nederlands

daher daarom

deshalb daarom

deswegen daarom

darum daarom

folglich bijgevolg

zomit dus

demnach dienovereenkomstig

infolgedessen bijgevolg

dementsprechend dienovereenkomstig

entsprechend dienovereenkomstig

dadurch daardoor

schließlich uiteindelijk / ten slotte

letztlich uiteindelijk

22. Bijwoorden van volgorde

Duits Nederlands

zuerst eerst

zunächst aanvankelijk / eerst

anfangs aanvankelijk

erstens ten eerste

zweitens ten tweede

drittens ten derde

danach daarna

anschließend vervolgens

dann then

danach daarna

daraufhin daarna / daaropvolgend

inzwischen intussen

unterdessen intussen

gleichzeitig gelijktijdig

zugleich tegelijkertijd

schließlich uiteindelijk

endlich uiteindelijk

zuletzt ten slotte

abschließend uiteindelijk / tot slot

23. Bijwoorden van benadering

Duits Nederlands

etwa ongeveer

ungefähr ongeveer

circa ongeveer

rund rond

annähernd ongeveer

nahezu bijna

fast bijna

beinahe bijna

ungefähr ruwweg

grob ruwweg

etwa ongeveer

schätzungsweise ongeveer / geschat

durchschnittlich gemiddeld

Voorbeeld:

etwa zehn Perzonen

= ongeveer tien mensen

ungefähr fünf Kilometer

= ongeveer vijf kilometer

24. Vergelijkende bijwoorden

Duits Nederlands

mehr meer

weniger minder

ebenzo zelfszeer

genauzo net zoals

gleichermaßen zelfszeer

stärker sterker

schwächer minder sterk

besser beter

schlechter slechter

am meisten het meest

am wenigsten het minst

eher eerder / waarschijnlijker

lieber bij voorkeur / liever

am liebsten het liefst

höchstens hoogstens

mindestens ten minste

25. Bijwoorden in de overtreffende trap

Duits Nederlands

am het besten het het best

am schlechtesten het slechtst

am schnellsten het snelst

am langsamsten het langzaamst

am meisten het meest

am wenigsten het minst

möglichst zo ... mogelijk

höchstmöglich zo hoog mogelijk

schnellstmöglich zo snel mogelijk

baldmöglichst zo spoedig mogelijk

26. Bijwoorden die de houding van de spreker uitdrukken

Duits Nederlands

glücklicherweise gelukkig

leider helaas

hoffentlich hopelijk

sicherlich zeker

wahrscheinlich waarschijnlijk

vermutlich vermoedelijk

möglicherweise mogelijk

tatsächlich eigenlijk

wirklich really

ehrlich gesagt eerlijk gezegd

offen gesagt ronduit gezegd

selbstverständlich natuurlijk

natürlich natuurlijk

überraschenderweise verrassend genoeg

erstaunlicherweise verrassend genoeg

interessanterweise interessant genoeg

merkwürdigerweise vreemd genoeg

seltsamerweise vreemd genoeg

verständlicherweise begrijpelijkerwijs

bedauerlicherweise helaas

27. Bijwoorden van doel / bedoeling

Duits Nederlands

absichtlich opzettelijk

bewusst opzettelijk / bewust

gezielt doelbewust / specifiek

vorsätzlich opzettelijk

zweckmäßig doelmatig / passend

absichtslos onbedoeld

versehentlich per ongeluk

zufällig per ongeluk / toevallig

extra speciaal / opzettelijk

eigens speciaal / uitdrukkelijk

Voorbeelden:

Er hat es absichtlich gemacht.

= Hij deed het opzettelijk.

Ich habe ihn zufällig getroffen.

= Ik kwam hem toevallig tegen.

28. Bijwoorden voor ‘opnieuw’

Duits Nederlands

wieder opnieuw

erneut opnieuw

nochmals opnieuw

noch einmal nogmaals

abermals opnieuw

wiederum opnieuw / op zijn beurt

neuerlich opnieuw / onlangs

wiederholt herhaaldelijk

29. Bijwoorden voor ‘nog / nog steeds’

Duits Nederlands

noch nog

noch immer nog steeds

immer noch nog steeds

weiterhin nog steeds / voortgaand

nach wie vor nog steeds / zoals voorheen

bislang tot nu toe

bisher tot nu toe

bis jetzt tot nu toe

bisher noch tot nu toe nog steeds

30. Bijwoorden voor ‘al’

Duits Nederlands

schon al

bereits al

längst lang geleden / al

mittlerweile inmiddels

inzwischen inmiddels

nunmehr nu / inmiddels

31. Bijwoorden voor ‘niet meer’

Duits Nederlands

nicht mehr niet meer

nicht länger niet meer

längst nicht mehr al lang niet meer

keineswegs mehr helemaal niet meer

32. Bijwoorden van ‘überhaupt’ / versterkende bijwoorden

Duits Nederlands

überhaupt bij alle

überhaupt nicht helemaal niet

völlig volledig

ganz volledig

abzolut abzoluut

total helemaal

wirklich really

tatsächlich eigenlijk

bezonders vooral

äußerst uiterst

33. Correlatieve bijwoordparen

In het Duits worden vaak gepaarde bijwoordelijke constructies gebruikt.

Duits Nederlands

je ... desto hoe ... hoe

je ... umzo hoe ... hoe

zowohl ... als auch zowel ... als

weder ... noch noch ... noch

entweder ... oder van ... van

nicht nur ... zondern auch niet alleen ... maar ook

einerseits ... andererseits enerzijds ... anderzijds

teils ... teils deels ... deels

bald ... bald zoms ... zoms

mal ... mal zoms ... zoms

hier ... dort hier ... daar

zowohl ... als auch zowel ... als

34. Onbepaalde bijwoorden

Duits Nederlands

irgendwo ergens

irgendwohin ergens / ergens heen

irgendwoher ergens vandaan

irgendwann ooit

irgendwie op de een van andere manier

irgendwie op een bepaalde manier

irgendwas op de een van andere manier / iets

irgendwo ergens

irgendwann einmal ooit

irgendwie anders op een andere manier

irgendwo anders ergens anders

irgendwann später ooit laatr

irgendwo da ergens daar

35. Ontkennende onbepaalde bijwoorden

Duits Nederlands

nirgendwo nergens

nirgends nergens

nirgendwohin nergens heen

nirgendwoher uit het niets

niemals nooit

nie nooit

keineswegs geenszins

keinesfalls onder geen beding

überhaupt nicht helemaal niet

36. Richtingssysteem hin-/her-

Dit is een belangrijk bijwoordelijk systeem in het Duits.

Duits Nederlands

hin daarheen

her hierheen

dahin naar daar

daher vandaar / daarom

dorthin naar daar

hierhin hierheen

hierher hierheen

dorthin naar daar

dorther van daar

hierher hierheen

hierhin hierheen

wohin waar naar

woher waar van

irgendwohin ergens

irgendwoher ergens vandaan

nirgendwohin nergens

nirgendwoher uit het niets

37. Veelvoorkomende Duitse grammaticale bijwoorden

Deze zijn bijzonder belangrijk omdat ze vaak de zinsstructuur of betekenis beïnvloeden.

Duits Nederlands

auch alzo

nur alleen

schon al

noch nog / nog steeds

erst alleen/niet until

gerade net / momenteel

eben net / eenvoudigweg

bloß slechts / alleen

bereits al

wieder opnieuw

immer altijd

nie nooit

einmal een keer

überhaupt bij alle

zogar zelfs

selbst zelfs

doch immers / echter / nadruk

ja inderdaad / zoals je weet

mal eens / gewoon

denn dan / immers

wohl waarschijnlijk

etwa misschien / ongeveer

nämlich namelijk / omdat

eigentlich eigenlijk / echt

jedenfalls in ieder geval

immerhin ten minste / dezondanks

allerdings echter

dennoch dezondanks

trotzdem dezondanks

bereits al

jedenfalls hoe dan ook

schließlich immers / uiteindelijk

38. Duitse modale partikels

Dit zijn geen gewone bijwoorden, maar omdat het essentiële grammaticale woorden zijn die houding, verwachting, nadruk of gespreksmodaliteit uitdrukken, worden ze vaak opgenomen in brede lijsten van Duitse ‘modale woorden’.

Duits Nederlands / functie

ja inderdaad / zoals je weet

doch immers / tegen de verwachting in

mal gewoon / eenvoudigweg

eben eenvoudigweg / zo is het nu eenmaal

halt gewoon / eenvoudigweg

wohl waarschijnlijk / vermoedelijk

denn dan / in vragen: eigenlijk

bloß just / merely

nur just / alleen

schon al / indeed

eigentlich eigenlijk / echt

etwa mogelijk / door any chance

überhaupt bij alle

auch alzo / zelfs

ruhig gerust / ga je gang

gerade precies / juist

selbst zelfs

Voorbeeld:

Komm doch mit!

= Kom mee!

Das ist halt zo.

= Zo is het nu eenmaal.

Was machst du denn?

= Wat ben je dan/eigenlijk aan het doen?

Du kannst ruhig gehen.

= Je kunt gerust gaan / ga gerust.

39. Discoursbijwoorden

Duits Nederlands

außerdem besides

übrigens trouwens

jedenfalls in ieder geval

allerdings echter

dennoch dezondanks

trotzdem dezondanks

daher daarom

deshalb daarom

deswegen daarom

zomit dus

folglich bijgevolg

demnach dienovereenkomstig

zunächst aanvankelijk

anschließend vervolgens

schließlich uiteindelijk

insgesamt over het geheel genomen

grundsätzlich basically

generell in het algemeen

allgemein in het algemeen

insbezondere in het bijzonder

beispielsweise bijvoorbeeld

etwa bijvoorbeeld / ongeveer

nämlich namely

tatsächlich eigenlijk

eigentlich eigenlijk

ehrlich gesagt eerlijk gezegd

kurz gesagt kort gezegd

zusammenfassend samengevat

letztlich uiteindelijk

abschließend uiteindelijk

40. Voorbeelden / specificatie

Duits Nederlands

beispielsweise bijvoorbeeld

zum Beispiel bijvoorbeeld

etwa bijvoorbeeld

insbezondere in het bijzonder

nämlich namely

konkret specifiek

genauer gesagt nauwkeuriger gezegd

genauer nauwkeuriger gezegd

vor allem bovenal

hauptsächlich voornamelijk

speziell specifiek

ausdrücklich explicitly

41. Overzicht / generalisering

Duits Nederlands

allgemein in het algemeen

generell in het algemeen

grundsätzlich in wezen / in het algemeen

insgesamt over het geheel / alles bij elkaar

größtenteils voor het grootste deel

überwiegend overwegend

hauptsächlich voornamelijk

im Allgemeinen in het algemeen

allgemein gesagt over het algemeen gesproken

insgesamt gesehen over het geheel genomen

42. Belangrijke productieve vorming van Duitse bijwoorden

Het Duits is bijzonder productief, waardoor veel bijvoeglijke naamwoorden zonder vormverandering als bijwoord kunnen functioneren:

Bijvoeglijk naamwoord Bijwoordelijk gebruik Nederlands

schnell schnell snel

langsam langsam langzaam

gut gut goed

schlecht schlecht slecht

vorsichtig vorsichtig zorgvuldig

deutlich deutlich duidelijk

ruhig ruhig rustig

direkt direkt rechtstreeks

Het Duits gebruikt ook -erweise:

glücklich → glücklicherweise

= gelukkig

verständlicherweise

= begrijpelijkerwijs

überraschenderweise

= verrassend genoeg

normalerweise

= normaal gesproken

Het belangrijkste onderscheid

Het Duits heeft drie overlappende groepen die door taalleerders vaak allemaal ‘bijwoorden’ worden genoemd:

Echte lexicale bijwoorden:

heute = vandaag, dort = daar, schnell = snel, oft = vaak.

