1- Aibítir an Bhéarla
1. A a — Fuaimnítear: ay — /eɪ/ — Tugtar “ay” ar an litir A, thart ar fhuaim “é”, mar atá ag tús an fhocail “ate”.
2. B b — Fuaimnítear: bee — /b/ — Tugtar “bee” ar an litir B, agus is é /b/ a fuaim, mar atá in “book”.
3. C c — Fuaimnítear: cee — /k/, /s/ — Tugtar “cee” ar an litir C. Is féidir a fuaim a bheith /k/, mar atá in “cat”, nó /s/, mar atá in “city”.
4. D d — Fuaimnítear: dee — /d/ — Tugtar “dee” ar an litir D, agus is é /d/ a fuaim, mar atá in “dog”.
5. E e — Fuaimnítear: ee — /iː/ — Tugtar “ee” ar an litir E, mar atá san fhuaim in “see”.
6. F f — Fuaimnítear: ef — /f/ — Tugtar “ef” ar an litir F, agus is é /f/ a fuaim, mar atá in “fish”.
7. G g — Fuaimnítear: gee — /ɡ/, /dʒ/ — Tugtar “gee” ar an litir G. Is féidir a fuaim a bheith /ɡ/, mar atá in “go”, nó /dʒ/, mar atá in “giant”.
8. H h — Fuaimnítear: aitch — /h/ — Tugtar “aitch” ar an litir H, agus is é /h/ a fuaim, mar atá in “house”.
9. I i — Fuaimnítear: eye — /aɪ/ — Tugtar “eye” ar an litir I, mar atá san fhocal “eye”.
10. J j — Fuaimnítear: jay — /dʒ/ — Tugtar “jay” ar an litir J, agus is é /dʒ/ a fuaim, mar atá in “job”.
11. K k — Fuaimnítear: kay — /k/ — Tugtar “kay” ar an litir K, agus is é /k/ a fuaim, mar atá in “key”.
12. L l — Fuaimnítear: el — /l/ — Tugtar “el” ar an litir L, agus is é /l/ a fuaim, mar atá in “love”.
13. M m — Fuaimnítear: em — /m/ — Tugtar “em” ar an litir M, agus is é /m/ a fuaim, mar atá in “man”.
14. N n — Fuaimnítear: en — /n/ — Tugtar “en” ar an litir N, agus is é /n/ a fuaim, mar atá in “name”.
15. O o — Fuaimnítear: oh — /oʊ/ — Tugtar “oh” ar an litir O, agus is é /oʊ/ a fuaim, mar atá in “go”.
16. P p — Fuaimnítear: pee — /p/ — Tugtar “pee” ar an litir P, agus is é /p/ a fuaim, mar atá in “pen”.
17. Q q — Fuaimnítear: cue — /k/ — Tugtar “cue” ar an litir Q. Is gnách go dtagann an litir U ina diaidh, mar atá in “queen”.
18. R r — Fuaimnítear: ar — /r/ — Tugtar “ar” ar an litir R, agus is é /r/ a fuaim, mar atá in “red”.
19. S s — Fuaimnítear: ess — /s/, /z/ — Tugtar “ess” ar an litir S. Is féidir a fuaim a bheith /s/, mar atá in “sun”, nó /z/, mar atá in “rose”.
20. T t — Fuaimnítear: tee — /t/ — Tugtar “tee” ar an litir T, agus is é /t/ a fuaim, mar atá in “ten”.
21. U u — Fuaimnítear: u — /juː/, /ʌ/ — Tugtar “you” ar an litir U, le fuaim /juː/, agus is féidir fuaim /ʌ/ a bheith aici freisin, mar atá in “cup”.
22. V v — Fuaimnítear: vee — /v/ — Tugtar “vee” ar an litir V, agus is é /v/ a fuaim, mar atá in “very”.
23. W w — Fuaimnítear: double-u — /w/ — Tugtar “double-u” ar an litir W, agus is é /w/ a fuaim, mar atá in “water”.
24. X x — Fuaimnítear: ex — /ks/ — Tugtar “ex” ar an litir X, agus is minic a bhíonn an fhuaim /ks/ aici, mar atá in “box”.
25. Y y — Fuaimnítear: why — /j/, /ɪ/, /aɪ/ — Tugtar “why” ar an litir Y. Is féidir a fuaim a bheith /j/, mar atá in “yes”; /ɪ/, mar atá in “happy”; nó /aɪ/, mar atá in “my”.
26. Z z — Fuaimnítear: zee* — /z/ — Tugtar “zee” ar an litir Z i mBéarla Mheiriceá. I mBéarla na Breataine, tugtar “zed” uirthi de ghnáth. Is é /z/ a fuaim, mar atá in “zoo”.
2- Ord na bhFocal (WORD ORDER)
1. Abairt bhunúsach — Ábhar + Briathar — sabjekt + verb — I sleep. — ai slíip — Codlaím.
2. Réad díreach — Ábhar + Briathar + Réad díreach — sabjekt + verb + dairekt objekt — I read a book. — ai ríid a buk — Léim leabhar.
3. Réad indíreach — Ábhar + Briathar + Réad indíreach + Réad díreach — sabjekt + verb + indirekt objekt + dairekt objekt — I give him a book. — ai giv him a buk — Tugaim leabhar dó.
4. Tairbhí — Ábhar + Briathar + Réad díreach + for + duine — sabjekt + verb + dairekt objekt + for + pörsn — I buy a book for him. — ai bai a buk for him — Ceannaím leabhar dó.
5. Forainm réada indírigh — Ábhar + Briathar + Forainm réada indírigh + Réad díreach — sabjekt + verb + indirekt objekt pronáun + dairekt objekt — I give her a book. — ai giv her a buk — Tugaim leabhar di.
6. Aidiacht — Ábhar + be + Aidiacht — sabjekt + bí + adjektiv — The book is big. — dhe buk iz big — Tá an leabhar mór.
7. Dobhriathar — Ábhar + Briathar + Dobhriathar — sabjekt + verb + adverb — He reads quickly. — hí ríidz kuikli — Léann sé go tapa.
8. Réad díreach + Dobhriathar — Ábhar + Briathar + Réad díreach + Dobhriathar — sabjekt + verb + dairekt objekt + adverb — I read a book quickly. — ai ríid a buk kuikli — Léim leabhar go tapa.
9. Dobhriathar ama — Ábhar + Briathar + Dobhriathar ama — sabjekt + verb + taim adverb — I work today. — ai werk tudéi — Oibrím inniu.
10. Dobhriathar áite — Ábhar + Briathar + Dobhriathar áite — sabjekt + verb + pléis adverb — She lives there. — shí livz dheir — Cónaíonn sí ansin.
11. Frása réamhfhoclach — Ábhar + be + Frása réamhfhoclach — sabjekt + bí + pripazishonal fréiz — The book is on the table. — dhe buk iz on dhe téibl — Tá an leabhar ar an mbord.
12. Réad díreach + Áit — Ábhar + Briathar + Réad díreach + Áit — sabjekt + verb + dairekt objekt + pléis — I put a book on the table. — ai put a buk on dhe téibl — Chuir mé leabhar ar an mbord.
13. Cinneadh + Ainmfhocal — Cinneadh + Ainmfhocal — ditörminer + náun — This book is new. — dhis buk iz nú — Tá an leabhar seo nua.
14. Cinneadh + Aidiacht + Ainmfhocal — Cinneadh + Aidiacht + Ainmfhocal — ditörminer + adjektiv + náun — This big book is new. — dhis big buk iz nú — Tá an leabhar mór seo nua.
15. Uimhreoir + Ainmfhocal — Uimhreoir + Ainmfhocal — númeral + náun — Two books are new. — tú buks ar nú — Tá dhá leabhar nua ann.
16. Comhordú — Ábhar + Briathar + and + Ábhar + Briathar — sabjekt + verb + and + sabjekt + verb — I read and he writes. — ai ríid and hí raits — Léim agus scríobhann sé.
17. Comhordú le réad — Ábhar + Briathar + Réad díreach + and + Ábhar + Briathar + Réad díreach — sabjekt + verb + dairekt objekt + and + sabjekt + verb + dairekt objekt — I read a book and he writes a letter. — ai ríid a buk and hí raits a leter — Léim leabhar agus scríobhann sé litir.
18. An fhoirm éighníomhach — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar — sabjekt + bí + ví thrí — The book is read. — dhe buk iz red — Léitear an leabhar.
19. An fhoirm éighníomhach + an gníomhaí — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + by + an gníomhaí — sabjekt + bí + ví thrí + bai + éijent — The book is read by the teacher. — dhe buk iz red bai dhe tícher — Léann an múinteoir an leabhar.
20. An fhoirm éighníomhach + réad indíreach — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + to + réad indíreach — sabjekt + bí + ví thrí + tu + indirekt objekt — The book is given to him. — dhe buk iz given tu him — Tugtar an leabhar dó.
21. An fhoirm éighníomhach + réad indíreach + an gníomhaí — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + to + réad indíreach + by + an gníomhaí — sabjekt + bí + ví thrí + tu + indirekt objekt + bai + éijent — The book is given to him by the teacher. — dhe buk iz given tu him bai dhe tícher — Tugann an múinteoir an leabhar dó.
22. An fhoirm éighníomhach + dobhriathar — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + Dobhriathar — sabjekt + bí + ví thrí + adverb — The book is read now. — dhe buk iz red nau — Tá an leabhar á léamh anois.
23. An fhoirm éighníomhach + áit — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + Áit — sabjekt + bí + ví thrí + lokéishon — The book is put on the table. — dhe buk iz put on dhe téibl — Cuirtear an leabhar ar an mbord.
24. An fhoirm éighníomhach + an gníomhaí + dobhriathar ama — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + by + an gníomhaí + Dobhriathar ama — sabjekt + bí + ví thrí + bai + éijent + taim adverb — The book is read by the teacher today. — dhe buk iz red bai dhe tícher tudéi — Léann an múinteoir an leabhar inniu.
25. An fhoirm éighníomhach + réad indíreach + an gníomhaí + dobhriathar ama — Ábhar + be + an tríú foirm den bhriathar + to + réad indíreach + by + an gníomhaí + Dobhriathar ama — sabjekt + bí + ví thrí + tu + indirekt objekt + bai + éijent + taim adverb — The book is given to the student by the teacher today. — dhe buk iz given tu dhe stúdent bai dhe tícher tudéi — Tugann an múinteoir an leabhar don dalta inniu.
26. An fhoirm éighníomhach fhoirfe láithreach — Ábhar + has/have been + an tríú foirm den bhriathar — sabjekt + haz/hav bin + ví thrí — The book has been read. — dhe buk haz bin red — Tá an leabhar léite.
27. An fhoirm éighníomhach fhoirfe + an gníomhaí — Ábhar + has/have been + an tríú foirm den bhriathar + by + an gníomhaí — sabjekt + haz/hav bin + ví thrí + bai + éijent — The book has been read by the teacher. — dhe buk haz bin red bai dhe tícher — Tá an múinteoir tar éis an leabhar a léamh.
28. An fhoirm éighníomhach san aimsir fháistineach — Ábhar + will be + an tríú foirm den bhriathar + am — sabjekt + wil bí + ví thrí + taim — The book will be read tomorrow. — dhe buk wil bí red tumárou — Léifear an leabhar amárach.
29. An fhoirm éighníomhach san aimsir fháistineach + an gníomhaí — Ábhar + will be + an tríú foirm den bhriathar + by + an gníomhaí + am — sabjekt + wil bí + ví thrí + bai + éijent + taim — The book will be read by the teacher tomorrow. — dhe buk wil bí red bai dhe tícher tumárou — Léifidh an múinteoir an leabhar amárach.
30. An fhoirm éighníomhach le briathar módúil — Ábhar + Briathar módúil + be + an tríú foirm den bhriathar — sabjekt + módal verb + bí + ví thrí — The book must be read. — dhe buk mast bí red — Ní mór an leabhar a léamh.
31. An fhoirm dhiúltach — Ábhar + Briathar cúnta + not + Briathar — sabjekt + ogziliary verb + not + verb — I do not read a book. — ai dú not ríid a buk — Ní léim leabhar.
32. An fhoirm éighníomhach dhiúltach — Ábhar + be + not + an tríú foirm den bhriathar + by + an gníomhaí — sabjekt + bí + not + ví thrí + bai + éijent — The book is not read by the teacher. — dhe buk iz not red bai dhe tícher — Ní léann an múinteoir an leabhar.
33. Ceist tá/níl — Briathar cúnta + Ábhar + Briathar? — ogziliary verb + sabjekt + verb? — Do you read a book? — dú yu ríid a buk? — An léann tú leabhar?
34. Ceist san fhoirm éighníomhach — be + Ábhar + an fhoirm leanúnach den bhriathar? — bí + sabjekt + ví thrí? — Is the book being read? — iz dhe buk bíing red? — An bhfuil an leabhar á léamh?
35. Ceist faoin ábhar — who + Briathar + Réad díreach? — hú + verb + dairekt objekt? — Who reads the book? — hú ríidz dhe buk? — Cé a léann an leabhar?
36. Ceist faoin réad indíreach — who/whom + Briathar cúnta + Ábhar + Briathar + Réad díreach + to? — hú/húm + ogziliary verb + sabjekt + verb + dairekt objekt + tu? — Who do you give the book to? — hú dú yu giv dhe buk tu? — Cé dó a dtugann tú an leabhar?
37. Ordú — Briathar + ...! — verb + ...! — Read! — ríid! — Léigh!
38. Ordú + réad indíreach — Briathar + Réad díreach + to + Réad indíreach! — verb + dairekt objekt + tu + indirekt objekt! — Give the book to him! — giv dhe buk tu him! — Tabhair an leabhar dó!
39. Ordú san fhoirm éighníomhach — let + Réad díreach + be + an tríú foirm den bhriathar! — let + dairekt objekt + bí + ví thrí! — Let the book be read! — let dhe buk bí red! — Lig don leabhar a bheith léite!
40. Infinitive — to + Briathar — tu + verb — to read — tu ríid — léamh.
41. Infinitive + réad díreach — to + Briathar + Réad díreach — tu + verb + dairekt objekt — to read a book — tu ríid a buk — leabhar a léamh.
42. Infinitive + réad díreach cinnte — to + Briathar + Cinneadh réada shonraigh — tu + verb + spesifik dairekt objekt — to read the book — tu ríid dhe buk — an leabhar a léamh.
43. Cuspóir — Ábhar + Briathar + to + Briathar — sabjekt + verb + tu + verb — I eat to play. — ai ít tu pléi — Ithim chun imirt.
44. Clásal coibhneasta — Ainmfhocal + focal coibhneasta + clásal — náun + relétiv werd + klóz — The book that I read is interesting. — dhe buk dhat ai ríid iz intresting — Tá an leabhar a léim suimiúil.
45. Clásal coibhneasta san fhoirm éighníomhach — Ainmfhocal + focal coibhneasta + foirm éighníomhach — náun + relétiv werd + vois — The book that is being read by the teacher is interesting. — dhe buk dhat iz bíing red bai dhe tícher iz intresting — Tá an leabhar atá á léamh ag an múinteoir suimiúil.
46. Coinníoll — if + clásal, Ábhar + Briathar — if + klóz, sabjekt + verb — If I have time, I read. — if ai hav taim, ai ríid — Má bhíonn am agam, léim.
47. Coinníoll + foirm éighníomhach — if + Ábhar + be + foirm éighníomhach, Ábhar + Briathar — if + sabjekt + bí + ví thrí, sabjekt + verb — If the book is read, he learns. — if dhe buk iz red, hí lernz — Má léitear an leabhar, foghlaimíonn sé.
48. Urlabhra indíreach — Ábhar + Briathar + that + Ábhar + Briathar — sabjekt + verb + dhat + sabjekt + verb — He said that he was reading. — hí sed dhat hí woz ríiding — Dúirt sé go raibh sé ag léamh.
49. Ceist indíreach — Ábhar + Briathar + if/whether + Ábhar + Briathar — sabjekt + verb + if/wedher + sabjekt + verb — He asked if I was reading. — hí askt if ai woz ríiding — D’fhiafraigh sé an raibh mé ag léamh.
50. Ordú nó iarratas indíreach — Ábhar + Briathar + Réad + to + Briathar — sabjekt + verb + objekt + tu + verb — He asked me to read. — hí askt mí tu ríid — D’iarr sé orm léamh.
Dobhriathra:
1. Modh (Manner): Tagann an dobhriathar modha i ndiaidh an bhriathair nó an réada. Ábhar + Briathar + Réad + Dobhriathar — sabjekt + verb + objekt + adverb. I read the book quickly. — ai ríid dhe buk kuikli — Léim an leabhar go tapa.
2. Áit (Place): Tagann an dobhriathar áite i ndiaidh an bhriathair nó an réada. Ábhar + Briathar + Réad + Áit — sabjekt + verb + objekt + pléis. I read the book at home. — ai ríid dhe buk at hóum — Léim an leabhar sa bhaile.
3. Am (Time): Tagann an dobhriathar ama ag deireadh nó ag tús na habairte de ghnáth. Ábhar + Briathar + Réad + Am — sabjekt + verb + objekt + taim. I read the book yesterday. — ai ríid dhe buk yesterdei — Léigh mé an leabhar inné.
4. Minicíocht (Frequency): Tagann an dobhriathar minicíochta roimh an bpríomhbhriathar de ghnáth. Ábhar + Dobhriathar minicíochta + Briathar — sabjekt + frékuensi adverb + verb. I often read books. — ai ofen ríid buks — Léim leabhair go minic.
5. Minicíocht + be: Tagann an dobhriathar minicíochta i ndiaidh an bhriathair be. Ábhar + be + Dobhriathar minicíochta — sabjekt + bí + frékuensi adverb. He is always happy. — hí iz olwéiz hápi — Bíonn sé sásta i gcónaí.
6. Minicíocht + briathar cúnta: Tagann an dobhriathar minicíochta i ndiaidh an chéad bhriathair chúnta. Ábhar + Briathar cúnta + Dobhriathar minicíochta + Briathar — sabjekt + ogziliary verb + frékuensi adverb + verb. I have never seen it. — ai hav never sín it — Ní fhaca mé riamh é.
7. Céim (Degree): Tagann an dobhriathar céime roimh an aidiacht nó an dobhriathar a ndéanann sé cur síos air. Ábhar + Dobhriathar céime + Aidiacht/Dobhriathar — sabjekt + digrí adverb + adjektiv/adverb. It is very good. — it iz veri gud — Tá sé an-mhaith.
8. Céim + Briathar: Ag brath ar an dobhriathar, is féidir leis teacht roimh an mbriathar nó ina dhiaidh. Ábhar + Briathar + Dobhriathar — sabjekt + verb + adverb. I really like it. — ai ríli laik it — Is maith liom go mór é.
9. Dobhriathar abairte: Is féidir leis teacht ag tús, i lár nó ag deireadh na habairte agus léiríonn sé dearcadh an chainteora i leith na habairte ar fad. Dobhriathar + Abairt — adverb + sentens. Fortunately, I won. — fortshunetli, ai won — Ar an dea-uair, bhuaigh mé.
10. Dobhriathar tráchta: Tagann sé ag tús na habairte de ghnáth agus cuireann sé tuairim nó trácht an chainteora in iúl. Dobhriathar + Abairt — adverb + sentens. Honestly, I don't know. — onestli, ai dóunt nóu — Go hionraic, níl a fhios agam.
11. Dobhriathar ceangail: Tagann sé ag tús nó i lár na habairte de ghnáth agus nascann sé dhá smaoineamh nó abairt. Abairt + Dobhriathar ceangail + Abairt — sentens + linking adverb + sentens. I was tired; however, I worked. — ai woz taiर्ड; hau-ever, ai werkt — Bhí mé tuirseach; mar sin féin, d'oibrigh mé.
12. Treo (Direction): Tagann an dobhriathar treo i ndiaidh an bhriathair nó an réada. Ábhar + Briathar + Réad + Dobhriathar treo — sabjekt + verb + objekt + dairekshon adverb. She went outside. — shí went autsaid — Chuaigh sí amach.
13. Minicíocht chinnte (Definite frequency): Is féidir leis an bhfrása minicíochta cinnte teacht ag tús nó ag deireadh na habairte. Frása minicíochta + Abairt — frékuensi fréiz + sentens. I go there every day. — ai góu dheir evri déi — Téim ann gach lá.
14. Fad (Duration): Tagann an frása faid ag deireadh na habairte de ghnáth. Ábhar + Briathar + Réad + Fad — sabjekt + verb + objekt + dyuréishon. I studied for two hours. — ai stadid for tú auerz — Rinne mé staidéar ar feadh dhá uair an chloig.
15. Cuspóir (Purpose): Tagann an frása cuspóra ag deireadh na habairte de ghnáth agus míníonn sé cén fáth a ndearnadh an gníomh. Abairt + Cuspóir — sentens + perpes. I went there to study. — ai went dheir tu stadi — Chuaigh mé ann chun staidéar a dhéanamh.
RÉAD INDÍREACH (INDIRECT OBJECT)
# — Cineál — Foirmiú — Fuaimniú an fhoirmithe — Sampla — Fuaimniú an tsampla — Aistriúchán
1. Réad indíreach roimh an réad díreach — Ábhar + Briathar + Réad indíreach + Réad díreach — sabjekt + verb + indirekt objekt + dairekt objekt — I gave him a book. — ai géiv him a buk — Thug mé leabhar dó.
2. Réad díreach + to + réad indíreach — Ábhar + Briathar + Réad díreach + to + Réad indíreach — sabjekt + verb + dairekt objekt + tu + indirekt objekt — I gave a book to him. — ai géiv a buk tu him — Thug mé leabhar dó.
3. Réad indíreach roimh an réad díreach — Ábhar + Briathar + Réad indíreach + Réad díreach — sabjekt + verb + indirekt objekt + dairekt objekt — She sent me a letter. — shí sent mí a leter — Sheol sí litir chugam.
4. Réad díreach + to + réad indíreach — Ábhar + Briathar + Réad díreach + to + Réad indíreach — sabjekt + verb + dairekt objekt + tu + indirekt objekt — She sent a letter to me. — shí sent a leter tu mí — Sheol sí litir chugam.
5. Réad indíreach roimh an réad díreach le for — Ábhar + Briathar + Réad indíreach + Réad díreach — sabjekt + verb + indirekt objekt + dairekt objekt — I bought her a gift. — ai bot her a gift — Cheannaigh mé bronntanas di.
6. Réad díreach + for + réad indíreach — Ábhar + Briathar + Réad díreach + for + Réad indíreach — sabjekt + verb + dairekt objekt + for + indirekt objekt — I bought a gift for her. — ai bot a gift for her — Cheannaigh mé bronntanas di.
7. Réad indíreach san fhoirm éighníomhach — Réad indíreach + be + an tríú foirm den bhriathar + Réad díreach — indirekt objekt + bí + ví thrí + dairekt objekt — He was given a book. — hí woz given a buk — Tugadh leabhar dó.
8. Réad díreach san fhoirm éighníomhach + to + réad indíreach — Réad díreach + be + an tríú foirm den bhriathar + to + Réad indíreach — dairekt objekt + bí + ví thrí + tu + indirekt objekt — A book was given to him. — a buk woz given tu him — Tugadh leabhar dó.
9. Ceist faoin réad indíreach — Focal ceiste + Briathar cúnta + Ábhar + Briathar + Réad díreach + to? — hú + dú/daz/did + sabjekt + verb + dairekt objekt + tu? — Who did you give it to? — hú did yu giv it tu? — Cé dó ar thug tú é?
10. Ceist fhoirmiúil faoin réad indíreach — To whom + Briathar cúnta + Ábhar + Briathar + Réad díreach? — tu húm + ogziliary + sabjekt + verb + dairekt objekt? — To whom did you give it? — tu húm did yu giv it? — Cé dó ar thug tú é?
AN TUISLÍN GINIDEACH: Seilbh / Gaol
# — Cineál — Foirmiú — Fuaimniú an fhoirmithe — Sampla — Fuaimniú an tsampla — Aistriúchán
1. Seilbh uatha — Ainmfhocal + 's + Ainmfhocal — náun + iz + náun — John's car — jonz kar — Carr John.
2. Seilbh le of — Ainmfhocal + of + Ainmfhocal — náun + ov + náun — the car of John — dhe kar ov jon — Carr John.
3. Seilbh san iolra rialta — Ainmfhocal iolra + ' + Ainmfhocal — plural náun + apostrofi + náun — students' books — stiúdents buks — Leabhair na mac léinn.
4. Seilbh san iolra neamhrialta — Ainmfhocal + 's + Ainmfhocal — náun + iz + náun — children's toys — tchildrens toiz — Bréagáin na bpáistí.
5. Seilbh le of — Ainmfhocal + of + Ainmfhocal — náun + ov + náun — the roof of the house — dhe rúf ov dhe haus — Díon an tí.
6. Cinneadh sealbhach — Cinneadh sealbhach + Ainmfhocal — pazesiv ditörminer + náun — my car — mai kar — Mo charr.
7. Seilbh neamhspleách — Forainm sealbhach neamhspleách — pazesiv pronáun — The car is mine. — dhe kar iz main — Is liomsa an carr.
8. Seilbh le of + forainm sealbhach neamhspleách — Ainmfhocal + of + Forainm sealbhach neamhspleách — náun + ov + pazesiv pronáun — a friend of mine — a frend ov main — Cara liom.
9. Seilbh ama — Ainmfhocal ama + 's + Ainmfhocal — taim náun + iz + náun — today's news — tudéis núz — Nuacht an lae inniu.
10. Seilbh ar thréimhse — Uimhir + Aonad tomhais + ' + Ainmfhocal — númeral + yúnit + apostrofi + náun — two weeks' vacation — tú wíiks vekéishon — Saoire dhá sheachtain.
11. Ceist faoin seilbh — whose + Ainmfhocal? — húz + náun? — Whose book? — húz buk? — Cé leis an leabhar?
12. Seilbh i gclásal coibhneasta — whose + Ainmfhocal + Clásal — húz + náun + klóz — the man whose car... — dhe man húz kar... — An fear a bhfuil a charr...
13. Seilbh chomhroinnte — An chéad ainmfhocal + and + an dara hainmfhocal + 's + Ainmfhocal — náun + and + náun + iz + náun — John and Mary's house — jon and méiriz haus — Teach John agus Mary atá i bpáirt acu.
14. Seilbh ar leithligh — An chéad ainmfhocal + 's + and + an dara hainmfhocal + 's + Ainmfhocal — náun + iz + and + náun + iz + náun — John's and Mary's houses — jonz and méiriz hauziz — Tithe John agus Mary ar leithligh.
FORAINMNEACHA SEALBHACHA NEAMHSPLEÁCHA (INDEPENDENT POSSESSIVES)
Duine — Cinneadh sealbhach — Fuaimniú — Forainm sealbhach neamhspleách — Fuaimniú — Sampla iomlán — Fuaimniú an tsampla — Aistriúchán
I = mé — my — mai — mine — main — This book is mine. — dhis buk iz main — Is liomsa an leabhar seo.
you = tú — your — yor — yours — yorz — This book is yours. — dhis buk iz yorz — Is leatsa an leabhar seo.
he = sé — his — hiz — his — hiz — This book is his. — dhis buk iz hiz — Is leis an leabhar seo.
she = sí — her — her — hers — herz — This book is hers. — dhis buk iz herz — Is léi an leabhar seo.
it = sé/sí, do rud nó d'ainmhí — its — its — Ní bhíonn forainm sealbhach neamhspleách coitianta aige — — The dog hurt its leg. — dhe dog hert its leg — Ghortaigh an madra a chos.
we = muid — our — aur — ours — aurz — This book is ours. — dhis buk iz aurz — Is linne an leabhar seo.
they = siad — their — dheir — theirs — dheirz — This book is theirs. — dhis buk iz dheirz — Is leo an leabhar seo.
The book is the boy's. = Is leis an mbuachaill an leabhar.
The book is for the boy. = Tá an leabhar don bhuachaill.
WAS GOING TO: Bhí mé chun / bhí sé i gceist agam
Forainm — Foirmiú — Fuaimniú an fhoirmithe — Sampla — Fuaimniú an tsampla — Brí
I = mé — I + was going to + Briathar — ai + woz góuing tu + verb — I was going to eat. — ai woz góuing tu ít — Bhí mé chun ithe.
you = tú — you + were going to + Briathar — yu + wer góuing tu + verb — You were going to eat. — yu wer góuing tu ít — Bhí tú chun ithe.
he = sé — he + was going to + Briathar — hí + woz góuing tu + verb — He was going to eat. — hí woz góuing tu ít — Bhí sé chun ithe.
she = sí — she + was going to + Briathar — shí + woz góuing tu + verb — She was going to eat. — shí woz góuing tu ít — Bhí sí chun ithe.
it = sé/sí do rud nó d'ainmhí — it + was going to + Briathar — it + woz góuing tu + verb — It was going to rain. — it woz góuing tu réin — Bhí sé ar tí báisteach a dhéanamh.
we = muid — we + were going to + Briathar — wí + wer góuing tu + verb — We were going to eat. — wí wer góuing tu ít — Bhíomar chun ithe.
they = siad — they + were going to + Briathar — dhei + wer góuing tu + verb — They were going to eat. — dhei wer góuing tu ít — Bhí siad chun ithe.
Úsáidtear “was about to / were about to” freisin.
Was about to = bhí rud éigin ar tí tarlú.
Was supposed to = bhí sé i gceist rud éigin a dhéanamh, ach chuir rud éigin cosc air nó tharla rud eile.
I was supposed to clean up today, but due to the bad weather, I am not. = Bhí sé i gceist agam glanadh inniu, ach mar gheall ar an drochaimsir, ní dhéanfaidh mé é.
2- Ainmfhocail (NOUNS)
Coincheap — Foirmiú — Sampla — Fuaimniú — Aistriúchán
Iolra — Ainmfhocal + s — books — buks — leabhair
Iolra — Ainmfhocal + es [iz] — boxes — bok siz — boscaí
Uatha cinnte — the [dhe] + Ainmfhocal — the book — dhe buk — an leabhar
Iolra cinnte — the [dhe] + Ainmfhocal iolra — the books — dhe buks — na leabhair
Uatha éiginnte — a [a] + Ainmfhocal — a book — a buk — leabhar
Uatha éiginnte (roimh fhuaim ghuta) — an [an] + Ainmfhocal — an apple — an apl — úll
Réad indíreach — Ábhar + Briathar + Réad indíreach + Réad díreach — sabjekt + verb + indirekt objekt + dairekt objekt — I give him the book. — ai giv him dhe buk — Tugaim an leabhar dó.
Réad indíreach le to — Ábhar + Briathar + Réad díreach + to + Réad indíreach — sabjekt + verb + dairekt objekt + tu + indirekt objekt — I give the book to him. — ai giv dhe buk tu him — Tugaim an leabhar dó.
Seilbh — Ainmfhocal an úinéara + 's + an rud atá faoi úinéireacht — náun + iz + náun — John's car — jonz kar — Carr John.
Seilbh san iolra — Ainmfhocal iolra an úinéara + s' + an rud atá faoi úinéireacht — plural náun + apostrofi + náun — the boys' books — dhe boiz buks — Leabhair na mbuachaillí.