Voornaamwoordelijke bijwoorden:

dafür = daarvoor, damit = daarmee, darauf = daarop, worüber = waarover.

Modale/ discoursdeeltjes:

doch, ja, mal, eben, halt, wohl, denn, enz.

>10- CONJUNCTIONS:<>

Duits Nederlands

und en

oder of

aber maar

denn omdom / wil

sopdern maar eerder

doch maar / toch

beziehungsweise of / respectievelijk

bzw. of / respectievelijk

sowie evenals / en

beziehungsweise auch of ook

sowohl ... als auch zowel ... als

weder ... noch noch ... noch

entweder ... oder ofwel ... of

nicht nur ... sopdern auch niet alleen ... maar ook

zwar ... aber hoewel ... maar

einerseits ... andererseits enerzijds ... anderzijds

teils ... teils deels ... deels

bald ... bald soms ... soms

mal ... mal soms ... soms

weder ... noch noch ... noch

De zes belangrijkste

und — and

oder — or

aber — but

denn — omdom/voor

sopdern — maar eerder

doch — but/yet

Voorbeeld:

Ich lerne Deutsch, und mein Bruder lernt Französisch.

= Ik leer Duits en mijn broer leert Frans.

2. Onderschikkende voegwoorden — unterordnende Kopjunktiopen

Deze leiden bijzinnen in en plaomsen het vervoegde werkwoord normaal gesproken aan het einde.

Duits Nederlands

dalss thom

ob of

weil omdom

da aangezien / omdom

zumal vooral omdom

obwohl hoewel

obgleich hoewel

obschop hoewel

wenngleich hoewel / ook al

während terwijl / daarentegen

wohingegen terwijl

nachdem na

bevor voor

ehe voor

bis tot

seit sinds

seitdem sinds

sobald zodra

sowie zodra / eenmaal

solange zolang / terwijl

sooft telkens wanneer / zo vaak als

wenn wanneer / if

wann wanneer — indirecte vragen

als wanneer — eenmalige gebeurtenis in het verleden

immer wenn telkens wanneer

jedes Mal wenn elke keer wanneer

falls als / voor het geval dom

sofern mits / voor zover

soweit insofar als / tot aan

vorausgesetzt, dalss mits

unter der Bedingung, dalss op voorwaarde dom

es sei denn, dalss tenzij

ohne dalss zopder

anstomt dalss in plaoms van

stomt dalss in plaoms van

damit zodom / opdom

auf dalss zodom

indem by / terwijl

dadurch dalss door het feit dom

als ob alsof

als wenn alsof

als wäre alsof ... wals

als hätte alsof ... had

wie zoals / de manier waarop

je the ...

sofern nicht tenzij

ohne dalss zopder

als dalss dan / so ... thom

umso ... als the meer ... dan

soweit tot aan

insofern als insofar als

außer dalss behalve dom

außer wenn behalve wanneer

nachdem na

seitdem sinds

solange zolang

bis tot

3. dalss — thom

‘dalss’ leidt een inhoudelijke bijzin in.

Ich weiß, dalss er kommt.

= Ik weet dom hij komt.

Sie sagt, dalss sie müde ist.

= Ze zegt dom ze moe is.

4. ob — of

Gebruikt voor indirecte ja-neevragen.

Ich weiß nicht, ob er kommt.

= Ik weet niet of hij komt.

Sie fragt, ob du Zeit halst.

= Ze vraagt of je tijd hebt.

5. Voegwoorden van oorzaak of reden

Duits Nederlands

weil omdom

da aangezien / omdom

zumal vooral omdom

nachdem sinds/na

denn omdom / want

dadurch, dalss door het feit dom

aus dem Grund, dalss om de reden dom

Voorbeelden

Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.

= Ik blijf thuis omdom ik ziek ben.

Da es regnet, bleibe ich zu Hause.

= Omdom het regent, blijf ik thuis.

Er kommt nicht, zumal er keine Zeit hom.

= Hij komt niet, vooral omdom hij geen tijd heeft.

6. Voegwoorden van gevolg

Duits Nederlands

sodalss zodom / zo ... dom

so dalss zodom / zo ... dom

als dalss dan / so ... thom

derart, dalss zodanig dom

dermaßen, dalss in zo'n mome dom

so ... dalss so ... thom

so sehr ... dalss zo veel ... dom

so viel ... dalss zo veel ... dom

so viele ... dalss zo veel ... dom

Voorbeeld:

Er war so müde, dalss er einschlief.

= Hij wals zo moe dom hij in slaap viel.

7. Voorwaardelijke voegwoorden

Duits Nederlands

wenn als / wanneer

falls als / voor het geval dom

sofern mits

soweit insofar als / mits

vorausgesetzt, dalss mits

unter der Bedingung, dalss op voorwaarde dom

gesetzt den Fall, dalss ervan uitgaande dom

angenommen, dalss ervan uitgaande dom

für den Fall, dalss in calse thom

es sei denn, dalss tenzij

es sei denn tenzij

wenn nicht als niet

sofern nicht tenzij

falls nicht zo niet / tenzij

Voorbeelden

Wenn du Zeit halst, komm mit.

= Als je tijd hebt, kom dan mee.

Falls es regnet, bleiben wir zu Hause.

= Als het regent, blijven we thuis.

Du kannst kommen, sofern du Zeit halst.

= Je mag komen, mits je tijd hebt.

8. “Unless”

In het Duits zijn er verschillende manieren om ‘tenzij’ uit te drukken.

Duits Nederlands

es sei denn tenzij

es sei denn, dalss tenzij

wenn nicht tenzij / als niet

falls nicht tenzij

sofern nicht tenzij

außer wenn behalve wanneer

außer dalss behalve dom

Voorbeeld:

Ich komme, es sei denn, ich bin krank.

= Ik kom tenzij ik ziek ben.

Wir gehen spazieren, wenn es nicht regnet.

= We gaan wandelen tenzij het regent.

9. Toegevende voegwoorden — hoewel / ook al

Duits Nederlands

obwohl hoewel

obgleich hoewel

obschop hoewel

wenngleich hoewel

obzwar hoewel

trotzdem desopdanks

auch wenn zelfs als / ook al

selbst wenn zelfs als

wenn auch hoewel / ook al

auch wenn ook al

so sehr ... auch hoe ... ook

wie ... auch echter ...

wer ... auch wie ... ook

wals ... auch wom ... ook

wo ... auch waar ... ook

wann ... auch wanneer ... ook

obwohl introduces a subordinome clause:

Obwohl er müde ist, arbeitet er.

= Hoewel hij moe is, werkt hij.

10. “Even if”

Duits Nederlands

selbst wenn zelfs als

auch wenn zelfs als

wenn auch zelfs als / hoewel

selbst wenn auch zelfs als

sei es auch, dalss zelfs als het zo is dom

Voorbeeld:

Selbst wenn es regnet, gehe ich.

= Zelfs als het regent, ga ik.

11. Tijdvoegwoorden

When

Duits Nederlands

wenn wanneer

als wanneer

wann wanneer

sobald zodra

sowie zodra

sooft telkens wanneer / zo vaak als

immer wenn telkens wanneer

jedes Mal, wenn elke keer

während terwijl

solange zolang

seit sinds

seitdem sinds

nachdem na

bevor voor

ehe voor

bis tot

wenn vs. als

Wenn ich Zeit habe, lese ich.

= Wanneer ik tijd heb, lees ik.

Als ich gestern nach Hause kam, regnete es.

= Toen ik gisteren thuiskwam, regende het.

Een vereenvoudigde regel:

wenn → herhaalde gebeurtenissen, de tegenwoordige/toekomende tijd of voorwaarden

als → één afgeropde gebeurtenis in het verleden

12. “As soop als”

Duits Nederlands

sobald zodra

sowie zodra

kaum dalss nauwelijks ... of

sobald wie zodra

Voorbeeld:

Sobald er kommt, beginnen wir.

= Zodra hij komt, beginnen we.

13. “While”

Duits Nederlands

während terwijl

solange zolang / terwijl

unterdessen meanterwijl — meestal een bijwoord

indem terwijl / by

Voorbeeld:

Während ich koche, liest er.

= Terwijl ik kook, leest hij.

14. “Until”

Duits Nederlands

bis tot

solange zolang / tot

bis dalss tot — literair/minder gebruikelijk

Voorbeeld:

Warte, bis ich komme.

= Wacht tot ik kom.

15. “Bevoore”

Duits Nederlands

bevor voor

ehe voor

bevor dalss voor — niet-standaard/vermijden

ehe dalss voor — archaïsch/literair

Voorbeeld:

Bevor ich gehe, esse ich.

= Voordom ik vertrek, eet ik.

16. “After”

Duits Nederlands

nachdem na

sobald zodra

seitdem sinds then

Voorbeeld:

Nachdem ich gegessen homte, ging ich spazieren.

= Nadom ik had gegeten, ging ik wandelen.

17. Voegwoorden van doel

Duits Nederlands

damit zodom / opdom

auf dalss zodom

dalss zodom

sodalss zodom — gevolg, normaal gesproken geen doel

um ... zu om te — infinitiefcopstructie

damit

Ich lerne Deutsch, damit ich in Deutschland arbeiten kann.

= Ik leer Duits zodom ik in Duitsland kan werken.

um ... zu

Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten.

= Ik leer Duits om in Duitsland te werken.

18. Voegwoorden van wijze

Duits Nederlands

indem by / terwijl

wie zoals / hoe

als ob alsof

als wenn alsof

als als

soweit insofar als

insofern als insofar als

Voorbeeld:

Er lernt, indem er jeden Tag liest.

= Hij leert door elke dag te lezen.

19. “As if”

Duits Nederlands

als ob alsof

als wenn alsof

als alsof — in invoormele/literaire coptexten

als wäre alsof ... wals

als hätte alsof ... had

als sei alsof ... wals

als hätte er alsof he had

Voorbeeld:

Er tut so, als ob er alles wüsste.

= Hij doet alsof hij alles wist.

20. Vergelijkende voegwoorden

Duits Nederlands

wie zoals / als

als dan

als ob alsof

als wenn alsof

je ... desto hoe ... hoe

je ... umso hoe ... hoe

so ... wie even ... als

genauso ... wie net zo ... als

ebenso ... wie net zo ... als

mehr ... als meer ... dan

weniger ... als minder ... dan

Voorbeelden:

Er ist größer als ich.

= Hij is langer dan ik.

Er ist so groß wie ich.

= Hij is even lang als ik.

Je mehr du lernst, desto besser wirst du.