Seilbh le of — An rud atá faoi úinéireacht + of + ainmfhocal an úinéara — náun + ov + náun — the door of the house — dhe dor ov dhe haus — Doras an tí.
Deireadh an fhocail — Cad a chuirtear leis? — Sampla — Fuaimniú
Formhór na bhfocal — -s — book → books — buk → buks
s — -es — bus → buses — bas → basiz
ss — -es — class → classes — klas → klasiz
sh — -es — dish → dishes — dish → dishiz
ch — -es — watch → watches — woch → wochiz
x — -es — box → boxes — boks → bok siz
z — -es — quiz → quizzes — kwiz → kwiziz
Consanant + y — -ies — baby → babies — béibi → béibiz
Guta + y — -s — boy → boys — boi → boiz
Roinnt focal a chríochnaíonn le f/fe — -ves — knife → knives — naif → naivz
Roinnt focal a chríochnaíonn le f/fe — -s — roof → roofs — rúf → rúfs
Má bhíonn an t-ainmfhocal éiginnte agus ináirithe, úsáidtear “a” nó “an” san uimhir uatha; úsáidtear an t-iolra gan “a/an”.
RÉAD INDÍREACH (INDIRECT OBJECT)
Tá trí phríomhbhealach ann chun an réad indíreach a chur in abairt Bhéarla:
1- Subject + Verb + Indirect Object + Direct Object — sabjekt + verb + indirekt objekt + dairekt objekt
I give a boy a book. = Tugaim leabhar do bhuachaill.
2- Subject + Verb + Direct Object + to + Indirect Object — sabjekt + verb + dairekt objekt + tu + indirekt objekt
I give a book to a boy. = Tugaim leabhar do bhuachaill.
3- Subject + Verb + to + Indirect Object + Direct Object — sabjekt + verb + tu + indirekt objekt + dairekt objekt
I give to a boy a book. = Tugaim leabhar do bhuachaill.
Meastar go bhfuil an struchtúr seo neamhghnách sa Bhéarla nua-aimseartha; úsáidtear an chéad agus an dara struchtúr níos minice.
AN TUISLÍN GINIDEACH (GENITIVE): Seilbh
Tá dhá phríomhbhealach ann chun seilbh a chur in iúl sa Bhéarla:
1- Owner's + Possession — óuners + pozeshon
The boy's book = Leabhar an bhuachalla.
2- Possession + of + Owner — pozeshon + ov + óuner
The book of the boy = Leabhar an bhuachalla.
3- Aidiachtaí (ADJECTIVES)
Cineál an aidiachta i nGaeilge Foirmiú i nGaeilge Fuaimniú an fhoirmithe Sampla Fuaimniú Brí
Aidiachtaí tuairisciúla Aidiacht + ainmfhocal adjektiv + noun a beautiful house a bjútiful haus teach álainn
Aidiachtaí cainníochta Cainníocht + ainmfhocal kuontiti + noun many books meni buks go leor leabhar
Aidiachtaí uimhriúla Uimhir + ainmfhocal namber + noun three books thrí buks trí leabhar
Aidiachtaí taispeántacha this/that/these/those + ainmfhocal dhis/dhet/dhíz/dhóuz + noun this book dhis buk an leabhar seo
Aidiachtaí sealbhacha my/your/his/her/its/our/their + ainmfhocal mai/yor/hiz/her/its/auər/dher + noun my car mai kar mo charr
Aidiachtaí ceisteacha which/what/whose + ainmfhocal witch/wot/húz + noun which book? witch buk? cén leabhar?
Aidiachtaí éiginnte Focal éiginnte + ainmfhocal indefinit word + noun some books sam buks roinnt leabhar
Aidiachtaí dáileacha each/every/either/neither + ainmfhocal íitsh/evri/íther/níther + noun each student íitsh stúdent gach mac léinn
Aidiachtaí a dhíorthaítear ó ainmfhocail dhílse Ainmfhocal dílis → aidiacht proper noun → adjektiv English language inglish lengwidj an Béarla
Aidiachtaí cumaisc Focal + focal word + word a well-known actor a wel-nóun aktar aisteoir aitheanta
Aidiachtaí a dhíorthaítear ó rannpháirtithe láithreacha/caite V-ing / V-ed ví-ing / ví-ed a boring movie a bó-ring múvi scannán leadránach
Aidiachtaí comparáideacha Aidiacht + er / more + aidiacht adjektiv + er / mór + adjektiv bigger house biger haus teach níos mó
Aidiachtaí sárchéime Aidiacht + est / most + aidiacht adjektiv + est / móust + adjektiv the biggest house dhə bigest haus an teach is mó
Aidiachtaí comhordaitheacha Aidiacht + camóg + aidiacht + ainmfhocal adjektiv + koma + adjektiv + noun a long, difficult journey a long, difikalt dẓerni turas fada agus deacair
Aidiacht roimh ainmfhocal Aidiacht + ainmfhocal adjektiv + noun a red car a red kar carr dearg
Aidiacht fhaisnéiseach Ábhar + be + aidiacht sabjekt + bí + adjektiv The car is red. dhə kar iz red Tá an carr dearg.
Aidiacht i ndiaidh ainmfhocail Ainmfhocal + aidiacht noun + adjektiv something interesting samthing interesting rud éigin suimiúil
Aidiacht neamhspleách Aidiacht adjektiv perfect per-fekt foirfe
Aidiacht bhéimeach Aidiacht + ainmfhocal adjektiv + noun my own car mai óun kar mo charr féin
Aidiacht uaillbhreasa what + aidiacht + ainmfhocal wot + adjektiv + noun What a beautiful day! wot a bjútiful dei! Nach lá álainn é!
1. An Gnáthláithreach — Present Simple
Foirmiú: Ábhar + am/is/are + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + am/iz/ar + kompliment
Forainm Foirmiú Sampla Fuaimniú Brí
I I am I am happy. ai am hepi Táim sásta.
You You are You are happy. yu ar hepi Tá tú sásta.
He He is He is happy. hi iz hepi Tá sé sásta.
She She is She is happy. shi iz hepi Tá sí sásta.
It It is It is cold. it iz kóuld Tá sé fuar.
We We are We are happy. wi ar hepi Táimid sásta.
You You are You are happy. yu ar hepi Tá sibh sásta.
They They are They are happy. dhei ar hepi Tá siad sásta.
2. An Gnáthchaite — Past Simple
Foirmiú: Ábhar + was/were + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + woz/wer + kompliment
Forainm Foirmiú Sampla Fuaimniú Brí
I I was I was happy. ai woz hepi Bhí mé sásta.
You You were You were happy. yu wer hepi Bhí tú sásta.
He He was He was happy. hi woz hepi Bhí sé sásta.
She She was She was happy. shi woz hepi Bhí sí sásta.
It It was It was cold. it woz kóuld Bhí sé fuar.
We We were We were happy. wi wer hepi Bhíomar sásta.
You You were You were happy. yu wer hepi Bhí sibh sásta.
They They were They were happy. dhei wer hepi Bhí siad sásta.
3. An Gnáthfháistineach — Future Simple
Foirmiú: Ábhar + will be + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + wil bí + kompliment
Forainm Foirmiú Sampla Fuaimniú Brí
I I will be I will be happy. ai wil bí hepi Beidh mé sásta.
You You will be You will be happy. yu wil bí hepi Beidh tú sásta.
He He will be He will be happy. hi wil bí hepi Beidh sé sásta.
She She will be She will be happy. shi wil bí hepi Beidh sí sásta.
It It will be It will be cold. it wil bí kóuld Beidh sé fuar.
We We will be We will be happy. wi wil bí hepi Beimid sásta.
You You will be You will be happy. yu wil bí hepi Beidh sibh sásta.
They They will be They will be happy. dhei wil bí hepi Beidh siad sásta.
4. An Láithreach Leanúnach — Present Continuous
Foirmiú: Ábhar + am/is/are being + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + am/iz/ar bí-ing + kompliment
Forainm Foirmiú Sampla Fuaimniú Brí
I I am being I am being careful. ai am bí-ing kerful Táim ag gníomhú go cúramach.
You You are being You are being careful. yu ar bí-ing kerful Tá tú ag gníomhú go cúramach.
He He is being He is being careful. hi iz bí-ing kerful Tá sé ag gníomhú go cúramach.
She She is being She is being careful. shi iz bí-ing kerful Tá sí ag gníomhú go cúramach.
It It is being It is being repaired. it iz bí-ing riperd Tá sé á dheisiú.
We We are being We are being careful. wi ar bí-ing kerful Táimid ag gníomhú go cúramach.
You You are being You are being careful. yu ar bí-ing kerful Tá sibh ag gníomhú go cúramach.
They They are being They are being careful. dhei ar bí-ing kerful Tá siad ag gníomhú go cúramach.
5. An Caite Leanúnach — Past Continuous
Foirmiú: Ábhar + was/were being + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + woz/wer bí-ing + kompliment
Forainm Foirmiú Sampla Fuaimniú Brí
I I was being I was being careful. ai woz bí-ing kerful Bhí mé ag gníomhú go cúramach.
You You were being You were being careful. yu wer bí-ing kerful Bhí tú ag gníomhú go cúramach.
He He was being He was being careful. hi woz bí-ing kerful Bhí sé ag gníomhú go cúramach.
She She was being She was being careful. shi woz bí-ing kerful Bhí sí ag gníomhú go cúramach.
It It was being It was being repaired. it woz bí-ing riperd Bhí sé á dheisiú.
We We were being We were being careful. wi wer bí-ing kerful Bhíomar ag gníomhú go cúramach.
You You were being You were being careful. yu wer bí-ing kerful Bhí sibh ag gníomhú go cúramach.
They They were being They were being careful. dhei wer bí-ing kerful Bhí siad ag gníomhú go cúramach.
6. An Fáistineach Leanúnach — Future Continuous
Foirmiú: Ábhar + will be being + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + wil bí bí-ing + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will be being careful. ai wil bí bí-ing kerful Beidh mé ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
You You will be being careful. yu wil bí bí-ing kerful Beidh tú ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
He He will be being careful. hi wil bí bí-ing kerful Beidh sé ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
She She will be being careful. shi wil bí bí-ing kerful Beidh sí ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
It It will be being repaired. it wil bí bí-ing riperd Beidh sé á dheisiú go leanúnach.
We We will be being careful. wi wil bí bí-ing kerful Beimid ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
You You will be being careful. yu wil bí bí-ing kerful Beidh sibh ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
They They will be being careful. dhei wil bí bí-ing kerful Beidh siad ag gníomhú go cúramach go leanúnach.
Tá an aimsir seo ceart ó thaobh na gramadaí de, ach is fíor-annamh í sa ghnáth-Bhéarla.
7. An Láithreach Foirfe — Present Perfect
Foirmiú: Ábhar + have/has been + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + hav/haz bin + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I have been happy. ai hav bin hepi Bhí mé sásta le tamall / tá mé sásta.
You You have been happy. yu hav bin hepi Bhí tú sásta le tamall / tá tú sásta.
He He has been happy. hi haz bin hepi Bhí sé sásta le tamall / tá sé sásta.
She She has been happy. shi haz bin hepi Bhí sí sásta le tamall / tá sí sásta.
It It has been cold. it haz bin kóuld Bhí sé fuar le tamall.
We We have been happy. wi hav bin hepi Bhíomar sásta le tamall / táimid sásta.
You You have been happy. yu hav bin hepi Bhí sibh sásta le tamall / tá sibh sásta.
They They have been happy. dhei hav bin hepi Bhí siad sásta le tamall / tá siad sásta.
8. An Caite Foirfe — Past Perfect
Foirmiú: Ábhar + had been + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + had bin + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I had been happy. ai had bin hepi Bhí mé sásta roimhe sin.
You You had been happy. yu had bin hepi Bhí tú sásta roimhe sin.
He He had been happy. hi had bin hepi Bhí sé sásta roimhe sin.
She She had been happy. shi had bin hepi Bhí sí sásta roimhe sin.
It It had been cold. it had bin kóuld Bhí sé fuar roimhe sin.
We We had been happy. wi had bin hepi Bhíomar sásta roimhe sin.
You You had been happy. yu had bin hepi Bhí sibh sásta roimhe sin.
They They had been happy. dhei had bin hepi Bhí siad sásta roimhe sin.
9. An Fáistineach Foirfe — Future Perfect
Foirmiú: Ábhar + will have been + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + wil hav bin + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will have been happy. ai wil hav bin hepi Beidh mé sásta faoin am sin.
You You will have been happy. yu wil hav bin hepi Beidh tú sásta faoin am sin.
He He will have been happy. hi wil hav bin hepi Beidh sé sásta faoin am sin.
She She will have been happy. shi wil hav bin hepi Beidh sí sásta faoin am sin.
It It will have been cold. it wil hav bin kóuld Beidh sé fuar faoin am sin.
We We will have been happy. wi wil hav bin hepi Beimid sásta faoin am sin.
You You will have been happy. yu wil hav bin hepi Beidh sibh sásta faoin am sin.
They They will have been happy. dhei wil hav bin hepi Beidh siad sásta faoin am sin.
10. An Láithreach Foirfe Leanúnach — Present Perfect Continuous
Foirmiú: Ábhar + have/has been being + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + hav/haz bin bí-ing + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I have been being careful. ai hav bin bí-ing kerful Tá mé ag gníomhú go cúramach le tamall.
You You have been being careful. yu hav bin bí-ing kerful Tá tú ag gníomhú go cúramach le tamall.
He He has been being careful. hi haz bin bí-ing kerful Tá sé ag gníomhú go cúramach le tamall.
She She has been being careful. shi haz bin bí-ing kerful Tá sí ag gníomhú go cúramach le tamall.
It It has been being repaired. it haz bin bí-ing riperd Tá sé á dheisiú le tamall.
We We have been being careful. wi hav bin bí-ing kerful Táimid ag gníomhú go cúramach le tamall.
You You have been being careful. yu hav bin bí-ing kerful Tá sibh ag gníomhú go cúramach le tamall.
They They have been being careful. dhei hav bin bí-ing kerful Tá siad ag gníomhú go cúramach le tamall.
11. An Caite Foirfe Leanúnach — Past Perfect Continuous
Foirmiú: Ábhar + had been being + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + had bin bí-ing + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I had been being careful. ai had bin bí-ing kerful Bhí mé ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
You You had been being careful. yu had bin bí-ing kerful Bhí tú ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
He He had been being careful. hi had bin bí-ing kerful Bhí sé ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
She She had been being careful. shi had bin bí-ing kerful Bhí sí ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
It It had been being repaired. it had bin bí-ing riperd Bhí sé á dheisiú ar feadh tréimhse roimhe sin.
We We had been being careful. wi had bin bí-ing kerful Bhíomar ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
You You had been being careful. yu had bin bí-ing kerful Bhí sibh ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
They They had been being careful. dhei had bin bí-ing kerful Bhí siad ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse roimhe sin.
12. An Fáistineach Foirfe Leanúnach — Future Perfect Continuous
Foirmiú: Ábhar + will have been being + comhlánú
Fuaimniú an fhoirmithe: sabjekt + wil hav bin bí-ing + kompliment
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will have been being careful. ai wil hav bin bí-ing kerful Beidh mé ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
You You will have been being careful. yu wil hav bin bí-ing kerful Beidh tú ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
He He will have been being careful. hi wil hav bin bí-ing kerful Beidh sé ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
She She will have been being careful. shi wil hav bin bí-ing kerful Beidh sí ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
It It will have been being repaired. it wil hav bin bí-ing riperd Beidh sé á dheisiú ar feadh tréimhse faoin am sin.
We We will have been being careful. wi wil hav bin bí-ing kerful Beimid ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
You You will have been being careful. yu wil hav bin bí-ing kerful Beidh sibh ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
They They will have been being careful. dhei wil hav bin bí-ing kerful Beidh siad ag gníomhú go cúramach ar feadh tréimhse faoin am sin.
4- Forainmneacha (PRONOUNS)
1. Forainmneacha pearsanta — gach bunfhoirm
Cás / coincheap Gaeilge Gné na forainmne Traslitriú fuaimnithe an fhoirmithe Forainm Fuaimniú Brí
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun I ái Mé
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun you iú Tú / sibh
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun he hí Sé
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun she shí Sí
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun it it Sé/sí, i gcás ruda nó ainmhí
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun we uí Muid / sinn
Cás an ainmní Forainm ainmní sabjekt prounáun they dhé Siad
Samplaí
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I read. ái ríd Léim.
you You work. iú uorc Oibríonn tú / oibríonn sibh.
he He sleeps. hí slíps Codlaíonn sé.
she She cooks. shí cucs Cócálann sí.
it It works. it uorcs Oibríonn sé/sí.
we We study. uí stadi Déanaimid staidéar.
they They live here. dhé liv hir Cónaíonn siad anseo.
2. Forainmneacha réada — an réad díreach agus an réad indíreach
Úsáidtear na forainmneacha seo mar réada díreacha nó indíreacha.
Coincheap Gaeilge Feidhm an fhorainm Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun me mí Mise / dom
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun you iú Tú / daoibh
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun him him Eisean / dó
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun her hér Eise / di
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun it it Eisean/eise, i gcás ruda nó ainmhí
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun us as Muid / dúinn
Réad díreach/indíreach Forainm réada objekt prounáun them dhem Iad / dóibh
Samplaí
Sampla Fuaimniú Brí
She called me. shí cóld mí Ghlaoigh sí orm.
I saw you. ái só iú Chonaic mé thú / sibh.
We helped him. uí helpt him Chabhraíomar leis.
I know her. ái nóu hér Tá aithne agam uirthi.
I bought it. ái bot it Cheannaigh mé é.
He invited us. hí inváited as Thug sé cuireadh dúinn.
She called them. shí cóld dhem Ghlaoigh sí orthu.
3. Aidiachtaí sealbhacha roimh ainmfhocail
Úsáidtear iad seo de ghnáth mar aidiachtaí sealbhacha agus cuirtear iad roimh an ainmfhocal.
Coincheap Gaeilge Struchtúr Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Sealbhú my + ainmfhocal mái + noun my mái Mo / liom
Sealbhú your + ainmfhocal ior + noun your ior Do / bhur
Sealbhú his + ainmfhocal hiz + noun his hiz A / leis
Sealbhú her + ainmfhocal hér + noun her hér A / léi
Sealbhú its + ainmfhocal its + noun its its A / léi, i gcás ruda nó ainmhí
Sealbhú our + ainmfhocal áuar + noun our áuar Ár / linne
Sealbhú their + ainmfhocal dhéar + noun their dhéar A gcuid / leo
Samplaí
Sampla Fuaimniú Brí
My book is new. mái buc iz nú Tá mo leabhar nua.
Your car is fast. ior car iz fast Tá do charr tapa.
His house is big. hiz háus iz big Tá a theach mór.
Her phone is new. hér fón iz nú Tá a fón nua.
Its color is beautiful. its calar iz biútiful Tá a dhath álainn.
Our teacher is nice. áuar títsher iz nais Tá ár múinteoir cineálta.
Their house is large. dhéar háus iz lárj Tá a dteach mór.
4. Forainmneacha sealbhacha neamhspleácha
Úsáidtear iad seo gan ainmfhocal ina ndiaidh.
Coincheap Gaeilge Struchtúr Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Sealbhú neamhspleách mine máin mine máin Liomsa / mo chuid
Sealbhú neamhspleách yours iorz yours iorz Linne? Is leatsa / do chuid
Sealbhú neamhspleách his hiz his hiz Lena chuid / leis
Sealbhú neamhspleách hers hérz hers hérz Lena cuid / léi
Sealbhú neamhspleách ours áuarz ours áuarz Linne / ár gcuid
Sealbhú neamhspleách theirs dhéarz theirs dhéarz Lena gcuid / leo
Nóta: Ní bhíonn forainm sealbhach neamhspleách coitianta de ghnáth le “it”.
Samplaí
Sampla Fuaimniú Brí
This book is mine. dhis buc iz máin Is liomsa an leabhar seo.
The car is yours. dhé car iz iorz Is leatsa an carr.
The house is his. dhé háus iz hiz Is leis an teach.
The bag is hers. dhé bag iz hérz Is léi an mála.
The room is ours. dhé rúm iz áuarz Is linne an seomra.
The books are theirs. dhé bucs ar dhéar z Is leo na leabhair.
5. Forainmneacha athfhillteacha
Úsáidtear iad nuair a dhéantar an gníomh ar ais ar an ainmní féin.
Coincheap Gaeilge Struchtúr Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Athfhillteach my + self mái + self myself mái self Mé féin
Athfhillteach your + self ior + self yourself ior self Tú féin
Athfhillteach him + self him + self himself him self Eisean féin
Athfhillteach her + self hér + self herself hér self Eise féin
Athfhillteach it + self it + self itself it self Sé/sí féin, i gcás ruda nó ainmhí
Athfhillteach our + selves áuar + selvz ourselves áuar selvz Muid féin
Athfhillteach your + selves ior + selvz yourselves ior selvz Sibh féin
Athfhillteach them + selves dhem + selvz themselves dhem selvz Siad féin
Samplaí
Sampla Fuaimniú Brí
I hurt myself. ái hert mái self Ghortaigh mé mé féin.
You did it yourself. iú did it ior self Rinne tú é féin.
He introduced himself. hí introdúst him self Chuir sé é féin in aithne.
She taught herself English. shí tot hér self inglish D'fhoghlaim sí Béarla léi féin.
The machine turned itself off. dhé mashín ternd it self of Mhúch an meaisín é féin.
We enjoyed ourselves. uí injóid áuar selvz Bhí an-spraoi againn.
They introduced themselves. dhé introdúst dhem selvz Chuir siad iad féin in aithne.
6. Forainmneacha taispeántacha
Coincheap Gaeilge Struchtúr Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Taispeántach uatha gar this dhis this dhis Seo / an ceann seo
Taispeántach uatha i bhfad that dhat that dhat Sin / an ceann sin
Taispeántach iolra gar these dhíiz these dhíiz Iad seo / na cinn seo
Taispeántach iolra i bhfad those dhóuz those dhóuz Iad sin / na cinn sin
Samplaí
This is my book.
dhis iz mái buc.
Seo mo leabhar.
That is your car.
dhat iz ior car.
Sin do charr.
These are my shoes.
dhíiz ar mái shúz.
Seo mo bhróga.
Those are their houses.
dhóuz ar dhéar háuziz.
Sin iad a dtithe.
7. Forainmneacha ceisteacha
Coincheap Gaeilge Struchtúr Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Ceist faoi dhuine who hú who hú Cé?
Ceist faoi dhuine mar réad whom húm whom húm Cé? / Cé ar a ndearnadh an gníomh?
Ceist faoi sheilbh whose húz whose húz Cé leis? / Cé leis ar leis é?
Ceist faoi rud nó rogha what uot what uot Cad é? / Céard?
Ceist faoi rogha which uíts which uíts Cén ceann?
Samplaí
Who called you?
hú cóld iú?
Cé a ghlaoigh ort?
Whom did you see?
húm did iú sí?
Cé a chonaic tú?
Whose is this?
húz iz dhis?
Cé leis é seo?
What happened?
uot hápend?
Cad a tharla?
Which is yours?
uíts iz iorz?
Cén ceann atá agatsa?
8. Forainmneacha coibhneasta
Coincheap Gaeilge Struchtúr Traslitriú fuaimnithe Forainm Fuaimniú Brí
Do dhaoine who hú who hú A / an té a
Do dhaoine mar réad whom húm whom húm A / an té a
Maidir le seilbh whose húz whose húz A bhfuil a chuid/a cuid aige/aici
Do rudaí which uíts which uíts A / an rud a
Do dhaoine agus do rudaí that dhat that dhat A / an té nó an rud a
Samplaí
The man who works here is my brother.
dhé man hú uorcs hir iz mái bradhar.
Is é an fear a oibríonn anseo mo dheartháir.
The book which I bought is interesting.
dhé buc uíts ái bot iz intristing.
Tá an leabhar a cheannaigh mé suimiúil.
The girl whose car was stolen called the police.
dhé gerl húz car uoz stóulen cóld dhé pólice.
Ghlaoigh an cailín ar leis an carr a goideadh ar na póilíní.
9. Forainmneacha éiginnte
Tagraíonn siad seo do dhaoine nó do rudaí nach bhfuil sonraithe go cruinn.
Coincheap Gaeilge Forainm Fuaimniú Brí
Duine éiginnte someone sam uan Duine éigin
Duine éiginnte somebody sam badi Duine éigin
Duine éiginnte i gceisteanna agus i bhfrásaí diúltacha anyone eni uan Aon duine
Duine éiginnte i gceisteanna agus i bhfrásaí diúltacha anybody eni badi Aon duine
Gan duine no one nó uan Aon duine amháin / duine ar bith
Gan duine nobody nó badi Aon duine amháin / duine ar bith
Gach duine everyone evri uan Gach duine
Gach duine everybody evri badi Gach duine
Rud éigin something samthing Rud éigin
Aon rud anything eni thing Aon rud
Gan rud nothing nathing Tada
Gach rud everything evri thing Gach rud
5- Aimsirí na mbriathra
1. An gnáthláithreach
Úsáid: nósanna, fíricí agus gníomhartha rialta.
Struchtúr: Ainmní + V1 + ...
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I work. ái uorc Oibrím.
you You work. iú uorc Oibríonn tú.
he He works. hí uorcs Oibríonn sé.
she She works. shí uorcs Oibríonn sí.
it It works. it uorcs Oibríonn sé/sí.
we We work. uí uorc Oibrímid.
you You work. iú uorc Oibríonn sibh.
they They work. dhé uorc Oibríonn siad.
Le he/she/it, cuirtear -s leis an mbriathar de ghnáth.
2. An gnáthchaite
Úsáid: gníomh a tharla agus a chríochnaigh san am atá thart.
Struchtúr: Ainmní + V2 + ...
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I worked. ái uorkt D'oibrigh mé.
you You worked. iú uorkt D'oibrigh tú.
he He worked. hí uorkt D'oibrigh sé.
she She worked. shí uorkt D'oibrigh sí.
it It worked. it uorkt D'oibrigh sé/sí.
we We worked. uí uorkt D'oibríomar.
you You worked. iú uorkt D'oibrigh sibh.
they They worked. dhé uorkt D'oibrigh siad.
3. An gnáthfháistineach
Úsáid: rud a tharlóidh amach anseo.
Struchtúr: Ainmní + will + V1
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will work. ái uil uorc Oibreoidh mé.
you You will work. iú uil uorc Oibreoidh tú.
he He will work. hí uil uorc Oibreoidh sé.
she She will work. shí uil uorc Oibreoidh sí.
it It will work. it uil uorc Oibreoidh sé/sí.
we We will work. uí uil uorc Oibreoimid.
you You will work. iú uil uorc Oibreoidh sibh.
they They will work. dhé uil uorc Oibreoidh siad.
4. An láithreach leanúnach
Úsáid: gníomh atá ar siúl anois, ag an am seo.
Struchtúr: Ainmní + am/is/are + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I am working. ái am uorking Táim ag obair anois.
you You are working. iú ar uorking Tá tú ag obair anois.
he He is working. hí iz uorking Tá sé ag obair anois.
she She is working. shí iz uorking Tá sí ag obair anois.
it It is working. it iz uorking Tá sé/sí ag obair anois.
we We are working. uí ar uorking Táimid ag obair anois.
you You are working. iú ar uorking Tá sibh ag obair anois.
they They are working. dhé ar uorking Tá siad ag obair anois.
5. An caite leanúnach
Úsáid: gníomh a bhí ar siúl ag am áirithe san am atá thart.
Struchtúr: Ainmní + was/were + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I was working. ái uoz uorking Bhí mé ag obair.
you You were working. iú uer uorking Bhí tú ag obair.
he He was working. hí uoz uorking Bhí sé ag obair.
she She was working. shí uoz uorking Bhí sí ag obair.
it It was working. it uoz uorking Bhí sé/sí ag obair.
we We were working. uí uer uorking Bhíomar ag obair.
you You were working. iú uer uorking Bhí sibh ag obair.
they They were working. dhé uer uorking Bhí siad ag obair.
6. An fáistineach leanúnach
Úsáid: gníomh a bheidh ar siúl ag am áirithe amach anseo.
Struchtúr: Ainmní + will be + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will be working. ái uil bí uorking Beidh mé ag obair.
you You will be working. iú uil bí uorking Beidh tú ag obair.
he He will be working. hí uil bí uorking Beidh sé ag obair.
she She will be working. shí uil bí uorking Beidh sí ag obair.
it It will be working. it uil bí uorking Beidh sé/sí ag obair.
we We will be working. uí uil bí uorking Beimid ag obair.
you You will be working. iú uil bí uorking Beidh sibh ag obair.
they They will be working. dhé uil bí uorking Beidh siad ag obair.
7. An láithreach foirfe
Úsáid: gníomh a tharla san am atá thart agus a bhfuil baint aige leis an lá inniu, nó gníomh a tharla gan am sonrach a lua.
Struchtúr: Ainmní + have/has + V3
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I have worked. ái hav uorkt Tá obair déanta agam cheana féin.
you You have worked. iú hav uorkt Tá obair déanta agat cheana féin.
he He has worked. hí haz uorkt Tá obair déanta aige cheana féin.
she She has worked. shí haz uorkt Tá obair déanta aici cheana féin.
it It has worked. it haz uorkt D'oibrigh sé/sí cheana féin.
we We have worked. uí hav uorkt Tá obair déanta againn cheana féin.
you You have worked. iú hav uorkt Tá obair déanta agaibh cheana féin.
they They have worked. dhé hav uorkt Tá obair déanta acu cheana féin.
8. An t-iarraidh foirfe
Úsáid: gníomh a tharla roimh ghníomh eile san am atá thart.
Struchtúr: Ainmní + had + V3
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I had worked. ái had uorkt Bhí obair déanta agam cheana féin.
you You had worked. iú had uorkt Bhí obair déanta agat cheana féin.
he He had worked. hí had uorkt Bhí obair déanta aige cheana féin.
she She had worked. shí had uorkt Bhí obair déanta aici cheana féin.
it It had worked. it had uorkt Bhí sé/sí ag obair cheana féin.
we We had worked. uí had uorkt Bhí obair déanta againn cheana féin.
you You had worked. iú had uorkt Bhí obair déanta agaibh cheana féin.
they They had worked. dhé had uorkt Bhí obair déanta acu cheana féin.
9. An fáistineach foirfe
Úsáid: gníomh a bheidh críochnaithe roimh am áirithe amach anseo.
Struchtúr: Ainmní + will have + V3
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will have worked. ái uil hav uorkt Beidh obair déanta agam faoin am sin.
you You will have worked. iú uil hav uorkt Beidh obair déanta agat faoin am sin.
he He will have worked. hí uil hav uorkt Beidh obair déanta aige faoin am sin.
she She will have worked. shí uil hav uorkt Beidh obair déanta aici faoin am sin.
it It will have worked. it uil hav uorkt Beidh sé/sí tar éis oibriú faoin am sin.
we We will have worked. uí uil hav uorkt Beidh obair déanta againn faoin am sin.
you You will have worked. iú uil hav uorkt Beidh obair déanta agaibh faoin am sin.
they They will have worked. dhé uil hav uorkt Beidh obair déanta acu faoin am sin.
10. An láithreach foirfe leanúnach
Úsáid: gníomh a thosaigh san am atá thart agus atá fós ar siúl, nó a chríochnaigh díreach anois tar éis tréimhse.