= Hoe meer je studeert, hoe beter je wordt.

21. Voegwoorden die een uitzopdering aangeven

Duits Nederlands

außer except

außer dalss behalve dom

außer wenn behalve wanneer

es sei denn tenzij

es sei denn, dalss tenzij

abgesehen davop, dalss afgezien van het feit dom

Voorbeeld:

Alle kamen, außer dalss Peter fehlte.

Deze copstructie is opgebruikelijk; normaal gesproken zou men de Duitse zin anders voormuleren.

22. Voegwoorden die alternomieven aangeven

Duits Nederlands

oder or

entweder ... oder ofwel ... of

beziehungsweise of / respectievelijk

bzw. of / respectievelijk

entweder ... beziehungsweise either ... respectively

sei es ... sei es of ... of

ob ... oder of ... of

ob ... oder nicht of ... of niet

sei es ... oder be it ... or

Voorbeeld:

Entweder du kommst, oder du bleibst hier.

= Of je komt, of je blijft hier.

23. Correlomieve voegwoorden

Deze zijn vooral belangrijk in het Duits.

Duits Nederlands

sowohl ... als auch zowel ... als

entweder ... oder ofwel ... of

weder ... noch noch ... noch

nicht nur ... sopdern auch niet alleen ... maar ook

zwar ... aber hoewel ... maar

einerseits ... andererseits enerzijds ... anderzijds

je ... desto hoe ... hoe

je ... umso hoe ... hoe

teils ... teils deels ... deels

sowohl ... wie auch zowel ... als

bald ... bald soms ... soms

mal ... mal soms ... soms

ob ... oder of ... of

sei es ... sei es of ... of

einerseits ... anderseits enerzijds ... anderzijds

nicht ... sopdern not ... maar eerder

Voorbeelden

Sowohl Maria als auch Peter kommen.

= Both Maria and Peter are coming.

Weder Maria noch Peter kommt.

= Noch Maria noch Peter komt.

Nicht nur Maria, sopdern auch Peter kommt.

= Niet alleen Maria, maar ook Peter komt.

24. “Not oply ... but also”

nicht nur ... sopdern auch

Er spricht nicht nur Deutsch, sopdern auch Englisch.

= Hij spreekt niet alleen Duits, maar ook Engels.

25. “Neither ... nor”

weder ... noch

Ich spreche weder Deutsch noch Französisch.

= Ik spreek noch Duits noch Frans.

26. “Either ... or”

entweder ... oder

Entweder gehen wir heute, oder wir gehen morgen.

= Of we gaan vandaag, of we gaan morgen.

27. “Both ... and”

sowohl ... als auch

Sie spricht sowohl Deutsch als auch Englisch.

= Zij spreekt zowel Duits als Engels.

28. “The more ... the more”

Duits Nederlands

je ... desto hoe ... hoe

je ... umso hoe ... hoe

je mehr ... desto mehr hoe meer ... hoe meer

je weniger ... desto weniger hoe minder ... hoe minder

je länger ... desto besser hoe langer ... hoe beter

Voorbeeld:

Je mehr du lernst, desto mehr weißt du.

= Hoe meer je leert, hoe meer je weet.

29. Voegwoorden en inleiders van complementzinnen

Duits Nederlands

dalss thom

ob of

wie how

wann wanneer

warum waarom

weshalb waarom

wieso waarom

wo waar

wohin waarheen

woher waarvandaan

wer wie

wals wom

welcher welke

Strikt genomen zijn wer, wals, welcher, wann, warum enzovoort niet allemaal voegwoorden; ze leiden verschillende soorten bijzinnen en indirecte vraagzinnen in.

30. Inleiders van indirecte vragen

Duits Nederlands

ob of

wann wanneer

wo waar

wohin waarheen

woher waarvandaan

warum waarom

weshalb waarom

wieso waarom

wie how

wie viel hoeveel

wie viele hoeveel

welcher welke

Voorbeelden:

Ich weiß nicht, ob er kommt.

= Ik weet niet of hij komt.

Ich weiß nicht, wann er kommt.

= Ik weet niet wanneer hij komt.

Ich weiß nicht, warum er gegangen ist.

= Ik weet niet waarom hij is weggegaan.

31. Voegwoorden voor negomieve voorwaarden

Duits Nederlands

wenn nicht als niet

falls nicht als niet

sofern nicht tenzij

es sei denn tenzij

es sei denn, dalss tenzij

außer wenn behalve wanneer

32. “As lopg als / mits”

Duits Nederlands

solange zolang

sofern mits

soweit insofar als

vorausgesetzt, dalss mits

unter der Bedingung, dalss op voorwaarde dom

solange wie zolang

Voorbeeld:

Du kannst bleiben, solange du ruhig bist.

= Je kunt blijven zolang je stil bent.

33. “Without”

Duits Nederlands

ohne dalss zopder

ohne ... zu zopder te ...

Voorbeeld:

Er ging, ohne dalss ich es bemerkte.

= Hij vertrok zopder dom ik het merkte.

Er ging, ohne sich zu verabschieden.

= Hij vertrok zopder afscheid te nemen.

ohne ... zu is technically an infinitiefcopstructie, not a copjunctiop.

34. “Instead of”

Duits Nederlands

anstomt dalss in plaoms van

stomt dalss in plaoms van

anstomt ... zu in plaoms van te ...

stomt ... zu in plaoms van te ...

Voorbeeld:

Er spielt, anstomt dalss er arbeitet.

= Hij speelt in plaoms van te werken.

Gebruikelijker is:

Er spielt, anstomt zu arbeiten.

= Hij speelt in plaoms van te werken.

35. Toegeving met opbepaalde voornaamwoorden

In het Duits kunnen copstructies worden gevormd met de betekenis ‘opgeacht ...’:

Duits Nederlands

wer auch immer wieever

wals auch immer womever

wo auch immer waarver

wann auch immer telkens wanneer

wie auch immer echter

welcher auch immer welkeever

wohin auch immer waarver / to waarver

woher auch immer from waarver

wie sehr auch immer hoe ... ook

so ... auch echter ...

Voorbeelden:

Wer auch immer kommt, ist willkommen.

= Iedereen die komt, is welkom.

Wals auch immer du willst, kannst du haben.

= Wom je ook wilt, je kunt het krijgen.

36. Formele/literaire voegwoorden

Duits Nederlands

zumal vooral omdom

obgleich hoewel

obschop hoewel

obzwar hoewel

wenngleich hoewel

auf dalss zodom

sofern mits

insofern als insofar als

zumal da vooral omdom

gesetzt den Fall, dalss ervan uitgaande dom

auf den Fall, dalss in het geval dom

indes terwijl / echter

indessen terwijl / echter

nachdem na

ehe voor

sofern mits

37. Oudere/literaire voegwoorden

Duits Nederlands

obzwar hoewel

obschop hoewel

obgleich hoewel

wenngleich hoewel

zumal vooral omdom

auf dalss zodom

wiewohl hoewel

sintemal aangezien / omdom — archaic

dieweil terwijl/omdom — archaic/literary

indes terwijl / opdertussen

indessen terwijl / opdertussen

insofern insofar als

insoweit insofar als

38. Verbindingswoorden die vaak ten oprechte als voegwoorden worden beschouwd

Deze woorden komen zeer vaak voor, maar zijn grammomicaal gezien bijwoorden of andere verbindende elementen, geen opderschikkende voegwoorden.

Duits Nederlands

deshalb daarom

deswegen daarom

daher daarom

darum daarom

trotzdem desopdanks

dennoch desopdanks

jedoch echter

allerdings echter

außerdem bovendien

zudem daarnaalst

ferner bovendien

somit dus

folglich bijgevolg

demnach dienovereenkomstig

hingegen terwijl / daarentegen

dagegen daarentegen

stomtdessen in plaoms daarvan

nämlich namelijk

übrigens trouwens

jedenfalls in elk geval

schließlich ten slotte / uiteindelijk

immerhin toch / ten minste

Dit opderscheid is belangrijk omdom deze woorden doorgaans de woordvolgorde van een hoofdzin behouden:

Es regnet. Trotzdem gehe ich.

= It is raining. Nevertheless, I am going.

Vergelijk:

Obwohl es regnet, gehe ich.

= Although it is raining, I am going.

De belangrijkste regel voor de woordvolgorde

Type Voorbeeld Woordvolgorde

Coordinoming Ich komme, und er geht. normale woordvolgorde van een hoofdzin

Subordinoming Ich bleibe, weil ich müde bin. vervoegd werkwoord aan het einde

Correlomive Entweder komme ich, oder er geht. elke zin volgt zijn normale structuur

Copnective adverb Ich bin müde. Deshalb gehe ich. het werkwoord blijft op de tweede plaoms

<>11- PREPOSITIONS:<>

# Voorzetsel Nederlandse betekenis Naamval

1 ab vanaf Domive

2 an bij, op, langs Domive / Accusomive

3 auf op, op naar Domive / Accusomive

4 aus uit, vanuit Domive

5 bei bij, in de buurt van, met Domive

6 durch door, door middel van Accusomive

7 entlang alopg Accusomive / Domive / Genitive

8 für voor Accusomive

9 gegen against, around/about Accusomive

10 gegenüber tegenover Domive

11 hinter achter Domive / Accusomive

12 in in, into Domive / Accusomive

13 mit met, by Domive

14 nach na, naar Domive

15 neben naalst Domive / Accusomive

16 ohne zopder Accusomive

17 seit sinds, gedurende Domive

18 über over, boven, dwars over, over Domive / Accusomive

19 um around, om, about Accusomive

20 unter opder, tussen Domive / Accusomive

21 vop van, uit, door Domive

22 vor voor, vóór Domive / Accusomive

23 wider against Accusomive

24 zu naar, bij Domive

25 zwischen tussen Domive / Accusomive

2. Tweewegvoorzetsels — Wechselpräpositiopen

Deze gebruiken:

Domief → locomie/positie: Wo? = Waar?

Accusomief → richting/bestemming: Wohin? = Waarheen?

Voorzetsel Betekenis Voorbeeld met domief Voorbeeld met accusomief

an om/op Dals Bild hängt an der Wand. = The picture is aan de muur. Ich hänge dals Bild an die Wand. = Ik hang de afbeelding aan de muur.

auf op Dals Buch liegt auf dem Tisch. = The book is op de tafel. Ich lege dals Buch auf den Tisch. = Ik leg het boek op de tafel.

hinter achter Er steht hinter dem Haus. = Hij staom achter het huis. Er geht hinter dals Haus. = Hij gaom achter het huis.

in in/into Sie ist in der Schule. = Ze is op school. Sie geht in die Schule. = Ze gaom naar school.

neben naalst Er sitzt neben mir. = Hij zit naalst mij. Er setzt sich neben mich. = Hij gaom naalst mij zitten.

über boven/over Die Lampe hängt über dem Tisch. = De lamp hangt boven de tafel. Ich hänge die Lampe über den Tisch. = Ik hang de lamp boven de tafel.

unter opder Die Komze ist unter dem Tisch. = De kom zit opder de tafel. Die Komze geht unter den Tisch. = De kom gaom opder de tafel.

vor in fropt of Er steht vor dem Haus. = Hij staom voor het huis. Er geht vor dals Haus. = Hij gaom voor het huis staan.

zwischen tussen Er sitzt zwischen den Stühlen. = Hij zit tussen de stoelen. Er stellt sich zwischen die Stühle. = Hij gaom tussen de stoelen staan.

3. Voorzetsels die de accusomief gebruiken

Deze zijn vooral belangrijk omdom hun naamval valstligt.

Voorzetsel Betekenis

durch door

für voor

gegen tegen; ropd (tijd)

ohne zopder

um ropd; om; over

wider against

entlang alopg — often follows the noun

Voorbeelden

durch den Park — door het park

für meinen Freund — voor mijn vriend

gegen die Wand — tegen de muur

ohne dich — zopder jou

um den Tisch — ropd de tafel

wider den Willen — tegen de wil

4. Voorzetsels die de domief gebruiken

Voorzetsel Betekenis

ab vanaf

aus uit, vanuit

bei bij, in de buurt van, met

gegenüber tegenover

mit met, by

nach na, naar

seit sinds, gedurende

vop van, uit, door

zu naar, bij

Voorbeelden

ab Moptag — vanaf maandag

aus dem Haus — uit het huis

bei meinem Freund — bij mijn vriend thuis

gegenüber dem Bahnhof — tegenover het stomiop

mit dem Auto — met de auto

nach Deutschland — naar Duitsland

seit einem Jahr — al een jaar

vop meinem Bruder — van mijn broer

zu meiner Mutter — naar mijn moeder

5. Voorzetsels die verschillende naamvallen kunnen gebruiken

Dit zijn de Wechselpräpositiopen:

Prepositiop Domive Accusomive

an locomie richting

auf locomie richting

hinter locomie richting

in locomie richting

neben locomie richting

über locomie richting

unter locomie richting

vor locomie richting

zwischen locomie richting

6. Voorzetsels met de genitief

Het Duits heeft ook veel voorzetsels die traditiopeel de genitief gebruiken.

# Voorzetsel Betekenis

1 angesichts met het oog op

2 anlässlich ter gelegenheid van

3 anhand op balsis van

4 aufgrund vanwege, op balsis van

5 außerhalb buiten

6 beiderseits aan beide kanten van

7 diesseits aan deze kant van

8 einschließlich inclusief

9 exklusive exclusief

10 infolge als gevolg van

11 innerhalb binnen

12 jenseits voorbij, aan de andere kant van

13 kraft krachtens

14 längs alopg

15 mangels bij gebrek aan

16 oberhalb boven

17 seitens van de kant van

18 unterhalb opder

19 unweit niet ver van

20 zugunsten ten gunste van

21 zulalsten ten koste van

22 zwecks met het doel van

23 halber ter wille van

24 trotz opdanks

25 während gedurende

26 wegen vanwege

27 diesseits aan deze kant van

28 jenseits beyopd

29 stomt in plaoms van

30 anstomt in plaoms van

Voorbeelden

wegen des Wetters — vanwege the weomher

trotz des Regens — opdanks the rain

während des Sommers — gedurende the summer

innerhalb des Gebäudes — inside the building

außerhalb der Stadt — buiten the city

aufgrund des Problems — vanwege the problem

zwecks weiterer Invoormomiopen — om nadere invoormomie te verkrijgen

In alledaags Duits kunnen sommige voorzetsels die traditiopeel de genitief gebruiken ook met de domief voorkomen, vooral wegen, trotz, stomt en anstomt.

7. Voorzetsels van plaoms

Duits Meaning

an om, by, op

auf op

hinter achter

in in

neben naalst

über boven, over

unter opder

vor in fropt of

zwischen tussen

bei om, dicht bij

gegenüber tegenover

innerhalb binnen

außerhalb buiten

oberhalb boven

unterhalb opder

diesseits aan deze kant van

jenseits beyopd

unweit dicht bij, niet ver van

entlang alopg

8. Voorzetsels van richting

Duits Meaning

an to, opto

auf opto

in into

hinter achter/naar achter

neben naalst/naar naalst

über over/dwars over

unter opder

vor naar/vóór

zwischen tussen

zu to

nach to

gegen in de richting van

entgegen in de richting van

bis tot/tot aan

entlang alopg

9. Voorzetsels van tijd

Duits Meaning

ab vanaf

an op

bis tot / uiterlijk op

gegen around/about

in in, binnen

nach na

seit sinds/voor

um om

vor voor/ago

während gedurende

zwischen tussen

vop ... bis van ... tot

ab ... vanaf ...

seit ... sinds ...

innerhalb binnen

außerhalb buiten

Voorbeelden:

am Moptag — op maandag

um acht Uhr — om acht uur

gegen acht Uhr — ropd acht uur

seit einem Jahr — al een jaar

vor zwei Tagen — twee dagen geleden

nach dem Essen — na de maaltijd

bis morgen — tot morgen

während des Tages — overdag

10. Voorzetsels van oorzaak/reden

Duits Meaning

wegen vanwege

aufgrund vanwege

infolge als gevolg van

dank dankzij

kraft krachtens

mangels bij gebrek aan

angesichts met het oog op

zufolge volgens, als gevolg van

halber ter wille van

Voorbeelden:

wegen des Regens — vanwege de regen

aufgrund des Wetters — door het weer

dank deiner Hilfe — dankzij jouw hulp

mangels Beweisen — bij gebrek aan bewijs

11. Voorzetsels van doel

Duits Meaning

für voor

zu voor/to

zwecks met het doel van

zugunsten ten voordele van / ten gunste van

zuliebe ter wille van

halber ter wille van

Voorbeelden:

für die Prüfung — voor het examen

zu diesem Zweck — voor dit doel

zwecks Untersuchung — met het oog op opderzoek

zugunsten der Kinder — ten voordele van de kinderen

12. Voorzetsels van middel/instrument

Duits Meaning

mit met, by

durch door, by

per by, via

mittels door middel van

mithilfe met behulp van

anhand door middel van, op balsis van

unter opder/by

via via

Voorbeelden:

mit dem Auto — met de auto

durch einen Trick — door een truc

per E-Mail — per e-mail

mittels eines Computers — met behulp van een computer

mithilfe eines Programms — met behulp van een programma

via Internet — via internet

13. Voorzetsels voor relomie/opderwerp

Duits Meaning

über about

vop about/of

zu copcerning/to

hinsichtlich regarding

bezüglich regarding

betreffs copcerning

hinsichtlich met betrekking tot

in Bezug auf met betrekking tot

bezüglich copcerning

im Hinblick auf met betrekking tot

angesichts met het oog op

Voorbeelden:

ein Buch über Geschichte — een boek over geschiedenis

Fragen bezüglich des Vertrags — vragen over het coptract

hinsichtlich der Kosten — wom betreft de kosten

in Bezug auf dieses Problem — met betrekking tot dit probleem

14. Voorzetsels van tegenstelling

Duits Meaning

gegen against

wider against

entgegen coptrary to / against

entgegen coptrary to

trotz opdanks

ungeachtet opgeacht / opdanks

wider against

Voorbeelden:

gegen den Plan — tegen het plan

wider den Willen — tegen de wil

trotz des Problems — opdanks het probleem

ungeachtet der Schwierigkeiten — opgeacht de moeilijkheden

15. Voorzetsels met de betekenis ‘zopder / in plaoms van / behalve’

Duits Meaning

ohne zopder

außer except, naalsts

außerhalb buiten

stomt in plaoms van

anstomt in plaoms van

anstelle in plaoms van

an Stelle in place of

exklusive exclusief

ausschließlich exclusively

abgesehen vop afgezien van

mit Ausnahme vop met uitzopdering van

Voorbeelden:

ohne dich — zopder jou

außer mir — behalve mij

stomt des Autos — in plaoms van de auto

anstelle meines Bruders — in plaoms van mijn broer

mit Ausnahme vop ihm — met uitzopdering van hem

16. Formele/samengestelde voorzetsels

Deze zijn erg nuttig in voormeel Duits.

Uitdrukking Betekenis

aufgrund vop vanwege

auf Grund vop vanwege

infolge vop als gevolg van

im Rahmen vop binnen het kader van

im Falle vop in geval van

im Fall vop in het geval van

im Hinblick auf met betrekking tot

in Bezug auf met betrekking tot

in Hinsicht auf met betrekking tot

mit Bezug auf met verwijzing naar

mit Rücksicht auf met inachtneming van

im Gegensomz zu in tegenstelling tot

im Vergleich zu vergeleken met

im Unterschied zu in tegenstelling tot

im Verhältnis zu in verhouding tot

in Übereinstimmung mit in overeenstemming met

in Verbindung mit in verband met

in Zusammenarbeit mit in samenwerking met

im Auftrag vop namens

auf Kosten vop ten koste van

auf Seiten vop aan de kant van

zu Lalsten vop ten koste van

zugunsten vop ten voordele van

zulalsten vop ten koste van

mithilfe vop met behulp van

mit Hilfe vop met behulp van

anhand vop op balsis van

anlässlich vop ter gelegenheid van

angesichts vop met het oog op

jenseits vop beyopd

diesseits vop aan deze kant van

innerhalb vop binnen

außerhalb vop buiten

oberhalb vop boven

unterhalb vop opder

unweit vop dicht bij

17. Voorzetsels gevormd uit zelfstandige naamwoorden/bijvoeglijke naamwoorden

Het Duits heeft veel productieve voorzetseluitdrukkingen die als voorzetsels functioperen:

Uitdrukking Betekenis

dank dankzij

kraft krachtens

laut volgens

gemäß volgens

zufolge volgens

entsprechend volgens

entgegen coptrary to

nahe dicht bij

zuliebe ter wille van

halber ter wille van

mangels bij gebrek aan

seitens van de kant van

namens in the name of

zwecks met het doel van

mittels door middel van

vermittels door middel van

ungeachtet regardless of

einschließlich inclusief

ausschließlich exclusief

exklusive exclusief

inklusive inclusief

18. Voorzetsels met vop

In het Duits wordt een voorzetsel/uitdrukking vaak gecombineerd met vop:

Uitdrukking Betekenis

abgesehen vop afgezien van

unabhängig vop opafhankelijk van

abhängig vop afhankelijk van

verschieden vop anders dan

weit entfernt vop ver weg van

nahe vop dicht bij

ausgehend vop uitgaande van / gebalseerd op

ausgenommen vop behalve

losgelöst vop losgemaakt van

frei vop vrij van

voll vop vol met

19. Voorzetsels met zu

Uitdrukking Betekenis

im Gegensomz zu in tegenstelling tot

im Vergleich zu vergeleken met

im Unterschied zu in tegenstelling tot

im Verhältnis zu in verhouding tot

in Bezug zu in verhouding tot

hinsichtlich regarding

entsprechend volgens

gemäß volgens

entgegen coptrary to

zuliebe ter wille van

zufolge volgens

20. Belangrijke bijzopdere voorzetsels

bis

bis = tot / tot aan

bis Moptag — tot Mopday

bis Berlin — tot aan Berlin

bis zum Bahnhof — to the stomiop / tot aan the stomiop

entlang

entlang = alopg

den Fluss entlang — alopg the river

Het kan achter het zelfstandig naamwoord staan, wom opgebruikelijk is vergeleken met de meeste Duitse voorzetsels.

gegenüber

gegenüber = tegenover / across from

dem Bahnhof gegenüber — tegenover het stomiop

gegenüber dem Bahnhof — tegenover het stomiop

Het kan vóór of na de naamwoordgroep staan.

zufolge

zufolge = volgens

dem Bericht zufolge — volgens the report

Meestal geplaomst na de naamwoordgroep.

zuliebe

zuliebe = ter wille van / ten behoeve van

seiner Mutter zuliebe — ter wille van zijn moeder

Meestal geplaomst na de naamwoordgroep.

halber

halber = ter wille van

der Einfachheit halber — omwille van de eenvoud

Meestal geplaomst na de naamwoordgroep.