Struchtúr: Ainmní + have/has been + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I have been working. ái hav bin uorking Tá mé ag obair le tamall anuas.
you You have been working. iú hav bin uorking Tá tú ag obair le tamall anuas.
he He has been working. hí haz bin uorking Tá sé ag obair le tamall anuas.
she She has been working. shí haz bin uorking Tá sí ag obair le tamall anuas.
it It has been working. it haz bin uorking Tá sé/sí ag obair le tamall anuas.
we We have been working. uí hav bin uorking Táimid ag obair le tamall anuas.
you You have been working. iú hav bin uorking Tá sibh ag obair le tamall anuas.
they They have been working. dhé hav bin uorking Tá siad ag obair le tamall anuas.
11. An t-iarraidh foirfe leanúnach
Úsáid: gníomh a bhí ar siúl ar feadh tréimhse roimh phointe eile san am atá thart.
Struchtúr: Ainmní + had been + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I had been working. ái had bin uorking Bhí mé ag obair le tamall roimhe sin.
you You had been working. iú had bin uorking Bhí tú ag obair le tamall roimhe sin.
he He had been working. hí had bin uorking Bhí sé ag obair le tamall roimhe sin.
she She had been working. shí had bin uorking Bhí sí ag obair le tamall roimhe sin.
it It had been working. it had bin uorking Bhí sé/sí ag obair le tamall roimhe sin.
we We had been working. uí had bin uorking Bhíomar ag obair le tamall roimhe sin.
you You had been working. iú had bin uorking Bhí sibh ag obair le tamall roimhe sin.
they They had been working. dhé had bin uorking Bhí siad ag obair le tamall roimhe sin.
12. An fáistineach foirfe leanúnach
Úsáid: gníomh a bheidh ar siúl ar feadh tréimhse áirithe suas go dtí pointe amach anseo.
Struchtúr: Ainmní + will have been + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will have been working. ái uil hav bin uorking Beidh mé ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
you You will have been working. iú uil hav bin uorking Beidh tú ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
he He will have been working. hí uil hav bin uorking Beidh sé ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
she She will have been working. shí uil hav bin uorking Beidh sí ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
it It will have been working. it uil hav bin uorking Beidh sé/sí ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
we We will have been working. uí uil hav bin uorking Beimid ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
you You will have been working. iú uil hav bin uorking Beidh sibh ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
they They will have been working. dhé uil hav bin uorking Beidh siad ag obair ar feadh tréimhse áirithe faoin am sin.
6- Aimsirí san fhoirm éighníomhach
1. An gnáthláithreach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + am/is/are + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + am/iz/ar + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I am written about. ái am riten abáut Scríobhtar fúm.
you You are written about. iú ar riten abáut Scríobhtar fút.
he He is written about. hí iz riten abáut Scríobhtar faoi.
she She is written about. shí iz riten abáut Scríobhtar fúithi.
it It is written about. it iz riten abáut Scríobhtar faoi, i gcás ruda nó ainmhí.
we We are written about. uí ar riten abáut Scríobhtar fúinn.
you You are written about. iú ar riten abáut Scríobhtar fúibh.
they They are written about. dhé ar riten abáut Scríobhtar fúthu.
Sampla níos nádúrtha:
The book is written in English.
dhé buc iz riten in inglish.
Tá an leabhar scríofa i mBéarla.
2. An gnáthchaite éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + was/were + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + uoz/uer + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I was invited. ái uoz inváited Fuair mé cuireadh.
you You were invited. iú uer inváited Fuair tú cuireadh.
he He was invited. hí uoz inváited Fuair sé cuireadh.
she She was invited. shí uoz inváited Fuair sí cuireadh.
it It was invited. it uoz inváited Fuair an rud/ainmhí cuireadh.
we We were invited. uí uer inváited Fuaireamar cuireadh.
you You were invited. iú uer inváited Fuair sibh cuireadh.
they They were invited. dhé uer inváited Fuair siad cuireadh.
3. An gnáthfháistineach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + will be + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + uil bí + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will be invited. ái uil bí inváited Gheobhaidh mé cuireadh.
you You will be invited. iú uil bí inváited Gheobhaidh tú cuireadh.
he He will be invited. hí uil bí inváited Gheobhaidh sé cuireadh.
she She will be invited. shí uil bí inváited Gheobhaidh sí cuireadh.
it It will be invited. it uil bí inváited Gheobhaidh sé/sí cuireadh.
we We will be invited. uí uil bí inváited Gheobhaimid cuireadh.
you You will be invited. iú uil bí inváited Gheobhaidh sibh cuireadh.
they They will be invited. dhé uil bí inváited Gheobhaidh siad cuireadh.
4. An láithreach leanúnach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + am/is/are being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + am/iz/ar bíing + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I am being watched. ái am bíing uotcht Tá mé á fhaire anois.
you You are being watched. iú ar bíing uotcht Tá tú á fhaire anois.
he He is being watched. hí iz bíing uotcht Tá sé á fhaire anois.
she She is being watched. shí iz bíing uotcht Tá sí á faire anois.
it It is being watched. it iz bíing uotcht Tá sé/sí á fhaire anois.
we We are being watched. uí ar bíing uotcht Táimid á bhfaire anois.
you You are being watched. iú ar bíing uotcht Tá sibh á bhfaire anois.
they They are being watched. dhé ar bíing uotcht Tá siad á bhfaire anois.
5. An caite leanúnach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + was/were being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + uoz/uer bíing + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I was being watched. ái uoz bíing uotcht Bhí mé á fhaire.
you You were being watched. iú uer bíing uotcht Bhí tú á fhaire.
he He was being watched. hí uoz bíing uotcht Bhí sé á fhaire.
she She was being watched. shí uoz bíing uotcht Bhí sí á faire.
it It was being watched. it uoz bíing uotcht Bhí sé/sí á fhaire.
we We were being watched. uí uer bíing uotcht Bhíomar á bhfaire.
you You were being watched. iú uer bíing uotcht Bhí sibh á bhfaire.
they They were being watched. dhé uer bíing uotcht Bhí siad á bhfaire.
6. An fáistineach leanúnach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + will be being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + uil bí bíing + ví thrí
Tá an fhoirm seo fíor-annamh sa Bhéarla nua-aimseartha.
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will be being watched. ái uil bí bíing uotcht Beidh mé á fhaire.
you You will be being watched. iú uil bí bíing uotcht Beidh tú á fhaire.
he He will be being watched. hí uil bí bíing uotcht Beidh sé á fhaire.
she She will be being watched. shí uil bí bíing uotcht Beidh sí á faire.
it It will be being watched. it uil bí bíing uotcht Beidh sé/sí á fhaire.
we We will be being watched. uí uil bí bíing uotcht Beimid á bhfaire.
you You will be being watched. iú uil bí bíing uotcht Beidh sibh á bhfaire.
they They will be being watched. dhé uil bí bíing uotcht Beidh siad á bhfaire.
7. An láithreach foirfe éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + have/has been + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + hav/haz bin + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I have been invited. ái hav bin inváited Tá cuireadh faighte agam.
you You have been invited. iú hav bin inváited Tá cuireadh faighte agat.
he He has been invited. hí haz bin inváited Tá cuireadh faighte aige.
she She has been invited. shí haz bin inváited Tá cuireadh faighte aici.
it It has been invited. it haz bin inváited Tá cuireadh faighte aige/aici.
we We have been invited. uí hav bin inváited Tá cuireadh faighte againn.
you You have been invited. iú hav bin inváited Tá cuireadh faighte agaibh.
they They have been invited. dhé hav bin inváited Tá cuireadh faighte acu.
8. An t-iarraidh foirfe éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + had been + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + had bin + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I had been invited. ái had bin inváited Bhí cuireadh faighte agam cheana féin.
you You had been invited. iú had bin inváited Bhí cuireadh faighte agat cheana féin.
he He had been invited. hí had bin inváited Bhí cuireadh faighte aige cheana féin.
she She had been invited. shí had bin inváited Bhí cuireadh faighte aici cheana féin.
it It had been invited. it had bin inváited Bhí cuireadh faighte aige/aici cheana féin.
we We had been invited. uí had bin inváited Bhí cuireadh faighte againn cheana féin.
you You had been invited. iú had bin inváited Bhí cuireadh faighte agaibh cheana féin.
they They had been invited. dhé had bin inváited Bhí cuireadh faighte acu cheana féin.
9. An fáistineach foirfe éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + will have been + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + uil hav bin + ví thrí
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will have been invited. ái uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte agam faoin am sin.
you You will have been invited. iú uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte agat faoin am sin.
he He will have been invited. hí uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte aige faoin am sin.
she She will have been invited. shí uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte aici faoin am sin.
it It will have been invited. it uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte aige/aici faoin am sin.
we We will have been invited. uí uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte againn faoin am sin.
you You will have been invited. iú uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte agaibh faoin am sin.
they They will have been invited. dhé uil hav bin inváited Beidh cuireadh faighte acu faoin am sin.
10. An láithreach foirfe leanúnach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + have/has been being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + hav/haz bin bíing + ví thrí
Tá an fhoirm seo ceart ó thaobh gramadaí de, ach tá sí fíor-annamh agus mínádúrtha i mórán comhthéacsanna.
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I have been being watched. ái hav bin bíing uotcht Tá mé á fhaire go leanúnach go dtí seo.
you You have been being watched. iú hav bin bíing uotcht Tá tú á fhaire go leanúnach go dtí seo.
he He has been being watched. hí haz bin bíing uotcht Tá sé á fhaire go leanúnach go dtí seo.
she She has been being watched. shí haz bin bíing uotcht Tá sí á faire go leanúnach go dtí seo.
it It has been being watched. it haz bin bíing uotcht Tá sé/sí á fhaire go leanúnach go dtí seo.
we We have been being watched. uí hav bin bíing uotcht Táimid á bhfaire go leanúnach go dtí seo.
you You have been being watched. iú hav bin bíing uotcht Tá sibh á bhfaire go leanúnach go dtí seo.
they They have been being watched. dhé hav bin bíing uotcht Tá siad á bhfaire go leanúnach go dtí seo.
11. An t-iarraidh foirfe leanúnach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + had been being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + had bin bíing + ví thrí
Tá an fhoirm seo fíor-annamh freisin.
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I had been being watched. ái had bin bíing uotcht Bhí mé á fhaire go leanúnach roimhe sin.
you You had been being watched. iú had bin bíing uotcht Bhí tú á fhaire go leanúnach roimhe sin.
he He had been being watched. hí had bin bíing uotcht Bhí sé á fhaire go leanúnach roimhe sin.
she She had been being watched. shí had bin bíing uotcht Bhí sí á faire go leanúnach roimhe sin.
it It had been being watched. it had bin bíing uotcht Bhí sé/sí á fhaire go leanúnach roimhe sin.
we We had been being watched. uí had bin bíing uotcht Bhíomar á bhfaire go leanúnach roimhe sin.
you You had been being watched. iú had bin bíing uotcht Bhí sibh á bhfaire go leanúnach roimhe sin.
they They had been being watched. dhé had bin bíing uotcht Bhí siad á bhfaire go leanúnach roimhe sin.
12. An fáistineach foirfe leanúnach éighníomhach
Struchtúr: Ainmní + will have been being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + uil hav bin bíing + ví thrí
Tá an fhoirm seo thar a bheith neamhchoitianta.
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will have been being watched. ái uil hav bin bíing uotcht Beidh mé faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
you You will have been being watched. iú uil hav bin bíing uotcht Beidh tú faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
he He will have been being watched. hí uil hav bin bíing uotcht Beidh sé faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
she She will have been being watched. shí uil hav bin bíing uotcht Beidh sí faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
it It will have been being watched. it uil hav bin bíing uotcht Beidh sé/sí faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
we We will have been being watched. uí uil hav bin bíing uotcht Beimid faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
you You will have been being watched. iú uil hav bin bíing uotcht Beidh sibh faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
they They will have been being watched. dhé uil hav bin bíing uotcht Beidh siad faoi fhaire leanúnach faoin am sin.
7- An Diúltú (NEGATION)
1. An Aimsir Láithreach Shimplí — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + do/does + not + V1
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I do not work. ai du not wərk Ní oibrím.
You You do not work. yu du not wərk Ní oibríonn tú.
He He does not work. hi daz not wərk Ní oibríonn sé.
She She does not work. shi daz not wərk Ní oibríonn sí.
It It does not work. it daz not wərk Ní oibríonn sé/sí/é.
We We do not work. wi du not wərk Ní oibrímid.
They They do not work. dhei du not wərk Ní oibríonn siad.
Giorrúcháin:
do not → don't — dont
does not → doesn't — daznt
⚠️ Tar éis doesn't, úsáidtear V1:
He doesn't work. ✅
He doesn't works. ❌
2. An Aimsir Chaite Shimplí — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + did + not + V1
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I did not work. ai did not wərk Níor oibrigh mé.
You You did not work. yu did not wərk Níor oibrigh tú.
He He did not work. hi did not wərk Níor oibrigh sé.
She She did not work. shi did not wərk Níor oibrigh sí.
It It did not work. it did not wərk Níor oibrigh sé/sí/é.
We We did not work. wi did not wərk Níor oibríomar.
They They did not work. dhei did not wərk Níor oibrigh siad.
did not → didn't — didnt
⚠️ Tar éis didn't, úsáidtear V1:
I didn't work. ✅
I didn't worked. ❌
3. An Aimsir Fháistineach Shimplí — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + will + not + V1
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will not work. ai wil not wərk Ní oibreoidh mé.
You You will not work. yu wil not wərk Ní oibreoidh tú.
He He will not work. hi wil not wərk Ní oibreoidh sé.
She She will not work. shi wil not wərk Ní oibreoidh sí.
It It will not work. it wil not wərk Ní oibreoidh sé/sí/é.
We We will not work. wi wil not wərk Ní oibreoimid.
They They will not work. dhei wil not wərk Ní oibreoidh siad.
will not → won't — wont
An Aimsir Leanúnach
4. An Aimsir Láithreach Leanúnach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + am/is/are + not + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I am not working. ai am not wərk-ing Nílim ag obair anois.
You You are not working. yu ar not wərk-ing Níl tú ag obair anois.
He He is not working. hi iz not wərk-ing Níl sé ag obair anois.
She She is not working. shi iz not wərk-ing Níl sí ag obair anois.
It It is not working. it iz not wərk-ing Níl sé/sí/é ag obair anois.
We We are not working. wi ar not wərk-ing Níl muid ag obair anois.
They They are not working. dhei ar not wərk-ing Níl siad ag obair anois.
Giorrúcháin:
is not → isn't — iznt
are not → aren't — arnt
am not → I'm not — aim not
5. An Aimsir Chaite Leanúnach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + was/were + not + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I was not working. ai wəz not wərk-ing Ní raibh mé ag obair.
You You were not working. yu wər not wərk-ing Ní raibh tú ag obair.
He He was not working. hi wəz not wərk-ing Ní raibh sé ag obair.
She She was not working. shi wəz not wərk-ing Ní raibh sí ag obair.
It It was not working. it wəz not wərk-ing Ní raibh sé/sí/é ag obair.
We We were not working. wi wər not wərk-ing Ní raibh muid ag obair.
They They were not working. dhei wər not wərk-ing Ní raibh siad ag obair.
Giorrúcháin:
was not → wasn't — wəznt
were not → weren't — wərnt
6. An Aimsir Fháistineach Leanúnach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + will + not + be + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will not be working. ai wil not bi wərk-ing Ní bheidh mé ag obair.
You You will not be working. yu wil not bi wərk-ing Ní bheidh tú ag obair.
He He will not be working. hi wil not bi wərk-ing Ní bheidh sé ag obair.
She She will not be working. shi wil not bi wərk-ing Ní bheidh sí ag obair.
It It will not be working. it wil not bi wərk-ing Ní bheidh sé/sí/é ag obair.
We We will not be working. wi wil not bi wərk-ing Ní bheidh muid ag obair.
They They will not be working. dhei wil not bi wərk-ing Ní bheidh siad ag obair.
7. An Aimsir Láithreach Fhoirfe — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + have/has + not + V3
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I have not worked. ai hav not wərkt Níor oibrigh mé / ní dhearna mé an obair go dtí seo.
You You have not worked. yu hav not wərkt Níor oibrigh tú.
He He has not worked. hi haz not wərkt Níor oibrigh sé.
She She has not worked. shi haz not wərkt Níor oibrigh sí.
It It has not worked. it haz not wərkt Níor oibrigh sé/sí/é.
We We have not worked. wi hav not wərkt Níor oibríomar.
They They have not worked. dhei hav not wərkt Níor oibrigh siad.
Giorrúcháin:
have not → haven't — havnt
has not → hasn't — haznt
8. An Aimsir Chaite Fhoirfe — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + had + not + V3
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I had not worked. ai had not wərkt Ní raibh an obair déanta agam roimhe sin.
You You had not worked. yu had not wərkt Ní raibh an obair déanta agat roimhe sin.
He He had not worked. hi had not wərkt Ní raibh an obair déanta aige roimhe sin.
She She had not worked. shi had not wərkt Ní raibh an obair déanta aici roimhe sin.
It It had not worked. it had not wərkt Ní raibh sé/sí/é ag obair roimhe sin.
We We had not worked. wi had not wərkt Ní raibh an obair déanta againn roimhe sin.
They They had not worked. dhei had not wərkt Ní raibh an obair déanta acu roimhe sin.
had not → hadn't — hadnt
9. An Aimsir Fháistineach Fhoirfe — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + will + not + have + V3
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will not have worked. ai wil not hav wərkt Ní bheidh an obair déanta agam faoin am sin.
You You will not have worked. yu wil not hav wərkt Ní bheidh an obair déanta agat faoin am sin.
He He will not have worked. hi wil not hav wərkt Ní bheidh an obair déanta aige faoin am sin.
She She will not have worked. shi wil not hav wərkt Ní bheidh an obair déanta aici faoin am sin.
It It will not have worked. it wil not hav wərkt Ní bheidh sé/sí/é ag obair faoin am sin.
We We will not have worked. wi wil not hav wərkt Ní bheidh an obair déanta againn faoin am sin.
They They will not have worked. dhei wil not hav wərkt Ní bheidh an obair déanta acu faoin am sin.
An Aimsir Fháistineach Fhoirfe Leanúnach
10. An Aimsir Láithreach Fhoirfe Leanúnach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + have/has + not + been + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I have not been working. ai hav not bin wərk-ing Ní raibh mé ag obair le tamall / níl mé ag obair le tamall anuas.
You You have not been working. yu hav not bin wərk-ing Ní raibh tú ag obair le tamall.
He He has not been working. hi haz not bin wərk-ing Ní raibh sé ag obair le tamall.
She She has not been working. shi haz not bin wərk-ing Ní raibh sí ag obair le tamall.
It It has not been working. it haz not bin wərk-ing Ní raibh sé/sí/é ag obair le tamall.
We We have not been working. wi hav not bin wərk-ing Ní raibh muid ag obair le tamall.
They They have not been working. dhei hav not bin wərk-ing Ní raibh siad ag obair le tamall.
11. An Aimsir Chaite Fhoirfe Leanúnach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + had + not + been + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I had not been working. ai had not bin wərk-ing Ní raibh mé ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
You You had not been working. yu had not bin wərk-ing Ní raibh tú ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
He He had not been working. hi had not bin wərk-ing Ní raibh sé ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
She She had not been working. shi had not bin wərk-ing Ní raibh sí ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
It It had not been working. it had not bin wərk-ing Ní raibh sé/sí/é ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
We We had not been working. wi had not bin wərk-ing Ní raibh muid ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
They They had not been working. dhei had not bin wərk-ing Ní raibh siad ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin.
12. An Aimsir Fháistineach Fhoirfe Leanúnach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr: Ábhar + will + not + have + been + V-ing
Forainm Abairt Fuaimniú Brí
I I will not have been working. ai wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh mé ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
You You will not have been working. yu wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh tú ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
He He will not have been working. hi wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh sé ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
She She will not have been working. shi wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh sí ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
It It will not have been working. it wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh sé/sí/é ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
We We will not have been working. wi wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh muid ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
They They will not have been working. dhei wil not hav bin wərk-ing Ní bheidh siad ag obair ar feadh na tréimhse sin faoin am sin.
1. An Aimsir Láithreach Shimplí sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + am/is/are + not + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + am/iz/ar + not + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I am not invited. ai am not in-vait-id Ní thugtar cuireadh dom.
You You are not invited. yu ar not in-vait-id Ní thugtar cuireadh duit.
He He is not invited. hi iz not in-vait-id Ní thugtar cuireadh dó.
She She is not invited. shi iz not in-vait-id Ní thugtar cuireadh di.
It It is not used. it iz not yuzd Ní úsáidtear é.
We We are not invited. wi ar not in-vait-id Ní thugtar cuireadh dúinn.
They They are not invited. dhei ar not in-vait-id Ní thugtar cuireadh dóibh.
is not → isn't — iznt
are not → aren't — arnt
2. An Aimsir Chaite Shimplí sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + was/were + not + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + wəz/wər + not + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I was not invited. ai wəz not in-vait-id Níor tugadh cuireadh dom.
You You were not invited. yu wər not in-vait-id Níor tugadh cuireadh duit.
He He was not invited. hi wəz not in-vait-id Níor tugadh cuireadh dó.
She She was not invited. shi wəz not in-vait-id Níor tugadh cuireadh di.
It It was not used. it wəz not yuzd Níor úsáideadh é.
We We were not invited. wi wər not in-vait-id Níor tugadh cuireadh dúinn.
They They were not invited. dhei wər not in-vait-id Níor tugadh cuireadh dóibh.
was not → wasn't — wəznt
were not → weren't — wərnt
3. An Aimsir Fháistineach Shimplí sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + will + not + be + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + wil + not + bi + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will not be invited. ai wil not bi in-vait-id Ní thabharfar cuireadh dom.
You You will not be invited. yu wil not bi in-vait-id Ní thabharfar cuireadh duit.
He He will not be invited. hi wil not bi in-vait-id Ní thabharfar cuireadh dó.
She She will not be invited. shi wil not bi in-vait-id Ní thabharfar cuireadh di.
It It will not be used. it wil not bi yuzd Ní úsáidfear é.
We We will not be invited. wi wil not bi in-vait-id Ní thabharfar cuireadh dúinn.
They They will not be invited. dhei wil not bi in-vait-id Ní thabharfar cuireadh dóibh.
will not → won't — wont
4. An Aimsir Láithreach Leanúnach sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + am/is/are + not + being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + am/iz/ar + not + bi-ing + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I am not being invited. ai am not bi-ing in-vait-id Níl cuireadh á thabhairt dom faoi láthair.
You You are not being invited. yu ar not bi-ing in-vait-id Níl cuireadh á thabhairt duit faoi láthair.
He He is not being invited. hi iz not bi-ing in-vait-id Níl cuireadh á thabhairt dó faoi láthair.
She She is not being invited. shi iz not bi-ing in-vait-id Níl cuireadh á thabhairt di faoi láthair.
It It is not being used. it iz not bi-ing yuzd Níl sé á úsáid faoi láthair.
We We are not being invited. wi ar not bi-ing in-vait-id Níl cuireadh á thabhairt dúinn faoi láthair.
They They are not being invited. dhei ar not bi-ing in-vait-id Níl cuireadh á thabhairt dóibh faoi láthair.
5. An Aimsir Chaite Leanúnach sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + was/were + not + being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + wəz/wər + not + bi-ing + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I was not being invited. ai wəz not bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dom ag an am sin.
You You were not being invited. yu wər not bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt duit ag an am sin.
He He was not being invited. hi wəz not bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dó ag an am sin.
She She was not being invited. shi wəz not bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt di ag an am sin.
It It was not being used. it wəz not bi-ing yuzd Ní raibh sé á úsáid ag an am sin.
We We were not being invited. wi wər not bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dúinn ag an am sin.
They They were not being invited. dhei wər not bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dóibh ag an am sin.
6. An Aimsir Fháistineach Leanúnach sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + will + not + be + being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + wil + not + bi + bi-ing + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will not be being invited. ai wil not bi bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dom ag an am sin.
You You will not be being invited. yu wil not bi bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt duit ag an am sin.
He He will not be being invited. hi wil not bi bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dó ag an am sin.
She She will not be being invited. shi wil not bi bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt di ag an am sin.
We We will not be being invited. wi wil not bi bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dúinn ag an am sin.
They They will not be being invited. dhei wil not bi bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dóibh ag an am sin.
⚠️ Tá an struchtúr seo an-annamh sa Bhéarla agus is gnách frása níos nádúrtha a úsáid ina áit.
7. An Aimsir Láithreach Fhoirfe sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + have/has + not + been + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + hav/haz + not + bin + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I have not been invited. ai hav not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dom.
You You have not been invited. yu hav not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh duit.
He He has not been invited. hi haz not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dó.
She She has not been invited. shi haz not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh di.
It It has not been used. it haz not bin yuzd Níor úsáideadh é.
We We have not been invited. wi hav not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dúinn.
They They have not been invited. dhei hav not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dóibh.
have not → haven't — havnt
has not → hasn't — haznt
8. An Aimsir Chaite Fhoirfe sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + had + not + been + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + had + not + bin + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I had not been invited. ai had not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dom roimh an am sin.
You You had not been invited. yu had not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh duit roimh an am sin.
He He had not been invited. hi had not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dó roimh an am sin.
She She had not been invited. shi had not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh di roimh an am sin.
We We had not been invited. wi had not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dúinn roimh an am sin.
They They had not been invited. dhei had not bin in-vait-id Níor tugadh cuireadh dóibh roimh an am sin.
had not → hadn't — hadnt
9. An Aimsir Fháistineach Fhoirfe sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + will + not + have + been + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + wil + not + hav + bin + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will not have been invited. ai wil not hav bin in-vait-id Ní bheidh cuireadh tugtha dom faoin am sin.
You You will not have been invited. yu wil not hav bin in-vait-id Ní bheidh cuireadh tugtha duit faoin am sin.
He He will not have been invited. hi wil not hav bin in-vait-id Ní bheidh cuireadh tugtha dó faoin am sin.
She She will not have been invited. shi wil not hav bin in-vait-id Ní bheidh cuireadh tugtha di faoin am sin.
We We will not have been invited. wi wil not hav bin in-vait-id Ní bheidh cuireadh tugtha dúinn faoin am sin.
They They will not have been invited. dhei wil not hav bin in-vait-id Ní bheidh cuireadh tugtha dóibh faoin am sin.
10. An Aimsir Láithreach Fhoirfe Leanúnach sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + have/has + not + been + being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + hav/haz + not + bin + bi-ing + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I have not been being invited. ai hav not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dom go leanúnach.
You You have not been being invited. yu hav not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt duit go leanúnach.
He He has not been being invited. hi haz not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dó go leanúnach.
She She has not been being invited. shi haz not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt di go leanúnach.
We We have not been being invited. wi hav not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dúinn go leanúnach.
They They have not been being invited. dhei hav not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dóibh go leanúnach.
⚠️ Tá an fhoirm seo fíor-annamh sa Bhéarla nua-aimseartha agus is gnách í a athscríobh.
11. An Aimsir Chaite Fhoirfe Leanúnach sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + had + not + been + being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + had + not + bin + bi-ing + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I had not been being invited. ai had not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dom go leanúnach roimhe sin.
You You had not been being invited. yu had not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt duit go leanúnach roimhe sin.
He He had not been being invited. hi had not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dó go leanúnach roimhe sin.
She She had not been being invited. shi had not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt di go leanúnach roimhe sin.
We We had not been being invited. wi had not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dúinn go leanúnach roimhe sin.
They They had not been being invited. dhei had not bin bi-ing in-vait-id Ní raibh cuireadh á thabhairt dóibh go leanúnach roimhe sin.
⚠️ Tá an struchtúr seo an-annamh.
12. An Aimsir Fháistineach Fhoirfe Leanúnach sa Ghuth Éighníomhach — Foirm Dhiúltach
Struchtúr
Gaeilge: Ábhar + will + not + have + been + being + V3
Fuaimniú an struchtúir: sabjekt + wil + not + hav + bin + bi-ing + vi thri
Forainm Sampla Fuaimniú Brí
I I will not have been being invited. ai wil not hav bin bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dom go leanúnach faoin am sin.
You You will not have been being invited. yu wil not hav bin bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt duit go leanúnach faoin am sin.
He He will not have been being invited. hi wil not hav bin bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dó go leanúnach faoin am sin.
She She will not have been being invited. shi wil not hav bin bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt di go leanúnach faoin am sin.
We We will not have been being invited. wi wil not hav bin bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dúinn go leanúnach faoin am sin.
They They will not have been being invited. dhei wil not hav bin bi-ing in-vait-id Ní bheidh cuireadh á thabhairt dóibh go leanúnach faoin am sin.
⚠️ Tá an fhoirm seo thar a bheith neamhchoitianta; is fearr abairt níos nádúrtha a úsáid de ghnáth.
no + noun
Coincheap Gaeilge Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú Brí
Ainmfhocal comhair uatha no + ainmfhocal uatha no + noun no book no buk Níl aon leabhar ann.
Ainmfhocal comhair iolra no + ainmfhocal iolra no + plural noun no books no buks Níl aon leabhair ann.
Ainmfhocal neamh-ináirithe no + ainmfhocal neamh-ináirithe no + uncountable noun no water no woter Níl aon uisce ann.
Existence: singular/uncountable there is + no + ainmfhocal uatha/neamh-ináirithe dher iz + no + noun There is no book. dher iz no buk Níl aon leabhar ann.
Existence: plural there are + no + ainmfhocal iolra dher ar + no + plural noun There are no books. dher ar no buks Níl aon leabhair ann.
Seilbh have/has + no + ainmfhocal hav/haz + no + noun I have no books. ai hav no buks Níl aon leabhair agam.
8- Ceisteanna (QUESTIONS)
1 An Aimsir Láithreach Shimplí Do/Does + subject + V1...? — du/daz + sabjekt + vi wan? — Do you work? — du yu wərk? — An oibríonn tú?
2 An Aimsir Chaite Shimplí Did + subject + V1...? — did + sabjekt + vi wan? — Did you work? — did yu wərk? — Ar oibrigh tú?
3 An Aimsir Fháistineach Shimplí Will + subject + V1...? — wil + sabjekt + vi wan? — Will you work? — wil yu wərk? — An oibreoidh tú?
4 An Aimsir Láithreach Leanúnach Am/Is/Are + subject + V-ing...? — am/iz/ar + sabjekt + vi-ing? — Are you working? — ar yu wərk-ing? — An bhfuil tú ag obair anois?
5 An Aimsir Chaite Leanúnach Was/Were + subject + V-ing...? — wəz/wər + sabjekt + vi-ing? — Were you working? — wər yu wərk-ing? — An raibh tú ag obair?
6 An Aimsir Fháistineach Leanúnach Will + subject + be + V-ing...? — wil + sabjekt + bi + vi-ing? — Will you be working? — wil yu bi wərk-ing? — An mbeidh tú ag obair?
7 An Aimsir Láithreach Fhoirfe Have/Has + subject + V3...? — hav/haz + sabjekt + vi thri? — Have you worked? — hav yu wərkt? — Ar oibrigh tú?
8 An Aimsir Chaite Fhoirfe Had + subject + V3...? — had + sabjekt + vi thri? — Had you worked? — had yu wərkt? — An raibh an obair déanta agat roimhe sin?
9 An Aimsir Fháistineach Fhoirfe Will + subject + have + V3...? — wil + sabjekt + hav + vi thri? — Will you have worked? — wil yu hav wərkt? — An mbeidh an obair déanta agat faoin am sin?
10 An Aimsir Láithreach Fhoirfe Leanúnach Have/Has + subject + been + V-ing...? — hav/haz + sabjekt + bin + vi-ing? — Have you been working? — hav yu bin wərk-ing? — An raibh tú ag obair le tamall?
11 An Aimsir Chaite Fhoirfe Leanúnach Had + subject + been + V-ing...? — had + sabjekt + bin + vi-ing? — Had you been working? — had yu bin wərk-ing? — An raibh tú ag obair ar feadh tréimhse roimhe sin?
12 An Aimsir Fháistineach Fhoirfe Leanúnach Will + subject + have + been + V-ing...? — wil + sabjekt + hav + bin + vi-ing? — Will you have been working? — wil yu hav bin wərk-ing? — An mbeidh tú ag obair ar feadh tréimhse faoin am sin?
Coincheap Gaeilge Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i litreacha Laidine
Ceist faoi rud What + auxiliary + subject + verb? wot + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi dhuine mar ábhar Who + verb? hu + vərb?
Ceist faoi dhuine mar réad Who/Whom + auxiliary + subject + verb? hu/hum + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi áit Where + auxiliary + subject + verb? wher + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi am When + auxiliary + subject + verb? wen + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi chúis Why + auxiliary + subject + verb? wai + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi rogha Which + noun + auxiliary + subject + verb? wich + noun + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi sheilbh Whose + noun...? huz + noun...?
Ceist faoi mhodh How + auxiliary + subject + verb? hau + oksil-yeri + sabjekt + vərb?
Ceist faoi chainníocht ináirithe How many + plural noun...? hau meni + plural noun...?
Ceist faoi chainníocht neamh-ináirithe How much + uncountable noun...? hau mach + uncountable noun...?
Ceist faoi fhad How long...? hau long...?
Ceist faoi mhinicíocht How often...? hau ofən...?
Ceist faoi achar How far...? hau far...?
An riail bhunúsach
Leanann formhór na gceisteanna WH an patrún seo:
WH-word + auxiliary + subject + main verb?
dubəl-yu-ait wərd + oksil-yeri + sabjekt + mein vərb?
Sampla:
Where + do + you + live?
wher + du + yu + liv?
= Cá bhfuil tú i do chónaí?
Ach nuair is é an WH-word féin an t-ábhar, ní úsáidtear do/does/did de ghnáth:
Who + works here?
hu wərks hir?
= Cé a oibríonn anseo?
Seo an difríocht bhunúsach idir:
Who did you see? → hu did yu si? → Cé a chonaic tú?
Who saw you? → hu so yu? → Cé a chonaic thú?
8- Dobhriathra
1. Dobhriathra minicíochta
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Dobhriathar Fuaimniú Brí
Minicíocht leanúnach Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence always ólweiz i gcónaí
Minicíocht an-choitianta Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence usually iúzhuəli de ghnáth
Minicíocht choitianta Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence normally nórməli de ghnáth / go nádúrtha
Minicíocht choitianta Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence generally dhenerəli go ginearálta
Minicíocht choitianta Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence frequently fríkwəntli go minic
Minicíocht ó am go ham Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence often ófən go minic
Minicíocht ó am go ham Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence sometimes samtaimz uair amháin nó uair eile
Minicíocht annamh Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence occasionally əkéizhənəli ó am go ham
Minicíocht annamh Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence rarely rérli go hannamh
Minicíocht an-annamh Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence seldom seldəm go hannamh
Gan minicíocht Dobhriathar minicíochta + abairt Adverb of frequency + sentence never nevər riamh
Sampla:
I always study English.
Ai ólweiz stadi Inglish.
Déanaim staidéar ar an mBéarla i gcónaí.
2. Dobhriathra ama
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Dobhriathar Fuaimniú Brí
Am láithreach Dobhriathar ama Time adverb now nau anois
Am láithreach Dobhriathar ama Time adverb currently kərentli faoi láthair
Am láithreach Dobhriathar ama Time adverb presently prezəntli faoi láthair
Am atá thart le déanaí Dobhriathar ama Time adverb recently rísəntli ar na mallaibh
Am atá thart Dobhriathar ama Time adverb yesterday yestərdei inné
Am atá thart Dobhriathar ama Time adverb before bifór roimhe seo
Am atá thart Dobhriathar ama Time adverb previously príviəsli roimhe sin
Am atá thart Dobhriathar ama Time adverb formerly formərli roimhe seo
Am leanúnach Dobhriathar ama Time adverb still stil fós
Am sa todhchaí Dobhriathar ama Time adverb soon sún go luath
Am sa todhchaí Dobhriathar ama Time adverb later leitər ar ball / níos déanaí
Am sa todhchaí Dobhriathar ama Time adverb eventually ivéntchuali ar deireadh thiar
Am luath Dobhriathar ama Time adverb early erli go luath
Am déanach Dobhriathar ama Time adverb late leit go déanach
An tús Dobhriathar ama Time adverb first fərst ar dtús
An deireadh Dobhriathar ama Time adverb finally fainəli ar deireadh
Idir an dá linn Dobhriathar ama Time adverb meanwhile mínwáilidir an dá linn
Seicheamh Dobhriathar ama Time adverb then dhen ansin
Seicheamh Dobhriathar ama Time adverb afterward áftərwərd tar éis sin
Seicheamh Dobhriathar ama Time adverb afterwards áftərwərdz tar éis sin
Seicheamh Dobhriathar ama Time adverb subsequently sabsikwəntli ina dhiaidh sin
3. Dobhriathra a léiríonn an gaol idir an t-am atá caite, an t-am i láthair agus an t-am leanúnach
Dobhriathar Fuaimniú Brí
already ólrédi cheana féin
yet yet go fóill / fós
still stil fós
just dhast díreach / díreach tar éis
ever evər ariamh / ag am ar bith
never nevər riamh
once wans uair amháin
twice twais dhá uair
again əgen arís
again and again əgen and əgen arís agus arís eile
forever fərévər go deo
temporarily tempərərili go sealadach
permanently pərmənəntli go buan
Sampla:
She has already finished.
Shi haz ólrédi finisht.
Tá sí críochnaithe cheana féin.
4. Dobhriathra áite
Dobhriathar Fuaimniú Brí
here hir anseo
there dher ansiúd
everywhere evriwér i ngach áit
somewhere samwér áit éigin
anywhere eniwér áit ar bith
nowhere nóuwér áit ar bith / in aon áit
abroad əbród thar lear
overseas óuvərsíz thar lear / trasna na farraige
nearby nirbái in aice láimhe
close klóus in aice láimhe
far fár i bhfad uaidh
away əwéi amach / i bhfad uaidh
back bak ar ais / siar
forward fórwərd ar aghaidh
backward bakwərd ar gcúl / siar
indoors indórz istigh
outdoors autdórz amuigh faoin aer
upstairs apstérz thuas staighre
downstairs daunstérz thíos staighre
inside insáid istigh
outside autsaid amuigh
5. Dobhriathra céime
Léiríonn na dobhriathra seo an méid nó an déine a bhaineann le haidiacht, le briathar nó le dobhriathar eile.
Dobhriathar Fuaimniú Brí
very veri an- / an-mhór
really ríəli i ndáiríre / an-
extremely ikstrímli thar a bheith
highly háili go mór / ar leibhéal ard
absolutely absəlútli go hiomlán / go dearfach
completely kəmplítli go hiomlán
totally tóutəli go hiomlán
entirely intáirli go hiomlán
fully fúli go hiomlán
quite kwáit sách / go maith, ag brath ar an gcomhthéacs
rather rádhər sách / beagán níos mó ná mar a bhíothas ag súil leis
fairly férli sách / measartha
pretty priti sách / measartha
somewhat samwot beagán / go pointe áirithe
slightly slaitli beagán
a little ə litəl beagán
too tú ró- / níos mó ná mar is gá
enough ináf go leor
almost ólmóust beagnach
nearly nirli beagnach
barely bérli ar éigean
hardly hárdli ar éigean
scarcely skérsli ar éigean
deeply díbli go domhain / go mór
greatly gréitli go mór
so só chomh / chomh mór sin
such satch a leithéid de / chomh mór sin
a lot ə lot go leor / go mór
a bit ə bit beagán
a little bit ə litəl bit beagán beag
Sampla:
The movie is extremely interesting.
Dhe múvi iz ikstrímli intrəsting.
Tá an scannán thar a bheith suimiúil.
6. Dobhriathra dóchúlachta agus féidearthachta
Dobhriathar Fuaimniú Brí
certainly sərtənli cinnte
definitely defənətli go cinnte
surely shúrli cinnte
probably próbəbli is dócha
possibly posəbli b'fhéidir / b'fhéidir go bhféadfadh
perhaps pərháps b'fhéidir
maybe meibi b'fhéidir
apparently əpérəntli de réir dealraimh
evidently evədəntli de réir na fianaise / is léir
clearly klírli is léir
obviously obviəsli ar ndóigh / is léir
presumably prizúməbli is dócha / de réir toimhde
supposedly səpóuzədli de réir dealraimh / mar a deirtear
undoubtedly andáutədli gan amhras
arguably árgiəbli d'fhéadfaí a mhaíomh
likely láikli is dócha
unlikely anláikli ní dócha
7. Dobhriathra dearcaidh agus seasaimh an chainteora
Úsáidtear na dobhriathra seo uaireanta mar sentence adverbs nó stance adverbs chun dearcadh an chainteora i leith na habairte a chur in iúl.
Dobhriathar Fuaimniú Brí
fortunately fórchənətli ar an dea-uair
unfortunately an fórchənətli ar an drochuair
luckily lákili ar an dea-uair
sadly sádli ar an drochuair / faraor
honestly ónəstli go hionraic
frankly fránkli go macánta
personally pərsənəli go pearsanta / i mo thuairim féin
seriously síriəsli go dáiríre
technically teknikəli go teicniúil
basically beisikəli go bunúsach
generally dhenərəli go ginearálta
normally nórməli de ghnáth
naturally náchərəli go nádúrtha
ideally aidíəli go hidéalach
theoretically thíərétikəli go teoiriciúil
practically práktikəli go praiticiúil
politically pəlítikəli go polaitiúil
economically íkənómikəli go heacnamaíoch
personally pərsənəli go pearsanta
surprisingly sərpráizingli go hiontach / rud a chuireann iontas ort
strangely stréindhəli go haisteach
interestingly intrəstingli rud suimiúil atá ann
importantly impórtəntli rud atá tábhachtach
especially ispéshəli go háirithe
particularly pərtikyələrli go háirithe
8. Dobhriathra srianta agus béime
Dobhriathar Fuaimniú Brí
only óunli amháin
just dhast díreach / amháin
even ívən fiú
also ólso chomh maith
too tú chomh maith
as well əz wel chomh maith
mainly meinli go príomha
mostly móustli den chuid is mó
merely mírli ach / amháin
simply simpli go simplí / amháin
particularly pərtikyələrli go háirithe
especially ispéshəli go háirithe
exactly igzáktli go díreach
precisely prisáisli go cruinn / go beacht
specifically spəsifikəli go sonrach
solely sóulli amháin / go heisiach
largely lárdhli den chuid is mó
even ívən fiú
indeed indíd go deimhin / i ndáiríre
Sampla:
Only John knows the answer.
Óunli Dzhon nóuz dhe ánsər.
Níl ach Seán ar an eolas faoin bhfreagra.
9. Dobhriathra diúltacha
Dobhriathar Fuaimniú Brí
not not ní / nach
never nevər riamh
nowhere nóuwér ná háit ar bith
hardly hárdli ar éigean
scarcely skérsli ar éigean
barely bérli ar éigean
rarely rérli go hannamh
seldom seldəm go hannamh
Nóta tábhachtach:
Is é not an príomhfhocal a úsáidtear chun abairt a dhiúltú.
I do not work.
Ai dú not wərk.
Ní oibrím.
10. Dobhriathra toraidh agus conclúide
Dobhriathar Fuaimniú Brí
therefore dhérfór dá bhrí sin / mar sin
thus dhas ar an mbealach sin / dá bhrí sin
consequently kónsikwəntli dá bharr sin
accordingly əkórdingly dá réir sin
hence hens uaidh sin / dá bhrí sin
otherwise ádhərwaiz ar shlí eile / murach sin
Sampla:
He was sick; therefore, he stayed home.
Hi wəz sik; dhérfór, hi steid húm.
Bhí sé tinn; dá bhrí sin, d'fhan sé sa bhaile.
11. Dobhriathra breise agus gaol
Dobhriathar Fuaimniú Brí
also ólso chomh maith
too tú chomh maith
additionally ədíshənəli ina theannta sin
moreover móróuvər thairis sin
furthermore fərdhərmór thairis sin
besides bisáidz seachas sin / ina theannta sin
likewise láikwáiz ar an gcaoi chéanna
similarly simələrli ar an gcaoi chéanna
12. Dobhriathra comparáide agus cosúlachta
Dobhriathar Fuaimniú Brí
similarly simələrli ar an gcaoi chéanna
likewise láikwáiz ar an gcaoi chéanna
equally íkwəli ar an gcuma chéanna / go cothrom
similarly simələrli ar an gcaoi chéanna
comparatively kəmpérətivli i gcomparáid le rud eile
relatively relətivli go coibhneasta
correspondingly kórispóndingli ar bhealach a fhreagraíonn dó
13. Dobhriathra eagraíochta agus seicheamh
Úsáidtear iad chun smaointe agus ráitis a nascadh agus a eagrú.
Dobhriathar Fuaimniú Brí
however háuwévər áfach / mar sin féin
therefore dhérfór dá bhrí sin
moreover móróuvər thairis sin
furthermore fərdhərmór ina theannta sin
nevertheless nevərdhəlés mar sin féin
nonetheless nándhəlés mar sin féin
meanwhile mínwáilidir an dá linn
instead instéd in ionad sin
otherwise ádhərwaiz ar shlí eile
consequently kónsikwəntli dá bharr sin
subsequently sabsikwəntli ina dhiaidh sin
alternatively óltərnətivli mar rogha eile
finally fainəli ar deireadh
firstly fərstli ar an gcéad dul síos
secondly sekəndli ar an dara dul síos
thirdly thərdli ar an tríú dul síos
next nekst ina dhiaidh sin
then dhen ansin
afterward áftərwərd ina dhiaidh sin
14. Dobhriathra ceisteacha
Úsáidtear iad le ceisteanna WH chun modh, céim, méid, minicíocht agus am a chur in iúl.
Focal Fuaimniú Brí
how hau conas
when wen cathain
where wér cá háit
why wái cén fáth
how much hau match cé mhéad / cén méid
how many hau meni cé mhéad
how often hau ófən cé chomh minic
how long hau long cá fhad
how far hau fár cé chomh fada
how soon hau sún cé chomh luath / cathain go luath
how well hau wel cé chomh maith
how quickly hau kwikli cé chomh tapa
Sampla:
How often do you exercise?
Hau ófən dú iu eksərsaiz?
Cé chomh minic is a dhéanann tú aclaíocht?
15. Dobhriathra slí
Déanann siad cur síos ar an gcaoi a dtarlaíonn gníomh.
Dobhriathar Fuaimniú Brí
quickly kwikli go tapa
slowly slóuli go mall
carefully kérfəli go cúramach
easily ízəli go héasca
badly bádli go dona
well wel go maith
clearly klírli go soiléir
quietly kwáitli go ciúin
loudly láudli os ard
secretly síkrətli faoi rún
openly óupənli go hoscailte
together təgedhər le chéile
apart əpárt óna chéile
directly dəréktli go díreach
indirectly indəréktli go hindíreach
deliberately dilíbərətli d'aon ghnó
accidentally aksədéntəli trí thimpiste
carefully kérfəli go cúramach
successfully səksésfəli go rathúil
differently difrəntli ar bhealach difriúil
16. Dobhriathra réamh-mheasta
Dobhriathar Fuaimniú Brí
hopefully hóupfəli le súil / tá súil agam
presumably prizúməbli is dócha
supposedly səpóuzədli de réir toimhde
predictably pridíktəbli mar a bheifí ag súil leis
unexpectedly anikspektədli gan choinne
inevitably inévətəbli go dosheachanta
eventually ivéntchuali ar deireadh thiar
17. Dobhriathra ordaithe
Dobhriathar Fuaimniú Brí
first fərst ar dtús
firstly fərstli ar an gcéad dul síos
second sekənd an dara ceann
secondly sekəndli ar an dara dul síos
third thərd an tríú ceann
thirdly thərdli ar an tríú dul síos
next nekst ina dhiaidh sin
then dhen ansin
finally fainəli ar deireadh
lastly lástli ar deireadh
18. Dobhriathra béime
Dobhriathar Fuaimniú Brí
certainly sərtənli cinnte
definitely defənətli go cinnte
indeed indíd go deimhin
really ríəli i ndáiríre
truly trúli go fírinneach
absolutely absəlútli go hiomlán
actually ákchuali i ndáiríre
literally litərəli go litriúil
genuinely dhenyuinli go fírinneach
clearly klírli go soiléir
obviously obviəsli ar ndóigh
surely shúrli go cinnte
right (tagann roimh an dobhriathar) ráit ceart / díreach
19. Dobhriathra soiléirithe agus míniúcháin
Dobhriathar Fuaimniú Brí
actually ákchuali i ndáiríre
really ríəli i ndáiríre
rather rádhər sách / in áit sin
instead instéd in ionad sin
specifically spəsifikəli go sonrach
precisely prisáisli go cruinn
exactly igzáktli go díreach
namely neimli is é sin / go sonrach
simply simpli go simplí
basically beisikəli go bunúsach
20. Dobhriathra neastacháin
Dobhriathar Fuaimniú Brí
almost ólmóust beagnach
nearly nirli beagnach
approximately əpróksimətli thart ar
roughly rafli thart ar
about əbáut thart ar
around əráund timpeall / thart ar
virtually vərchuali beagnach / go praiticiúil
practically práktikəli beagnach / go praiticiúil
roughly rafli go garbh / thart ar
21. Dobhriathra eisiaimh
Dobhriathar Fuaimniú Brí
only óunli amháin
merely mírli amháin
solely sóulli go heisiach / amháin
exclusively iksklúsivli go heisiach
otherwise ádhərwaiz murach sin
apart əpárt seachas / óna chéile
22. Dobhriathra iomláine
Dobhriathar Fuaimniú Brí
altogether óltəgedhər ar fad / san iomlán
entirely intáirli go hiomlán
completely kəmplítli go hiomlán
fully fúli go hiomlán
wholly hóuli ar fad
universally iunivərsəli go huilíoch / ar fud an domhain
23. Dobhriathra abairte agus faisnéise
Seo roinnt samplaí de sentence adverbs:
Dobhriathar Fuaimniú Brí
actually ákchuali i ndáiríre
apparently əpérəntli de réir dealraimh
certainly sərtənli cinnte
clearly klírli go soiléir
definitely defənətli go cinnte
evidently evədəntli is léir
fortunately fórchənətli ar an dea-uair
frankly fránkli go macánta
generally dhenərəli go ginearálta
honestly ónəstli go hionraic
ideally aidíəli go hidéalach
indeed indíd go deimhin
naturally náchərəli go nádúrtha
obviously obviəsli ar ndóigh
personally pərsənəli go pearsanta
perhaps pərháps b'fhéidir
probably próbəbli is dócha
seriously síriəsli go dáiríre
surely shúrli go cinnte
surprisingly sərpráizingli rud a chuireann iontas ort
theoretically thíərétikəli go teoiriciúil
unfortunately an fórchənətli ar an drochuair
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú Brí
Dobhriathar déanta as aidiacht — an riail bhunúsach Aidiacht + -ly Adjective + -ly quick → quickly kwik → kwikli tapa → go tapa
Aidiacht a chríochnaíonn in -y Athraigh y go i + -ly Adjective - y + -ily happy → happily hapi → hæpili sásta → go sona
Aidiacht a chríochnaíonn in -le Bain an e deiridh agus cuir -y leis Adjective - e + -y gentle → gently dhentəl → dhentli mín → go mín
Aidiacht a chríochnaíonn in -ic Aidiacht + -ally Adjective + -ally basic → basically beisik → beisikəli bunúsach → go bunúsach
Roinnt aidiachtaí a chríochnaíonn in -ic Aidiacht + -ally Adjective + -ally dramatic → dramatically drəmátik → drəmátikəli drámatach → go drámatach
Roinnt aidiachtaí a chríochnaíonn in -ue Aidiacht + -ly Adjective + -ly true → truly trú → trúli fíor → go fírinneach
Aidiacht a chríochnaíonn in -ll Aidiacht + -y Adjective + -y full → fully fúl → fúli lán → go hiomlán
Dobhriathar gan athrú An focal céanna Same word fast → fast fást → fást tapa → go tapa
Dobhriathar gan athrú An focal céanna Same word hard → hard hárd → hárd crua / dian → go dian
Dobhriathar gan athrú An focal céanna Same word late → late leit → leit déanach → go déanach
Dobhriathar gan athrú An focal céanna Same word early → early erli → erli luath → go luath
Dobhriathar neamhrialta Cruth ar leith Irregular form good → well gud → wel go maith → go maith
Dobhriathar déanta as ainmfhocal Ainmfhocal + -ward/-wards Noun + -ward/-wards home → homeward húm → húmwərd baile → i dtreo an bhaile
Dobhriathar déanta as ainmfhocal Ainmfhocal + -wise Noun + -wise clock → clockwise klok → klokwáiz clog → deiseal
Dobhriathar cumaisc Focal + focal Word + word somehow samhaú ar bhealach éigin
Dobhriathar cumaisc Focal + focal Word + word everywhere evriwér i ngach áit
Frása dobhriathartha Focal/frása + ainmfhocal agus réamhfhocal Adverbial phrase in the morning in dhe mórning ar maidin
9- Nascfhocail
. Nascfhocail chomhordaitheacha — Coordinating Conjunctions
Nascann na focail seo eilimintí atá comhionann ó thaobh na gramadaí de.
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
and ænd agus
but bat ach
or or nó
nor nór ná
for for ar son / mar
yet yet ach / mar sin féin
so só dá bhrí sin / mar sin
FANBOYS
For — for
And — ænd
Nor — nór
But — bat
Or — or
Yet — yet
So — só
I was tired, but I worked.
Ai woz taierd, bat ai werkt.
Bhí mé tuirseach, ach d'oibrigh mé.
2. Nascfhocail fho-ordaitheacha — Subordinating Conjunctions
Nascann na focail seo clásal fo-ordaitheach le príomhchlásal.
Cúis
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
because bikóz toisc / mar
since sins toisc / ó tharla
as az toisc / ós rud é
seeing that síing dhæt ó tharla
seeing as síing az ós rud é
now that nau dhæt anois go / ós rud é anois
given that givən dhæt ag cur san áireamh go
considering that kən-sidəring dhæt ag cur san áireamh go
inasmuch as in-əz-matsh az a mhéid is / toisc
insofar as in-só-fár az a mhéid is / chomh fada agus
insomuch as in-só-matsh az a mhéid go
in that in dhæt sa mhéid go
I stayed home because I was tired.
Ai steid hóum bikóz ai woz taierd.
D'fhan mé sa bhaile mar bhí mé tuirseach.
3. Nascfhocail choinníollacha
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
if if má
unless an-les mura / mura rud é
provided prə-váidid ar choinníoll go
provided that prə-váidid dhæt ar choinníoll go
providing prə-váid-ing ar choinníoll go
providing that prə-váid-ing dhæt ar choinníoll go
as long as az long az fad is / ar choinníoll go
so long as só long az fad is
on condition that on kən-dishən dhæt ar an gcoinníoll go
in case in keis ar eagla go / ar eagla na heagla
in the event that in dhə i-vent dhæt i gcás go
assuming that ə-súming dhæt ag glacadh leis go
supposing that sə-póuzing dhæt ag samhlú go
suppose that sə-póuz dhæt samhlaigh go
given that givən dhæt ag cur san áireamh go
granted that græn-tid dhæt ag glacadh leis go
granting that græn-ting dhæt ag glacadh leis go
If you study, you will learn.
If iu stadi, iu wil lern.
Má dhéanann tú staidéar, foghlaimeoidh tú.
4. Nascfhocail lamhálacha agus chodarsnacha
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
although ól-dhóu cé go / d'ainneoin go
though dhóu cé go / d'ainneoin go
even though íivən dhóu cé go deimhin
even if íivən if fiú má
whereas wéar-æz de bhrí go / ach
while wáil cé go / fad is
whilst wáilst fad is
albeit ól-bíit cé go / d'ainneoin go
much as matsh az cé go mór
however much hau-é-vər matsh is cuma cé mhéad
no matter how nó mæ-tər hau is cuma cén chaoi
no matter what nó mæ-tər wot is cuma cad é
no matter who nó mæ-tər hú is cuma cé
no matter where nó mæ-tər wéar is cuma cá háit
no matter when nó mæ-tər wen is cuma cathain
no matter which nó mæ-tər witsh is cuma cé acu
Even though he was tired, he continued.
Íivən dhóu hí woz taierd, hí kən-tin-iuud.
Cé go raibh sé tuirseach, lean sé air.
5. Nascfhocail ama
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
when wen nuair
whenever wen-é-vər aon uair / gach uair
while wáil fad is
whilst wáilst fad is
before bi-fór sula / roimh
after æf-tər tar éis / nuair a bheidh ... thart
until / till / 'til / 'till an-til / til / til / til go dtí
since sins ó shin i leith / ó
once wans a luaithe a / nuair a
as soon as az súun az a luaithe a
as long as az long az fad is
so long as só long az fad is
by the time bai dhə taim faoin am a
every time ev-ri taim gach uair
each time íitsh taim gach uair
the moment dhə móu-mənt an nóiméad a
the minute dhə mi-nit a luaithe a
the instant dhí in-stənt an toirt a
directly də-rekt-li a luaithe a
immediately i-míi-di-ət-li láithreach nuair a
hardly... when hárd-li... wen ar éigean a... nuair a
scarcely... when skéərs-li... wen ar éigean a... nuair a
no sooner... than nó súunər... dhæn ar éigean a... nuair a
Call me when you arrive.
Kól mí wen iu ə-ráiv.
Cuir glaoch orm nuair a shroicheann tú.
6. Nascfhocail chuspóra
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
so that só dhæt chun go / ionas go
in order that in ór-dər dhæt chun go
lest lest ar eagla go
for fear that for fíər dhæt ar eagla go
in case in keis ar eagla go
I studied hard so that I could pass.
Ai stadiid hárd só dhæt ai kud pás.
Rinne mé staidéar crua ionas go bhféadfainn pas a fháil.
7. Nascfhocail toraidh
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
so... that só... dhæt chomh... sin gur
such... that satsh... dhæt chomh... sin gur
so that só dhæt ionas go / sa chaoi go
such that satsh dhæt sa chaoi go
He was so tired that he slept immediately.
Hí woz só taierd dhæt hí slept i-míi-di-ət-li.
Bhí sé chomh tuirseach sin gur thit sé ina chodladh láithreach.
8. Nascfhocail chomparáide
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
than dhæn ná / níos... ná
as... as az... az chomh... le
not as... as not az... az nach bhfuil chomh... le
as if az if mar a bheadh / amhail is dá
as though az dhóu mar a bheadh / amhail is dá
just as jast az díreach mar
the more... the more dhə mór... dhə mór dá mhéad... is ea is mó
the more... the less dhə mór... dhə les dá mhéad... is ea is lú
the less... the more dhə les... dhə mór dá lú... is ea is mó
the less... the less dhə les... dhə les dá lú... is ea is lú
She is taller than I am.
Shí iz tó-lər dhæn ai æm.
Tá sí níos airde ná mise.
9. Nascfhocail mhodha agus chosúlachta
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
as az mar / de réir mar
as if az if mar a bheadh / amhail is dá
as though az dhóu mar a bheadh / amhail is dá
just as jast az díreach mar
the way dhə wé díreach mar / an bealach a
in the way that in dhə wé dhæt ar an mbealach a
however hau-é-vər is cuma cén chaoi / ar aon bhealach
however you hau-é-vər iu is cuma cén chaoi a dhéanann tú
He talks as if he knows everything.
Hí tókts az if hí nóuz ev-ri-thing.
Labhraíonn sé amhail is go bhfuil gach rud ar eolas aige.
10. Nascfhocail rogha
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
or or nó
either... or íi-dhər... or ceachtar... nó
whether... or we-dhər... or cibé acu... nó
whether... or not we-dhər... or not cibé acu... nó nach ea
Either you come or I leave.
Íi-dhər iu kam or ai líiv.
Tiocfaidh tusa nó imeoidh mise.
11. Nascfhocail chomhghaolmhara
Correlative Conjunctions
Struchtúr Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
both... and bóuth... ænd an dá cheann... agus
either... or íi-dhər... or ceachtar... nó
neither... nor ní-dhər... nór ná... ná
not only... but also not óun-li... bat ól-só ní hamháin... ach freisin
whether... or we-dhər... or cibé acu... nó
whether... or not we-dhər... or not cibé acu... nó nach ea
rather... than rá-dhər... dhæn seachas / in áit
no sooner... than nó súunər... dhæn ar éigean a... nuair a
hardly... when hárd-li... wen ar éigean a... nuair a
scarcely... when skéərs-li... wen ar éigean a... nuair a
barely... when béar-li... wen ar éigean a... nuair a
the more... the more dhə mór... dhə mór dá mhéad... is ea is mó
the more... the less dhə mór... dhə les dá mhéad... is ea is lú
the less... the more dhə les... dhə mór dá lú... is ea is mó
the less... the less dhə les... dhə les dá lú... is ea is lú
12. Nascfhocail bhreise
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
and ænd agus
as well as az wel az chomh maith le
not to mention not tə men-shən gan trácht ar
besides bi-sáidz thairis sin / chomh maith leis sin
let alone let ə-lóun gan trácht ar
much less matsh les i bhfad níos lú / gan trácht ar
to say nothing of tə sé ná-thing əv gan trácht ar
apart from ə-párt from seachas / taobh amuigh de
aside from ə-sáid from seachas / taobh amuigh de
Is féidir cuid de na struchtúir seo a úsáid mar fhrásaí réamhfhoclacha nó mar struchtúir nasctha, ag brath ar an gcomhthéacs; ní aicmítear iad uile mar fhíor-nascfhocail.
13. Nascfhocail eisiaimh
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
except that ik-sept dhæt seachas go
except when ik-sept wen seachas nuair a
except if ik-sept if mura / ach amháin má
save that séiv dhæt seachas go
but that bat dhæt mura mbeadh sé amhlaidh / ach go
unless an-les mura / ach amháin má
14. Nascfhocail thoimhdeacha
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
assuming that ə-súming dhæt ag glacadh leis go
supposing that sə-póuzing dhæt ag samhlú go
suppose that sə-póuz dhæt samhlaigh go
presuming that prə-zúming dhæt ag glacadh leis go
provided that prə-váidid dhæt ar choinníoll go
providing that prə-váid-ing dhæt ar choinníoll go
given that givən dhæt ag cur san áireamh go
granting that græn-ting dhæt ag glacadh leis go
granted that græn-tid dhæt ag glacadh leis go
15. Nascfhocail roghnaithe le -ever
Nascfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
whoever hú-evər cibé duine / an té a
whomever húm-evər cibé duine a mbíonn an gníomh dírithe air
whatever wot-evər cibé rud / pé rud
whichever witsh-evər cibé ceann
wherever wéar-evər cibé áit / pé áit
whenever wen-evər cibé uair / gach uair
however hau-evər cibé slí / is cuma cén chaoi
Whoever comes can enter.