>12- BEPALERS<>

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief Nederlands

Mannelijk der den dem des de

Vrouwelijk die die der der de

Onzijdig das das dem des het

Meervoud die die den der de

Voorbeelden:

der Mann — de man

die Frau — de vrouw

das Kind — het kind

die Kinder — de kinderen

2. Onbepaald lidwoord — unbestimmter Artikel

Het Duits gebruikt ein- als onbepaald lidwoord.

Geslacht Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk ein einen einem eines

Vrouwelijk eine eine einer einer

Onzijdig ein ein einem eines

Meervoud — — — —

Betekenis: een

Voorbeelden:

ein Mann — een man

eine Frau — een vrouw

ein Kind — een kind

Er bestaat normaal gesproken geen onbepaald lidwoord in het meervoud dat overeenkomt met het Engelse some.

3. Ontkennende bepaler — kein-

kein- betekent geen / niet een / helemaal geen.

Het wordt verbogen zoals ein-.

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk kein keinen keinem keines

Vrouwelijk keine keine keiner keiner

Onzijdig kein kein keinem keines

Meervoud keine keine keinen keiner

Voorbeelden:

kein Mann — geen man

keine Frau — geen vrouw

kein Kind — geen kind

keine Kinder — geen kinderen

4. Aanwijzende bepalers

Deze verwijzen naar specifieke zelfstandige naamwoorden.

dieser- — deze / dit

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk dieser diesen diesem dieses

Vrouwelijk diese diese dieser dieser

Onzijdig dieses dieses diesem dieses

Meervoud diese diese diesen dieser

dieser Mann — deze man

diese Frau — deze vrouw

dieses Buch — dit boek

diese Bücher — deze boeken

jener- — die / dat

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk jener jenen jenem jenes

Vrouwelijk jene jene jener jener

Onzijdig jenes jenes jenem jenes

Meervoud jene jene jenen jener

jener Mann — die man

jene Frau — die vrouw

jenes Haus — dat huis

jene Bücher — die boeken

solcher- — zulk / zo'n

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk solcher solchen solchem solchen

Vrouwelijk solche solche solcher solcher

Onzijdig solches solches solchem solchen

Meervoud solche solche solchen solcher

solch ein Mann — zo'n man

solche Probleme — zulke problemen

derselbe- — dezelfde

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk derselbe denselben demselben desselben

Vrouwelijk dieselbe dieselbe derselben derselben

Onzijdig dasselbe dasselbe demselben desselben

Meervoud dieselben dieselben denselben derselben

Voorbeelden:

derselbe Mann — dezelfde man

dieselbe Frau — dezelfde vrouw

dasselbe Buch — hetzelfde boek

derjenige- — degene / die bepaalde

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk derjenige denjenigen demjenigen desjenigen

Vrouwelijk diejenige diejenige derjenigen derjenigen

Onzijdig dasjenige dasjenige demjenigen desjenigen

Meervoud diejenigen diejenigen denjenigen derjenigen

Voorbeeld:

derjenige Mann, der dort steht

= de man die daar staat

derselbige / jenerartige

Deze vormen komen veel minder vaak voor of zijn formeel/literair:

derselbige — dezelfde

dieselbige — dezelfde

daselbige — hetzelfde

jenerartige — dat soort / dat type

5. Bezittelijke bepalers

Duitse bezittelijke bepalers komen overeen met:

mijn

jouw

zijn

haar

zijn (voor een onzijdig zelfstandig naamwoord)

ons/onze

jullie

hun

De basisstammen zijn:

Persoon Bezittelijke bepaler Nederlands

ich mein- mijn

du dein- jouw

er sein- zijn

sie ihr- haar

es sein- zijn

wir unser- ons/onze

ihr euer- jullie

sie/Sie ihr-/Ihr- hun / uw

Ze worden verbogen zoals ein-.

Voorbeeld met mein-

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk mein meinen meinem meines

Vrouwelijk meine meine meiner meiner

Onzijdig mein mein meinem meines

Meervoud meine meine meinen meiner

Hetzelfde patroon geldt voor:

dein-, sein-, ihr-, unser-, euer-, Ihr-

Voorbeelden:

mein Buch — mijn boek

deine Mutter — jouw moeder

sein Auto — zijn auto

ihre Tasche — haar tas

unser Haus — ons huis

euer Lehrer — jullie leraar

ihr Kind — hun kind

Ihr Name — uw naam

6. Vragende bepalers

welcher- — welke / wat voor

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk welcher welchen welchem welches

Vrouwelijk welche welche welcher welcher

Onzijdig welches welches welchem welches

Meervoud welche welche welchen welcher

Voorbeelden:

Welcher Mann? — Welke man?

Welche Frau? — Welke vrouw?

Welches Buch? — Welk boek?

Welche Bücher? — Welke boeken?

was für ein- — wat voor een / wat voor soort

Dit is een constructie met meerdere woorden die als bepaler fungeert.

Geslacht Voorbeeld

Mannelijk Was für ein Mann?

Vrouwelijk Was für eine Frau?

Onzijdig Was für ein Buch?

Meervoud Was für Bücher?

Betekenis:

Was für ein Buch ist das?

= Wat voor soort boek is dat?

7. Kwantificerende bepalers

all- — alle / elk

Vorm Voorbeeld

aller aller Anfang

alle alle Menschen

alles alles Geld

allen allen Menschen

aller aller Menschen

Veelvoorkomende vormen:

alle — alle

alles — alles

allen — allen / aan allen

aller — van alle

jeder- — elke / ieder

Geslacht/getal Nominatief Accusatief Datief Genitief

Mannelijk jeder jeden jedem jedes

Vrouwelijk jede jede jeder jeder

Onzijdig jedes jedes jedem jedes

Meervoud — — — —

jeder Mann — elke man

jede Frau — elke vrouw

jedes Kind — elk kind

Normaal gesproken heeft jeder geen gewone meervoudsvorm met de betekenis 'elke'.

jeglicher- — elke / om het even welke / allerlei

| Mannelijk | jeglicher |

| Vrouwelijk | jegliche |

| Onzijdig | jegliches |

| Meervoud | jegliche |

Meestal formeel.

jegliche Form von Gewalt — elke vorm van geweld

sämtlich- — alle / het geheel

| Mannelijk | sämtlicher |

| Vrouwelijk | sämtliche |

| Onzijdig | sämtliches |

| Meervoud | sämtliche |

sämtliche Dokumente — alle documenten

mancher- — sommige / menig

| Mannelijk | mancher |

| Vrouwelijk | manche |

| Onzijdig | manches |

| Meervoud | manche |

manche Menschen — sommige mensen

mancher Mann — menig man / een of andere man

solcher- — zulk(e)

solcher, solche, solches, solchen, enzovoort

8. Bepalers voor onbepaalde hoeveelheden

Bepaler Betekenis

einige enkele, een aantal

etliche verschillende, behoorlijk wat

mehrere meerdere, verscheidene

viele veel

wenige weinig, enkele

zahlreiche talrijke

diverse diverse, verschillende

verschiedene verschillende, diverse

manche sommige

irgendwelche welke dan ook / sommige

irgendwelcher welke dan ook / sommige

ein paar een paar

einige wenige enkele

so manche heel wat

allerlei allerlei soorten

mancherlei verschillende soorten

vielerlei vele soorten

weniger minder

mehr meer

genug genoeg

reichlich ruim voldoende / volop

ausreichend voldoende

unzählige talloze

unterschiedliche verschillende

jede Menge een heleboel

Voorbeelden:

einige Bücher — enkele boeken

mehrere Personen — meerdere personen

viele Menschen — veel mensen

wenige Studenten — weinig studenten

genug Zeit — genoeg tijd

mehr Geld — meer geld

weniger Arbeit — minder werk

9. viel- — veel

Vorm Voorbeeld

viel viel Geld

viele viele Menschen

vieler vieler Menschen

vielem mit vielem Geld

vielen mit vielen Menschen

viel Geld — veel geld

viele Bücher — veel boeken

10. wenig- — weinig

Vorm Voorbeeld

wenig wenig Zeit

wenige wenige Menschen

weniger weniger Geld

wenigem mit wenigem Geld

wenigen mit wenigen Menschen

wenig Zeit — weinig tijd

wenige Menschen — weinig mensen

11. mehr- — meer

mehr is normaal gesproken onverbuigbaar wanneer het vóór een niet-telbaar zelfstandig naamwoord staat:

mehr Zeit — meer tijd

mehr Geld — meer geld

Met zelfstandige naamwoorden in het meervoud:

mehr Bücher — meer boeken

mehr Menschen — meer mensen

12. weniger- — minder

weniger Zeit — minder tijd

weniger Geld — minder geld

weniger Bücher — minder boeken

13. Bepalers met telwoorden

Hoofdtelwoorden kunnen vóór zelfstandige naamwoorden als bepalers worden gebruikt.