Hú-evər kamz kæn en-tər.
Is féidir le cibé duine a thagann dul isteach.
Whatever you choose is fine.
Wot-evər iu tshúuz iz fain.
Tá cibé rud a roghnaíonn tú ceart go leor.
16. Nascstruchtúir ársa agus fhoirmiúla
Tá na foirmeacha seo le fáil sa Bhéarla, ach níl siad chomh coitianta sa ghnáthchaint nua-aimseartha:
Focal nó frása Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
albeit ól-bíit cé go / d'ainneoin go
albeit that ól-bíit dhæt cé go
albeit when ól-bíit wen cé go bhfuil sé nuair a
albeit with ól-bíit with cé go bhfuil sé le
insofar as in-só-fár az a mhéid is
inasmuch as in-əz-matsh az toisc / a mhéid is
insomuch as in-só-matsh az a mhéid go
notwithstanding that not-with-stæn-ding dhæt d'ainneoin go
whereas wéar-æz de bhrí go / ach
whilst wáilst fad is
lest lest ar eagla go
save that séiv dhæt seachas go
provided that prə-váidid dhæt ar choinníoll go
supposing that sə-póuzing dhæt ag samhlú go
17. Focail a fheidhmíonn mar nascóirí ach nach fíor-nascfhocail iad de ghnáth
Is minic a bhíonn na focail seo cosúil le nascóirí, ach is gnách iad a aicmiú mar bhriathra dobhriathartha nasctha:
Focal Fuaimniú Cineál coitianta Brí
however hau-evər conjunctive adverb áfach / mar sin féin
therefore dhér-for conjunctive adverb dá bhrí sin
moreover mór-óu-vər conjunctive adverb ina theannta sin
furthermore fər-dhər-mór conjunctive adverb thairis sin
nevertheless nev-ər-dhə-les conjunctive adverb mar sin féin
nonetheless nan-dhə-les conjunctive adverb mar sin féin
consequently kón-si-kwent-li conjunctive adverb dá bharr sin
otherwise atsh-ər-wáiz conjunctive adverb seachas sin / murach sin
instead in-sted conjunctive adverb in áit sin
meanwhile míin-wáil conjunctive adverb idir an dá linn
thus dhas conjunctive adverb ar an gcaoi sin / dá bhrí sin
hence hens conjunctive adverb dá bhrí sin / as sin
Sampla:
I was tired; however, I worked.
Ai woz taierd; hau-evər, ai werkt.
Bhí mé tuirseach; mar sin féin, d'oibrigh mé.
Ní hionann however agus but ó thaobh na gramadaí de.
Ná scríobh ar an mbealach seo:
❌ I was tired, however I worked.
Is fearr na foirmeacha cearta seo:
✅ I was tired, but I worked.
Nó:
✅ I was tired; however, I worked.
If only — dá mba / ach dá
If only I played — Dá mba rud é go n-imreoinn
Anyway/Anyways — pé scéal é / ar aon nós
10- Réamhfhocail (PREPOSITIONS)
Réamhfhocail bhunúsacha
Réamhfhocal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí i nGaeilge Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla An t-aistriúchán
about ə-baut faoi / maidir le We talked about the problem. Wí tókt ə-baut dhə probləm. Labhraíomar faoin bhfadhb.
above ə-bav os cionn / níos airde ná The lamp is above the table. Dhə læmp iz ə-bav dhə téibəl. Tá an lampa os cionn an bhoird.
across ə-krós trasna / ar an taobh eile de We walked across the street. Wí wókt ə-krós dhə stríit. Shiúil muid trasna na sráide.
after æf-tər tar éis / i ndiaidh We met after lunch. Wí met æf-tər lantsh. Bhuail muid le chéile tar éis lóin.
against ə-genst in aghaidh / i gcoinne The ladder is against the wall. Dhə lædər iz ə-genst dhə wól. Tá an dréimire in aghaidh an bhalla.
along ə-long feadh / ar feadh We walked along the river. Wí wókt ə-long dhə rivər. Shiúil muid feadh na habhann.
amid ə-mid i measc / i lár He stood amid the crowd. Hí stud ə-mid dhə kraud. Sheas sé i measc an tslua.
among ə-mang i measc She was among friends. Shí woz ə-mang frendz. Bhí sí i measc cairde.
around ə-raund timpeall / mórthimpeall We sat around the table. Wí sæt ə-raund dhə téibəl. Suíomar timpeall an bhoird.
at æt ag / i / ar I am at school. Ai æm æt skúul. Tá mé ar scoil.
before bi-fór roimh / sula dtagann Come before noon. Kam bi-fór núun. Tar roimh mheán lae.
behind bi-haind taobh thiar de The car is behind the house. Dhə kár iz bi-haind dhə haus. Tá an carr taobh thiar den teach.
below bi-lóu faoi / níos ísle ná The temperature is below zero. Dhə temp-rə-tshər iz bi-lóu zíir-ou. Tá an teocht faoi bhun náid.
beneath bi-níith faoi / faoi bhun The keys are beneath the book. Dhə kíiz ar bi-níith dhə buk. Tá na heochracha faoin leabhar.
beside bi-sáid in aice le Sit beside me. Sit bi-sáid mí. Suigh in aice liom.
besides bi-sáidz ina theannta sin / seachas Besides English, she speaks Arabic. Bi-sáidz Inglish, shí spíiks Ærəbik. Labhraíonn sí Araibis chomh maith leis an mBéarla.
between bi-twíin idir The shop is between two buildings. Dhə shop iz bi-twíin tú bildingz. Tá an siopa idir dhá fhoirgneamh.
beyond bi-yond thar / níos faide ná The village is beyond the mountain. Dhə vilij iz bi-yond dhə mauntən. Tá an sráidbhaile taobh thall den sliabh.
by bai trí / ag / in aice le The book was written by her. Dhə buk woz ritən bai hər. Scríobh sí an leabhar.
concerning kən-sər-ning faoi / maidir le We talked concerning the project. Wí tókt kən-sər-ning dhə prodjekt. Labhraíomar faoin tionscadal.
despite di-spáit d'ainneoin / in ainneoin Despite the rain, we went out. Di-spáit dhə réin, wí went aut. Chuaigh muid amach d'ainneoin na báistí.
down daun síos / síos feadh He walked down the hill. Hí wókt daun dhə hil. Shiúil sé síos an cnoc.
during djú-ring i rith / le linn I slept during the flight. Ai slept djú-ring dhə fláit. Chodail mé le linn na heitilte.
except ik-sept seachas / ach amháin Everyone came except John. Ev-ri-wan kéim ik-sept Djon. Tháinig gach duine seachas John.
for for do / ar feadh / ar son This gift is for you. Dhis gift iz for iu. Is duitse an bronntanas seo.
from from ó / as / ó áit éigin I came from Kuwait. Ai kéim from Ku-wéit. Tháinig mé ó Chuáit.
in in i / istigh i She is in the room. Shí iz in dhə rúum. Tá sí sa seomra.
inside in-sáid istigh i / taobh istigh de The keys are inside the bag. Dhə kíiz ar in-sáid dhə bæg. Tá na heochracha istigh sa mhála.
into in-tú isteach i / isteach sa He went into the room. Hí went in-tú dhə rúum. Chuaigh sé isteach sa seomra.
like láik mar / cosúil le He runs like a professional. Hí ranz láik ə prə-feshənəl. Ritheann sé cosúil le duine gairmiúil.
near nir in aice le / gar do I live near the school. Ai liv nir dhə skúul. Tá mé i mo chónaí gar don scoil.
of əv de / de chuid The door of the house is open. Dhə dór əv dhə haus iz óupən. Tá doras an tí ar oscailt.
off óf as / de / amach ó Take your shoes off the table. Téik yor shúuz óf dhə téibəl. Bain do bhróga den bhord.
on on ar / ar bharr The book is on the table. Dhə buk iz on dhə téibəl. Tá an leabhar ar an mbord.
onto on-tú ar bharr / ar aghaidh chuig The cat jumped onto the table. Dhə kæt djámpt on-tú dhə téibəl. Léim an cat ar an mbord.
opposite op-ə-zit os comhair / trasna ó The bank is opposite the hotel. Dhə bænk iz op-ə-zit dhə hóu-tel. Tá an banc os comhair an óstáin.
out aut amach / amach as He went out the door. Hí went aut dhə dór. Chuaigh sé amach an doras.
outside aut-sáid taobh amuigh de They are outside the house. Dhéy ar aut-sáid dhə haus. Tá siad taobh amuigh den teach.
over óu-vər os cionn / thar The plane flew over the city. Dhə pléin flúu óu-vər dhə siti. D'eitil an t-eitleán thar an gcathair.
past pæst thart ar / thar We walked past the school. Wí wókt pæst dhə skúul. Shiúil muid thar an scoil.
regarding ri-gár-ding maidir le / i dtaobh I have a question regarding the plan. Ai hæv ə kwés-tshən ri-gár-ding dhə plæn. Tá ceist agam maidir leis an bplean.
round raund timpeall We walked round the park. Wí wókt raund dhə párk. Shiúil muid timpeall na páirce.
since sins ó / ó shin I have lived here since 2020. Ai hæv livd hir sins twen-ti twen-ti. Tá mé i mo chónaí anseo ó 2020.
through thrúu trí / tríd We walked through the tunnel. Wí wókt thrúu dhə tanəl. Shiúil muid tríd an tollán.
throughout thrúu-aut ar fud / i rith It rained throughout the day. It réind thrúu-aut dhə déi. Bhí sé ag cur báistí i rith an lae.
till til go dtí / go dtí go Wait till tomorrow. Wéit til tə-mó-róu. Fan go dtí amárach.
to tú go / chuig I went to school. Ai went tú skúul. Chuaigh mé ar scoil.
toward tə-wórd i dtreo He walked toward me. Hí wókt tə-wórd mí. Shiúil sé i mo threo.
towards tə-wórdz i dtreo She ran towards the door. Shí ræn tə-wórdz dhə dór. Rith sí i dtreo an dorais.
under an-dər faoi The cat is under the table. Dhə kæt iz an-dər dhə téibəl. Tá an cat faoin mbord.
underneath an-dər-níith faoi / faoi bhun The bag is underneath the chair. Dhə bæg iz an-dər-níith dhə tshéar. Tá an mála faoin gcathaoir.
unlike an-láik ní cosúil le / murab ionann agus Unlike him, I am quiet. An-láik him, ai æm kwái-ət. Murab ionann agus é, bím ciúin.
until an-til go dtí / go dtí go Stay here until Friday. Stéi hir an-til frái-déy. Fan anseo go dtí Dé hAoine.
up ap suas / suas feadh He walked up the stairs. Hí wókt ap dhə stérz. Shiúil sé suas an staighre.
upon ə-pon ar / nuair a Upon arrival, call me. Ə-pon ə-ráivəl, kól mí. Nuair a shroicheann tú, cuir glaoch orm.
via vái-ə / ví-ə trí / ar bhealach We traveled via Dubai. Wí træv-əld vái-ə Du-bái. Thaistil muid trí Dhubai.
with with le / in éineacht le I went with my brother. Ai went with mai bradhər. Chuaigh mé le mo dheartháir.
within wi-dhin laistigh de / taobh istigh de Finish it within an hour. Finish it wi-dhin ən auər. Críochnaigh é laistigh d'uair an chloig.
without wi-dhaut gan He left without his phone. Hí left wi-dhaut hiz fóun. D'imigh sé gan a ghuthán.
2. Frásaí réamhfhoclacha cumaisc
Is frásaí iad seo ina mbíonn dhá fhocal nó níos mó ag obair le chéile mar réamhfhocal.
Frása Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí Sampla Fuaimniú an tsampla An t-aistriúchán
according to ə-kór-ding tú de réir / de réir an méid a According to the report, sales increased. Ə-kór-ding tú dhə ri-pórt, séilz in-kríist. De réir na tuarascála, tháinig méadú ar dhíolacháin.
ahead of ə-hed əv os comhair / roimh She arrived ahead of us. Shí ə-ráivd ə-hed əv as. Shroich sí an áit romhainn.
along with ə-long with in éineacht le / chomh maith le He came along with his brother. Hí kéim ə-long with hiz bradhər. Tháinig sé in éineacht lena dheartháir.
apart from ə-párt from seachas / seachas sin Apart from John, everyone agreed. Ə-párt from Djon, ev-ri-wan ə-gríid. D'aontaigh gach duine seachas John.
as for az for maidir le / i mo chás féin As for me, I agree. Az for mí, ai ə-gríi. Maidir liomsa, aontaím.
as of az əv amhail ó / ón uair a As of Monday, the rule applies. Az əv Man-déy, dhə rúul ə-pláiz. Beidh an riail i bhfeidhm ón Luan ar aghaidh.
as to az tú maidir le / i dtaobh There is uncertainty as to the cause. Dhéər iz an-sər-tən-ti az tú dhə kóz. Níltear cinnte faoin gcúis.
because of bi-kóz əv de bharr / mar gheall ar We stayed home because of the rain. Wí stéid hóum bi-kóz əv dhə réin. D'fhan muid sa bhaile mar gheall ar an mbáisteach.
by means of bai míinz əv trí / le cabhair ó We solved it by means of a computer. Wí sólvd it bai míinz əv ə kəm-piú-tər. Réitigh muid é le cabhair ríomhaire.
by way of bai wé əv trí / ar bhealach We went by way of London. Wí went bai wé əv Lan-dən. Chuamar trí Londain.
close to klóus tú gar do The school is close to my house. Dhə skúul iz klóus tú mai haus. Tá an scoil gar do mo theach.
due to djú tú de bharr / mar gheall ar The flight was delayed due to fog. Dhə fláit woz di-léid djú tú fog. Cuireadh moill ar an eitilt mar gheall ar an gceo.
except for ik-sept for seachas / ach amháin Everyone came except for Mary. Ev-ri-wan kéim ik-sept for Mé-ri. Tháinig gach duine seachas Mary.
far from fár from i bhfad ó / i bhfad ó bheith The answer is far from simple. Dhí æn-sər iz fár from sim-pəl. Tá an freagra i bhfad ó bheith simplí.
in addition to in ə-dishən tú chomh maith le / ina theannta sin In addition to English, he studies Arabic. In ə-dishən tú Inglish, hí stə-diz Ærəbik. Déanann sé staidéar ar an Araibis chomh maith leis an mBéarla.
in case of in kéis əv i gcás / ar eagla na heagla Call me in case of emergency. Kól mí in kéis əv i-mər-djən-si. Cuir glaoch orm i gcás éigeandála.
in front of in frant əv os comhair The car is in front of the house. Dhə kár iz in frant əv dhə haus. Tá an carr os comhair an tí.
in place of in pléis əv in áit / in ionad Use this in place of sugar. Iúz dhis in pléis əv shu-gər. Úsáid é seo in áit siúcra.
in spite of in spáit əv d'ainneoin / in ainneoin In spite of the rain, we left. In spáit əv dhə réin, wí left. D'imigh muid d'ainneoin na báistí.
in terms of in tərmz əv ó thaobh / maidir le In terms of price, it is cheap. In tərmz əv práis, it iz tshíip. Ó thaobh an phraghais de, tá sé saor.
instead of in-sted əv in áit / in ionad I drank tea instead of coffee. Ai drænk tíi in-sted əv kó-fi. D'ól mé tae in áit caife.
next to nekst tú in aice le Sit next to me. Sit nekst tú mí. Suigh in aice liom.
on account of on ə-kaunt əv de bharr / mar gheall ar The match was canceled on account of rain. Dhə mæ tsh woz kæn-səld on ə-kaunt əv réin. Cuireadh an cluiche ar ceal mar gheall ar an mbáisteach.
on behalf of on bi-háf əv thar ceann / ar son I spoke on behalf of the team. Ai spóuk on bi-háf əv dhə tím. Labhair mé thar ceann na foirne.
on top of on top əv ar bharr / anuas ar The keys are on top of the box. Dhə kíiz ar on top əv dhə boks. Tá na heochracha ar bharr an bhosca.
out of aut əv as / amach as He walked out of the room. Hí wókt aut əv dhə rúum. Shiúil sé amach as an seomra.
owing to óu-ing tú de bharr / mar gheall ar The event was canceled owing to rain. Dhí i-vent woz kæn-səld óu-ing tú réin. Cuireadh an ócáid ar ceal mar gheall ar an mbáisteach.
prior to prái-ər tú roimh / roimh ré Prior to the meeting, we prepared. Prái-ər tú dhə míi-ting, wí pri-péərd. D'ullmhaigh muid roimh an gcruinniú.
regardless of ri-gárd-ləs əv beag beann ar We will continue regardless of the cost. Wí wil kən-tin-iu ri-gárd-ləs əv dhə kost. Leanfaimid ar aghaidh beag beann ar an gcostas.
thanks to thanks tú a bhuí le / de bharr Thanks to you, we succeeded. Thanks tú iu, wí sək-síi-did. D'éirigh linn a bhuí leat.
together with tə-ge-dhər with in éineacht le / mar aon le She came together with her friends. Shí kéim tə-ge-dhər with hər frendz. Tháinig sí in éineacht lena cairde.
up to ap tú suas le / chomh fada le Up to ten people can enter. Ap tú ten píipəl kæn en-tər. Is féidir le suas le deichniúr dul isteach.
with regard to with ri-gárd tú maidir le / i dtaobh With regard to your question, I agree. With ri-gárd tú yor kwés-tshən, ai ə-gríi. Maidir le do cheist, aontaím.
with respect to with ri-spekt tú maidir le / i dtaca le With respect to this issue, we disagree. With ri-spekt tú dhis i-shúu, wí dis-ə-gríi. Maidir leis an gceist seo, ní aontaímid.
3. Frásaí réamhfhoclacha eile
Frása Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
by virtue of bai vər-tshúu əv de bhua / de bharr
by dint of bai dint əv de bharr / trí iarracht
by reason of bai ríi-zən əv de bharr / mar gheall ar
by courtesy of bai kər-tə-si əv a bhuí le / trí chineáltas
by order of bai ór-dər əv ar ordú ó
by reference to bai ref-rəns tú ag tagairt do
by means of bai míinz əv trí / le cabhair ó
by way of bai wé əv trí / ar bhealach
in accordance with in ə-kór-dəns with de réir / i gcomhréir le
in comparison with in kəm-pæ-ri-sən with i gcomparáid le
in connection with in kə-nek-shən with i dtaca le / maidir le
in contrast to in kón-træst tú i gcodarsnacht le
in exchange for in iks-tshéindj for mar mhalairt ar
in favor of in féi-vər əv i bhfabhar
in lieu of in lúu əv in ionad
in relation to in ri-léi-shən tú maidir le / i ndáil le
in response to in ri-spóns tú mar fhreagra ar
in search of in sərtsh əv ar thóir / ag lorg
in view of in viúu əv i bhfianaise / ag cur san áireamh
on the basis of on dhə béi-sis əv ar bhonn / bunaithe ar
on the grounds of on dhə graundz əv ar bhonn / ar an gcúis
with a view to with ə viúu tú d'fhonn / chun
with the exception of with dhí ik-sep-shən əv seachas / ach amháin
with the help of with dhə help əv le cabhair ó
with reference to with ref-rəns tú maidir le / ag tagairt do
4. Réamhfhocail sheanchaite, fhoirmiúla agus neamhchoitianta
Tá na focail seo le fáil i mBéarla seanchaite, dlíthiúil, liteartha nó foirmiúil:
Focal Fuaimniú Béarla scríofa go foghraíochta i nGaeilge Brí
abaft ə-bæft taobh thiar de / ar chúl
alongside ə-long-sáid in aice le / taobh le
amidst ə-midst i measc / i lár
amongst ə-mangst i measc
astride ə-stráid ar gach taobh de / ina shuí ar bharr
athwart ə-thwórt trasna / go fiarthrasna
atop ə-top ar bharr / os cionn
barring bár-ing seachas / ach amháin
circa sər-kə timpeall / thart ar dháta
cum kam in éineacht le / agus
ere ér roimh / sula
notwithstanding not-with-stæn-ding d'ainneoin / in ainneoin
per pər in aghaidh / de réir / trí
save séiv seachas / ach amháin
vis-à-vis víi-zə-víi i gcomparáid le / maidir le
worth wərth ar fiú / ar luach
Sampla:
Notwithstanding the difficulties, we continued.
Not-with-stæn-ding dhə di-fi-kəl-tiz, wí kən-tin-iuud.
D'ainneoin na ndeacrachtaí, lean muid orainn.
5. Réamhfhocail a chuireann suíomh in iúl
Is féidir na réamhfhocail seo a eagrú de réir na slí a chuireann siad suíomh in iúl:
Gaol spásúil Réamhfhocail
Taobh istigh in, inside, within
Gluaiseacht isteach into
Taobh amuigh out, outside
Ar dhromchla on
Gluaiseacht ar dhromchla onto
Os cionn above, over, atop, on top of
Faoi under, below, beneath, underneath
Os comhair in front of, before
Taobh thiar de behind
In aice le beside, by, next to, alongside
Idir dhá rud between
I measc grúpa among, amongst
Gar do near, close to
Os comhair / trasna ó opposite, across from
Timpeall around, round
Trasna / tríd across, through
Feadh along
I dtreo toward, towards
I bhfad ó away from, off
Thar / níos faide ná past, beyond
6. Réamhfhocail ama
Gaol ama Réamhfhocal Sampla
Am cruinn at at 5 o'clock
Lá / dáta on on Monday
Mí / bliain / tréimhse in in 2026
Roimh before, prior to, ahead of before lunch
Tar éis after, following after work
Le linn during during the meeting
Ó thús ama since since Monday
Ar feadh tréimhse for for two hours
Go dtí until, till until Friday
Ó am go ham from … to from Monday to Friday
I rith na tréimhse ar fad throughout throughout the year
Faoin sprioc-am by by Friday
Faoi am sonraithe by by 6 p.m.
Laistigh de within within two hours
Timpeall ama around, about around noon
Gar d'am near near midnight
7. Réamhfhocail chúise agus cuspóra
Réamhfhocal / frása Fuaimniú Brí
because of bi-kóz əv de bharr / mar gheall ar
due to djú tú de bharr
owing to óu-ing tú de bharr
on account of on ə-kaunt əv ar an gcúis / de bharr
as a result of az ə ri-zalt əv mar thoradh ar
thanks to thanks tú a bhuí le
for for ar son / ar mhaithe le
for the sake of for dhə séik əv ar mhaithe le / ar son
with a view to with ə viúu tú d'fhonn / chun
in order to in ór-dər tú chun / d'fhonn
* Is gnách go leanann briathar sa bhunfhoirm le in order to; dá bhrí sin, ní réamhfhocal simplí é sa chiall ghramadaí chéanna le go leor de na cinn eile.
8. Nóta tábhachtach: réamhfhocal + ainmfhocal nó forainm
Riail bhunúsach:
Preposition + noun / pronoun / V-ing
Réamhfhocal + ainmfhocal / forainm / briathar le -ing
Samplaí:
Réamhfhocal + ainmfhocal
I am in the house.
Ai æm in dhə haus.
Tá mé sa teach.
Réamhfhocal + forainm
This gift is for him.
Dhis gift iz for him.
Is dó an bronntanas seo.
Tabhair faoi deara:
for him ✅
for he ❌
Úsáidtear forainm réamhfhoclach tar éis réamhfhocail, ní an forainm ainmneach.
Réamhfhocal + V-ing
She is good at cooking.
Shí iz gud æt ku-king.
Tá sí go maith ag cócaireacht.
He left without saying goodbye.
Hí left wi-dhaut sé-ing gud-bái.
D'imigh sé gan slán a fhágáil.
9. Difríochtaí idir péirí réamhfhocal
Focal Brí bhunúsach Sampla
in istigh i in the room
into gluaiseacht isteach sa go into the room
on ar dhromchla on the table
onto gluaiseacht chuig dromchla jump onto the table
at áit nó pointe ar leith at the station
to treo nó ceann scríbe go to school
by in aice le / trí / faoin sprioc-am by the door / by car / by Friday
with in éineacht le / ag úsáid with him / with a knife
from ó áit nó foinse from London
of gaol nó muintearas the door of the house
for ar son / ar feadh / chun for you / for two hours
since ó phointe ama since Monday
during le linn tréimhse during the meeting
until go dtí pointe deiridh ama until Friday
between idir dhá cheann between John and Mary
among i measc grúpa among friends
above níos airde ná above the table
over os cionn / thar over the bridge
below níos ísle ná below the line
under faoi under the table
beside in aice le beside me
besides ina theannta sin besides English
because of / cause of de bharr because of rain
despite d'ainneoin despite the rain
in spite of d'ainneoin in spite of the rain
aboard — ə-bórd — ar bord / laistigh d'fheithicil nó de long
11- Ainmneoirí (DETERMINERS)
Ainmneoirí bunúsacha
Ainmneoir Fuaimniú Béarla Brí Gaeilge shamplach iomlán Fuaimniú Béarla Aistriúchán
a a alt éiginnte I saw a dog. ai so a dog. Chonaic mé madra.
an an alt éiginnte roimh fhuaim ghuta She ate an apple. sí eit an apl. D’ith sí úll.
the dhə / dhi an t-alt cinnte I saw the dog. ai so dhə dog. Chonaic mé an madra.
this dhis seo This book is useful. dhis buk iz iúsful. Tá an leabhar seo úsáideach.
that dhat sin That car is expensive. dhat car iz ikspensiv. Tá an carr sin daor.
these dhiz na rudaí seo These books are new. dhiz buks ar nú. Tá na leabhair seo nua.
those dhóuz na rudaí sin Those houses are old. dhóuz hauziz ar óuld. Tá na tithe sin sean.
2. Ainmneoirí sealbhacha
Tagann siad seo roimh ainmfhocal chun úinéireacht a chur in iúl.
Ainmneoir Fuaimniú Brí Sampla
my mai mo My book is here.
your yor do / bhur Your car is outside.
his hiz aige / a His house is big.
her hər aici / a Her bag is black.
its its aige / aici do rud nó d’ainmhí The dog moved its tail.
our auər ár Our teacher is kind.
their dheir a gcuid / a Their house is beautiful.
Samplaí
my book = mo leabhar
your car = do charr
his phone = a ghuthán
her bag = a mála
our house = ár dteach
their children = a gcuid páistí
Ach:
Úsáidtear mine, yours, his, hers, ours agus theirs go neamhspleách, gan ainmfhocal díreach ina ndiaidh; léiríonn siad úinéireacht leo féin.
This book is mine.
dhis buk iz main.
Is liomsa an leabhar seo.
3. Ainmneoirí taispeántacha
Ainmneoir Fuaimniú Uimhir Fad Sampla
this dhis uatha gar this book
that dhat uatha i bhfad uaidh that book
these dhiz iolra gar these books
those dhóuz iolra i bhfad uathu those books
Rialacha
this + ainmfhocal uatha
this book
dhis buk
an leabhar seo
these + ainmfhocal iolra
these books
dhiz buks
na leabhair seo
that + ainmfhocal uatha
that car
dhat car
an carr sin
those + ainmfhocal iolra
those cars
dhóuz carz
na carranna sin
4. Ainmneoirí cainníochta
Léiríonn na hainmneoirí seo cainníocht ainmfhocail.
Ainmneoir Fuaimniú Brí Sampla
some sam cuid de / roinnt I bought some books.
any eni aon / roinnt Do you have any questions?
no nóu aon cheann; gan I have no money.
much mach mórán d’ainmfhocail neamh-ináirithe I don't have much time.
many meni mórán d’ainmfhocail ináirithe She has many books.
little litl beagán d’ainmfhocail neamh-ináirithe I have little time.
a little a litl beagán I have a little time.
few fiú beagán d’ainmfhocail ináirithe Few people came.
a few a fiú cúpla / roinnt I have a few questions.
enough ináf leor We have enough food.
more mór tuilleadh I need more water.
less les níos lú d’ainmfhocail neamh-ináirithe I need less sugar.
fewer fiúər níos lú d’ainmfhocail ináirithe We need fewer chairs.
all ól gach / uile All students passed.
both bóuth an dá cheann Both students passed.
half háf leath Half the class left.
most móust formhór Most people agreed.
enough ináf leor We have enough money.
5. Ainmneoirí uimhriúla
Léiríonn uimhreacha cé mhéad rud atá ann agus tagann siad roimh ainmfhocail de ghnáth.
Uimhir Fuaimniú Sampla
one wan one book
two tú two books
three thrí three books
four for four books
five faiv five books
six siks six books
seven sevn seven books
eight eit eight books
nine nain nine books
ten ten ten books
hundred handrəd a hundred books
thousand thauzənd a thousand books
million milion a million people
billion bilion a billion dollars
Is féidir uimhreacha a úsáid chun cainníochtaí cruinne a chur in iúl.
6. Ainmneoirí dáileacha
Dáileann na hainmneoirí seo rudaí ar dhaoine nó ar bhaill de ghrúpa.
Ainmneoir Fuaimniú Brí Sampla
each íitseach gach ceann ar leith Each student has a book.
every evri gach Every student passed.
either íther / aither ceachtar den dá cheann Either answer is acceptable.
neither naither / níther ceachtar acu; ní hé seo ná é sin Neither answer is correct.
An difríocht
each
Each student received a book.
íitseach stúdent risívd a buk.
Fuair gach dalta leabhar.
Díríonn sé ar gach duine ina aonar.
every
Every student received a book.
evri stúdent risívd a buk.
Fuair gach dalta leabhar.
Díríonn sé ar an ngrúpa iomlán.
7. Ainmneoirí ceisteacha
Úsáidtear iad chun ceisteanna a chur faoi ainmfhocail.
Ainmneoir Fuaimniú Brí Sampla
what wat cén / cad é What book do you want?
which wich cén ceann Which book do you want?
whose húz cé leis / cé leis an Whose book is this?
what kind of wat kaind ov cén cineál What kind of car do you want?
which kind of wich kaind ov cén cineál Which kind of food do you prefer?
Samplaí
Which book do you want?
wich buk du yu want?
Cén leabhar atá uait?
Whose car is this?
húz car iz dhis?
Cé leis an carr seo?
8. Ainmneoirí neamhshonracha
Tagraíonn siad do dhuine nó do rud nach bhfuil sonraithe go beacht.
Ainmneoir Fuaimniú Brí
a a duine nó rud amháin neamhshonraithe
an an duine nó rud amháin neamhshonraithe roimh fhuaim ghuta
some sam roinnt
any eni aon / roinnt
no nóu aon cheann; gan
another anadher ceann eile
other adher eile / cinn eile
such sach a leithéid / den sórt sin
9. another agus other
Tá difríocht idir na húsáidí seo.
another
another + ainmfhocal uatha ináirithe
I need another book.
ai níd anadher buk.