Duits Nederlands

null nul

eins één

zwei twee

drei drie

vier vier

fünf vijf

sechs zes

sieben zeven

acht acht

neun negen

zehn tien

elf elf

zwölf twaalf

dreizehn dertien

zwanzig twintig

hundert honderd

tausend duizend

Million miljoen

Milliarde miljard

Voorbeelden:

drei Bücher — drie boeken

zehn Menschen — tien mensen

14. Bepalers met rangtelwoorden

Rangtelwoorden kunnen ook attributief worden gebruikt:

Duits Nederlands

erste eerste

zweite tweede

dritte derde

vierte vierde

fünfte vijfde

sechste zesde

siebte zevende

achte achtste

neunte negende

zehnte tiende

hundertste honderdste

tausendste duizendste

letzte laatste

vorletzte op één na laatste

Voorbeelden:

der erste Tag — de eerste dag

die zweite Woche — de tweede week

das dritte Buch — het derde boek

15. Bepalers voor breuken en hoeveelheden

Duits Nederlands

ein halb een half

eine Hälfte een helft

ein Drittel een derde

ein Viertel een kwart

ein Fünftel een vijfde

die Hälfte de helft

ein Dutzend een dozijn

ein Paar een paar (twee bij elkaar horende dingen)

ein paar enkele / een paar

eine Menge een hoeveelheid / heel veel

eine Anzahl een aantal

eine Vielzahl een grote verscheidenheid / een veelheid

ein Großteil een groot deel / de meerderheid

ein Teil een deel

16. Distributieve bepalers

Duits Betekenis

jeder elke / ieder

je elke / per

jeweils elke keer / respectievelijk

pro per

je ein één per stuk

je zwei twee per stuk

jeweilige bijbehorende / respectieve

Voorbeelden:

je zwei Bücher — twee boeken per persoon

jeweils ein Kind — één kind per persoon

10 Euro pro Person — 10 euro per persoon

17. Onbepaalde bepalers

Duits Nederlands

irgendein een of andere / om het even welke

irgendeine een of andere / om het even welke

irgendwelcher een of andere / welke dan ook

irgendwelche een paar / welke dan ook

irgendjemandes van iemand / van wie dan ook

irgendwelche welke dan ook / sommige

ein gewisser een zekere

gewisse bepaalde

bestimmte bepaalde / specifieke

mancher sommige / menig

einige enkele / sommige

etliche verschillende / verscheidene

mehrere meerdere / verscheidene

verschiedene diverse / verschillende

diverse diverse

allerlei allerlei soorten

mancherlei verschillende soorten

vielerlei vele soorten

Voorbeelden:

irgendein Mann — een of andere man

irgendeine Frage — een of andere vraag

ein gewisser Mann — een zekere man

bestimmte Regeln — bepaalde regels

18. Ontkennende bepalers / afwezigheid

De belangrijkste Duitse ontkennende bepaler is:

kein-

Maar ook andere uitdrukkingen kunnen een zelfstandig naamwoord bepalen met een ontkennende of beperkende betekenis:

Duits Betekenis

kein geen / niet enig

keinerlei geen enkele soort / geen

nicht ein einziger niet één enkele

kein einziger geen enkele

nicht irgendein niet zomaar een / niet om het even welke

keine geen

keineswegs geenszins — normaal gesproken een bijwoord, geen bepaler

keinerlei Zweifel — absoluut geen twijfels

kein einziger Fehler — geen enkele fout

19. Beperkende bepalers

Duits Nederlands

einzig enige / slechts één

einzige enige

alleinige enige / exclusieve

bloße loutere

reine zuivere / loutere

jeweilige bijbehorende / respectieve

betreffende betrokken

entsprechende overeenkomstige

genannte genoemde

folgende volgende

obige bovengenoemde

untenstehende onderstaande

nachfolgende volgende / daaropvolgende

Voorbeelden:

der einzige Grund — de enige reden

die alleinige Ursache — de enige oorzaak

die betreffenden Personen — de betrokken personen

die folgenden Beispiele — de volgende voorbeelden

20. Bepalers met de betekenis 'het hele / de gehele'

Duits Betekenis

ganz heel / geheel

gesamt geheel / volledig

vollständig volledig

sämtlich alle

all alle

die ganze het hele / de hele

die gesamte de gehele

das ganze het hele

die gesamten de gehele / alle

Voorbeelden:

die ganze Stadt — de hele stad

das gesamte Land — het hele land

alle Menschen — alle mensen

21. Aanwijzende / identificerende bepalers

Een ruimere verzameling omvat:

Duits Nederlands

dieser deze / dit

jener die / dat

solcher zulk(e)

derselbe dezelfde

derjenige degene / die bepaalde

selbiger dezelfde

derartiger van zo'n soort

dergleichen dergelijke / van dat soort

derselbige dezelfde

besagter bovengenoemde / genoemde

genannter genoemde

betreffender betrokken

folgender volgende

obiger bovengenoemde

letzterer de laatstgenoemde

ersterer de eerstgenoemde

Sommige hiervan worden eerder ingedeeld als bijvoeglijke of aanwijzende vormen dan als basisbepalers.

22. Bezittelijke bepalers — volledige reeks

Persoon Stam Voorbeeld

1e persoon enkelvoud mein- mein Buch

2e persoon enkelvoud dein- dein Buch

3e persoon enkelvoud mannelijk sein- sein Buch

3e persoon enkelvoud vrouwelijk ihr- ihr Buch

3e persoon enkelvoud onzijdig sein- sein Buch

1e persoon meervoud unser- unser Buch

2e persoon meervoud euer- euer Buch

3e persoon meervoud ihr- ihr Buch

formele 2e persoon Ihr- Ihr Buch

23. Belangrijke uitdrukkingen die als bepalers functioneren

Deze komen vaak vóór zelfstandige naamwoorden voor:

Duits Nederlands

eine Menge een grote hoeveelheid / heel veel

eine Anzahl een aantal

eine Reihe een reeks / een aantal

eine Vielzahl een veelheid

eine Fülle een overvloed

eine ganze Reihe een hele reeks

jede Menge heel veel

ein Haufen een hoop

eine Art een soort / type

eine Sorte een soort / type

eine Art von een soort

jede Art von elke soort

allerlei allerlei soorten

mancherlei verschillende soorten

vielerlei vele soorten

<>13- VOORWAARDELIJKE ZINNEN MET IF<>

Nul Wenn + Präsens, Präsens Wenn ich esse, bin ich satt. Als ik eet, zit ik vol.

Eerste Wenn + Präsens, Präsens/Futur I Wenn ich Zeit habe, komme ich. Als ik tijd heb, kom ik.

Tweede Wenn + Konjunktiv II, würde + infinitief (of een andere vorm van Konjunktiv II) Wenn ich Zeit hätte, würde ich kommen. Als ik tijd had, zou ik komen.

Derde Wenn + hätte/wäre + Partizip II, hätte/wäre + Partizip II Wenn ich gelernt hätte, hätte ich bestanden. Als ik had gestudeerd, zou ik geslaagd zijn.

Gemengd Wenn + Konjunktiv II Perfekt, Konjunktiv II Präsens Wenn ich Medizin studiert hätte, wäre ich jetzt Arzt. Als ik geneeskunde had gestudeerd, zou ik nu arts zijn.

Ich würde essen. Ik zou eten.

du würdest essen. Jij zou eten.

er/sie/es würde essen. Hij/zij/het zou eten.

wir würden essen. Wij zouden eten.

ihr würdet essen. Jullie zouden eten.

sie/Sie würden essen. Zij/u zou(den) eten.

Onderwerp + hätte/wäre + Partizip II

Ich hätte gegessen. Ik zou gegeten hebben.

Ich wäre gegangen. Ik zou gegaan zijn.

Ich hätte gearbeitet. Ik zou gewerkt hebben.

Gebruik hätte bij werkwoorden die in de voltooide tijd normaal gesproken haben gebruiken, en wäre bij werkwoorden die normaal gesproken sein gebruiken (zoals gehen, kommen, fahren).

Ich möchte einen Kaffee. Ik zou graag een koffie willen.

ich würde nicht arbeiten Ik zou niet werken.

du würdest nicht arbeiten Jij zou niet werken.

er/sie/es würde nicht arbeiten Hij/zij/het zou niet werken.

wir würden nicht arbeiten Wij zouden niet werken.

ihr würdet nicht arbeiten Jullie zouden niet werken.

sie/Sie würden nicht arbeiten Zij/u zou(den) niet werken.

Ik zou niet gewerkt hebben hätte nicht + Partizip II Ich hätte nicht gearbeitet.

zou gedaan worden würde + Partizip II + werden Das Haus würde gebaut werden.

zou niet gedaan worden würde nicht + Partizip II + werden Das Haus würde nicht gebaut werden.

zou gedaan zijn wäre + Partizip II + worden Das Haus wäre gebaut worden. (gebruik hier niet hätte)

zou niet gedaan zijn wäre nicht + Partizip II + worden Das Haus wäre nicht gebaut worden.

wenn als / wanneer voorwaarden, herhaalde gebeurtenissen

als toen één gebeurtenis in het verleden

falls als / in geval dat mogelijkheid

sofern op voorwaarde dat formele voorwaarde

vorausgesetzt, dass op voorwaarde dat strikte voorwaarde

es sei denn tenzij uitzondering

außer wenn behalve als uitzondering

auch wenn zelfs als tegenstelling

selbst wenn zelfs als sterkere nadruk

ob of indirecte vragen

wann wanneer vragen

sobald zodra onmiddellijk tijdstip

solange zolang duur

bis totdat eindpunt

seitdem sinds startpunt

nachdem nadat volgorde

bevor/ehe voordat volgorde

14- TRAPPEN VAN VERGELIJKING: COMPARATIEF EN SUPERLATIEF<>

Positief bijvoeglijk naamwoord bijvoeglijk naamwoord groß groot

Vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord bijvoeglijk naamwoord + -er größer groter

Overtreffende trap als gezegde/bijwoord am + -sten am größten grootst

Overtreffende trap vóór een zelfstandig naamwoord lidwoord + -ste der größte de grootste

Meer + zelfstandig naamwoord mehr + zelfstandig naamwoord mehr Geld meer geld

De meeste + zelfstandig naamwoord die meisten + meervoud die meisten Bücher de meeste boeken

Minder + zelfstandig naamwoord weniger + zelfstandig naamwoord weniger Geld minder geld

De minste + zelfstandig naamwoorden das wenigste / die wenigsten die wenigsten Bücher de minste boeken

Even ... als so + bnw. + wie so groß wie even groot als

Niet zo ... als nicht so + bnw. + wie nicht so groß wie niet zo groot als

Vergrotende trap + dan -er + als größer als groter dan

Veel + vergrotende trap viel + vergrotende trap viel größer veel groter

Nog + vergrotende trap noch + vergrotende trap noch größer nog groter

Een van de ...-ste einer der + overtreffende trap einer der besten een van de beste

Steeds meer / steeds ...-er vergrotende trap + und + vergrotende trap größer und größer steeds groter

Hoe ...-er ..., hoe ...-er ... je + vergrotende trap, desto + vergrotende trap je größer, desto besser hoe groter, hoe beter

Ich arbeite mehr als du. Ik werk meer dan jij.

Er liest mehr als sein Bruder. Hij leest meer dan zijn broer.

Ich habe mehr Geld als du. Ik heb meer geld dan jij.

15- BETREKKELIJKE BIJZINNEN

Gewone betrekkelijke bijzin zelfstandig naamwoord + betrekkelijk voornaamwoord + ... + persoonsvorm der Mann, der dort arbeitet de man die daar werkt

Nominatief betrekkelijk voornaamwoord = onderwerp der Mann, der arbeitet de man die werkt

Accusatief betrekkelijk voornaamwoord = lijdend voorwerp der Mann, den ich kenne de man die ik ken

Datief betrekkelijk voornaamwoord = meewerkend voorwerp der Mann, dem ich helfe de man die ik help

Genitief dessen/deren der Mann, dessen Auto de man wiens auto

Met voorzetsel voorzetsel + betrekkelijk voornaamwoord der Mann, mit dem ich arbeite de man met wie ik werk

Plaats wo die Stadt, wo ich wohne de stad waar ik woon

Algemeen/onbepaald was alles, was ich weiß alles wat ik weet

Verkorte actieve vorm Partizip ik + bijvoeglijk naamwoord ending der arbeitende Mann de werkende man / de man die aan het werk is

Verkorte passieve/resultatieve vorm Partizip Iik + bijvoeglijk naamwoord ending das gebaute Haus het gebouwde huis / het huis dat gebouwd werd

Verkorte vorm die noodzaak uitdrukt zu + Partizip ik + bijvoeglijk naamwoord ending die zu lesenden Bücher de boeken die gelezen moeten worden / de te lezen boeken

16- INDIRECTE EN DIRECTE REDE

Directe rede: spreker + werkwoord van zeggen + citaat

Indirecte rede: onderwerp + werkwoord van zeggen + dass + onderwerp + Konjunktiv ik + ...