Tá leabhar eile de dhíth orm.
other
other + ainmfhocal iolra
I need other books.
ai níd adher buks.
Tá leabhair eile de dhíth orm.
the other
The other book is mine.
dhə adher buk iz main.
Is liomsa an leabhar eile.
the other + ainmfhocal iolra
The other books are mine.
dhə adher buks ar main.
Is liomsa na leabhair eile.
10. Ainmneoirí béime agus cosúlachta
such
such + a/an + aidiacht + ainmfhocal uatha
She is such a nice person.
sí iz sach a nais persən.
Is duine chomh deas í.
Le hainmfhocal iolra:
such people
sach pípl
daoine den sórt sin
Le hainmfhocal neamh-ináirithe:
such good advice
sach gud adváis
comhairle chomh maith sin
11. Ainmneoirí cainníochta móra agus ginearálta
Ainmneoir Fuaimniú Brí Sampla
all ól gach / uile all students
both bóuth an dá cheann both books
each íitseach gach ceann ar leith each student
every evri gach every student
either íther ceachtar den dá cheann either book
neither naither ceachtar den dá cheann neither book
enough ináf leor enough food
much mach mórán much water
many meni mórán many books
most móust formhór most people
more mór tuilleadh more time
less les níos lú less water
fewer fiúər níos lú fewer people
half háf leath half the money
plenty of plenti ov flúirse de plenty of food
a lot of a lot ov a lán de a lot of people
lots of lots ov a lán de lots of books
12. Nathanna cainníochta a úsáidtear mar ainmneoirí
Is féidir leis na nathanna seo cainníochtaí móra nó beaga ainmfhocal a chur in iúl.
Nath Fuaimniú Brí
a lot of a lot ov a lán de
lots of lots ov a lán de
plenty of plenti ov flúirse de
a number of a namber ov roinnt / líon áirithe
a great number of a greit namber ov líon mór de
a large number of a lárj namber ov líon mór de
a small number of a smól namber ov líon beag de
a great deal of a greit díl ov méid mhór de
a large amount of a lárj amaunt ov méid mhór de
a small amount of a smól amaunt ov méid beag de
a majority of a məjoriti ov formhór de
a minority of a mainoriti ov mionlach de
a pair of a peir ov péire de
a couple of a kapl ov cúpla
a range of a reinj ov raon de
a variety of a varáiəti ov éagsúlacht de
a series of a síriz ov sraith de
a set of a set ov tacar de
a group of a grup ov grúpa de
a number of a namber ov roinnt / líon áirithe
Sampla:
A lot of students study English.
a lot ov stúdents stadi inglish.
Déanann a lán daltaí staidéar ar an mBéarla.
13. Ainmneoirí codánacha agus páirteacha
Nath Fuaimniú Brí
half háf leath
a half a háf leath
quarter kwórter ceathrú
a quarter a kwórter ceathrú
third thərd trian
a third a thərd trian
two-thirds tú thərdz dhá thrian
three-quarters thrí kwórterz trí cheathrú
part of part ov cuid de
most of móust ov formhór de
some of sam ov cuid de / roinnt de
all of ól ov gach ceann de / an t-iomlán de
none of nan ov aon cheann de
Samplaí:
Half the students left.
háf dhə stúdents left.
D’imigh leath na ndaltaí.
Most of the students passed.
móust ov dhə stúdents past.
D’éirigh le formhór na ndaltaí.
14. none agus neither
none
Úsáidtear é le grúpa ina bhfuil beirt nó níos mó.
None of the students came.
nan ov dhə stúdents keim.
Níor tháinig aon duine de na daltaí.
neither
Úsáidtear é nuair atá dhá rogha nó beirt i gceist.
Neither student came.
naither stúdent keim.
Níor tháinig ceachtar den dá dhalta.
either
Ceachtar den bheirt:
Either student can help you.
íther stúdent can help yu.
Is féidir le ceachtar den dá dhalta cabhrú leat.
15. Ainmneoirí diúltacha
Ainmneoir Fuaimniú Brí Sampla
no nóu aon cheann; gan no money
neither naither ceachtar den bheirt / den dá rud neither student
no other nóu adher aon duine nó rud eile no other option
not a not a ní fiú aon not a single person
not any not eni nach bhfuil aon not any books
Sampla:
No student was absent.
nóu stúdent wəz absənt.
Ní raibh aon dalta as láthair.
16. Focail úsáideacha nach ainmneoirí íona iad i gcónaí
Is féidir le roinnt focal feidhmiú mar ainmneoirí ag brath ar an gcomhthéacs agus ar an úsáid.
Focal Fuaimniú Úsáid mar ainmneoir
certain sərtən certain people = daoine áirithe
certain sərtən a certain person = duine áirithe
particular partikjələr a particular reason = cúis ar leith
specific spəsifik a specific case = cás sonrach
given givən given circumstances = na cúinsí atá i gceist
same seim the same person = an duine céanna
next nekst next week = an tseachtain seo chugainn
last last last year = an bhliain seo caite
previous príviəs previous examples = samplaí roimhe seo
following folouing the following day = an lá dár gcionn
certain sərtən certain circumstances = cúinsí áirithe
various veriəs various reasons = cúiseanna éagsúla
numerous numərəs numerous examples = samplaí iomadúla
countless kauntləs countless possibilities = féidearthachtaí gan áireamh
different difrənt different ideas = smaointe éagsúla
same seim the same answer = an freagra céanna
17. Focail cosúil le next agus last
Is féidir leis na nathanna seo brí éagsúil a bheith acu ag brath ar úsáid the.
next week
I will travel next week.
ai wil travəl nekst wik.
Beidh mé ag taisteal an tseachtain seo chugainn.
the next week
Úsáidtear the next week chun tagairt a dhéanamh don tseachtain ina dhiaidh sin i gcomhthéacs ar leith.
The next week was very busy.
dhə nekst wik wəz veri bizi.
Bhí an tseachtain ina dhiaidh sin an-ghnóthach.
An patrún céanna:
last year = an bhliain seo caite
the last year = an bhliain dheireanach / an tréimhse dheireanach bliana
18. Ainmneoirí cumaisc a chuireann béim ar dháileadh
Nath Fuaimniú Brí
each and every íitseach and evri gach uile cheann
every single evri singəl gach aon cheann
each individual íitseach indivijual gach duine ar leith
any given eni givən aon cheann ar leith
a certain a sərtən duine nó rud áirithe
one particular wan partikjələr duine nó rud ar leith
the whole dhə hóul an t-iomlán
the entire dhə intáir an t-iomlán
the total dhə tóutəl an méid iomlán
Samplaí:
Every single student passed.
evri singəl stúdent past.
D’éirigh le gach aon dalta.
The entire class left.
dhə intáir klas left.
D’imigh an rang ar fad.
19. whole agus entire
Tá brí an-chosúil leis an dá fhocal seo: “iomlán” nó “ar fad”.
the whole + ainmfhocal
I read the whole book.
ai red dhə hóul buk.
Léigh mé an leabhar ar fad.
the entire + ainmfhocal
I read the entire book.
ai red dhi intáir buk.
Léigh mé an leabhar iomlán.
20. Ainmneoirí speisialta a léiríonn úinéireacht agus sainmhíniú
Seo a leanas roinnt samplaí de struchtúir shealbhacha:
Nath Fuaimniú Brí
John's jónz a bhaineann le John
Mary's mériz a bhaineann le Mary
the man's dhə manz a bhaineann leis an bhfear
the students' dhə stúdents a bhaineann leis na daltaí
Sampla:
John's car is new.
jónz car iz nú.
Tá carr John nua.
Léiríonn John's úinéireacht.
21. Ord na n-ainmneoirí
De ghnáth, ní féidir ainmneoirí a chur in ord randamach.
Sampla:
the three old books
dhə thrí óuld buks
na trí leabhar sheana
Ní ceart:
❌ three the books
An t-ord coitianta:
ainmneoir cinnte + uimhir/cainníocht + aidiacht + ainmfhocal
Sampla:
the two beautiful houses
dhə tú biútifəl hauziz
an dá theach álainn
22. An féidir dhá ainmneoir a úsáid le chéile?
Uaireanta is féidir, ach ní féidir gach ainmneoir a chomhcheangal.
❌ a the book
Ná scríobh:
❌ a the book
❌ this my book
Sa ghnáth-Bhéarla, ní úsáidtear na teaglamaí seo.
❌ this my book
Ina ionad sin, abair:
this book of mine
dhis buk ov main
an leabhar seo liomsa
Mar sin féin, tá struchtúir den chineál seo ceart:
all my books
ól mai buks
mo chuid leabhar ar fad
Struchtúr:
all + my + books
Agus:
both my parents
bóuth mai perənts
mo bheirt tuismitheoirí
Agus:
half the money
háf dhə mani
leath an airgid
23. Ainmneoirí le hainmfhocail ináirithe agus neamh-ináirithe
Ainmfhocail uatha ináirithe
Is féidir iad seo a úsáid:
a/an, the, this, that, my, each, every, either, neither, another
Samplaí:
a book
a buk
leabhar
this book
dhis buk
an leabhar seo
every book
evri buk
gach leabhar
Ainmfhocail iolra ináirithe
Is féidir iad seo a úsáid:
the, these, those, my, some, any, many, few, several, both, all, most, more, fewer
Sampla:
many books
meni buks
go leor leabhar
Ainmfhocail neamh-ináirithe
Is féidir iad seo a úsáid:
the, this, that, my, some, any, much, little, a little, enough, more, less, all, most
Sampla:
much water
mach wóter
mórán uisce
24. several
Is ainmneoir é several a chiallaíonn “roinnt” nó “cúpla”.
Several students came.
sevərəl stúdents keim.
Tháinig roinnt daltaí.
Is ionann an bhrí go garbh agus “roinnt” nó “níos mó ná dhá cheann”, ach ní líon an-mhór de ghnáth.
25. certain / various / numerous
Focal Fuaimniú Brí Sampla
certain sərtən áirithe / sonrach certain people
various veriəs éagsúil various reasons
numerous numərəs iomadúla / go leor numerous examples
countless kauntləs gan áireamh countless opportunities
several sevərəl roinnt several books
different difrənt éagsúil different ideas
12- Abairtí coinníollacha (IF CONDITIONALS)
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Am / Brí
Coinníoll nialasach If + Present Simple, Present Simple if + prezənt, prezənt fíric ghinearálta / nós
An chéad choinníoll If + Present Simple, will + V1 if + prezənt, wil + ví wan féidearthacht amach anseo
An dara coinníoll If + Past Simple, would + V1 if + past, wud + ví wan cás samhalta san am i láthair nó amach anseo
An tríú coinníoll If + Past Perfect, would have + V3 if + past perfikt, wud hav + ví thrí cás samhalta san am atá thart; rud nár tharla
Coinníoll measctha 1 If + Past Perfect, would + V1 if + past perfikt, wud + ví wan am atá thart → an lá atá inniu ann
Coinníoll measctha 2 If + Past Simple, would have + V3 if + past, wud hav + ví thrí an lá atá inniu ann → an t-am atá thart
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú an tsampla Brí
Would Simple would + V1 wud + ví wan I would eat. ai wud ít. D’íosfainn.
Would Continuous would be + V-ing wud bí + ví-ing I would be eating. ai wud bí íting. Bheinn ag ithe.
Would Perfect would have + V3 wud hav + ví thrí I would have eaten. ai wud hav ítən. Bheadh ithte agam / d’íosfainn dá mbeadh an cás difriúil.
Would Perfect Continuous would have been + V-ing wud hav bin + ví-ing I would have been eating. ai wud hav bin íting. Bheinn tar éis a bheith ag ithe.
Le gach forainm
Forainm Would + V1 Would be + V-ing Would have + V3 Would have been + V-ing
I I would eat. I would be eating. I would have eaten. I would have been eating.
You You would eat. You would be eating. You would have eaten. You would have been eating.
He He would eat. He would be eating. He would have eaten. He would have been eating.
She She would eat. She would be eating. She would have eaten. She would have been eating.
It It would eat. It would be eating. It would have eaten. It would have been eating.
We We would eat. We would be eating. We would have eaten. We would have been eating.
They They would eat. They would be eating. They would have eaten. They would have been eating.
Gach foirm dhiúltach de Would – Active
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú an tsampla Brí
Would Simple diúltach would not + V1 wud not + ví wan I would not eat. ai wud not ít. Ní íosfainn.
Would Continuous diúltach would not be + V-ing wud not bí + ví-ing I would not be eating. ai wud not bí íting. Ní bheinn ag ithe.
Would Perfect diúltach would not have + V3 wud not hav + ví thrí I would not have eaten. ai wud not hav ítən. Ní bheadh ithte agam.
Would Perfect Continuous diúltach would not have been + V-ing wud not hav bin + ví-ing I would not have been eating. ai wud not hav bin íting. Ní bheinn tar éis a bheith ag ithe.
Gach forainm
Forainm Would not + V1 Would not be + V-ing Would not have + V3 Would not have been + V-ing
I I would not eat. I would not be eating. I would not have eaten. I would not have been eating.
You You would not eat. You would not be eating. You would not have eaten. You would not have been eating.
He He would not eat. He would not be eating. He would not have eaten. He would not have been eating.
She She would not eat. She would not be eating. She would not have eaten. She would not have been eating.
It It would not eat. It would not be eating. It would not have eaten. It would not have been eating.
We We would not eat. We would not be eating. We would not have eaten. We would not have been eating.
They They would not eat. They would not be eating. They would not have eaten. They would not have been eating.
Giorrúcháin
Foirm iomlán Foirm ghiorraithe Fuaimniú
would not + V1 wouldn't + V1 wudənt + ví wan
would not be + V-ing wouldn't be + V-ing wudənt bí + ví-ing
would not have + V3 wouldn't have + V3 wudənt hav + ví thrí
would not have been + V-ing wouldn't have been + V-ing wudənt hav bin + ví-ing
Gach foirm de Would Passive
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú an tsampla Brí
Simple would be + V3 wud bí + ví thrí The book would be read. dhə buk wud bí red. Dhéanfaí an leabhar a léamh.
Continuous would be being + V3 wud bí bíing + ví thrí The book would be being read. dhə buk wud bí bíing red. Bheadh an leabhar á léamh, faoi choinníollacha áirithe.
Perfect would have been + V3 wud hav bin + ví thrí The book would have been read. dhə buk wud hav bin red. Bheadh an leabhar léite.
Perfect Continuous would have been being + V3 wud hav bin bíing + ví thrí The book would have been being read. dhə buk wud hav bin bíing red. Bheadh an leabhar á léamh le linn tréimhse roimhe sin; is foirm annamh í seo.
Le gach forainm
Forainm Would Passive Simple Would Passive Continuous Would Passive Perfect Would Passive Perfect Continuous
I I would be seen. I would be being seen. I would have been seen. I would have been being seen.
You You would be seen. You would be being seen. You would have been seen. You would have been being seen.
He He would be seen. He would be being seen. He would have been seen. He would have been being seen.
She She would be seen. She would be being seen. She would have been seen. She would have been being seen.
It It would be seen. It would be being seen. It would have been seen. It would have been being seen.
We We would be seen. We would be being seen. We would have been seen. We would have been being seen.
They They would be seen. They would be being seen. They would have been seen. They would have been being seen.
Foirm dhiúltach — Would Passive Negative
Cineál Struchtúr Sampla Fuaimniú an tsampla Brí
Simple would not be + V3 The book would not be read. dhə buk wud not bí red. Ní léifí an leabhar.
Continuous would not be being + V3 The book would not be being read. dhə buk wud not bí bíing red. Ní bheadh an leabhar á léamh.
Perfect would not have been + V3 The book would not have been read. dhə buk wud not hav bin red. Ní bheadh an leabhar léite.
Perfect Continuous would not have been being + V3 The book would not have been being read. dhə buk wud not hav bin bíing red. Ní bheadh an leabhar á léamh le linn na tréimhse sin; is foirm an-annamh í.
Focail bhunúsacha a úsáidtear i gcoinníollacha
Focal / Nath Fuaimniú Brí Úsáid
if if má / dá marcóir coinníll
if not if not mura / mura bhfuil Ní mór an comhthéacs a chur san áireamh.
unless anles mura bhfuil / mura déanann sé ciall atá cosúil le if...not i mórán cásanna
when wen nuair a coinníoll a bhfuiltear ag súil leis nó rud a tharlaíonn arís agus arís eile
whenever> wen-ever aon uair a coinníoll athfhillteach
even if íven if fiú má toradh nach n-athraíonn beag beann ar an gcoinníoll
only if óunli if sin amháin má coinníoll riachtanach
if and only if if and óunli if má agus mura ach mar choinníoll riachtanach agus leordhóthanach
as long as az long az chomh fada agus a coinníoll
so long as sóu long az chomh fada agus a cosúil le as long as
provided that prəvaidid dhat ar choinníoll go coinníoll foirmiúil
providing that prəvaiding dhat ar choinníoll go coinníoll
on condition that on kən-dishən dhat ar an gcoinníoll go coinníoll foirmiúil
in case in keis ar eagla na heagla / sa chás go réamhchúram; ní hionann é i gcónaí agus if
in the event that in dhi ivent dhat sa chás go coinníoll foirmiúil
assuming that asúming dhat ag glacadh leis go toimhde
supposing that sapóuzing dhat ag glacadh leis go toimhde
suppose sapóuz samhlaigh / cad a tharlódh dá coinníoll samhalta a thabhairt isteach
what if wat if cad a tharlódh dá ceist faoi fhéidearthacht
if only if óunli dá mba / murach mianta nó aiféala
even though íven dhóu cé go / ainneoin go nascann sé smaoineamh codarsnach; ní marcóir coinníll é
whether wedher cibé acu / an rogha idir féidearthachtaí
when wen nuair a
only when óunli wen sin amháin nuair a
13- An Chomparáid agus an Sárchéim (COMPARATIVE AND SUPERLATIVE)
Comparáid ghearr aidiacht + -er + than ádjektiv + -er + dhan taller than taller than
Sárchéim ghearr the + aidiacht + -est dhí + ádjektiv + -est the tallest the tallest
Comparáid fhada more + aidiacht + than mór + ádjektiv + dhan more beautiful than more beautiful than
Sárchéim fhada the most + aidiacht dhí móust + ádjektiv the most beautiful the most beautiful
Comparáid níos lú less + aidiacht + than les + ádjektiv + dhan less expensive than less expensive than
Sárchéim is lú the least + aidiacht dhí líist + ádjektiv the least expensive the least expensive
Comhionannas as + aidiacht + as az + ádjektiv + az as tall as as tall as
Neamh-chomhionannas not as + aidiacht + as not az + ádjektiv + az not as tall as not as tall as
Comparáid chomhionann as + aidiacht az + ádjektiv tall as tall as
Neamh-chomhionannas not + aidiacht + as not + ádjektiv + az not tall as not tall as
Comparáid láidir much/far/a lot + comparáid matsh/fár/ə lot + kəm-pær-ə-tiv much better much better
Comparáid bheag a little/slightly + comparáid ə litl/sláitli + kəm-pær-ə-tiv slightly better slightly better
Méadú de réir a chéile comparáid + and + comparáid kəm-pær-ə-tiv + ænd + kəm-pær-ə-tiv bigger and bigger bigger and bigger
Comparáid dhúbailte the + comparáid, the + comparáid dhə + kəm-pær-ə-tiv, dhə + kəm-pær-ə-tiv the more, the better the more, the better
An ceann is fearr i ngrúpa the + sárchéim + in/of dhə + sú-pər-lə-tiv + in/əv the best in the class the best in the class
Duine/rud amháin de ghrúpa one of the + sárchéim + ainmfhocal iolra wən əv dhə + sú-pər-lə-tiv + plúrəl naun one of the best students one of the best students
Sárchéim thar aon rud eile by far + the + sárchéim bái fár + dhə + sú-pər-lə-tiv by far the best by far the best
Comparáid le briathar briathar + more/less vörb + mór/les work more work more
Comparáid le hainmfhocail ináirithe more/fewer + ainmfhocal iolra mór/fjúər + plúrəl naun more books / fewer books more books / fewer books
Comparáid le hainmfhocail neamh-ináirithe more/less + ainmfhocal neamh-ináirithe mór/les + ən-kauntəbl naun more water / less water more water / less water
Comparáid ar mhéid more/less + ainmfhocal mór/les + naun more money more money
Comparáid ar líon more/fewer + ainmfhocal iolra mór/fjúər + plúrəl naun more people more people
Dhá oiread airgid twice as much as tuais az matsh az twice as much money twice as much money
Dhá oiread rudaí twice as many as tuais az meni az twice as many books twice as many books
I am as tall as him I am as tall as him Tá mé chomh hard leis.
Cathain a úsáidtear -er agus cathain a úsáidtear more?
Is é seo an príomhphointe.
An cás Riail Sampla Fuaimniú Brí
Aidiachtaí gearra, go hiondúil siolla amháin -er taller taller níos airde
Aidiachtaí gearra, go hiondúil siolla amháin -er smaller smaller níos lú
Aidiachtaí a chríochnaíonn le -y -er, agus athraítear y go i happier happier níos sona
Aidiachtaí a chríochnaíonn le -e -r larger larger níos mó
Aidiachtaí fada, go hiondúil dhá shiolla nó níos mó more more beautiful more beautiful níos áille
Aidiachtaí fada more more expensive more expensive níos costasaí
Aidiachtaí fada more more interesting more interesting níos suimiúla
15- Clásail Choibhneasta (RELATIVE CLAUSES)
Cineál Na focail nó na struchtúir choibhneasta Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
Clásal coibhneasta sainithe who / whom / whose / which / that / where / when / why hu / húm / húz / uitsh / dhæt / uér / uén / uái The man who lives here is my teacher. The man who lives here is my teacher. Is é an fear a chónaíonn anseo mo mhúinteoir.
Clásal coibhneasta neamhshainithe who / whom / whose / which / where / when hu / húm / húz / uitsh / uér / uén My brother, who lives in London, is a doctor. My brother, who lives in London, is a doctor. Is dochtúir é mo dheartháir, a chónaíonn i Londain.
Clásal coibhneasta ina bhfuil an focal coibhneasta ina ábhar who/which/that + briathar hu/uitsh/dhæt + vörb The woman who works here is friendly. The woman who works here is friendly. Tá an bhean a oibríonn anseo cairdiúil.
Clásal coibhneasta ina bhfuil an focal coibhneasta ina réad who/whom/which/that + ábhar + briathar hu/húm/uitsh/dhæt + sabjekt + vörb The man whom I met was kind. The man whom I met was kind. Bhí an fear ar bhuail mé leis cineálta.
Clásal coibhneasta giorraithe gan an forainm coibhneasta ainmfhocal + ábhar + briathar naun + sabjekt + vörb The book I bought is interesting. The book I bought is interesting. Tá an leabhar a cheannaigh mé suimiúil.
Clásal coibhneasta sealbhach whose + ainmfhocal húz + naun The girl whose father is a doctor is my friend. The girl whose father is a doctor is my friend. Is í an cailín a bhfuil a hathair ina dhochtúir mo chara.
Clásal coibhneasta áite where + clásal uér + klóz This is the house where I grew up. This is the house where I grew up. Is é seo an teach inar fhás mé suas.
Clásal coibhneasta ama when + clásal uén + klóz I remember the day when we met. I remember the day when we met. Is cuimhin liom an lá ar bhuail muid le chéile.
Clásal coibhneasta cúise why + clásal uái + klóz I know the reason why he left. I know the reason why he left. Tá a fhios agam an chúis ar imigh sé.
Clásal coibhneasta le réamhfhocal réamhfhocal + whom/which prepə-zishən + húm/uitsh The person to whom I spoke was helpful. The person to whom I spoke was helpful. Bhí an duine ar labhair mé leis cabhrach.
Clásal coibhneasta giorraithe le V-ing ainmfhocal + V-ing naun + ví-ing The man standing there is my brother. The man standing there is my brother. Is é an fear atá ina sheasamh ansin mo dheartháir.
Clásal coibhneasta giorraithe le V3 ainmfhocal + V3 naun + ví-thrí The documents signed yesterday are important. The documents signed yesterday are important. Tá na doiciméid a síníodh inné tábhachtach.
Clásal coibhneasta le hinfinitive ainmfhocal + to + V1 naun + tə + ví-wan She was the first person to arrive. She was the first person to arrive. Bhí sí ar an gcéad duine a tháinig.
Clásal coibhneasta cumaisc whoever / whatever / whichever / wherever / whenever / however hu-evər / wət-evər / uitsh-evər / uér-evər / uén-evər / hau-evər Take whatever you want. Take whatever you want. Tóg cibé rud is mian leat.
Clásal coibhneasta a chuireann faisnéis bhreise leis , which + clásal uitsh + klóz He missed the bus, which made him late. He missed the bus, which made him late. Chaill sé an bus, rud a chuir moill air.
Clásal ainmfhoclach what / whatever / whoever / whichever wot / wət-evər / hu-evər / uitsh-evər I know what you mean. I know what you mean. Tá a fhios agam cad atá i gceist agat.
Clásal coibhneasta neadaithe clásal coibhneasta laistigh de chlásal coibhneasta relətiv klóz in-sáid ə relətiv klóz The man who lives in the house that I bought is my neighbor. The man who lives in the house that I bought is my neighbor. Is é an fear a chónaíonn sa teach a cheannaigh mé mo chomharsa.
16- Caint Indíreach agus Cáint Dhíreach (REPORTED SPEECH AND DIRECT SPEECH)
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla díreach Caint indíreach Aistriúchán
Ráiteas dearfach said (that) + clásal sed (dhæt) + klóz He said, “I am tired.” He said (that) he was tired. Dúirt sé go raibh sé tuirseach.
Ráiteas diúltach said (that) + ábhar + not + briathar sed (dhæt) + sabjekt + not + vörb He said, “I am not tired.” He said that he was not tired. Dúirt sé nach raibh sé tuirseach.
Ceist tá/níl asked if/whether + clásal áskt if/wedhər + klóz He asked, “Are you ready?” He asked if I was ready. D’fhiafraigh sé an raibh mé réidh.
Ceist le focal ceiste asked + focal ceiste + clásal áskt + kwestshən wörd + klóz He asked, “Where do you live?” He asked where I lived. D’fhiafraigh sé cá raibh mé i mo chónaí.
Ordú dearfach told + réad + to + V1 tóuld + objekt + tə + ví-wan He said, “Open the door.” He told me to open the door. Dúirt sé liom an doras a oscailt.
Ordú diúltach told + réad + not to + V1 tóuld + objekt + not tə + ví-wan He said, “Do not open the door.” He told me not to open the door. Dúirt sé liom gan an doras a oscailt.
Iarraidh asked + réad + to + V1 áskt + objekt + tə + ví-wan She said, “Please help me.” She asked me to help her. D’iarr sí orm cabhrú léi.
Iarraidh dhiúltach asked + réad + not to + V1 áskt + objekt + not tə + ví-wan She said, “Please don't leave.” She asked me not to leave. D’iarr sí orm gan imeacht.
Comhairle advised + réad + to + V1 əd-váizd + objekt + tə + ví-wan He said, “Study harder.” He advised me to study harder. Mhol sé dom staidéar níos déine a dhéanamh.
Comhairle dhiúltach advised + réad + not to + V1 əd-váizd + objekt + not tə + ví-wan He said, “Don't drive fast.” He advised me not to drive fast. Mhol sé dom gan tiomáint go tapa.
Moladh suggested + V-ing sə-jest-id + ví-ing He said, “Let's go.” He suggested going. Mhol sé imeacht.
Moladh le that suggested that + ábhar + should + V1 sə-jest-id dhæt + sabjekt + shud + ví-wan He said, “Let's go.” He suggested that we should go. Mhol sé dúinn imeacht.
Gealltanas promised + to + V1 prom-ist + tə + ví-wan He said, “I will help you.” He promised to help me. Gheall sé go gcabhródh sé liom.
Diúltú refused + to + V1 ri-fjúzd + tə + ví-wan He said, “I won't go.” He refused to go. Dhiúltaigh sé imeacht.
Tairiscint offered + to + V1 ó-fərd + tə + ví-wan He said, “I will help you.” He offered to help me. Thairg sé cabhrú liom.
Rabhadh warned + réad + to + V1 uórnd + objekt + tə + ví-wan He said, “Be careful.” He warned me to be careful. Thug sé rabhadh dom a bheith cúramach.
Rabhadh diúltach warned + réad + not to + V1 uórnd + objekt + not tə + ví-wan He said, “Don't touch it.” He warned me not to touch it. Thug sé rabhadh dom gan teagmháil a dhéanamh leis.
Leithscéal a ghabháil apologized for + V-ing ə-pólə-jaizd for + ví-ing He said, “I'm sorry I lied.” He apologized for lying. Ghabh sé leithscéal as bréag a insint.
Admháil admitted + V-ing əd-mit-id + ví-ing He said, “I broke it.” He admitted breaking it. D’admhaigh sé gur bhris sé é.
Séanadh denied + V-ing di-náid + ví-ing He said, “I didn't break it.” He denied breaking it. Dhiúltaigh sé a admháil gur bhris sé é.
Cúiseamh accused + réad + of + V-ing ə-kjúzd + objekt + əv + ví-ing He said, “You stole it.” He accused me of stealing it. Chuir sé i leith mé gur ghoid mé é.
Locht a chur ar dhuine blamed + réad + for + V-ing bleimd + objekt + for + ví-ing He said, “You caused the problem.” He blamed me for causing the problem. Chuir sé an milleán orm as an bhfadhb a chruthú.
Comhghairdeas congratulated + réad + on + V-ing/ainmfhocal kən-grætsh-ə-ley-tid + objekt + on + ví-ing/naun He said, “Congratulations!” He congratulated me on winning. Chuir sé comhghairdeas liom as an mbua.
Athrú na n-aimsirí sa chaint indíreach
Nuair a thuairiscítear caint níos déanaí, is minic a tharlaíonn backshift: bogtar an aimsir siar go dtí an aimsir chaite.
Caint dhíreach Caint indíreach Fuaimniú na cainte indírí
Present Simple Past Simple Past Simple
Present Continuous Past Continuous Past Continuous
Present Perfect Past Perfect Past Perfect
Present Perfect Continuous Past Perfect Continuous Past Perfect Continuous
Past Simple Past Perfect Past Perfect
Past Continuous Past Perfect Continuous Past Perfect Continuous
Past Perfect Past Perfect Past Perfect
will + V1 would + V1 wud + ví-wan
will be + V-ing would be + V-ing wud bí + ví-ing
will have + V3 would have + V3 wud hav + ví-thrí
can + V1 could + V1 kud + ví-wan
may + V1 might + V1 máit + ví-wan
must + V1 had to + V1 hæd tə + ví-wan
3. Samplaí de backshift
Díreach Indíreach Aistriúchán
He said, “I work here.” He said that he worked there. Dúirt sé gur oibrigh sé ansin.
He said, “I am working.” He said that he was working. Dúirt sé go raibh sé ag obair.
He said, “I have finished.” He said that he had finished. Dúirt sé go raibh sé críochnaithe.
He said, “I finished.” He said that he had finished. Dúirt sé go raibh sé críochnaithe.
He said, “I was sleeping.” He said that he had been sleeping. Dúirt sé go raibh sé tar éis a bheith ina chodladh.
He said, “I will come.” He said that he would come. Dúirt sé go dtiocfadh sé.
He said, “I can swim.” He said that he could swim. Dúirt sé go raibh sé in ann snámh.
He said, “I may come.” He said that he might come. Dúirt sé go mb’fhéidir go dtiocfadh sé.
4. Athrú na bhforainmneacha
Caint dhíreach Caint indíreach
I he / she
me him / her
my his / her
mine his / hers
we they
us them
our their
ours theirs
you I / we / he / she / they — ag brath ar an gcomhthéacs
your my / our / his / her / their — ag brath ar an gcomhthéacs
Sampla:
Direct: She said, “I love my house.”
Reported: She said that she loved her house.
Fuaimniú: She said that she loved her house.
Aistriúchán: Dúirt sí go raibh grá aici dá teach.
5. Athrú ar fhocail ama agus áite
Caint dhíreach Caint indíreach
now then
today that day
tonight that night
yesterday the day before / the previous day
tomorrow the next day / the following day
last week the previous week
next week the following week
ago before
here there
this that
these those
17- Infinitives agus Ainmfhocail Bhriathartha (INFINITIVES AND VERBAL NOUNS)
Cineál An téarma Béarla Fuaimniú Béarla Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Brí/úsáid
Infinitive le to to-infinitive to-infinitive to + V1 tə + ví-wan gníomh a dhéanamh
Infinitive gan to bare infinitive bare infinitive V1 ví-wan bunfhoirm an bhriathair gan to
Foirm -ing mar ainmfhocal gerund gerund V-ing ví-ing an gníomh nó rud a dhéanamh
Infinitive foirfe perfect infinitive perfect infinitive to have + V3 tə hav + ví-thrí gníomh a bheith déanta cheana féin
Infinitive leanúnach continuous infinitive continuous infinitive to be + V-ing tə bí + ví-ing a bheith ag déanamh gnímh
Infinitive leanúnach foirfe perfect continuous infinitive perfect continuous infinitive to have been + V-ing tə hav bin + ví-ing a bheith ag déanamh gnímh ar feadh tréimhse
Infinitive éighníomhach passive infinitive passive infinitive to be + V3 tə bí + ví-thrí a bheith déanta nó a dhéanamh ar dhuine/rud
Infinitive éighníomhach foirfe perfect passive infinitive perfect passive infinitive to have been + V3 tə hav bin + ví-thrí a bheith déanta cheana féin i bhfoirm éighníomhach
# Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
1 Aidiacht + V-ing ábhar + be + aidiacht + V-ing + réad sabjekt + bí + ádjektiv + ví-ing + objekt I am happy seeing you. I am happy seeing you. Tá áthas orm tú a fheiceáil.
2 Aidiacht + to-infinitive ábhar + be + aidiacht + to + V1 sabjekt + bí + ádjektiv + tə + ví-wan + objekt I am happy to see you. I am happy to see you. Tá áthas orm tú a fheiceáil.
3 Briathar + to-infinitive ábhar + plan + to + V1 sabjekt + plán + tə + ví-wan I plan to eat. I plan to eat. Tá sé beartaithe agam ithe.
4 Briathar + V-ing ábhar + plan + V-ing sabjekt + plán + ví-ing I plan eating. I plan eating. Tá sé beartaithe agam ithe, ach níl an fhoirm seo nádúrtha de ghnáth sa chiall seo.
5 Briathar braite + réad + V1 ábhar + see + réad + V1 sabjekt + sí + objekt + ví-wan I see him run. I see him run. Feicim é ag rith.
6 Briathar braite + réad + V-ing ábhar + see + réad + V-ing sabjekt + sí + objekt + ví-ing I see him running. I see him running. Feicim é agus é ag rith.
7>Cuspóir + to-infinitive ábhar + briathar + to + V1 sabjekt + vörb + tə + ví-wan I eat to play. I eat to play. Ithim chun imirt.
8 Cuspóir + in order to ábhar + briathar + in order to + V1 sabjekt + vörb + in órdər tə + ví-wan I eat in order to play. I eat in order to play. Ithim chun go mbeidh mé in ann imirt.
18- An Modh Foshuiteach (SUBJUNCTIVE)
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
1 Modh foshuiteach san aimsir láithreach ábhar + that + briathar i bhfoirm V1 sabjekt + dhæt + béis vörb I suggest that he go. I suggest that he go. Molaim go n-imeodh sé.
2 Modh foshuiteach diúltach san aimsir láithreach ábhar + that + not + briathar i bhfoirm V1 sabjekt + dhæt + not + béis vörb I suggest that he not go. I suggest that he not go. Molaim nach n-imeodh sé.
3 Modh foshuiteach le be ábhar + that + be + aidiacht/ainmfhocal sabjekt + dhæt + bí + ádjektiv/naun It is important that he be ready. It is important that he be ready. Tá sé tábhachtach go mbeadh sé réidh.
4 Tar éis éilimh nó moltaí ábhar + that + ábhar + V1 sabjekt + dhæt + sabjekt + ví-wan They demanded that she leave. They demanded that she leave. D’éiligh siad go n-imeodh sí.
5 Tar éis insist ábhar + that + ábhar + V1 sabjekt + dhæt + sabjekt + ví-wan I insist that he stay. I insist that he stay. Áitím go bhfanfadh sé.
6 Tar éis require ábhar + that + ábhar + V1 sabjekt + dhæt + sabjekt + ví-wan The law requires that everyone be present. The law requires that everyone be present. Éilíonn an dlí go mbeadh gach duine i láthair.
7 Foshuiteach le were If + ábhar + were + ... if + sabjekt + wör + ... If I were you, I would wait. If I were you, I would wait. Dá mbeinn i do shuí, d’fhanfainn.
8 Wish + were ábhar + wish + ábhar + were + ... sabjekt + wish + sabjekt + wör + ... I wish I were taller. I wish I were taller. Is mian liom go mbeinn níos airde.
9 Inbhéartú foirmiúil hipitéiseach Were + ábhar + ... wör + sabjekt + ... Were I you, I would wait. Were I you, I would wait. Dá mbeinn i do shuí, d’fhanfainn.
10 Léiriú seasta/foirmiúil God/Heaven + V1 God/Hévən + ví-wan God save the King. God save the King. Sábhála Dia an Rí.
19- Ceisteanna Clibe (TAG QUESTIONS)
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
Ceist chlib — dearfach ráiteas dearfach + cúntach diúltach + ábhar? pozitiv steitmənt + negativ óg-ziləri + sabjekt? You are ready, aren't you? You are ready, aren't you? Tá tú réidh, nach bhfuil?
Ceist chlib — diúltach ráiteas diúltach + cúntach dearfach + ábhar? negativ steitmənt + pozitiv óg-ziləri + sabjekt? You aren't ready, are you? You aren't ready, are you? Níl tú réidh, an bhfuil?
Present Simple ráiteas + don't/doesn't + ábhar? steitmənt + dóunt/dazənt + sabjekt? She works here, doesn't she? She works here, doesn't she? Oibríonn sí anseo, nach n-oibríonn?
Past Simple ráiteas + didn't/did + ábhar? steitmənt + didənt/did + sabjekt? You saw him, didn't you? You saw him, didn't you? Chonaic tú é, nach bhfaca?
Be ráiteas + isn't/aren't/wasn't/weren't + ábhar? steitmənt + izənt/árnt/wazənt/wörnt + sabjekt? He is here, isn't he? He is here, isn't he? Tá sé anseo, nach bhfuil?
Present Continuous ráiteas + isn't/aren't + ábhar? steitmənt + izənt/árnt + sabjekt? She is working, isn't she? She is working, isn't she? Tá sí ag obair, nach bhfuil?
Present Perfect ráiteas + hasn't/haven't + ábhar? steitmənt + hæzənt/hævənt + sabjekt? They have finished, haven't they? They have finished, haven't they? Tá siad críochnaithe, nach bhfuil?
Past Perfect ráiteas + hadn't + ábhar? steitmənt + hædənt + sabjekt? He had left, hadn't he? He had left, hadn't he? D’imigh sé, nach raibh?
Todhchaí — will ráiteas + won't + ábhar? steitmənt + wóunt + sabjekt? You will come, won't you? You will come, won't you? Tiocfaidh tú, nach dtiocfaidh?
Modh cúnta ráiteas + modh cúnta diúltach + ábhar? steitmənt + negativ móudəl + sabjekt? He can swim, can't he? He can swim, can't he? Tá sé in ann snámh, nach bhfuil?
Let's Let's + V1, shall we? lets + ví-wan, shæl wí? Let's go, shall we? Let's go, shall we? Imímis, an rachaimid?
Ordú V1 + will you? ví-wan + wil jú? Open the door, will you? Open the door, will you? Oscail an doras, an ndéanfaidh tú?
Ceist dhiúltach — Present Simple Don't/Doesn't + ábhar + V1? dóunt/dazənt + sabjekt + ví-wan? Don't you like coffee? Don't you like coffee? Ní maith leat caife?
Ceist dhiúltach — Past Simple Didn't + ábhar + V1? didənt + sabjekt + ví-wan? Didn't you see him? Didn't you see him? Ní fhaca tú é?
Ceist dhiúltach — Be Isn't/Aren't/Wasn't/Weren't + ábhar...? izənt/árnt/wazənt/wörnt + sabjekt...? Isn't he ready? Isn't he ready? Níl sé réidh?
Ceist dhiúltach — Continuous Isn't/Aren't + ábhar + V-ing? izənt/árnt + sabjekt + ví-ing? Isn't she working? Isn't she working? Níl sí ag obair?
Ceist dhiúltach — Perfect Haven't/Hasn't + ábhar + V3? hævənt/hæzənt + sabjekt + ví-thrí? Haven't you finished? Haven't you finished? Níl tú críochnaithe?
Ceist dhiúltach — Future Won't + ábhar + V1? wóunt + sabjekt + ví-wan? Won't you come with us? Won't you come with us? Ní thiocfaidh tú linn?
Ceist dhiúltach — Modal modal diúltach + ábhar + V1? negativ móudəl + sabjekt + ví-wan? Can't you help me? Can't you help me? Ní féidir leat cabhrú liom?
Ceist dhiúltach iomlán cúntach + ábhar + not + V1...? óg-ziləri + sabjekt + not + ví-wan...? Do you not know? Do you not know? Níl a fhios agat?
I am — ceist chlib I am + ..., aren't I? ái æm + ..., árnt ái? I am right, aren't I? I am right, aren't I? Tá an ceart agam, nach bhfuil?
Na bunrialacha
Riail Sampla
Ráiteas dearfach → clib dhiúltach You like it, don't you?
Ráiteas diúltach → clib dhearfach You don't like it, do you?
Ceist dhiúltach = ceist le foirm dhiúltach Don't you like it?
Ceist chlib = ráiteas + ceist ghearr ag an deireadh You like it, don't you?
Má tá cúntach sa ráiteas, úsáidtear é sa chlib She is working, isn't she?
Mura bhfuil cúntach sa Present/Past Simple, úsáidtear do/does/did He works, doesn't he?
I gceist dhiúltach, úsáidtear V1 i ndiaidh do/does/did: Didn't you go? — ní “Didn't you went?”
Le ceist dhiúltach, braitheann an freagra Yes/No ar bhrí iarbhír an fhreagra Don't you like coffee? → Yes, I do. / No, I don't.
20- Focail mhódúla (MODAL WORDS)
Modal An fuaimniú i mBéarla An bhrí i nGaeilge Example Pronunciation of the example Translation
can can ábaltacht / is féidir I can swim. ai ken swim. Is féidir liom snámh.
could cud ábaltacht san am atá thart / d’fhéadfadh I could swim when I was five. ai cud swim wen ai woz faiv. D’fhéadfainn snámh nuair a bhí mé cúig bliana d’aois.
may mei féidearthacht / cead It may rain. it mei rein. B’fhéidir go mbeidh báisteach ann.
might mait féidearthacht It might rain. it mait rein. B’fhéidir go mbeidh báisteach ann.
must mast oibleagáid / ní mór duit You must leave. iu mast líiv. Ní mór duit imeacht.
shall shal todhchaí / moladh / ceist Shall we go? shal ui gou? An rachaimid?
should shud comhairle / ba cheart You should rest. iu shud rest. Ba cheart duit scíth a ligean.
will wil todhchaí / toilteanas I will help you. ai wil help iu. Cabhróidh mé leat.
would wud toilteanas san am atá thart / coinníoll / iarratas dea-bhéasach I would help you. ai wud help iu. Cabhróinn leat / Chabhróinn leat dá...
ought to ót tu comhairle / ba cheart You ought to study. iu ót tu stadi. Ba cheart duit staidéar a dhéanamh.
An riail
De ghnáth, tagann briathar módúil roimh V1:
modal + V1
Sampla:
She can speak English.
shi ken spík inglish.
Is féidir léi Béarla a labhairt.
Ach:
❌ She can speaks.
2. Na príomhbhríonna a bhaineann le gach briathar módúil
Feidhm Modal words / expressions Brí
Ability — Cumas can, could, be able to cumas / a bheith in ann
Possibility — Féidearthacht can, could, may, might, might possibly b’fhéidir / d’fhéadfadh
Permission — Cead can, could, may, might is féidir / cead
Request — Iarraidh can, could, will, would, may an bhféadfá...? / an féidir leat...?
Advice — Comhairle should, ought to, had better ba cheart / b’fhearr
Obligation — Oibleagáid must, have to, have got to, need to ní mór / caithfidh
Necessity — Riachtanas must, have to, need to ní mór / riachtanach
Prohibition — Toirmeasc must not, cannot/can't, may not tá cosc air / ní cheadaítear
Expectation — Ionchas should, ought to, be supposed to bítear ag súil leis / ba cheart
Prediction — Tuar will, shall, should, ought to tarlóidh / is dócha go dtarlóidh
Willingness — Toilteanas will, would be toilteanach
Refusal — Diúltú will not, won't, would not, wouldn't diúltú / ní dhéanfaidh
Habit — Nós would, will is gnách / ba ghnách
Hypothetical — Coinníoll hipitéiseach would, could, might d’fhéadfadh / dhéanfadh dá...
Deduction — Tátal must, can't, couldn't, may, might caithfidh / ní féidir / b’fhéidir
Regret — Aiféala should have, ought to have, could have, would have ba cheart / d’fhéadfadh sé a bheith déanta
Past possibility may have, might have, could have b’fhéidir gur tharla sé
Past deduction must have, can't have, couldn't have caithfidh gur tharla sé / ní féidir gur tharla sé
3. Leathbhriathra módúla (SEMI-MODALS)
Ní briathra módúla lárnacha iad seo, ach tá feidhmeanna cosúil le feidhmeanna na mbriathra módúla acu.
Modal expression An fuaimniú Brí Sampla Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
have to hav tu oibleagáid I have to go. ai hav tu gou. Caithfidh mé imeacht.
has to haz tu oibleagáid She has to work. shi haz tu work. Caithfidh sí obair a dhéanamh.
had to had tu oibleagáid san am atá thart I had to leave. ai had tu líiv. B’éigean dom imeacht.
have got to hav gat tu oibleagáid I have got to go. ai hav gat tu gou. Caithfidh mé imeacht.
has got to haz gat tu oibleagáid He has got to leave. hi haz gat tu líiv. Caithfidh sé imeacht.
had better had beter b’fhearr You had better go. iu had beter gou. B’fhearr duit imeacht.
be able to bí éibl tu a bheith in ann She is able to swim. shi iz éibl tu swim. Is féidir léi snámh.
be unable to bí anéibl tu a bheith gan a bheith in ann He is unable to walk. hi iz anéibl tu wok. Ní féidir leis siúl.
be allowed to bí aláud tu cead a bheith ag duine We are allowed to leave. ui ar aláud tu líiv. Tá cead againn imeacht.
be permitted to bí permitid tu cead a bheith ag duine You are permitted to enter. iu ar permitid tu enter. Tá cead agat dul isteach.
be supposed to bí sapóuzd tu a bheith ceaptha You are supposed to wait. iu ar sapóuzd tu weit. Táthar ag súil go bhfanfaidh tú.
be required to bí rikwaierd tu a bheith riachtanach / dualgas You are required to sign. iu ar rikwaierd tu sain. Caithfidh tú síniú.
be expected to bí ikspektid tu a bheith ag súil leis They are expected to arrive. dei ar ikspektid tu aráiv. Táthar ag súil go dtiocfaidh siad.
be willing to bí wiling tu a bheith toilteanach I am willing to help. ai am wiling tu help. Táim toilteanach cabhrú.
be unwilling to bí an-wiling tu a bheith neamhthoilteanach He is unwilling to cooperate. hi iz an-wiling tu kouópreit. Níl sé toilteanach comhoibriú.
be likely to bí laikli tu is dócha She is likely to win. shi iz laikli tu win. Is dócha go mbuafaidh sí.
be unlikely to bí anlaikli tu níl sé dóchúil He is unlikely to come. hi iz anlaikli tu kam. Ní dócha go dtiocfaidh sé.
4. Need — cosúil le briathar módúil
Is féidir need a úsáid ar dhá bhealach.
Need módúil
Need I go?
níid ai gou?
An gá dom imeacht?
You needn't worry.
iu níidnt wori.
Ní gá duit a bheith buartha.
Need mar phríomhbhriathar
I need to go.
ai níid tu gou.
Caithfidh mé imeacht / ní mór dom imeacht.
Foirm Fuaimniú Brí
need níid a bheith de dhíth / gá
needn't níidnt nach gá / ní gá
need to níid tu gá le rud a dhéanamh
don't need to dount níid tu níl gá le rud a dhéanamh
didn't need to didnt níid tu nach raibh gá le rud a dhéanamh
5. Dare — cosúil le briathar módúil
Is féidir le dare feidhmiú mar ghnáthbhriathar nó mar bhriathar cosúil le briathar módúil.
Dare I ask?
der ai ask?
An bhfuil sé de mhisneach agam ceist a chur?
How dare you!
hau der iu!
Conas a leomhann tú!
Foirm Fuaimniú Brí
dare der leomh
daren't dernt ná leomh
dare not der not ná leomh
don't dare dount der ná leomh
6. Used to — nós san am atá thart
Ní briathar módúil lárnach é used to, ach is struchtúr cosúil le briathar módúil é.
I used to live there.
ai iúst tu liv der.
Ba ghnách liom cónaí ansin.
Brí:
used to + V1
= nós nó staid a bhí ann san am atá thart ach nach gá go bhfuil ann anois.
7. Be going to
Úsáidtear é chun plean don todhchaí nó tuar bunaithe ar fhianaise a chur in iúl.
I am going to study.
ai am góuing tu stadi.
Táim chun staidéar a dhéanamh.
It is going to rain.
it iz góuing tu rein.
Tá sé ar tí báisteach a chur.
8. Nathanna a chuireann féidearthacht in iúl
Ní briathra módúla iad seo, ach nathanna a chuireann féidearthacht nó cinnteacht in iúl.
Expression Fuaimniú Brí
perhaps perhaps b’fhéidir
maybe meibi b’fhéidir
possibly posibli b’fhéidir / b’fhéidir gur féidir
probably probəbli is dócha
likely laikli dóchúil
unlikely anlaikli dócha nach
certainly sərtnli go cinnte
definitely definitli go cinnte
surely shurli cinnte / gan amhras
apparently apárentli de réir dealraimh
presumably prizúməbli is dócha / de réir toimhde
conceivably konsívəbli b’fhéidir go bhféadfaí a shamhlú
arguably argiúəbli d’fhéadfaí a mhaíomh
necessarily nesəsərli gan dabht / de riachtanas
not necessarily not nesəsərli nach gá go mbeadh
Sampla:
She will probably come.
shi wil probəbli kam.
Is dócha go dtiocfaidh sí.
9. Nathanna a chuireann riachtanas in iúl
Expression Fuaimniú Brí
must mast caithfidh / ní mór
have to hav tu caithfidh / ní mór
have got to hav gat tu caithfidh / ní mór
need to níid tu gá le / caithfidh
be required to bí rikwaierd tu a bheith riachtanach
be obliged to bí obláidžd tu a bheith faoi oibleagáid
be compelled to bí kompeld tu a bheith iallach ar dhuine
be forced to bí forst tu a bheith iallach ar dhuine
be necessary to bí nesəsəri tu a bheith riachtanach rud a dhéanamh
be essential to bí isenshal tu a bheith fíor-riachtanach
10. Nathanna comhairle
Expression Fuaimniú Brí
should shud ba cheart
ought to ót tu ba cheart
had better had beter b’fhearr
might want to mait wont tu b’fhéidir gur mhaith leat / b’fhearr duit
could cud d’fhéadfá / b’fhéidir gurbh fhearr
be advised to bí adváizd tu molta duit
it would be wise to it wud bí waiz tu bheadh sé ciallmhar
it would be better to it wud bí beter tu b’fhearr
Sampla:
You might want to check again.
iu mait wont tu chek agéin.
B’fhéidir gurbh fhearr duit é a sheiceáil arís.
11. Nathanna ceada
Expression Fuaimniú Brí
can ken is féidir / cead
could cud an bhféadfá...? / an bhféadfaí...?
may mei cead / is féidir
might mait an bhféadfá...? — foirm níos foirmiúla nó níos cúramach
be allowed to bí aláud tu tar éis cead a fháil
be permitted to bí permitid tu tar éis cead a fháil
be authorized to bí ótharaizd tu a bheith údaraithe
be entitled to bí intáitld tu a bheith i dteideal
12. Nathanna cumais
Expression Fuaimniú Brí
can ken a bheith in ann
could cud a bheith in ann san am atá thart
be able to bí éibl tu a bheith in ann
be capable of bí kéipəbl av a bheith ábalta
manage to manidz tu bainistigh rud a dhéanamh / éirigh le
succeed in saksíd in d’éirigh le duine
Sampla:
She was able to solve the problem.
shi woz éibl tu solv dhe probləm.
D’éirigh léi an fhadhb a réiteach.
13. Nathanna ionchais
Expression Fuaimniú Brí
should shud táthar ag súil go / ba cheart
ought to ót tu ba cheart
be supposed to bí sapóuzd tu a bheith ceaptha
be expected to bí ikspektid tu táthar ag súil go
be due to bí diu tu a bheith le tarlú de réir an sceidil
be scheduled to bí skedždúld tu a bheith sceidealaithe
Sampla:
The train is due to arrive at six.
dhe trein iz diu tu aráiv at siks.
Tá an traein le teacht ar a sé.
14. Nathanna toilteanais
Expression Fuaimniú Brí
will wil déanfaidh / beidh toilteanach
would wud bheadh toilteanach / an ndéanfá...?
be willing to bí wiling tu a bheith toilteanach
be happy to bí hápi tu a bheith sásta rud a dhéanamh
be prepared to bí pripéird tu a bheith ullamh
be ready to bí redi tu a bheith réidh
15. Nathanna diúltaithe
Expression Fuaimniú Brí
will not / won't wil not / wont ní dhéanfaidh / diúltú
would not / wouldn't wud not / wudnt ní dhéanfadh / ní bheadh toilteanach
refuse to rifiúz tu diúltaigh rud a dhéanamh
decline to dikláin tu diúltaigh go béasach
be unwilling to bí an-wiling tu a bheith neamhthoilteanach
16. Struchtúir mhódúla san am atá thart
Úsáidtear na struchtúir seo chun labhairt faoi imeachtaí san am atá thart.
Struchtúr Fuaimniú Brí
could have + V3 cud hav + V3 d’fhéadfadh sé a bheith déanta
may have + V3 mei hav + V3 b’fhéidir gur tharla sé
might have + V3 mait hav + V3 b’fhéidir gur tharla sé
must have + V3 mast hav + V3 caithfidh gur tharla sé
can't have + V3 ken’t hav + V3 ní féidir gur tharla sé
couldn't have + V3 cudnt hav + V3 ní fhéadfadh sé a bheith déanta
should have + V3 shud hav + V3 ba cheart go mbeadh sé déanta
ought to have + V3 ót tu hav + V3 ba cheart go mbeadh sé déanta
would have + V3 wud hav + V3 bheadh sé déanta
needn't have + V3 níidnt hav + V3 nach raibh gá leis é a dhéanamh
Sampla:
You should have called me.
iu shud hav kóld mí.
Ba cheart duit glaoch orm.
17. Modal + Leanúnach
Is féidir le briathar módúil teacht roimh be + briathar + ing:
modal + be + verb + ing
Struchtúr Sampla Fuaimniú Brí
can be + verb + ing He can be working. hi ken bí wर्कing. D’fhéadfadh sé a bheith ag obair.
could be + verb + ing He could be working. hi cud bí working. B’fhéidir go bhfuil sé ag obair.
may be + verb + ing He may be working. hi mei bí working. B’fhéidir go bhfuil sé ag obair.
might be + verb + ing He might be working. hi mait bí working. B’fhéidir go bhfuil sé ag obair.
must be + verb + ing He must be working. hi mast bí working. Caithfidh sé a bheith ag obair.
should be + verb + ing He should be working. hi shud bí working. Ba cheart dó a bheith ag obair.
will be + verb + ing He will be working. hi wil bí working. Beidh sé ag obair.
would be + verb + ing He would be working. hi wud bí working. Bheadh sé ag obair.
18. Modal + Foirfe Leanúnach
modal + have been + verb + ing
Sampla:
She may have been working.
shi mei hav bin working.
B’fhéidir go raibh sí ag obair.
Struchtúr Brí
could have been + verb + ing b’fhéidir go raibh sé ag obair
may have been + verb + ing b’fhéidir go raibh sé ag obair
might have been + verb + ing b’fhéidir go raibh sé ag obair
must have been + verb + ing caithfidh go raibh sé ag obair
should have been + verb + ing ba cheart dó a bheith ag obair
would have been + verb + ing bheadh sé ag obair
19. Modal + Guth Éighníomhach
modal + be + V3
Sampla:
The work must be finished.
dhe work mast bí finished.
Caithfear an obair a chríochnú.
Struchtúr Sampla
can be + V3 It can be done.
could be + V3 It could be done.
may be + V3 It may be done.
might be + V3 It might be done.
must be + V3 It must be done.
should be + V3 It should be done.
will be + V3 It will be done.
would be + V3 It would be done.
20. Modal + Foirfe Éighníomhach
modal + have been + V3
Sampla:
It should have been done.
it shud hav bin dan.
Ba cheart go mbeadh sé déanta.
Struchtúr Brí
could have been + V3 d’fhéadfadh sé a bheith déanta
may have been + V3 b’fhéidir go raibh sé déanta
might have been + V3 b’fhéidir go raibh sé déanta
must have been + V3 caithfidh go raibh sé déanta
should have been + V3 ba cheart go mbeadh sé déanta
would have been + V3 bheadh sé déanta
21- THERE IS / HAVE / BE
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
Uatha — dearfach There is + ainmfhocal uatha dher iz + noun There is a book on the table. dher iz a buk on dhe teibl. Tá leabhar ar an mbord.
Iolra — dearfach There are + ainmfhocal iolra dher ar + noun There are two books on the table. dher ar tu buks on dhe teibl. Tá dhá leabhar ar an mbord.
Ainmfhocal do-áirithe There is + ainmfhocal do-áirithe dher iz + uncountable noun There is some water in the bottle. dher iz sam wóter in dhe botl. Tá roinnt uisce sa bhuidéal.
Uatha — diúltach There isn't + ainmfhocal uatha dher iznt + noun There isn't a book here. dher iznt a buk hir. Níl leabhar anseo.
Iolra — diúltach There aren't + ainmfhocal iolra dher arnt + noun There aren't any books here. dher arnt eni buks hir. Níl aon leabhair anseo.
Ceist — uatha Is there + ainmfhocal uatha...? iz dher + noun? Is there a problem? iz dher a probləm? An bhfuil fadhb ann?
Ceist — iolra Are there + ainmfhocal iolra...? ar dher + noun? Are there any problems? ar dher eni probləmz? An bhfuil aon fhadhbanna ann?
Ceist dhiúltach — uatha Isn't there + ainmfhocal uatha...? iznt dher + noun? Isn't there a problem? iznt dher a probləm? Nár cheart go mbeadh fadhb ann?
Ceist dhiúltach — iolra Aren't there + ainmfhocal iolra...? arnt dher + noun? Aren't there any problems? arnt dher eni probləmz? Nach bhfuil aon fhadhbanna ann?
Aimsir chaite — uatha There was + ainmfhocal uatha dher woz + noun There was a problem. dher woz a probləm. Bhí fadhb ann.
Aimsir chaite — iolra There were + ainmfhocal iolra dher wer + noun There were many people. dher wer meni pípl. Bhí go leor daoine ann.
Aimsir chaite dhiúltach — uatha There wasn't + ainmfhocal uatha dher woznt + noun There wasn't a problem. dher woznt a probləm. Ní raibh fadhb ann.
Aimsir chaite dhiúltach — iolra There weren't + ainmfhocal iolra dher wernt + noun There weren't many people. dher wernt meni pípl. Ní raibh mórán daoine ann.
Ceist san aimsir chaite Was there + ainmfhocal uatha...? woz dher + noun? Was there a problem? woz dher a probləm? An raibh fadhb ann?
Ceist san aimsir chaite — iolra Were there + ainmfhocal iolra...? wer dher + noun? Were there many people? wer dher meni pípl? An raibh mórán daoine ann?
Todhchaí There will be + ainmfhocal dher wil bí + noun There will be a meeting tomorrow. dher wil bí a míting tumórou. Beidh cruinniú ann amárach.
Todhchaí dhiúltach There won't be + ainmfhocal dher wont bí + noun There won't be a meeting tomorrow. dher wont bí a míting tumórou. Ní bheidh cruinniú ann amárach.
Ceist faoin todhchaí Will there be + ainmfhocal...? wil dher bí + noun? Will there be a meeting tomorrow? wil dher bí a míting tumórou? An mbeidh cruinniú ann amárach?
Present Perfect There has/have been + ainmfhocal dher haz/hav bin + noun There has been a mistake. dher haz bin a mistéik. Tá botún déanta / tharla botún.
Past Perfect There had been + ainmfhocal dher had bin + noun There had been a problem. dher had bin a probləm. Bhí fadhb ann cheana.
Modal There can/may/might/must/should be + ainmfhocal dher ken/mei/mait/mast/shud bí + noun There may be a problem. dher mei bí a probləm. B’fhéidir go bhfuil fadhb ann.
1. Have = seilbh / bheith i seilbh
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
Le I / you / we / they Subject + have + noun dhe sabjekt + hav + dhe noun I have a car. ai hav a kar. Tá carr agam.
Le he / she / it Subject + has + noun dhe sabjekt + haz + dhe noun She has a car. shi haz a kar. Tá carr aici.
Úsáidtear Have le: I, you, we, they
Úsáidtear Has le: he, she, it
2. An fhoirm dhiúltach le have
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
Diúltach I/you/we/they Subject + do not + have + noun dhe sabjekt + du not + hav + dhe noun I do not have a car. ai du not hav a kar. Níl carr agam.
Diúltach he/she/it Subject + does not + have + noun dhe sabjekt + daz not + hav + dhe noun She does not have a car. shi daz not hav a kar. Níl carr aici.
Tabhair faoi deara: tar éis does, úsáidtear have seachas has:
She doesn't have a car. ✅
She doesn't has a car. ❌
3. Ceisteanna le have
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla Aistriúchán
Ceist I/you/we/they Do + subject + have + noun? du + dhe sabjekt + hav + dhe noun? Do you have a car? du iu hav a kar? An bhfuil carr agat?