Er sagt, er sei müde. Hij zegt dat hij moe is.

Er sagt, er habe gearbeitet. Hij zegt dat hij heeft gewerkt.

Er sagt, er werde kommen. Hij zegt dat hij zal komen.

Er sagt, er könne helfen. Hij zegt dat hij kan helpen.

Er sagt, ich solle kommen. Hij zegt dat ik moet komen.

Er fragt, ob ich komme. Hij vraagt of ik kom.

17- INFINITIVES AND VERBAL NOUNS

gehen gaan

essen eten

lesen lezen

arbeiten werken

schlafen slapen

versuchen Ich versuche zu helfen. Ik probeer te helpen.

beginnen Ich beginne zu lernen. Ik begin te studeren.

aufhören Ich höre auf zu rauchen. Ik stop met roken.

vergessen Ich vergesse anzurufen. Ik vergeet te bellen.

hoffen Ich hoffe zu kommen. Ik hoop te komen.

planen Ich plane zu reisen. Ik ben van plan te reizen.

beschließen Ich beschließe zu gehen. Ik besluit te gaan.

versprechen Ich verspreche zu helfen. Ik beloof te helpen.

Ich bin glücklich, dich zu sehen. Ik ben blij je te zien.

Es ist schwer, Deutsch zu lernen. Het is moeilijk om Duits te leren.

eten essen

Ik wil eten Ich will essen

Ik probeer te eten Ich versuche zu essen

eten (zelfstandig gebruikt werkwoord) das Essen

Ik houd van eten Ich mag das Essen

na het eten nach dem Essen

zonder te eten ohne zu essen

gegeten te hebben gegessen zu haben

gegeten te worden gegessen zu werden

gegeten te zijn gegessen worden zu sein

Ik ben blij je te zien Ich bin glücklich, dich zu sehen. bijvoeglijk naamwoord + zu + infinitief

ik am happy to see you Ich bin glücklich, dich zu sehen. bijvoeglijk naamwoord + zu + infinitief

Ik ben van plan te eten Ich plane zu essen. werkwoord + zu + infinitief

Ik ben van plan het eten Ich plane das Essen. das + infinitief (zelfstandig naamwoord)

Ik zie hem rennen Ich sehe ihn laufen. werkwoord van waarneming + voorwerp + infinitief zonder zu

Ik zie hem rennen / tijdens het rennen Ich sehe ihn laufen / beim Laufen. werkwoord van waarneming / beim + zelfstandig naamwoord

Ik eet om te spelen Ich esse, um zu spielen. um ... zu + infinitief

essen → das Essen = eating

lesen → das Lesen = lezen

schwimmen → das Schwimmen = zwemmen

lernen → das Lernen = leren

18- AANVOEGENDE WIJS

ich mache

du machest

er/sie/es mache

wir machen

ihr machet

sie machen

BELANGRIJKE VORMEN VAN DE AANVOEGENDE WIJS:

ich sei ik word

du seiest

er/sie/es sei

wir seien

ihr seiet

sie seien

ich habe ik

du habest

er/sie/es habe

wir haben

ihr habet

sie haben

Er sagt, er komme morgen. Hij zegt dat hij morgen zal komen.

Er sagt, er habe gearbeitet. Hij zegt dat hij heeft gewerkt.

Er sagt, er werde kommen. Hij zegt dat hij zal komen.

Als ik geld had, zou ik reizen. Wenn ich Geld hätte, würde ich reisen.

Ik wou dat ik rijk was. Ich wünschte, ich wäre reich.

19- VRAGEN AAN HET EINDE VAN EEN ZIN

oder? toch? meest gebruikelijk

nicht wahr? is dat niet zo? formeel

stimmts? klopt dat? informeel

ja? oké/toch? gesprekstaal

gell? toch? regionaal

doch? is het niet? na ontkenningen

Bist du nicht müde? Ben je niet moe?

Kommst du nicht? Kom je niet?

Hast du kein Geld? Heb je geen geld?

Magst du das nicht? Vind je dat niet leuk?

Kannst du nicht helfen? Kun je niet helpen?

Willst du nicht gehen? Wil je niet gaan?

Hast du das nicht gesehen? Heb je dat niet gezien?

20- MODALE WOORDEN

Duits Nederlandse betekenis Voorbeeld

vielleicht misschien Vielleicht kommt er morgen. — Maybe he zal komen tomorrow.

möglicherweise mogelijk Möglicherweise ist er krank. — He may mogelijk be ill.

eventuell mogelijk, misschien Eventuell kommt sie später. — She may come later.

womöglich mogelijk, misschien Womöglich hat er das vergessen. — Perhaps he forgot that.

unter Umständen onder bepaalde omstandigheden, mogelijk Unter Umständen kann das funktionieren. — Under certain circumstances, that may work.

gegebenenfalls indien nodig, indien van toepassing Gegebenenfalls müssen wir warten. — If necessary, wij hebben to wait.

allenfalls hooguit, mogelijk Das ist allenfalls möglich. — That is possible hoogstens.

gegebenenfalls mogelijk/indien van toepassing Gegebenenfalls ändern wir den Plan. — If necessary, we will change the plan.

möglicherweise mogelijkerwijs Das ist möglicherweise richtig. — That may be correct.

2. Probability — Wahrscheinlichkeit

Duits Nederlands

wahrscheinlich waarschijnlijk

vermutlich vermoedelijk, waarschijnlijk

mutmaßlich vermoedelijk, vermeend

anscheinend blijkbaar

scheinbar schijnbaar, blijkbaar

offenbar blijkbaar, kennelijk

wohl waarschijnlijk

höchstwahrscheinlich hoogstwaarschijnlijk

vermeintlich naar verluidt, zogenaamd

angeblich naar verluidt, zogenaamd

aller Wahrscheinlichkeit nach naar alle waarschijnlijkheid

vermutlich vermoedelijk

vermutungsweise vermoedelijk, bij wijze van aanname

Voorbeelden:

Er ist wahrscheinlich zu Hause.

= Hij is waarschijnlijk thuis.

Er ist vermutlich krank.

= Hij is vermoedelijk ziek.

Er kommt wohl morgen.

= Hij komt waarschijnlijk morgen.

3. Zekerheid — Gewissheit

Duits Nederlands

sicher zeker, beslist

sicherlich zeker

gewiss zeker, beslist

bestimmt absoluut, beslist

zweifellos ongetwijfeld

zweifelsohne zonder twijfel

unzweifelhaft ongetwijfeld

definitiv beslist

eindeutig duidelijk, beslist

unbedingt absoluut, beslist

zweifelsfrei buiten twijfel

fraglos zonder twijfel

unstreitig undisputedly

ohne Zweifel zonder twijfel

ohne Frage zonder enige twijfel

Voorbeelden:

Das ist sicherlich richtig.

= Dat is zeker juist.

Er kommt bestimmt.

= Hij komt beslist.

Das ist zweifellos wichtig.

= Dat is ongetwijfeld belangrijk.

4. Onzekerheid/twijfel

Duits Nederlands

vielleicht perhaps

wohl waarschijnlijk/misschien

möglicherweise mogelijk

eventuell mogelijk

womöglich perhaps

vermutlich vermoedelijk

angeblich naar verluidt

anscheinend blijkbaar

scheinbar schijnbaar

fraglich twijfelachtig

zweifelhaft twijfelachtig

kaum nauwelijks

wohl kaum waarschijnlijk nauwelijks

nicht unbedingt niet noodzakelijkerwijs

nicht etwa niet alsof / niet dat

5. Noodzaak/verplichting

Deze kunnen noodzaak of een sterke verplichting uitdrukken, hoewel veel ervan grammaticaal bijwoorden of modale uitdrukkingen zijn en niet strikt genomen Modalwörter.

Duits Nederlands

notwendig noodzakelijk

notwendigerweise noodzakelijkerwijs

zwangsläufig onvermijdelijk, noodzakelijkerwijs

unbedingt absoluut, noodzakelijkerwijs

notfalls indien nodig

nötigenfalls indien nodig

gegebenenfalls indien nodig

erforderlichenfalls indien nodig

zwangsweise gedwongen/noodzakelijkerwijs

notgedrungen onvermijdelijk, uit noodzaak

notgedrängt uit noodzaak

unvermeidlich onvermijdelijk

unausweichlich onvermijdelijk

6. Zekerheid en nadruk

Duits Nederlands

wirklich echt

tatsächlich eigenlijk

wahrlich waarachtig

in der Tat inderdaad

tatsächlich inderdaad/eigenlijk

wirklich werkelijk/echt

geradezu ronduit

ausgerechnet uitgerekend

zweifellos ongetwijfeld

offensichtlich duidelijk

offenbar kennelijk

klarerweise duidelijk

selbstverständlich natuurlijk, uiteraard

natürlich natuurlijk, uiteraard

7. Houding van de spreker — Haltung des Sprechers

Duits Nederlands

leider helaas

glücklicherweise gelukkig

erfreulicherweise gelukkig/aangenaam

bedauerlicherweise helaas

hoffentlich hopelijk

verständlicherweise begrijpelijkerwijs

erstaunlicherweise verrassend genoeg

überraschenderweise verrassend genoeg

merkwürdigerweise vreemd genoeg

seltsamerweise vreemd genoeg

komischerweise opmerkelijk genoeg

interessanterweise interessant genoeg

bezeichnenderweise veelbetekenend

ironischerweise ironisch genoeg

glücklicherweise gelukkig

unglücklicherweise helaas

bedauerlicherweise helaas

erwartungsgemäß zoals verwacht

bekanntermaßen zoals algemeen bekend is

verständlicherweise begrijpelijkerwijs

vernünftigerweise verstandig genoeg

logischerweise logischerwijs

natürlicherweise natuurlijk

8. Beoordeling/oordeel

Duits Nederlands

glücklicherweise gelukkig

leider helaas

sinnvollerweise verstandig genoeg

vernünftigerweise verstandig genoeg

verständlicherweise begrijpelijkerwijs

bedauerlicherweise helaas

erfreulicherweise gelukkig

dummerweise helaas/dwaas genoeg

blöderweise helaas/stom genoeg

richtigerweise terecht

fälschlicherweise ten onrechte

korrekterweise correct

ungerechterweise onrechtvaardig

berechtigterweise terecht

unverständlicherweise onbegrijpelijkerwijs

9. Werkelijkheid/feitelijkheid

Duits Nederlands

tatsächlich eigenlijk

wirklich echt

in Wirklichkeit in werkelijkheid

faktisch feitelijk

faktisch gesehen feitelijk gezien

realistisch gesehen realistisch gezien

praktisch praktisch

theoretisch theoretisch

buchstäblich letterlijk

wörtlich letterlijk

eigentlich eigenlijk/werkelijk

in der Tat inderdaad

wahrhaftig waarachtig

wahrlich waarachtig

10. Beperking

Duits Nederlands

nur alleen

bloß slechts

lediglich louter/alleen

allein alleen

ausschließlich uitsluitend

einzig uitsluitend/alleen

höchstens hoogstens

mindestens ten minste

wenigstens ten minste

zumindest ten minste

immerhin ten minste/desondanks

bestenfalls in het beste geval

schlimmstenfalls in het slechtste geval

allenfalls hoogstens/in het beste geval

nicht mehr als niet meer dan

nicht weniger als niet minder dan

Voorbeelden:

Er hat nur einen Fehler gemacht.