Ceist he/she/it Does + subject + have + noun? daz + dhe sabjekt + hav + dhe noun? Does she have a car? daz shi hav a kar? An bhfuil carr aici?
4. Have mar bhriathar cúnta
Ní chiallaíonn have “seilbh” i gcónaí; úsáidtear é freisin chun na haimsirí foirfe a chruthú.
Aimsir Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla Aistriúchán
Present Perfect Subject + have/has + V3 dhe sabjekt + hav/haz + V3 I have finished. Táim críochnaithe.
Present Perfect Continuous Subject + have/has + been + verb + ing dhe sabjekt + hav/haz + bin + verb + ing I have been working. Tá mé ag obair le tamall.
Past Perfect Subject + had + V3 dhe sabjekt + had + V3 I had finished. Bhí mé críochnaithe cheana.
Past Perfect Continuous Subject + had + been + verb + ing dhe sabjekt + had + bin + verb + ing I had been working. Bhí mé ag obair le tamall.
An difríocht idir na bríonna
I have a car.
→ Ciallaíonn have “seilbh”.
I have finished.
→ Is briathar cúnta é have a úsáidtear chun an Present Perfect a chruthú.
5. Have to = caithfidh / oibleagáid
Cuireann have to riachtanas nó oibleagáid in iúl.
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla iomlán Aistriúchán
I/you/we/they Subject + have to + V1 dhe sabjekt + hav tu + V1 I have to work. Caithfidh mé obair a dhéanamh.
he/she/it Subject + has to + V1 dhe sabjekt + haz tu + V1 She has to work. Caithfidh sí obair a dhéanamh.
Aimsir chaite Subject + had to + V1 dhe sabjekt + had tu + V1 I had to work. B’éigean dom obair a dhéanamh.
Todhchaí Subject + will have to + V1 dhe sabjekt + wil hav tu + V1 I will have to work. Caithfidh mé obair a dhéanamh.
6. Have got = seilbh / bheith i seilbh
Úsáidtear go minic é sa Bhéarla Briotanach:
have got / has got
Struchtúr Sampla Aistriúchán
Subject + have got + noun I have got a car. Tá carr agam.
Subject + has got + noun She has got a car. Tá carr aici.
Foirm dhiúltach:
I haven't got a car.
= Níl carr agam.
Ceist:
Have you got a car?
= An bhfuil carr agat?
Imperatives — An modh ordaitheach
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir i mBéarla Sampla Fuaimniú an tsampla Brí
Ordú dearfach Briathar V1 Come here. kam hir. Tar anseo.
Ordú le cuspóir Briathar + cuspóir V1 + object Read the book. ríd dhe buk. Léigh an leabhar.
Ordú diúltach Don't + briathar dount + V1 Don't run. dount ran. Ná rith.
Ordú diúltach foirmiúil Do not + briathar du not + V1 Do not enter. du not enter. Ná téigh isteach.
Le Be Be + aidiacht bí + adjective Be careful. bí kerful. Bí cúramach.
Be diúltach Don't be + aidiacht dount bí + adjective Don't be late. dount bí leit. Ná bí déanach.
Le Let me Let + me + briathar let + mí + V1 Let me help you. let mí help iu. Lig dom cabhrú leat.
Le Let him/her/them Let + object + verb let + object + V1 Let him go. let him gou. Lig dó imeacht.
Let's Let's + briathar lets + V1 Let's go. lets gou. Rachaimid.
Let's diúltach Let's not + briathar lets not + V1 Let's not wait. lets not weit. Ná fanaimis.
Ordú dea-bhéasach Please + briathar plíiz + V1 Please sit down. plíiz sit daun. Suigh síos, le do thoil.
Ordú le béim Do + briathar du + V1 Do sit down. du sit daun. Suigh síos, le do thoil.
Comhairle láidir Never + briathar never + V1 Never give up. never giv ap. Ná géill riamh.
Nós / comhairle Always + briathar ólweiz + V1 Always be careful. ólweiz bí kerful. Bí cúramach i gcónaí.
Ordú éighníomhach Be + past participle bí + V3 Be prepared. bí pripéird. Bí ullamh.
Ordú + toradh Briathar + and + clásal V1 + and + clause Study hard, and you will pass. stadi hard, and iu wil pas. Déan staidéar dícheallach agus éireoidh leat sa scrúdú.
Ordú + rabhadh Briathar + or + clásal V1 + or + clause Hurry up, or you'll be late. hari ap, or iul bí leit. Déan deifir nó beidh tú déanach.
Ordú + ceist chlibe Briathar, will you? V1, wil iu? Wait here, will you? weit hir, wil iu? Fan anseo, an ndéanfaidh tú?
Let's + ceist chlibe Let's + verb, shall we? lets + V1, shal ui? Let's go, shall we? lets gou, shal ui? Rachaimid, an rachaimid?
22- Réimíreanna (PREFIXES)
Réimír Fuaimniú i nGaeilge Brí i nGaeilge Sampla Brí
a- ə / a gan / neamh atypical neamh- / neamhghnách
ab- ab amach ó / ar shiúl abduct fuadach
ad- ad i dtreo / chuig adjoin ceangal le
ambi- ambi dhá thaobh / timpeall ambiguous débhríoch
ante- ante roimh antecedent rud a thagann roimhe
anti- anti in aghaidh antiwar i gcoinne cogaidh
arch- ark ceannasach / príomh- archbishop ard-easpag
auto- auto féin automatic uathoibríoch
bi- bai dhá bilingual dátheangach
circum- sircum timpeall circumference imlíne
co- ko in éineacht le cooperate comhoibriú
contra- contra in aghaidh contradict bréagnú
counter- cauntar freasúra / in aghaidh counterattack frithionsaí
de- di cealú / aisiompú deactivate díghníomhachtú
deca- deca deich decade deich mbliana
deci- desi deichiú decimeter deiciméadar
demi- demi leath demigodleathdhia
dis- dis neamh- / easpa / aisiompú disagree easaontú
dys- dis dona / deacair dysfunction mífheidhmiú
eco- éiceo comhshaoil ecosystem éiceachóras
ecto- ecto taobh amuigh ectoderm eictideirm
endo- endo taobh istigh endoskeleton endascéatán
epi- epi ar / os cionn epidermis eipideirm
eu- eu maith euphemism maolú cainte
ex- ecs iar- / amach ex-president iar-uachtarán
extra- eicstra lasmuigh / breise extraordinary urghnách
fore- for roimh / amach anseo forecast tuairisc / réamhaisnéis
geo- geo talamh geography tíreolaíocht
hemi- hemi leath hemisphere leathsféar
hetero- heitreo éagsúil heterogeneous ilchineálach
homo- hóma cosúil / mar an gcéanna homogeneous aonchineálach
hyper- haipir os cionn / iomarcach hyperactive róghníomhach
hypo- haipo faoi / easnamhach hypothermia hipiteirme
in- in neamh- / isteach inactive neamhghníomhach
im- im neamh- / isteach impossible dodhéanta
il- il neamh- illegal mídhleathach
ir- ir neamh- irregular mírialta
infra- infra faoi infrared fo-infridhearg
inter- inter idir international idirnáisiúnta
intra- intra laistigh intranet inlíon
intro- intro isteach introduce tabhaigh / cuir in aithne
iso- iso comhionann isotope iseatóp
macro- macro mór macroeconomics maicreacnamaíocht
mal- mal dona / mícheart malfunction mífheidhmiú
mega- meigea an-mhór megastore siopa ollmhór
meta- meta tar éis / thar metadata meiteashonraí
micro- micrea beag microscope micreascóp
mid- mid lár midnight meán oíche
mini- míni beag minibus mionbhus
mono- móno aon- monolingual aonteangach
multi- il il- / go leor multilingual ilteangach
neo- neo nua neologism focal nua
non- non neamh- / gan nonstandard neamhchaighdeánach
omni- omni gach omniscient eolach ar gach rud
out- aut amach / níos mó ná outperform sárfheidhmiú
over- óvar ró- / thar fóir overcook róchócaráil
paleo- pailéa sean paleolithic an Chlochaois Ársa
pan- pan gach pan-European uile-Eorpach
para- para in aice le / cosúil le paranormal paranormal
peri- peri timpeall perimeter imlíne
poly- poli go leor / il- polyglot ilteangach
post- post tar éis postwar i ndiaidh an chogaidh
pre- pre roimh prehistory an tréimhse réamhstairiúil
pro- pro ar son / i bhfabhar pro-democracy ar son an daonlathais
proto- próta bunúsach / bunaidh prototype fréamhshamhail
pseudo- súideó bréagach / bréige pseudonym ainm cleite
re- ri arís / ath- rewrite athscríobh
retro- retro ar gcúl / siar retroactive aisghníomhach
semi- semi leath- / páirteach semicircle leathchiorcal
sub- sab faoi / fo- submarine fomhuireán
super- súpair os cionn / thar a bheith superhuman sárdhaonna
supra- súipra os cionn supranational fornáisiúnta
syn- sin in éineacht le / le chéile synchronize sioncrónú
tele- teli i bhfad telephone teileafón
trans- tráns trí / trasna transport iompar
tri- trai trí triangle triantán
ultra- altra thar / thar a bheith ultramodern sár-nua-aimseartha
un- an neamh- / aisiompú unhappy míshásta
under- andar faoi / easnamhach underpaid ganníocaíocht a fháil
uni- úni aon- unilateral aontaobhach
vice- vais leas- vice-president leas-uachtarán
with- with amach / siar withdraw tarraingt siar
Iarmhíreanna — SUFFIXES
Iarmhír Fuaimniú i nGaeilge Feidhm Sampla Brí
-er er duine a dhéanann gníomh teacher múinteoir
-or or duine a dhéanann gníomh actor aisteoir
-ar ar duine a bhaineann le gníomh beggar bacach
-ist ist duine a bhfuil gairm nó saineolas aige artist ealaíontóir
-ian ian duine a bhaineann le réimse musician ceoltóir
-ant ant duine nó rud a dhéanann gníomh assistant cúntóir
-ent ent duine a dhéanann gníomh student mac léinn
-ee i duine a fhaigheann gníomh employee fostaí
-ess es foirm bhaininscneach actress aisteoir baineann
-ness nes stát / cáilíocht happiness sástaíocht
-ity iti stát / cáilíocht activity gníomhaíocht
-ty ti stát / cáilíocht safety sábháilteacht
-ship ship stát / caidreamh friendship cairdeas
-hood hud stát / tréimhse childhood óige
-dom dom stát / réimse kingdom ríocht
-th th stát / cáilíocht warmth teas
-ment ment toradh / próiseas development forbairt
-tion shon próiseas / toradh education oideachas
-sion zhen / shon próiseas / toradh decision cinneadh
-ion ian / shon próiseas / toradh action gníomh
-ation eishon próiseas organization eagrú
-al al próiseas / toradh arrival teacht
-ance ans stát / próiseas appearance cuma
-ence ans stát existence marthain
-ancy ansi stát expectancy ionchas
-ency ensi stát efficiency éifeachtúlacht
-age ij toradh / próiseas marriage pósadh
-ure ur toradh / stát failure teip
-ing ing ainm briathartha / gníomh swimming snámh
-ism izm idé-eolaíocht / córas capitalism caipitleachas
-cracy crasi córas rialaithe democracy daonlathas
-crat crat duine a bhaineann le córas democrat daonlathaí
-archy arki córas rialaithe monarchy monarcacht
-arch ark rialóir / ceannaire monarch monarc
-logy loji eolaíocht / staidéar biology bitheolaíocht
-graphy grafi scríobh / cur síos geography tíreolaíocht
-graph graf uirlis / taifead autograph síniú pearsanta
-meter míotar uirlis tomhais thermometer teirmiméadar
-metry métri próiseas tomhais geometry céimseata
-scope skóp uirlis bhreathnóireachta telescope teileascóp
-scopy skopi scrúdú le huirlis microscopy micreascópacht
-nomy nomi córas / rialacha astronomy réalteolaíocht
-phobia fóibia eagla arachnophobia eagla roimh damháin alla
-phile fáil grá do bibliophile duine a bhfuil grá aige do leabhair
-philia fília grá / dúil audiophilia grá don fhuaim
-phone fón fuaim / gléas fuaime telephone teileafón
-phony fóni fuaim / córas fuaime symphony siansa
-path path duine a bhfuil riocht nó claonadh aige psychopath síceapatach
-pathy paiti stát / galar neuropathy néarapaite
-itis aitis at / athlasadh arthritis airtríteas
-osis óisís stát / galar diagnosis diagnóis
-emia imia stát fola anemia ainéime
-oma oma meall / cnap carcinoma carcanaoma
-ectomy ectomi baint mháinliachta appendectomy baint an aguisín
-otomy otomi cinneadh máinliachta tracheotomy tracheatóime
-plasty plasti deisiú máinliachta rhinoplasty máinliacht sróine
-let let rud beag booklet leabhrán
-ling ling rud óg / beag duckling lachan óg
-ette et rud beag kitchenette cistin bheag
-kin kin rud beag manikin mionsamhail dhaonna
-oid óid cosúil le humanoid cosúil le duine
-esque esk i stíl / cosúil le picturesque sárscéimheach
-like laik cosúil le childlike cosúil le páiste
-ish ish cosúil le / beagán greenish glasghorm / beagán glas
-ster star duine a bhaineann le gníomh youngster duine óg
-eer ír duine a bhaineann le gníomhaíocht auctioneer ceantálaí
-ard ard duine a bhfuil tréith aige coward coward / duine meatach
-some sam a chruthaíonn nó a bhfuil tréith aige troublesome cúis imní
-worthy worthy fiúntach / tuillte trustworthy iontaofa
-proof prúf frithsheasmhach in aghaidh waterproof uiscedhíonach
-free frí gan sugar-free gan siúcra
-wide waid ar fud worldwide ar fud an domhain
-ward ward i dtreo / ar ais backward ar gcúl
-wise waiz ar bhealach / i dtreo clockwise deiseal
-fold fóld iolraithe faoi threefold trí oiread
23- Briathra Frásacha (PHRASAL VERBS)
Briathar frásach = briathar a úsáidtear le focal eile, de ghnáth le dobhriathar nó réamhfhocal, mar shampla up, out, off, on, away, back, in, over.
Sampla:
give + up → give up = géilleadh / éirí as rud éigin
Nóta: Ní briathra frásacha iad gach teaglaim de bhriathar + réamhfhocal nó dobhriathar. Is briathra frásacha iad cuid acu, is briathra réamhfhoclacha iad cuid eile, agus tá briathra frásacha-réamhfhoclacha ann freisin.
1. Na Briathra Frásacha is Coitianta
Briathar frásach Fuaimniú i nGaeilge Brí i nGaeilge Sampla iomlán Fuaimniú an tsampla
add up ád ap suimiú / ciall a bhaint as The numbers add up. dha námbarz ád ap.
ask for ásk for iarr She asked for help. shi áskt for help.
back up bák ap cúltaca a dhéanamh / tacú le Please back up your files. plíz bák ap yor fáilz.
break down bréik daun briseadh síos / cliseadh My car broke down. mai kar brók daun.
break in bréik in briseadh isteach Someone broke in last night. samwan brók in last náit.
break out bréik aut briseadh amach / tosú go tobann A fire broke out. a fáiar brók aut.
break up bréik ap scaradh / deireadh a chur le caidreamh They broke up last year. dhei brók ap last iír.
bring back bring bák tabhaigh ar ais Please bring back my book. plíz bring bák mai buk.
bring in bring in tabhaigh isteach They brought in a new manager. dhei brót in a nú manajar.
bring up bring ap ardú / luaigh She brought up an important issue. shi brót ap an important ishu.
call back kól bák glaoigh ar ais I'll call you back later. áil kól yu bák léitar.
call off kól of cealaigh They called off the meeting. dhei kóld of dha míting.
carry on kári on lean ar aghaidh Please carry on working. plíz kári on working.
carry out kári aut déan / cuir i gcrích They carried out the plan. dhei kárid aut dha plán.
catch up kách ap dul suas le / teacht suas le I need to catch up with you. ai níd tu kách ap with yu.
check in chék in cláraigh teacht isteach We checked in at the hotel. wí chékt in at dha hotél.
check out chék aut scrúdaigh / seiceáil amach We checked out at noon. wí chékt aut at núun.
clean up klín ap glan suas Clean up your room. klín ap yor rúm.
come back kam bák tar ar ais He came back yesterday. hí kéim bák yésterdei.
come in kam in tar isteach Come in, please. kam in, plíz.
come out kam aut eisigh / teacht amach The new book came out yesterday. dha nú buk kéim aut yésterdei.
come over kam óvar tar ar cuairt Come over tonight. kam óvar tunáit.
cut down kat daun laghdaigh I'm trying to cut down on sugar. aim tráing tu kat daun on shugar.
cut off kat of ghearr amach / dícheangail They cut off the electricity. dhei kat of dhi ilektrisiti.
deal with díl with déileáil le We need to deal with this problem. wí níd tu díl with dhis problam.
do without dú withaut bheith gan / déan gan We can do without a car. wí kan dú withaut a kar.
drop off drop of scaoil síos / fág I'll drop you off at school. áil drop yu of at skúl.
end up end ap deireadh a chur le / deireadh a bheith i gceann scríbe We ended up staying home. wí ended ap stéing hóum.
fall apart fól apárt titim as a chéile The old chair fell apart. dhi óuld chéar fel apárt.
fall behind fól biháind titim ar gcúl He fell behind in class. hí fel biháind in klas.
figure out figyar aut figiú amach / réiteach a fháil I can't figure it out. ai kant figyar it aut.
fill in fil in líon isteach Please fill in this form. plíz fil in dhis form.
fill out fil aut líon isteach foirm FIll out the application. fil aut dhi aplikéishon.
find out fáind aut faigh amach / faigh amach an fhírinne I found out the truth. ai fáund aut dha trúth.
get back get bák téigh ar ais I'll get back home soon. áil get bák hóum súun.
get in get in téigh isteach Get in the car. get in dha kar.
get off get of téigh den bhus / éirigh de Get off the bus. get of dha bas.
get on get on téigh ar an mbus / dul ar aghaidh Get on the bus. get on dha bas.
get out get aut téigh amach Get out of the room. get aut ov dha rúm.
get over get óvar sáraigh / téarnaigh ó She got over her fear. shi got óvar har fíar.
get up get ap eirigh I get up at seven. ai get ap at sévan.
give back giv bák tabhaigh ar ais Give me back my phone. giv mí bák mai fóun.
give in giv in géill He finally gave in. hí fáinali géiv in.
give up giv ap géill / éirigh as Don't give up. dóunt giv ap.
go ahead góu ahéd lean ar aghaidh / téigh ar aghaidh Go ahead and start. góu ahéd and start.
go back góu bák téigh ar ais We went back home. wí went bák hóum.
go on góu on lean ar aghaidh Please go on. plíz góu on.
go out góu aut téigh amach We went out last night. wí went aut last náit.
grow up gróu ap fás suas I grew up in Kuwait. ai grú ap in Kuwait.
hand in hánd in tabhaigh isteach / cuir isteach Hand in your homework. hánd in yor hóumwork.
hang on háng on fan / coinnigh greim Hang on a minute. háng on a minit.
hang out háng aut caith am le chéile We hang out together. wí háng aut tugedhar.
hold on hóuld on fan / coinnigh greim Hold on, please. hóuld on, plíz.
keep on kíp on lean ort Keep on trying. kíp on tráing.
keep up kíp ap coinneáil suas / leanúint ar an leibhéal céanna Keep up the good work. kíp ap dha gud work.
kick out kik aut cuir amach They kicked him out. dhei kikt him aut.
look after luk áftar tabhaigh aire do She looks after her children. shi luks áftar har children.
look for luk for cuardaigh / lorg I'm looking for my keys. aim lúking for mai kíz.
look into luk intu scrúdaigh We'll look into the problem. wí'l luk intu dha problam.
look out luk aut bí cúramach Look out! luk aut!
look up luk ap cuardaigh eolas faoi Look up the word. luk ap dha word.
make up méik ap déan suas / réitigh They made up after the argument. dhei méid ap áftar dhi argyument.
move on múv on bog ar aghaidh It's time to move on. its táim tu múv on.
pick up pik ap pioc suas / tóg Pick up the phone. pik ap dha fóun.
point out point aut cuir in iúl She pointed out a mistake. shi pointed aut a mistéik.
put away put awéi cuir i leataobh / cuir ar shiúl Put your clothes away. put yor klóudz awéi.
put down put daun cuir síos / cáin Put the book down. put dha buk daun.
put off put of cuir siar Don't put it off. dóunt put it of.
put on put on cuir ort / cas air Put on your jacket. put on yor jakit.
put out put aut múch / cuir amach Put out the fire. put aut dha fáiar.
put up put ap croch suas / cuir in airde Put up the picture. put ap dha pikchar.
run into ran intu buail le duine gan choinne I ran into an old friend. ai ran intu an óuld frend.
run out ran aut éirí as / bheith ídithe We ran out of milk. wí ran aut ov milk.
set up set ap bunaigh / cuir ar bun They set up a new company. dhei set ap a nú kampani.
show up shóu ap tar i láthair / taispeáin é féin He didn't show up. hí didn’t shóu ap.
shut down shat daun dún / stop The factory shut down. dha faktori shat daun.
sit down sit daun suigh síos Please sit down. plíz sit daun.
stand up stánd ap seas suas Please stand up. plíz stánd ap.
take back téik bák tarraing siar / tabhair ar ais I take back what I said. ai téik bák wot ai sed.
take off téik of bain díot / éirí de thalamh The plane took off. dha pléin tuk of.
take on téik on glac le / tabhair faoi She took on a new job. shi tuk on a nú job.
take out téik aut tóg amach Take out the trash. téik aut dha trash.
take over téik óvar glac smacht ar She took over the company. shi tuk óvar dha kampani.
take up téik ap tosaigh ar ghníomhaíocht He took up swimming. hí tuk ap swiming.
throw away thrów awéi caith uait Don't throw it away. dóunt thrów it awéi.
try on trái on bain triail as éadaí Try on this shirt. trái on dhis shirt.
turn down tarn daun diúltaigh / ísligh She turned down the offer. shi tarnd daun dhi ofer.
turn off tarn of múch Turn off the light. tarn of dha láit.
turn on tarn on cuir ar siúl Turn on the TV. tarn on dha tíví.
turn up tarn ap ardaigh an toirt / taispeáin tú féin Turn up the volume. tarn ap dha volyum.
wake up wéik ap dúisigh I woke up early. ai wóuk ap erli.
work out work aut déan aclaíocht / réitigh fadhb I work out every day. ai work aut evri déi.
write down ráit daun scríobh síos Write down the answer. ráit daun dhi answer.
2. Na Príomhchineálacha
Cineál Struchtúr Fuaimniú an struchtúir Sampla Brí
Briathar frásach deighilte Verb + adverb + object verb + adverb + object Turn off the light. Múch an solas.
Le forainm Verb + pronoun + adverb verb + pronoun + adverb Turn it off. Múch é.
Briathar réamhfhoclach do-deighilte Verb + preposition + object verb + preposition + object Look after the child. Tabhair aire don pháiste.
Briathar frásach neamh-idirthréimhseach Verb + adverb verb + adverb The plane took off. D'éirigh an t-eitleán den talamh.
Briathar frásach-réamhfhoclach Verb + adverb + preposition + object verb + adverb + preposition + object I look forward to the trip. Táim ag tnúth leis an turas.
3. An Riail is Tábhachtaí: An féidir an briathar a dheighilt?
Turn off — briathar frásach deighilte:
Turn off the light.
Turn the light off.
Turn it off. ✅
Turn off it. ❌
Ach look after — briathar réamhfhoclach do-deighilte:
Look after the child. ✅
Look the child after. ❌
Look after him. ✅
24- Giorrúcháin (CONTRACTIONS)
Is foirmeacha giorraithe iad contractions a chruthaítear trí dhá fhocal nó níos mó a chumasc. Úsáidtear go minic iad i mBéarla labhartha agus i scríbhneoireacht neamhfhoirmiúil.
Samplaí:
I am → I'm → aim → mé / tá mé
I have → I've → aiv → tá agam / cheana féin
I will → I'll → áil → déanfaidh mé / beidh mé
I would → I'd → áid → dhéanfainn / bheinn (ag brath ar an gcomhthéacs)
1- Giorrúcháin le BE
am → 'm
I am → I'm → aim → tá mé
Sampla: I'm happy. → aim hápi. → Tá mé sásta.
are → 're
You are → You're → yor → tusa / tá tú
Sampla: You're right. → yor ráit. → Tá an ceart agat.
We are → We're → wír → muid / táimid
Sampla: We're ready. → wír réidi. → Táimid réidh.
They are → They're → dheir → siad / tá siad
Sampla: They're here. → dheir hir. → Tá siad anseo.
is → 's
He is → He's → híiz → sé / tá sé
Sampla: He's tired. → híiz táiard. → Tá sé tuirseach.
She is → She's → shíz → sí / tá sí
Sampla: She's happy. → shíz hápi. → Tá sí sásta.
It is → It's → its → tá sé / tá sí / is é / is í (ag brath ar an gcomhthéacs)
Sampla: It's cold. → its kóuld. → Tá sé fuar.
2- Giorrúcháin le HAVE
have → 've
I have → I've → aiv → tá agam / cheana féin
Sampla: I've finished. → aiv finisht. → Tá mé críochnaithe.
You have → You've → yuv → tá agat / cheana féin
Sampla: You've changed. → yuv chéindjd. → Tá athrú tagtha ort.
We have → We've → wív → tá againn / cheana féin
Sampla: We've arrived. → wív aráivd. → Táimid tagtha.
They have → They've → dheiv → tá acu / cheana féin
Sampla: They've left. → dheiv left. → Tá siad imithe.
He has → He's → híiz → tá aige / cheana féin
Sampla: He's finished. → híiz finisht. → Tá sé críochnaithe.
She has → She's → shíz → tá aici / cheana féin
Sampla: She's gone. → shíz gon. → Tá sí imithe.
3- Giorrúcháin le WILL
will → 'll
I will → I'll → áil → déanfaidh mé / beidh mé
Sampla: I'll help you. → áil help yu. → Cabhróidh mé leat.
You will → You'll → yul → déanfaidh tú / beidh tú
Sampla: You'll understand. → yul andarstánd. → Tuigfidh tú.
He will → He'll → híil → déanfaidh sé / beidh sé
Sampla: He'll come tomorrow. → híil kam tumórou. → Tiocfaidh sé amárach.
She will → She'll → shíil → déanfaidh sí / beidh sí
Sampla: She'll call you. → shíil kól yu. → Cuirfidh sí glaoch ort.
We will → We'll → wíil → déanfaimid / beimid
Sampla: We'll see. → wíil sí. → Feicfimid.
They will → They'll → dheil → déanfaidh siad / beidh siad
Sampla: They'll arrive soon. → dheil aráiv súun. → Tiocfaidh siad go luath.
4- Giorrúcháin le WOULD
would → 'd
I would → I'd → áid → dhéanfainn / bheinn
Sampla: I'd help you. → áid help yu. → Chabhróinn leat.
You would → You'd → yud → dhéanfá / bheifeá
Sampla: You'd like it. → yud láik it. → Thaitneodh sé leat.
He would → He'd → híid → dhéanfadh sé / bheadh sé
Sampla: He'd come. → híid kam. → Thiocfadh sé.
She would → She'd → shíid → dhéanfadh sí / bheadh sí
Sampla: She'd help us. → shíid help as. → Chabhródh sí linn.
We would → We'd → wíd → dhéanfaimis / bheimis
Sampla: We'd go. → wíd góu. → D'imeodh muid.
They would → They'd → dheid → dhéanfadh siad / bheadh siad
Sampla: They'd agree. → dheid agrí. → D'aontódh siad.
5- Giorrúcháin le HAD
had → 'd
I had → I'd → áid → bhí agam / bhí déanta agam cheana féin
Sampla: I'd finished before he arrived. → áid finisht bifór hí aráivd. → Bhí mé críochnaithe sular tháinig sé.
You had → You'd → yud → bhí agat / bhí déanta agat cheana féin
Sampla: You'd already left. → yud olrédi left. → Bhí tú imithe cheana féin.
He had → He'd → híid → bhí aige / bhí déanta aige cheana féin
Sampla: He'd eaten. → híid ítn. → Bhí sé tar éis ithe.
She had → She'd → shíid → bhí aici / bhí déanta aici cheana féin
Sampla: She'd finished. → shíid finisht. → Bhí sí críochnaithe.
6- An difríocht thábhachtach: dhá bhrí le 'd
I'd = I would nó I had
I'd go. → áid góu. → D'imeoinn / rachainn.
I'd gone. → áid gon. → Bhí mé imithe cheana féin.
De ghnáth, cabhraíonn an comhthéacs chun an bhrí cheart a aithint.
7- Giorrúcháin le NOT
not → n't
is not → isn't → iznt → níl / ní ... atá
Sampla: He isn't here. → hí iznt hir. → Níl sé anseo.
are not → aren't → árnt → níl / ní ... atá
Sampla: They aren't ready. → dhei árnt réidi. → Níl siad réidh.
was not → wasn't → woznt → ní raibh
Sampla: He wasn't there. → hí woznt dheir. → Ní raibh sé ansin.
were not → weren't → wernt → ní rabhamar / ní raibh siad
Sampla: We weren't late. → wí wernt léit. → Ní raibh muid déanach.
have not → haven't → hávnt → níl ... déanta / níl ... agam
Sampla: I haven't finished. → ai hávnt finisht. → Níl mé críochnaithe fós.
has not → hasn't → háznt → níl ... déanta aige/aici
Sampla: She hasn't arrived. → shi háznt aráivd. → Níl sí tagtha fós.
had not → hadn't → hádnt → ní raibh ... déanta cheana féin
Sampla: He hadn't eaten. → hí hádnt ítn. → Ní raibh sé tar éis ithe.
do not → don't → dóunt → ná / ní
Sampla: I don't know. → ai dóunt nóu. → Níl a fhios agam.
does not → doesn't → daznt → ní
Sampla: He doesn't know. → hí daznt nóu. → Níl a fhios aige.
did not → didn't → didnt → ní dhearna / níor
Sampla: I didn't see him. → ai didnt sí him. → Ní fhaca mé é.
8- Giorrúcháin eile
cannot → can't → kant → ní féidir / ní féidir leis
could not → couldn't → kudnt → ní fhéadfadh / ní raibh sé in ann
should not → shouldn't → shudnt → níor chóir
would not → wouldn't → wudnt → ní dhéanfadh / ní bheadh
must not → mustn't → masnt → ní mór gan / ní cheadaítear
will not → won't → wóunt → ní dhéanfaidh / ní bheidh
Sampla: I won't go. → ai wóunt góu. → Ní rachaidh mé.
9- Nóta tábhachtach
Ní iarmhíreanna gramadaí iad contractions sa ghnáthchiall. Is giorrúcháin iad a chruthaítear trí fhocail a chumasc agus trí litreacha a fhágáil ar lár, rud a léirítear leis an uaschamóg (apostrophe).
Samplaí:
I + will → I'll
You + have → You've
He + is → He's
They + are → They're
Do + not → Don't
Can + not → Can't
Mar sin, is ionann Contractions agus giorrúcháin, ach ní hionann iad agus Suffixes (iarmhíreanna).