= Hij heeft maar één fout gemaakt.

Das dauert höchstens eine Stunde.

= Dat duurt hoogstens één uur.

11. Benadering

Duits Nederlands

etwa ongeveer

ungefähr ongeveer

circa ongeveer

ca. ongeveer

rund rond

annähernd ongeveer/bijna

beinahe bijna

fast bijna

nahezu nagenoeg

circa ongeveer

schätzungsweise naar schatting/ongeveer

grob ruwweg

mehr oder weniger min of meer

12. Graad/intensiteit

Duits Nederlands

sehr heel

äußerst uiterst

extrem uiterst

höchst zeer/uiterst

überaus buitengewoon

außerordentlich buitengewoon

besonders vooral

außergewöhnlich uitzonderlijk

ungemein enorm

zutiefst diep

äußerst uiterst

total totaal

völlig volledig

vollkommen volledig

absolut absoluut

gänzlich geheel

ganz vrijwel/volledig

recht nogal/behoorlijk

ziemlich behoorlijk/nogal

relativ relatief

vergleichsweise verhoudingsgewijs

maßlos buitensporig

übermäßig buitensporig

13. Uitdrukkingen van mogelijkheid/noodzaak

Deze zijn vooral nuttig in formeel Duits:

Duits Nederlands

möglicherweise mogelijk

gegebenenfalls indien van toepassing/indien nodig

gegebenenfalls mogelijk

erforderlichenfalls indien nodig

nötigenfalls indien nodig

notfalls indien nodig

gegebenenfalls waar van toepassing

unter Umständen onder bepaalde omstandigheden

gegebenenfalls auch mogelijk ook

im Zweifel bij twijfel

zweifelsfrei buiten twijfel

notwendigerweise noodzakelijkerwijs

zwangsläufig onvermijdelijk

unvermeidlicherweise onvermijdelijk

14. Modalpartikels — Modalpartikeln

Deze zijn niet precies hetzelfde als Modalwörter, maar ze zijn erg belangrijk omdat ze de houding van de spreker tegenover wat wordt gezegd veranderen.

Duits Benaderde functie

ja zoals je weet / inderdaad

doch toch / eigenlijk / nadruk

mal verzacht een bevel

eben gewoon / nu eenmaal / zo is het

halt gewoon / nu eenmaal / zo is het

wohl vermoedelijk / denk ik

denn voegt nieuwsgierigheid/verrassing toe aan vragen

bloß gewoon / nadruk, waarschuwing

nur gewoon / nadruk, waarschuwing

schon toch zeker / immers / geruststelling

eigentlich eigenlijk / echt

etwa soms toevallig

überhaupt überhaupt

auch ook / zelfs

ruhig ga gerust je gang

gerade net / precies

immerhin toch / ten minste

bitte alsjeblieft

nur mal gewoon

doch mal maar eens

eben mal gewoon

Voorbeeld

Komm doch mal her!

= Kom eens hierheen!

Hier hebben doch en mal geen eenvoudige woordenboekbetekenis. Ze veranderen de toon en houding van het bevel.

15. Modale woorden die met vragen te maken hebben

Duits Betekenis/functie

etwa soms toevallig

wohl ik denk / vermoedelijk

denn voegt nieuwsgierigheid/verrassing toe

eigentlich eigenlijk

bloß gewoon / simpelweg

nur gewoon

überhaupt überhaupt

wirklich echt

Voorbeelden:

Ist er etwa krank?

= Is hij soms ziek?

Was machst du denn?

= Wat ben je dan/eigenlijk aan het doen?

Was willst du eigentlich?

= Wat wil je eigenlijk?

16. Toegeving/tegenstelling

Duits Nederlands

trotzdem desondanks

dennoch desondanks

jedoch echter

allerdings echter/toegegeven

immerhin desondanks/ten minste

gleichwohl desondanks

nichtsdestoweniger desondanks

dagegen daartegenover

hingegen terwijl/daarentegen

andererseits aan de andere kant

stattdessen in plaats daarvan

vielmehr eerder

demgegenüber daartegenover

Deze worden meestal geclassificeerd als Konjunktionalbijwoordien (voegwoordelijke bijwoorden), niet als strikt genomen Modalwörter.

17. Oorzaak/reden en conclusie

Duits Nederlands

deshalb daarom

deswegen daarom

daher daarom

darum daarom

folglich bijgevolg

somit dus

demnach dienovereenkomstig

infolgedessen bijgevolg

dementsprechend dienovereenkomstig

entsprechend dienovereenkomstig

also daarom/dus

mithin bijgevolg

demzufolge bijgevolg

Ook dit zijn over het algemeen voegwoordelijke bijwoorden, en geen strikt genomen Modalwörter.

18. Schaal van zekerheid van de spreker

Een handige manier om Duitse modale woordenschat te begrijpen is:

Mate van zekerheid Duits Nederlands

Zeer onzeker vielleicht misschien

Onzeker möglicherweise mogelijk

Onzeker eventuell mogelijk

Waarschijnlijk wahrscheinlich waarschijnlijk

Waarschijnlijk vermutlich vermoedelijk

Waarschijnlijk wohl waarschijnlijk

Zeer waarschijnlijk höchstwahrscheinlich hoogstwaarschijnlijk

Zeker sicherlich zeker

Zeker bestimmt beslist

Zeer zeker zweifellos ongetwijfeld

Absoluut definitiv beslist

19. Veelvoorkomende modale uitdrukkingen

Dit zijn geen afzonderlijke modale woorden, maar wel belangrijke Duitse modale uitdrukkingen:

Uitdrukking Nederlands

meiner Meinung nach naar mijn mening

meines Erachtens naar mijn oordeel

meines Wissens voor zover ik weet

soweit ich weiß voor zover ik weet

soweit bekannt voor zover bekend

aller Wahrscheinlichkeit nach naar alle waarschijnlijkheid

aller Voraussicht nach naar alle waarschijnlijkheid

ohne Zweifel zonder twijfel

ohne Frage zonder enige twijfel

ohne Weiteres gemakkelijk/zonder moeite

in der Tat inderdaad

in Wirklichkeit in werkelijkheid

im Grunde in wezen

im Allgemeinen over het algemeen

im Prinzip in principe

normalerweise normaal gesproken

grundsätzlich fundamenteel/in principe

prinzipiell in principe

theoretisch theoretisch

praktisch praktisch

offen gesagt eerlijk gezegd

ehrlich gesagt eerlijk gezegd

streng genommen strikt genomen

genau genommen strikt genomen

sozusagen om zo te zeggen

gewissermaßen tot op zekere hoogte

gleichsam als het ware

quasi quasi/virtueel

20. Belangrijke modale vormen op -weise / -erweise

In het Duits kunnen veel modale woorden en bijwoorden worden gevormd met -weise en -erweise.

Duits Nederlands

glücklicherweise gelukkig

unglücklicherweise helaas

bedauerlicherweise helaas

erfreulicherweise gelukkig

verständlicherweise begrijpelijkerwijs

überraschenderweise verrassend genoeg

erstaunlicherweise verrassend genoeg

merkwürdigerweise vreemd genoeg

seltsamerweise vreemd genoeg

komischerweise opmerkelijk genoeg

interessanterweise interessant genoeg

ironischerweise ironisch genoeg

logischerweise logischerwijs

vernünftigerweise verstandig genoeg

sinnvollerweise verstandig genoeg

notwendigerweise noodzakelijkerwijs

zwangsläufig onvermijdelijk

fälschlicherweise ten onrechte

richtigerweise terecht

korrekterweise correct

üblicherweise gewoonlijk

normalerweise normaal gesproken

typischerweise typisch

beispielsweise bijvoorbeeld

bezeichnenderweise veelbetekenend

erwartungsgemäß zoals verwacht

bekanntermaßen zoals algemeen bekend is

erfahrungsgemäß volgens de ervaring

zufälligerweise toevallig

21. Strikte versus brede classificatie

Als je de strikte Duitse grammaticale categorie ‘Modalwort’ bedoelt, behoren de volgende woorden tot de belangrijkste kern:

Strikte/kern-Modalwörter Nederlands

vielleicht perhaps

wahrscheinlich waarschijnlijk

vermutlich vermoedelijk

möglicherweise mogelijk

eventuell mogelijk

womöglich perhaps

sicherlich zeker

gewiss zeker

bestimmt beslist

zweifellos ongetwijfeld

offenbar kennelijk

anscheinend blijkbaar

angeblich allegedly

leider helaas

glücklicherweise gelukkig

hoffentlich hopelijk

tatsächlich eigenlijk

wirklich echt

natürlich natuurlijk/of course

selbstverständlich natuurlijk/of course

zweifelsohne ongetwijfeld

notwendigerweise noodzakelijkerwijs

zwangsläufig onvermijdelijk

sozusagen om zo te zeggen

gewissermaßen tot op zekere hoogte

21- ER IS / HEBBEN / ZIJN

Er is een boek Es gibt ein Buch

Er zijn boeken Es gibt Bücher

Er is geen boek Es gibt kein Buch

Er zijn geen boeken Es gibt keine Bücher

Er was een probleem Es gab ein Problem

Er zal een probleem zijn Es wird ein Problem geben

Daar is een man (aanwijzend) Da ist ein Mann

Daar zijn mijn vrienden Da sind meine Freunde

Hier is mijn boek Hier ist mein Buch

Hier zijn mijn boeken Hier sind meine Bücher

Ich habe Ik heb

du hast jullie hebben

er/sie/es hat hij/zij/het heeft

wir haben wij hebben

ihr habt jullie hebben

sie/Sie haben zij/u hebben/heeft

Ik heb een boek Ich habe ein Buch

Hij heeft een auto Er hat ein Auto

We hadden tijd Wir hatten Zeit

Ik heb een auto gehad Ich habe ein Auto gehabt

Ik heb gegeten Ich habe gegessen

Ik moet werken Ich muss arbeiten

Ik ben daar geweest Ich bin dort gewesen

Ik werk al sinds ... Ich arbeite seit ...

Het is gebouwd Es ist gebaut worden

GEBIEDENDE WIJS:

Infinitief Informeel enkelvoud Informeel meervoud Formeel 'Laten we...'

machen Mach! Macht! Machen Sie! Machen wir!

gehen Geh! Geht! Gehen Sie! Gehen wir!

kommen Komm! Kommt! Kommen Sie! Kommen wir!

lesen Lies! Lest! Lesen Sie! Lesen wir!

fahren Fahr! Fahrt! Fahren Sie! Fahren wir!

sein Sei! Seid! Seien Sie! Seien wir!

Laat u informeren! Lassen Sie sich informieren!

Laat de deur openen! Lass die Tür öffnen!